โครงการโซลาร์ประชาชน 1 ล้านหลังคาเรือน เป็นหนึ่งในโครงการใหญ่ที่ใช้เงินภายใต้ พ.ร.ก.กู้เงิน 400,000 ล้านบาท ในส่วนของการเปลี่ยนผ่านพลังงาน 200,000 ล้านบาท โดยรัฐอุดหนุนค่าติดตั้งหลังละ 50,000 บาท จำนวน 1 ล้านหลังคาเรือน เป็นวงเงินรวม 50,000 ล้านบาท สำหรับที่อยู่อาศัยขนาด 5-10 กิโลวัตต์ และรับซื้อไฟส่วนเกินคืนในราคา 2.20 บาทต่อหน่วย ขณะที่ประชาชนที่ต้องการกู้ส่วนที่เหลือสามารถขอสินเชื่อจากธนาคารอาคารสงเคราะห์ ธนาคารออมสิน และ ธ.ก.ส. ในอัตราดอกเบี้ยคงที่ 2.5% นาน 7 ปี โดยโครงการนี้เปิดให้ลงทะเบียนแล้วตั้งแต่วันที่ 27 ตุลาคม 2569 ถึง 31 มกราคม 2570 ผ่านเว็บไซต์ของการไฟฟ้าตามพื้นที่รับผิดชอบ
ไม่กี่วันหลังเปิดให้ลงทะเบียน โครงการนี้ถูกฝ่ายค้านตั้งข้อสังเกตและแสดงความกังวลต่อหลักเกณฑ์การดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง โดย กรณ์ จาติกวณิช รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ระบุว่าเกณฑ์ที่ประกาศออกมาอย่างกะทันหันก่อนปิดรับสมัครเพียงไม่กี่วันนั้น มีลักษณะกีดกันผู้ประกอบการและช่างติดตั้งโซลาร์เซลล์รายย่อยทั่วประเทศที่ขึ้นทะเบียนไว้กว่า 1,500 ราย ให้ไม่สามารถเข้าร่วมแข่งขันได้จริง และเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุนรายใหญ่เข้ามารับงานแล้วนำไปจ้างเหมาช่วง (Subcontract) อีกทั้ง ศุภโชติ ไชยสัจ สส. แบบบัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ระบุว่ามีบริษัทที่ผ่านเกณฑ์ 60 กว่าแห่งจดทะเบียนที่อยู่ซ้ำกัน และอีก 120 กว่าแห่งมีกรรมการหรือผู้ถือหุ้นซ้ำกัน ขณะที่อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ยืนยันว่าไม่มีการล็อคสเปก และไม่มีการหักหัวคิว ถ้าใครทำตนจะหักคอ ส่วนรายชื่อบริษัท (Vendor List) ที่ประกาศยังไม่ใช่ผู้ได้งาน เป็นเพียงบริษัทที่มีทุนจดทะเบียนเข้าข่ายและสามารถร่วมประมูลได้
Rocket Media Lab ชวนสำรวจรายชื่อผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์ (Vendor List) ของการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ทั้ง 973 ราย ทั้งในแง่ทุนจดทะเบียน ประเภทธุรกิจ และพื้นที่ให้บริการ ไปจนถึงความเชื่อมโยงระหว่างบริษัทผ่านที่อยู่ เบอร์โทรศัพท์ และรายชื่อกรรมการบริษัท เพื่อดูว่ารายชื่อผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์ (Vendor List) จำนวนมากที่ปรากฏนั้นสะท้อนการแข่งขันที่หลากหลายได้จริงหรือไม่

