ข้อสังเกตการปรับลดคะแนนในการรายงานผลของ กกต. เมื่อจำนวนบัตรลงคะแนน มีมากกว่าจำนวนผู้มาใช้สิทธิ

จากการจัดการเลือกตั้งพร้อมประชามติเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 มาจนถึงเวลานี้ (วันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2569) ยังไม่สามารถแถลงผลคะแนนอย่างเป็นทางการได้ พร้อมการรายงานปัญหาจำนวนมาก และอีกหลายพื้นที่มีการรวมตัวกันเรียบร้อยให้มีการนับคะแนนใหม่ ยังเป็นความโกลาหลอยู่ในเวลานี้

Vote 62 มีอาสาสมัครส่งข้อมูลจากหน่วยเลือกตั้งทั้งหมด 16,993 หน่วย หรือคิดเป็น 17% ของหน่วยเลือกตั้งทั้งหมด นอกจากนี้ ตลอดทั้งวันของการสังเกตการณ์การเลือกตั้ง มีประชาชนส่งรายงานความผิดปกติเข้ามาจำนวน 5,168 รายงาน จากทั่วประเทศ 

ทั้งนี้ รายงานความผิดปกติที่พบจากอาสาสมัครจับตาการเลือกตั้งและการออกเสียงประชามติครั้งนี้ มีลักษณะแตกต่างไปจากการเลือกตั้งปี 2566 ที่เดิมมีปัญหาเกี่ยวกับการวินิจฉัยบัตรดีบัตรเสีย แต่ครั้งนี้ ปัญหาที่พบมักเป็นเรื่อง

• นับคะแนนผิด รวมคะแนนผิด
• จำนวนบัตรลงคะแนน มีมากกว่าจำนวนผู้มาใช้สิทธิ หรือบัตรเขย่ง
• เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยไม่ได้ให้เซ็นชื่อในบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
• เมื่อพบความผิดปกติ ขอให้เจ้าหน้าที่นับใหม่ และบางหน่วยเจ้าหน้าที่ไม่ยอมนับใหม่
• เจ้าหน้าที่ไม่อนุญาตให้สังเกตการณ์

นอกจากนี้ ยังมีข้อสังเกตที่พบได้จากการส่งรายงานคะแนนที่คณะกรรมการการเลือกตั้งและสถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (องค์การมหาชน)  หรือ Big Data Institute ส่งคะแนนการเลือกตั้ง สส. และการออกเสียงประชามติจากทั่วประเทศ ให้สื่อในการรายงานผล โดยหลังจากปิดหีบ คะแนนชุดแรกที่เริ่มปล่อยข้อมูลให้ไหลเข้ามาในระบบ คือเมื่อราวเวลา 17:48 น. เริ่มจากจำนวนคะแนนหลักพัน 

จากนั้น ระบบการรายงานของสื่อจะดึงข้อมูลทุกๆ 5-10 นาที ซึ่งช่วงเวลาตั้งแต่ 17:48 – 19:38 ข้อมูลก็ทยอยเพิ่มเข้ามาเป็นระยะ จนกระทั่งเวลา 19:43 น. คะแนนทั้งหมดหยุดนิ่งที่คะแนนรวมทุกบัตรที่ 6,138,429 คะแนน และไม่สามารถดึงข้อมูลได้อีกเป็นเวลา 55 นาที ก่อนที่ระบบจะกลับมาแล้วมีคะแนนรวมทุกบัตรที่ 21,731,183 คะแนน และเพิ่มเป็นรวม 26,794,205 คะแนนในอีก 11 นาทีต่อมา

นอกจากนี้ จากหลายพื้นที่ที่อาสาสมัครแจ้งข้อผิดพลาดเรื่องคะแนน เมื่อเทียบกับการรายงานผลของกกต. ก็พบว่า หลายพื้นที่มีจำนวนคะแนนมากกว่าจำนวนประชาชนผู้มาใช้สิทธิ 

เช่นที่นครสวรรค์ เขต 1 รวมคะแนนผู้สมัครได้ที่ 89,280 คะแนน แต่ผู้มาใช้สิทธิมีจำนวน 86,040 หลังมีการท้วงติงเรื่องบัตรเขย่ง ก็มีการเปลี่ยนตัวเลขคะแนนของทุกพรรคใหม่ยกชุด จนตัวเลขตรงกับจำนวนผู้มาใช้สิทธิแล้ว

การปรับลดคะแนนในการรายงานผลของ กกต. เมื่อ 15.00 น.VS. คะแนนที่ปรับแก้เมื่อ 15.51 น.: นครสวรรค์เขต 1

