Rocket Media Lab Fellowship โครงการอบรมนักข่าวสืบสวนสอบสวน พร้อมเปิดโอกาสสู่ทุนทำข่าวสืบสวนสอบสวน

ในระยะกว่าสองทศวรรษที่ผ่านมา ภูมิทัศน์สื่อไทยเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากแรงกดดันด้านเศรษฐกิจ การแข่งขันของแพลตฟอร์มดิจิทัล และรายได้ขององค์กรสื่อที่ลดลง ห้องข่าวจำนวนมากจำเป็นต้องลดต้นทุน ลดจำนวนบุคลากร และปรับรูปแบบการทำงานให้เน้นการผลิตข่าวที่รวดเร็ว ส่งผลให้การทำข่าวเชิงสืบสวนสอบสวน ซึ่งต้องอาศัยเวลา ทรัพยากร และความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ถูกลดความสำคัญลงอย่างต่อเนื่อง

ขณะเดียวกัน ประเด็นสาธารณะสำคัญในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนผ่านพลังงาน วิกฤตสิ่งแวดล้อม อาชญากรรมข้ามชาติ การเคลื่อนย้ายทุน หรือความสัมพันธ์ระหว่างทุนกับอำนาจรัฐ ล้วนเป็นประเด็นที่มีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกัน การอธิบายปรากฏการณ์เหล่านี้จึงต้องอาศัยงานข่าวสืบสวนสอบสวนที่มีการสืบค้นข้อมูลอย่างเป็นระบบ การวิเคราะห์ข้อมูล การตรวจสอบข้อเท็จจริง และการสร้างเครือข่ายแหล่งข่าวอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นทักษะที่ไม่อาจพัฒนาได้จากการทำข่าวรายวันเพียงอย่างเดียว

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ร็อกเกต มีเดีย แล็บ (Rocket Media Lab: RML) ทำงานด้านวารสารศาสตร์เชิงข้อมูล (Data Journalism) โดยพัฒนาฐานข้อมูล เครื่องมือ และงานวิเคราะห์ที่เปิดให้สื่อมวลชน นักวิจัย และประชาชนใช้ประโยชน์ได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เพื่อสนับสนุนการรายงานข่าวบนฐานของข้อมูลและข้อเท็จจริง พร้อมทั้งส่งเสริมระบบนิเวศของสื่อมวลชนไทยผ่านการแบ่งปันองค์ความรู้สาธารณะ

จากประสบการณ์ดังกล่าว ร็อกเกต มีเดีย แล็บ เห็นว่าการพัฒนาระบบนิเวศของสื่อไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการผลิตข้อมูลสาธารณะ หากควรรวมถึงการพัฒนาศักยภาพของนักข่าวและการสร้างพื้นที่ให้เกิดการทำงานข่าวเชิงลึกอย่างต่อเนื่อง โครงการ Rocket Media Lab Fellowship จึงเป็นการต่อยอดพันธกิจขององค์กร จากการส่งเสริมวารสารศาสตร์เชิงข้อมูล สู่การบ่มเพาะนักข่าวที่สามารถผลิตงานข่าวเชิงสืบสวนสอบสวนบนฐานของข้อมูล การตรวจสอบข้อเท็จจริง และการรายงานเชิงลึก

ด้วยแนวคิดดังกล่าว ร็อกเกต มีเดีย แล็บ โดยความร่วมมือกับคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จึงจัดทำโครงการ Rocket Media Lab Fellowship เพื่อสร้างพื้นที่พัฒนานักข่าวและผู้ปฏิบัติงานด้านสื่อที่สนใจงานข่าวเชิงสืบสวนสอบสวน ผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่ผสมผสานการอบรมเชิงวิชาการ การแลกเปลี่ยนกับผู้เชี่ยวชาญ และการลงมือทำงานข่าวจริง โดยมุ่งหวังให้ผู้เข้าร่วมสามารถพัฒนาความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สร้างเครือข่ายแหล่งข่าว และผลิตผลงานข่าวที่มีคุณภาพตามมาตรฐานวิชาชีพและจริยธรรมสื่อ

โครงการมีระยะเวลาดำเนินงาน 12 เดือน แบ่งออกเป็น 2 กิจกรรมหลัก ได้แก่ การอบรมนักข่าวจำนวน 12–15 คน โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เพื่อพัฒนาทักษะด้านการค้นคว้าข้อมูล การวิเคราะห์ การใช้ข้อมูลสาธารณะ การตรวจสอบข้อเท็จจริง และการทำข่าวเชิงสืบสวนสอบสวน และการมอบทุน Fellowship จำนวน 6 ทุน ให้ผู้ผ่านการคัดเลือกพัฒนาประเด็นข่าวของตนเองอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 6 เดือน ภายใต้การให้คำปรึกษาจากคณะที่ปรึกษา เพื่อมุ่งสู่การเผยแพร่ผลงานผ่านสื่อที่สามารถเข้าถึงสาธารณชนได้

สำหรับรอบโครงการปี 2026–2027 จะมุ่งเน้นการสนับสนุนงานข่าวใน 4 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ 

(1) การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานที่เป็นธรรม (Just Energy Transition) ในประเทศไทย
(2) ทุนสีเทา อาชญากรรมข้ามชาติ และความท้าทายของการกำกับดูแล
(3) ทุนผูกขาดและการยึดกุมรัฐ (State Capture) ในภาคธุรกิจและการเมือง
(4) ปัญหาการแย่งชิงทรัพยากรในลุ่มน้ำโขง จากภูมิรัฐศาสตร์สู่คุณภาพชีวิต