บริษัททั้งหมด 973 ราย มี 371 ราย ที่รับงานได้ครบ 77 จังหวัด ส่วนใหญ่เป็นบริษัทขนาดใหญ่
Rocket Media Lab รวบรวมรายชื่อผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์จาก 2 แหล่ง ได้แก่ การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) จำนวน 665 ราย และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) จำนวน 695 ราย (เข้าถึงข้อมูล ณ วันที่ 2 พ.ย. 2569) แล้วนำมารวมเป็นฐานข้อมูลเดียวโดยตัดรายชื่อที่ซ้ำกันระหว่างสองแหล่งออก บวกรายชื่อบริษัทที่ปรากฏเฉพาะในแต่ละแหล่งเข้าไป เพื่อให้ได้จำนวนผู้ให้บริการทั้งหมดโดยไม่เกิดการนับซ้ำ พบว่ามีผู้ให้บริการทั้งหมด 973 รายที่เข้าร่วมโครงการโซลาร์ภาคประชาชนนี้
หลักเกณฑ์และเงื่อนไขการเป็นผู้ให้บริการที่จะเข้าร่วมโครงการโซลาร์ภาคประชาชนได้ ผู้ติดตั้งต้องมีประสบการณ์อย่างน้อย 4 ปี มีงบการเงิน มีวิศวกรควบคุมงาน วางเงินประกันหลังละ 50,000 บาท ซึ่งรัฐระบุว่าจะคืนภายใน 7 วันหลังเชื่อมระบบเสร็จ เพื่อป้องกันการทิ้งงาน และวางประกันอีก 10,000 บาทเพื่อดูแลระบบให้ประชาชนเป็นเวลา 7 ปี ซึ่งเมื่อรวมกันแล้วผู้รับเหมาต้องวางเงินกว่า 60,000 บาทต่อหลัง
เงื่อนไขที่รัฐออกแบบเพื่อเป็นหลักประกันคุณภาพ ได้กลายเป็นตัวกำหนดโครงสร้างผู้เล่นในตลาดไปพร้อมกัน สะท้อนได้จากรายชื่อผู้ให้บริการทั้งหมด 973 ราย ซึ่งเมื่อจำแนกตามขอบเขตพื้นที่การให้บริการ จะแบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม ดังนี้
1. กลุ่มที่รับงานได้น้อยกว่า 10 จังหวัด มี 377 ราย (38.74%) โดยในจำนวนนี้ 75 รายรับงานได้เพียงจังหวัดเดียว
2. กลุ่มที่รับงานได้ตั้งแต่ 10-39 จังหวัด มี 111 ราย (11.41%)
3. กลุ่มที่รับงานได้ตั้งแต่ 40-76 จังหวัด มี 114 ราย (11.72%)
4. กลุ่มที่รับงานได้ครบ 77 จังหวัด มี 371 ราย (38.13%)
เมื่อนำผู้ให้บริการกลุ่มที่รับงานได้ครบ 77 จังหวัดมาจัดประเภทตามเกณฑ์ทุนจดทะเบียนในเอกสาร Vendor List ของการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่
- กลุ่ม S ทุนจดทะเบียนไม่น้อยกว่า 5 แสนบาท
- กลุ่ม M ทุนจดทะเบียนไม่น้อยกว่า 1 ล้านบาท
- กลุ่ม L ทุนจดทะเบียนไม่น้อยกว่า 3 ล้านบาท
- กลุ่ม XL ทุนจดทะเบียนไม่น้อยกว่า 5 ล้านบาท