ที่มา: ข้อมูลผลการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ จากคณะกรรมการการเลือกตั้ง https://ectreport69.ect.go.th/overview

เมื่อเปรียบเทียบกับรายงานจากอาสาสมัคร vote62 พบว่า เขตนี้มีรายงานความผิดปกติเข้ามา 11 รายงาน อาทิ

• หน่วยเลือกตั้งที่ 12 ที่อาคารโรงแรมไอราวัณ (เดิม) แยกถนนมาตุลี และถนนต้นเจ้าพระยา นับคะแนนออกมาไม่ตรง ต้องนับคะแนนใหม่ 
• หน่วยเลือกตั้งที่ 72 อาคารโรงอาหาร ร.ร.เทศบาลวัดพรหมจริยาวาส อาสาสมัครพบว่า กระดานคะแนนนับคะแนนภูมิใจไทยเป็น 142 แต่ในใบสรุป 5/18 นับเป็น 148

• หน่วยเลือกตั้งที่ 83 อาคารบวรนิลุบล ร.ร.อนุบาลนครสวรรค์ รายงานแจ้งเช่นกันว่า มีการรวมคะแนนของพรรคภูมิใจไทยผิด
• หน่วยเลือกตั้งที่ 5 โรงเรียนวัดศรีสวรรค์สังฆาราม หมู่ที่ 2 แจ้งรายงานว่ามีการรวมคะแนนจริงได้ 239 คะแนน แต่บันทึกว่า 250 คะแนน (ผู้รายงานไม่ได้ระบุรายละเอียดว่าเป็นบัตรใด)
• หลายหน่วยแจ้งรายงานว่า มีบัตรเสียมากผิดสังเกต และมีบางหน่วยมีรายงานว่าข้อมูลสรุปคะแนนมีไม่ครบด้วย

ที่แพร่เขต 2 มีปัญหาคะแนนเขย่งเช่นกัน จากเดิม เวลา 15.00 น. รายงานของ กกต. รวมคะแนนผู้สมัครได้ 82,693 คะแนน แต่ที่หน่วยนี้มีผู้มาใช้สิทธิทั้งหมด 76,409 คน  หลังการท้วงติงจึงมีการปรับลดคะแนนทั้งหมดลง ซึ่งข้อผิดพลาดเหล่านี้ สอดคล้องกับรายงานจากอาสาสมัคร vote62 รายหนึ่งรายงานเข้ามาว่า มีการรวมคะแนนผิดพลาดเช่นกัน

การปรับลดคะแนนในการรายงานผลของ กกต. เมื่อ 15.00 น.VS. คะแนนที่ปรับแก้เมื่อ 15.51 น.: แพร่เขต 2

ที่มา: ข้อมูลผลการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ จากคณะกรรมการการเลือกตั้ง https://ectreport69.ect.go.th/overview

เข่นเดียวกับที่เชียงใหม่ เขต 1 หลังมีการท้วงติงเรื่องคะแนนเขย่ง กกต. ก็ปรับปรุงข้อมูลใหม่ โดยคะแนนของผู้สมัครทุกพรรคลดลงทุกพรรคแบบยกกระดาน

การปรับลดคะแนนในการรายงานผลของ กกต. เมื่อ 15.00 น. VS. คะแนนที่ปรับแก้เมื่อ 15.51 น.: เชียงใหม่เขต 1

ที่มา: ข้อมูลผลการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ จากคณะกรรมการการเลือกตั้ง https://ectreport69.ect.go.th/overview

ขณะที่มีรายงานจากอาสา Vote62 จากจังหวัดเชียงใหม่ อำเภอเมือง แขวงฟ้าฮ่าม เขตเลือกตั้งที่ 1 รายงานความผิดปกติด้วยเช่นกันว่า มีการรวมคะแนนผิด อีกทั้งยังมีรายงานด้วยว่า เจ้าหน้าที่ไม่ให้ถ่ายภาพ/วิดีโอระหว่างนับคะแนน, เจ้าหน้าที่ไม่แสดงบัตรเลือกตั้งเมื่อพบบัตรเสีย, เจ้าหน้าที่ไม่ปิดประกาศใบรายงานผลการนับคะแนน และเจ้าหน้าที่เก็บใบรายงานผลการนับคะแนนเร็วเกินไปจนอาสาสมัครถ่ายไม่ทัน

ที่สุรินทร์ เขต 8 เมื่อรวมคะแนนของผู้สมัครก็พบปัญหาเดียวกันคือ คะแนนรวมมีมากกว่าผู้มาใช้สิทธิเกือบ 3,000 คะแนน เป็นอีกหน่วยที่มีการแจ้งรายงานการท้วงติง และกกต. ปรับแก้ทั้งกระดาน

