โครงการให้ทุนนักข่าวสืบสวนสอบสวน Rocket Media Lab Fellowship ดำเนินการโดย ร็อกเกต มีเดีย แล็บ และคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เพื่อให้ทุนการทำงานสืบสวนสอบสวนในรูปแบบกองบรรณาธิการเฉพาะกิจ (อ่านรายละเอียดและวัตถุประสงค์ของโครงการ)
📅 เปิดรับสมัคร 1-30 กันยายน 2569 (เวลาเที่ยงวัน)
📅 สัมภาษณ์ผู้สมัครและประกาศผล: ตุลาคม 2569
📅 ระยะเวลารับทุน: 1 พฤศจิกายน 2569 – 30 เมษายน 2570
🔗 กรอกใบสมัครที่ https://forms.gle/oEU968b69iFUBCpL6
คุณสมบัติและการสมัคร
Q: ผู้สมัครไม่ได้เป็นนักข่าว สามารถสมัคร Fellowship ได้ไหม?
A: ได้ ผู้สมัครไม่จำเป็นต้องเป็นนักข่าวอาชีพในปัจจุบัน แต่ต้องมีประสบการณ์การทำงานข่าว หรือทำงานข้อมูลเชิงลึก การทำงานในพื้นที่ หรือการผลิตคอนเทนต์ในรูปแบบต่างๆ มาแล้วอย่างน้อยสองปี
Q: ทำข้อมูลเชิงลึกได้ แต่เขียนข่าวไม่เป็น จะขอทุนได้ไหม?
A: ได้ หากผู้สมัครมีความเข้าใจในประเด็นที่ต้องการทำและมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นงานข่าวสืบสวนสอบสวน อย่างไรก็ตาม การเขียนถือเป็นทักษะพื้นฐานของการทำงานข่าว และผู้รับทุนต้องมีความเข้าใจเกี่ยวกับคุณสมบัติและองค์ประกอบของข่าว รวมถึงจรรยาวิชาชีพสื่อมวลชน
กรณีที่ผู้สมัครมีความมั่นใจในประเด็นหรือทักษะการทำข้อมูล แต่ยังไม่มั่นใจด้านการเขียน ทางโครงการสามารถร่วมพัฒนาทักษะดังกล่าวในระหว่างโครงการได้
Q: ทุน Rocket Media Lab Fellowship เป็นทุนสำหรับบุคคลหรือทีม?
A: สามารถสมัครได้ทั้งแบบบุคคลและแบบทีม โดยมูลค่าทุนเท่ากันทั้งสองกรณี หากสมัครเป็นทีม จะต้องระบุผู้รับผิดชอบหลักของทีมหนึ่งคน และสมาชิกทั้งทีมต้องเข้าร่วมการสัมภาษณ์ทุนพร้อมกัน ทั้งนี้ โครงการไม่รับสมัครในนามองค์กรหรือหน่วยงาน
Q: ผู้สมัครทุน Fellowship จำเป็นต้องผ่านการอบรมนักข่าวสืบสวนสอบสวนที่โครงการจัดขึ้นในวันที่ 21–23 สิงหาคม 2569 หรือไม่?
A: ไม่จำเป็น การสมัครเข้ารับการอบรมและการสมัครรับทุน Fellowship เป็นกระบวนการที่แยกจากกัน ผู้สมัครทุน Fellowship สามารถสมัครได้โดยไม่ต้องเข้าร่วมการอบรมดังกล่าว
หัวข้อที่สามารถทำได้
Q: สนใจทำงานหัวข้ออื่นนอกจากสี่หัวข้อที่โครงการกำหนด สามารถสมัครได้ไหม?
A: สำหรับโครงการ Fellowship รอบปี 2026–2027 เปิดรับข้อเสนองานในสี่ประเด็น ได้แก่
- การเปลี่ยนผ่านพลังงานที่เป็นธรรม
- ทุนผูกขาดและทุนยึดรัฐ
- ทุนเทาและสแกมเมอร์ยุคใหม่
- การแย่งชิงทรัพยากรในลุ่มน้ำโขง
ในรอบนี้ โครงการยังไม่เปิดรับข้อเสนอในประเด็นอื่นนอกเหนือจากสี่ประเด็นดังกล่าว
รูปแบบและจำนวนผลงาน
Q: ผู้ได้รับทุนต้องเผยแพร่ผลงานบ่อยเพียงใด?
A: ผู้รับทุนจะเลือกทำงานหนึ่งประเด็นจากสี่ประเด็นที่โครงการกำหนด และมีเป้าหมายในการผลิตและเผยแพร่ผลงานอย่างน้อยแปดชิ้นตลอดระยะเวลาของโครงการ
อย่างไรก็ตาม งานสืบสวนสอบสวนต้องใช้เวลาในการลงพื้นที่ รวบรวมข้อมูล และตรวจสอบข้อเท็จจริง โครงการจึงจะร่วมกับผู้รับทุนวางแผนและกำหนดกรอบเวลา รวมถึงเป้าหมายการเผยแพร่ที่เหมาะสมกับลักษณะของแต่ละประเด็น
Q: ผลงานทั้งแปดชิ้นต้องผลิตสื่อในรูปแบบใด?
A: ผลงานทั้งแปดชิ้นต้องมีลักษณะเป็นงาน “ข่าว” “สกู๊ป” หรือ “รายงานพิเศษ” โดยไม่จำกัดรูปแบบการนำเสนอ แต่ต้องมุ่งนำเสนอข้อค้นพบใหม่จากการทำงานข่าวสืบสวนสอบสวน
Q: หากหัวข้อสืบสวนสอบสวนต้องลงพื้นที่ ทาง Rocket Media Lab สนับสนุนค่าใช้จ่ายหรือไม่?