พบว่า ในจำนวน 371 รายที่รับงานได้ทั่วประเทศนั้น เป็นบริษัทขนาด XL สูงถึง 312 บริษัท หรือคิดเป็น 84.10% รองลงมาคือ กลุ่ม M 43 บริษัท (11.59%) กลุ่ม L 14 บริษัท (3.77%) และ กลุ่ม S เพียง 2 บริษัทเท่านั้น (0.54%)
เมื่อตรวจสอบข้อมูลทุนจดทะเบียนจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) พบว่า ค่ามัธยฐานของทุนจดทะเบียนของทั้ง 371 บริษัทอยู่ที่ 30 ล้านบาท โดยสามารถจำแนกจำนวนบริษัทตามช่วงทุนจดทะเบียนได้ดังนี้
- ต่ำกว่า 1 ล้านบาท 2 ราย (0.54%)
- 1-5 ล้านบาท 55 ราย (14.82%)
- 5-10 ล้านบาท 62 ราย (16.71%)
- 10-50 ล้านบาท 91 ราย (24.53%)
- 50-100 ล้านบาท 42 ราย (11.32%)
- 100-500 ล้านบาท 78 ราย (21.02%)
- 500-1,000 ล้านบาท 20 ราย (5.39%)
- 1,000 ล้านบาทขึ้นไป 21 ราย (5.66%)
จากข้อมูลจะเห็นว่า ช่วงทุนจดทะเบียนที่มีจำนวนบริษัทกระจุกตัวมากที่สุดคือ 10-50 ล้านบาท ที่มีจำนวนบริษัทมากถึง 91 ราย และยังมีบริษัทขนาดใหญ่ที่มีทุนจดทะเบียนสูงเกิน 1,000 ล้านบาทมากถึง 21 ราย สำหรับบริษัทที่มีทุนจดทะเบียนสูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ บมจ. บลิส อินเทลลิเจนซ์ ทุนจดทะเบียน 37,815.49 ล้านบาท ตามด้วย บมจ. บีซีพีจี 16,508.50 ล้านบาท และ บจก. ทรู อินเทอร์เน็ต คอร์ปอเรชั่น 9,600 ล้านบาท ส่วนบริษัทที่มีทุนจดทะเบียนต่ำที่สุดคือ ห้างหุ้นส่วนจำกัด ซันชายน์ บลูม อยู่ที่ 500,000 บาท
จากข้อมูลจะเห็นได้ว่า บริษัทที่มีทุนจดทะเบียนต่ำกว่า 1 ล้านบาท มีเพียง 2 รายเท่านั้น ซึ่งอาจจะสะท้อนให้เห็นถึงประเด็นเรื่องเงื่อนไขการวางเงินประกันที่มีการวิพากซ์วิจารณ์กันก่อนหน้านี้ว่าเป็นเงื่อนไขที่เอื้อต่อบริษัทที่รับติดตั้งโซลาร์เซลล์ขนาดใหญ่ที่มีเงินทุนและสินทรัพย์มากพอที่จะวางเป็นเงินประกันกับการไฟฟ้ายาวนานถึง 7 ปีได้ ในขณะเดียวกันเงื่อนไขนี้ก็เป็นการกีดกันบริษัทขนาดเล็กและ SMEs ที่ไม่มีเงินทุนสำรองมากพอที่จะสามารถนำไปจัดวางเป็นเงินประกันในระยะเวลายานนานขนาดนั้นได้ จึงทำให้บริษัทที่ลงทะเบียนเป็นผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์ (Vendor List) ที่เป็นบริษัทขนาดเล็กทุนจดทะเบียนน้อยมีจำนวนน้อยมากในโครงการนี้