การปรับลดคะแนนในการรายงานผลของ กกต. เมื่อ 15.00 น.VS. คะแนนที่ปรับแก้เมื่อ 15.51 น.: สุรินทร์ เขต 8

ที่มา: ข้อมูลผลการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ จากคณะกรรมการการเลือกตั้ง https://ectreport69.ect.go.th/overview

สอดคล้องกับที่อาสา vote62 จ.สุรินทร์ ต.คูตัน อ.กาบเชิง เขตเลือกตั้งที่ 8 หน่วยเลือกตั้งที่ 5 ศาลากลางหมู่บ้าน บ้านราว หมู่ที่ 5 รายงานความผิดปกติว่า ในการนับคะแนนกระดาน สส.เขต มีบัตรเขย่งเช่นกัน

อีกพื้นที่ที่มีข้อสังเกตบัตรเขย่ง คือที่พะเยา เขต 1 คะแนนของผู้สมัคร สส.เขต ที่รายงานคะแนนเขย่งมากถึงหมื่นกว่าคะแนน จากนั้น กกต.ปรับแก้ใหม่ คะแนนของทุกพรรคจึงถูกปรับลดลง

การปรับลดคะแนนในการรายงานผลของ กกต. เมื่อ 15.00 น.VS. คะแนนที่ปรับแก้เมื่อ 15.51 น.: พะเยา เขต 1

ที่มา: ข้อมูลผลการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ จากคณะกรรมการการเลือกตั้ง https://ectreport69.ect.go.th/overview

ความผิดปกติเรื่องจำนวนคะแนนผู้สมัครมีมากกว่าผู้มาใช้สิทธิ คาดว่าจะยังพบในหลายพื้นที่ในการเลือกตั้ง สส.ครั้งนี้  ตัวอย่างที่หยิบมาในที่นี้ เลือกสุ่มดูจากพื้นที่ที่มีรายงานการท้วงติงจากอาสาสมัครว่ามีปัญหาที่พบขณะสังเกตการณ์การนับคะแนน ซึ่งการปรับแก้ตัวเลขในเวลา 15.51 น. ของวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 ก็อาจเป็นไปได้ว่าเป็นการปรับตัวเลขให้ตรงกับความเป็นจริง อย่างไรก็ดี  ยังมีข้อสังเกตเพิ่มเติมดังต่อไปนี้

ข้อสังเกตที่หนึ่ง: ความผิดพลาดของการมีคะแนนมากกว่าผู้มาใช้สิทธิ เกิดจากเหตุผลใด หากเป็นปัญหาที่การนับคะแนนและรวมคะแนนพลาด ในความเป็นจริง เป็นไปได้แค่ไหนที่จะกรอกผิดเฉพาะคะแนน แต่จำนวนผู้มาใช้สิทธิถูกต้องในทุกพื้นที่ที่มีการท้วงติง เพราะทุกจุดที่มีการท้วงติง ตัวเลขจำนวนผู้มาใช้สิทธิ บัตรดี บัตรเสีย เป็นส่วนที่ไม่มีการแก้ไขเลย

เหตุผลหนึ่งที่อาจเป็นไปได้คือ ระบบรายงานคะแนนนี้ ล็อกไว้ว่าไม่ให้แก้ไขจำนวนผู้มาใช้สิทธิ เมื่อมีการคำนวณตัวเลขผิดพลาด ที่แก้ตามหลังได้ จึงเขียนเพียงช่องคะแนนผู้สมัครเท่านั้น

ข้อสังเกตที่สอง: รูปแบบการแก้ไขปัญหาบัตรเขย่ง มีลักษณะเป็นการปรับลดคะแนนทั้งกระดาน คือทุกพรรคถูกลดคะแนนหมดโดยเท่าเทียมกัน แม้กระทั่งพรรคเล็กที่ได้คะแนนเพียงหลักร้อย ที่ความเสี่ยงในการนับรวมคะแนนพลาดมีน้อย แต่ก็ถูกปรับตัวเลขเช่นกัน 

VOTE62 เป็นแพลตฟอร์มรายงานผลการเลือกตั้งแบบคราวด์ซอร์ส (Crowdsourcing) ซึ่งเป็นความร่วมมือกันระหว่าง opendream บริษัทที่นำเอาความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีมาแก้ปัญหาสังคม, iLaw องค์กรที่จับตาด้านกฎหมายและนโยบายของไทย และ Rocket Media Lab องค์กรที่ทำงานด้านข้อมูลเพื่อสื่อสารมวลชน