ประเด็นเหล่านี้ล้วนมีผลกระทบต่อโครงสร้างเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และธรรมาภิบาลของประเทศไทย และต้องการการรายงานข่าวที่อาศัยการสืบค้นข้อมูลเชิงลึกและการทำงานต่อเนื่อง โดยเป้าหมายของโครงการ Rocket Media Lab Fellowship มีเพื่อพัฒนาศักยภาพของนักข่าวรายบุคคล และมุ่งสร้างเครือข่ายนักข่าวเชิงสืบสวนสอบสวน ส่งเสริมมาตรฐานวิชาชีพ และเพิ่มจำนวนผลงานข่าวคุณภาพที่สามารถอธิบายประเด็นสาธารณะที่ซับซ้อน เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจของประชาชนและยกระดับระบบนิเวศของสื่อมวลชนไทยในระยะยาว

การดำเนินโครงการ

ร็อกเกต มีเดีย แล็บ และคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เปิดรับสมัครผู้เข้าร่วมโครงการผ่านการประกาศสาธารณะ โดยร่วมกับนักวิชาการและพันธมิตรสื่อพิจารณาคัดเลือกผู้สมัคร โครงการเปิดรับทั้งนักข่าวประจำ นักข่าวอิสระ ผู้ปฏิบัติงานด้านสื่อ และภาคประชาสังคมที่มีประสบการณ์ด้านงานข่าวหรือการทำงานสาธารณะอย่างน้อย 2 ปี และสนใจการทำข่าวเชิงสืบสวนสอบสวน

โครงการแบ่งการดำเนินงานออกเป็น 2 ระยะ ดังนี้

ระยะที่ 1: เวิร์กช็อปการทำข่าวเชิงสืบสวนสอบสวน

โครงการจะคัดเลือกผู้เข้าร่วมจำนวน 12–15 คน โดยพิจารณาจากประสบการณ์ ความสนใจ และความสอดคล้องกับประเด็นที่โครงการให้ความสำคัญทั้ง 4 ประเด็น

ผู้เข้าร่วมจะได้เข้าร่วมการอบรมเชิงปฏิบัติโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เป็นเวลา 3 วัน ที่คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ กรุงเทพมหานคร ประกอบด้วย

• การทำความเข้าใจ วิเคราะห์ และอภิปรายประเด็นสาธารณะทั้ง 4 ด้าน
• พร้อมด้วยเวิร์กช็อปความรู้ทางการเงินสำหรับนักข่าว และการใช้ AI ในงานข่าว

คุณสมบัติผู้สมัคร

มีประสบการณ์ทำงานข่าว หรือทำงานในประเด็นที่เกี่ยวข้อง อย่างน้อย 2 ปี

📅 อบรมวันที่ 21–23 สิงหาคม 2569

🏫 สถานที่ คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

🎟️ ฟรี รับจำกัดรุ่นละ 15 ที่นั่ง

⏰ ปิดรับสมัคร 7 สิงหาคม 2569 เวลาเที่ยงวัน

🔗 กรอกใบสมัครได้ที่ https://forms.gle/J5ded92ofZsZnPny7 

ระยะที่ 2: Fellowship Program

ภายหลังการอบรม โครงการจะเปิดรับสมัคร Fellowship Program ซึ่งเป็นกระบวนการคัดเลือกแยกจากเวิร์กช็อป ผู้สมัครจะต้องเสนอหัวข้อการสืบสวนสอบสวนที่อยู่ภายใต้ 1 ใน 4 ประเด็นหลักของโครงการ

โครงการจะคัดเลือกผู้ได้รับทุนจำนวน 6 คน เพื่อทำงานร่วมกับ RML เป็นระยะเวลา 6 เดือน โดยจะได้รับทุนสนับสนุนจำนวนคน/ทีมละ 120,000 บาท

ตลอดระยะเวลาของ Fellowship ผู้ได้รับทุนจะพัฒนาการสืบสวนในหัวข้อที่ตนรับผิดชอบ พร้อมผลิตผลงานข่าวเชิงสืบสวนอย่างต่อเนื่อง โดยตั้งเป้าหมายเผยแพร่ผลงานไม่น้อยกว่า 8 ชิ้น ตลอดโครงการ เผยแพร่ในช่องทางของ Rocket Media Lab และ/หรือในสื่อที่ผู้รับทุนสังกัด เพื่อสร้างองค์ความรู้เชิงลึกและขยายการอภิปรายในประเด็นสาธารณะ 

ผู้ได้รับทุนทุกคนจะเข้าร่วมประชุมกองบรรณาธิการร่วมกับคณะที่ปรึกษาอย่างน้อยเดือนละ 2 ครั้ง และรับคำปรึกษาจากบรรณาธิการอย่างน้อยเดือนละ 2 ครั้ง เพื่อพัฒนาแนวทางการสืบสวน แก้ไขปัญหาระหว่างการทำงาน และเรียนรู้ผ่านกระบวนการทำงานจริง

จำนวนทุน: 6 ทุน

ระยะเวลาดำเนินการ: พฤศจิกายน 2569 – เมษายน 2570

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับทุน Rocket Media Lab Fellowship ได้ที่นี่

คณะทำงาน

องค์กรร่วมจัด: ร็อกเกต มีเดีย แล็บ และ คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ผู้รับผิดชอบโครงการ: ร็อกเกต มีเดีย แล็บ

ผู้ออกแบบหลักสูตร: ร็อกเกต มีเดีย แล็บ และ สฤณี อาชวานันทกุล

ที่ปรึกษา: รุจน์ โกมลบุตร, สฤณี อาชวานันทกุล และ สุภลักษณ์ กาญจนขุนดี