นอกจากนี้เมื่อพิจารณาไปถึงประเภทธุรกิจ ซึ่งทุกบริษัทต้องแจ้งต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) 2 ช่วงเวลา คือ ตอนจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทและในแบบนำส่งงบการเงินประจำปี พบว่าในกลุ่ม 371 บริษัทที่รับงานได้ทั่วประเทศ มี 358 บริษัทที่มีข้อมูลครบถ้วนทั้งสองช่วง โดยในจำนวนนี้มีถึง 193 บริษัท (53.91%) ที่เปลี่ยนรหัสประเภทธุรกิจ 5 หลักในภายหลัง โดยประเภทธุรกิจที่แจ้งไว้ตอนจดทะเบียน 3 อันดับแรกที่พบมากที่สุด ได้แก่ การผลิตและการส่งไฟฟ้า 68 ราย (รหัส 35101) รองลงมาคือ การติดตั้งไฟฟ้า 49 ราย (รหัส 43210) และกิจกรรมงานวิศวกรรมและการให้คำปรึกษาทางด้านเทคนิคที่เกี่ยวข้อง 34 ราย (รหัส 71102)
แต่เมื่อพิจารณาประเภทธุรกิจตามงบการเงินปีล่าสุด กลับพบการเปลี่ยนแปลงคืออันดับ 1 ขยับมาเป็น การติดตั้งไฟฟ้า 71 ราย (รหัส 43210) รองลงมาคือ การผลิตและการส่งไฟฟ้า 62 ราย (รหัส 35101) และการขายส่งเครื่องจักรและอุปกรณ์ 36 ราย (รหัส 46599) ขณะเดียวกันยังพบบริษัทที่แจ้งประเภทธุรกิจไม่สอดคล้องกับงานติดตั้งโซลาร์อยู่ในรายชื่อผู้ให้บริการนี้ด้วย โดยมีตั้งแต่การบริการตัดต่อภาพและเสียง, การขายรถยนต์, การขายจักรยานยนต์, การขายส่งเครื่องกีฬา,ไปจนถึงสำนักงานจัดหางาน ตัวอย่างเช่น บจก. เอ็กซ์.เอ็น.วาย.ไอ.กรุ๊ป ซึ่งระบุประเภทธุรกิจทั้งสองช่วงเวลาว่าทำธุรกิจนำเข้า ส่งออกเคมีภัณฑ์ และอุตสาหกรรมเคมีถ่านหิน หรือ บจก. 111 พานิช ที่ระบุประเภทธุรกิจตอนจดทะเบียนว่าเป็นร้านขายปลีกเครื่องเขียนและเครื่องใช้สำนักงาน และระบุเป็นขายส่งเครื่องกีฬาในงบปีล่าสุด ทั้ง 2 บริษัทนี้ก็สามารถคว้าสิทธิ์รับงานได้ครบทั้ง 77 จังหวัดเช่นกัน

ผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์ในแต่ละจังหวัด ส่วนใหญ่จดทะเบียนอยู่ในเขต กฟน.
เมื่อนำรายชื่อผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์ (Vendor List) ของ กฟน. และ กฟภ. รวมทั้งหมด 973 ราย ที่เข้าร่วมโครงการโซลาร์ภาคประชาชน มาแยกตามที่ตั้งสำนักงานที่จดทะเบียน พบว่ากว่า 60% ของผู้ให้บริการในทุกจังหวัดเขต กฟภ. เป็นบริษัทที่จดทะเบียนอยู่ในเขต กฟน. (กรุงเทพฯ นนทบุรี และสมุทรปราการ) ส่วนจังหวัดในพื้นที่เขต กฟน. ทั้งสามจังหวัดเองมีผู้ให้บริการ 710 รายเท่ากัน ในจำนวนนี้ 80.85% เป็นบริษัทที่จดทะเบียนในเขต กฟน. เอง และมีเพียง 19.15% ที่มาจากจังหวัดอื่น