A: หากการทำงานมีความจำเป็นต้องลงพื้นที่ต่างจังหวัด สามารถขอรับการสนับสนุนค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องตามจริงได้ ทั้งนี้ เนื่องจากโครงการมีงบประมาณจำกัด การสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการลงพื้นที่จะต้องหารือและได้รับความเห็นชอบจากทีมที่ปรึกษาของโครงการก่อนดำเนินการ
การเผยแพร่และลิขสิทธิ์
Q: ผลงานที่ผลิตจะเผยแพร่ที่ใด?
A: ผลงานจะเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์และช่องทางโซเชียลมีเดียของ Rocket Media Lab รวมถึงช่องทางของต้นสังกัดของผู้รับทุน หากต้นสังกัดประสงค์จะเผยแพร่ด้วย หรือช่องทางอื่นที่ได้รับการตกลงและอนุญาตจาก Rocket Media Lab
Q: ลิขสิทธิ์ของผลงานทั้งแปดชิ้นเป็นของใคร?
A: ข้อเท็จจริงหรือข่าวสารในตัวมันเองไม่อยู่ภายใต้การคุ้มครองลิขสิทธิ์ แต่การเรียบเรียงและรูปแบบการนำเสนออาจได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์
สำหรับผลงานที่ผลิตภายใต้ทุนนี้ รูปแบบการนำเสนอที่ผ่านการบรรณาธิกรณ์ รวมถึงภาพถ่ายและภาพกราฟิก ให้ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ Rocket Media Lab เป็นระยะเวลา 2 ปีนับจากวันที่เผยแพร่ หลังจากนั้นลิขสิทธิ์ในส่วนดังกล่าวจะเป็นของผู้รับทุน
การทำงานกับต้นสังกัดและการรับทุน
Q: หากได้รับทุน จะต้องขออนุญาตหน่วยงานต้นสังกัดอย่างไร?
A: เมื่อได้รับการคัดเลือกเข้าร่วมโครงการ ทีมงานจะจัดทำสัญญาและเอกสารที่ระบุเงื่อนไขการเข้าร่วม เพื่อให้ผู้ได้รับทุนสามารถนำไปประกอบการขออนุญาตจากต้นสังกัดได้
กรณีสมัครเป็นทีม สมาชิกทุกคนที่มีต้นสังกัดจะต้องมีหลักฐานการอนุญาตจากต้นสังกัดตามเงื่อนไขของโครงการ
Q: หากทำงานไม่ครบแปดชิ้น จะเกิดอะไรขึ้น?
A: ทุนจะมีการแบ่งจ่ายเป็นงวดตามความคืบหน้าและแผนการทำงานที่ตกลงร่วมกันระหว่างโครงการกับผู้รับทุน การได้รับเงินทุนในแต่ละงวดจะเป็นไปตามเงื่อนไขและความคืบหน้าที่กำหนดไว้ในสัญญา
หากไม่สามารถดำเนินงานตามแผนหรือไม่สามารถผลิตผลงานได้ครบตามที่ตกลงกัน ผู้รับทุนจะต้องหารือกับโครงการเพื่อพิจารณาแนวทางดำเนินการที่เหมาะสมตามเงื่อนไขของทุน
ข้อควรระวังเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อน
Q: ประเด็นเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อน (Conflict of Interest) คืออะไร ขนาดไหน และสำคัญอย่างไร?
A: ผลประโยชน์ทับซ้อน คือสถานการณ์ที่ผู้รับทุนมีความสัมพันธ์หรือผลประโยชน์ส่วนตัว ทางการเงิน ทางวิชาชีพ หรือในลักษณะอื่นที่อาจมีผลต่อความเป็นอิสระในการทำข่าว หรือทำให้สาธารณชนมีเหตุอันควรตั้งคำถามต่อความเป็นอิสระของงานข่าวนั้น
ตัวอย่างเช่น ผู้รับทุนมีส่วนได้ส่วนเสียโดยตรงกับบุคคล องค์กร กิจกรรม หรือโครงการที่กำลังตรวจสอบ มีความสัมพันธ์ส่วนตัวหรือทางธุรกิจกับผู้ที่เกี่ยวข้องกับประเด็น หรือได้รับผลประโยชน์จากผลลัพธ์ของการนำเสนอข่าว
ทั้งนี้เพราะงานข่าวสืบสวนสอบสวนต้องดำเนินไปอย่างเป็นอิสระ โดยนักข่าวต้องไม่ปล่อยให้ผลประโยชน์หรือความสัมพันธ์ส่วนตัวเข้ามามีอิทธิพลต่อการเลือกประเด็น การรวบรวมและตรวจสอบข้อมูล หรือการนำเสนอข่าว ทั้งนี้ ผลประโยชน์ทับซ้อนไม่จำเป็นต้องหมายความว่าผู้รับทุนมีอคติจริง เพียงแต่หากความสัมพันธ์หรือผลประโยชน์ดังกล่าวอาจทำให้เกิดข้อกังขาต่อความเป็นอิสระของงานข่าว ก็ควรเปิดเผยและหารือกับโครงการเพื่อหาวิธีจัดการที่เหมาะสม
หากผู้สมัครหรือผู้รับทุนไม่แน่ใจว่าสถานการณ์ใดเข้าข่ายผลประโยชน์ทับซ้อน สามารถเปิดเผยข้อมูลและหารือกับทีมโครงการได้ตั้งแต่ก่อนเริ่มทำงาน เพื่อร่วมกันพิจารณาแนวทางที่เหมาะสม