ในทางกลับกัน บริษัทในเขต กฟภ. ซึ่งจดทะเบียนในจังหวัดตัวเองและรับงานในจังหวัดตัวเองมีสัดส่วนน้อยมาก โดยจังหวัดที่มีมากที่สุดคือ ปทุมธานี 68 ราย คิดเป็น 11.95% ของผู้ให้บริการในจังหวัด รองลงมาคือ เชียงใหม่ 28 บริษัท คิดเป็น 5.69% สมุทรสาคร 17 บริษัท คิดเป็น 3.02% ชลบุรี 16 บริษัท คิดเป็น 2.87% และนครราชสีมา 15 บริษัท คิดเป็น 2.85% ขณะเดียวกัน มีถึง 22 จังหวัดที่ไม่มีบริษัทจดทะเบียนในจังหวัดตัวเองเป็นผู้ให้บริการเลย ได้แก่ กาฬสินธุ์ กำแพงเพชร ชุมพร ตราด นครพนม นราธิวาส บึงกาฬ บุรีรัมย์ ปัตตานี พะเยา พังงา พัทลุง แพร่ แม่ฮ่องสอน ระนอง ร้อยเอ็ด ลำปาง สิงห์บุรี หนองคาย อำนาจเจริญ อ่างทอง และอุทัยธานี
จากการกระจุกตัวของผู้ให้บริการที่มีสำนักงานใหญ่อยู่ในกรุงเทพฯ และปริมณฑลเป็นหลัก ย่อมนำไปสู่คำถามต่อความยั่งยืนและประสิทธิภาพของโครงการในระยะยาว ไม่ว่าจะเป็นประเด็นเรื่องประสิทธิภาพการดูแลหลังการขายตลอดระยะประกัน 7 ปี เมื่อบริษัทคู่สัญญาอยู่ห่างไกลจากหน้างานจริง หากระบบเกิดความขัดข้องในต่างจังหวัด การส่งทีมวิศวกรเข้าซ่อมบำรุงอาจเกิดความล่าช้าและมีต้นทุนสูง ซึ่งเสี่ยงต่อการละเลยหรือทิ้งงานในระยะยาว
อีกประเด็นสำคัญคือ เม็ดเงินอุดหนุน 50,000 ล้านบาท จะกระจายสู่เศรษฐกิจท้องถิ่นได้จริงมากน้อยเพียงใด เพราะเมื่อพิจารณาจากการกระจุกตัวของจำนวนบริษัทและทุนจดทะเบียนแล้ว มูลค่าสัญญาส่วนใหญ่และกำไรจากการดำเนินงานมีแนวโน้มที่จะไหลกลับเข้าสู่บริษัทขนาดใหญ่ในส่วนกลางมากกว่า เงินที่ควรจะหมุนเวียนเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากในต่างจังหวัด ยังไม่รวมถึงบทบาทของช่างและผู้ประกอบการในพื้นที่ ที่อาจถูกลดทอนให้เป็นเพียงผู้รับเหมาช่วง (Subcontractor) ที่ได้รับค่าจ้างแรงงานในสัดส่วนที่ต่ำ ซึ่งสวนทางกับเป้าหมายในการสนับสนุนและยกระดับผู้ประกอบการท้องถิ่นของพื้นที่นั้นในระยะยาว

ที่อยู่เดียวกัน เบอร์เดียวกัน หลายบริษัท
เมื่อตรวจสอบของผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์ (Vendor List) ของ กฟน. และ กฟภ. ทั้ง 973 ราย พบว่ามีหลายบริษัทใช้ข้อมูลพื้นฐานร่วมกันอย่างมีนัยสำคัญ แบ่งเป็นกลุ่มที่มีที่อยู่จดทะเบียนซ้ำกัน 34 ที่อยู่ ครอบคลุม 78 บริษัท โดยที่อยู่หนึ่งมีบริษัทตั้งอยู่มากที่สุด 6 ราย และกลุ่มที่ใช้เบอร์โทรศัพท์ซ้ำกันอีก 61 บริษัท ขณะเดียวกันยังมีอีก 66 บริษัทที่เว้นว่างข้อมูลเบอร์โทรศัพท์ไว้
อย่างไรก็ตาม การพบว่ามีหลายบริษัทใช้ที่อยู่จดทะเบียนซ้ำกัน ไม่ได้หมายความว่าทุกกรณีผิดปกติเสมอไป เช่นในกรณีของกลุ่มบริษัทในเครือเดียวกันอย่าง กลุ่มบีซีพีจี (BCPG) คือ บมจ. บีซีพีจี, บจก. บีซีพีจี เอ็นเนอร์ยี โซลูชั่นส์, และ บจก. ไทยดิจิทัลเอนเนอร์ยี่เดเวลอปเม้นท์ (บริษัทร่วมทุนระหว่าง BCPG และ กฟภ.) ซึ่งทั้ง 3 บริษัทนี้ใช้ที่อยู่จดทะเบียนเดียวกัน คือ เลขที่ 2098 ถนนสุขุมวิท ซึ่งเป็นการดำเนินธุรกิจในรูปแบบบริษัทแม่และบริษัทลูกที่เปิดเผยความสัมพันธ์ทางโครงสร้างต่อสาธารณะ รวมถึงกรณีของบริษัทต่างๆ ที่เช่าพื้นที่ในอาคารสำนักงานขนาดใหญ่แห่งเดียวกัน เช่น เลขที่ 89 ถนนรัชดาภิเษก ซึ่งเป็นที่ตั้งของอาคารเอไอเอ แคปปิตอล เซ็นเตอร์ เป็นอาคารสำนักงานให้เช่า โดยมีบริษัทที่ใช้ที่อยู่จดทะเบียนนี้ถึง 4 แห่ง ได้แก่ บมจ. สิริซอฟต์ และบริษัทในเครือของ บมจ. พลังงานบริสุทธิ์ (EA) 3 แห่ง คือ บจก. อมิตาเทคโนโลยี, บจก. อีเอ ฟูทูร่า และบจก. เอ็นเนอร์จี โซลูชั่น เมเนจเมนท์
เมื่อพิจารณาข้อมูลเบอร์โทรศัพท์ติดต่อ ซึ่งเป็นช่องทางติดต่อเฉพาะ ไม่ได้เป็นเลขกลางของอาคาร หากมีบริษัทตั้งแต่สองรายขึ้นไปใช้เบอร์เดียวกัน อาจสะท้อนว่ามีผู้ดูแลคนเดียวกันหรือใช้ผู้ประสานงานร่วมกัน จากบริษัททั้งหมด 973 ราย มี 908 รายที่ระบุเบอร์โทรศัพท์ในฐานข้อมูล เมื่อตรวจหาเบอร์ที่ถูกใช้ร่วมกันมากกว่าหนึ่งบริษัท พบ 29 หมายเลข ครอบคลุม 61 บริษัท ในจำนวนนี้มี 26 หมายเลขใช้ร่วมกัน 2 บริษัท มี 2 หมายเลขใช้ร่วมกัน 3 บริษัท และ 1 หมายเลขใช้ร่วมกันถึง 5 บริษัท
ตัวอย่างที่น่าสนใจคือกรณีของ บจก. ไท่ หยาง ดีเวลลอปเม้นท์ ซึ่งแจ้งที่ตั้งสำนักงานใหญ่อยู่ในจังหวัดนนทบุรี และ บจก. เอส 2 ดับบลิว ดีเวลลอปเม้นท์ ซึ่งตั้งอยู่ในจังหวัดสมุทรปราการ หากมองจากข้อมูลที่ปรากฏทั้งสองแห่งจดทะเบียนคนละพื้นที่ คนละจังหวัด และยังไม่พบการเปิดเผยข้อมูลสาธารณะว่ามีความเกี่ยวข้องกันแต่อย่างใด ทว่าเมื่อตรวจสอบหมายเลขโทรศัพท์ติดต่อกลับพบว่าใช้เบอร์เดียวกัน หรืออีกกรณีคือ บจก. โซลาร์ รูฟท็อป และ บจก. โปรเซฟ เอ็นเนอร์ยี่ ที่ทั้ง 2 เป็นคนละนิติบุคคลกัน จดทะเบียนคนละจังหวัดเช่นกัน แต่มีเบอร์ติดต่อและชื่อผู้ติดต่อหลักเหมือนกัน นอกจากนี้เมื่อสืบค้นในฐานข้อมูลของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ก็พบว่าทั้งสองบริษัทมีรายชื่อกรรมการเป็นคนเดียวกัน
จากข้อมูลจะเห็นได้ว่า แม้การมีจำนวนรายชื่อผู้ให้บริการติดตั้งโซลาร์ (Vendor List) จำนวนมากทำให้ประชาชนมีทางเลือกที่หลากหลายมากขึ้น แต่แท้จริงแล้วมูลค่าและเจ้าของอาจยังคงเป็นกลุ่มเดิม เพราะจำนวนบริษัทที่เข้าร่วมส่วนหนึ่งนั้นมาจากการที่เจ้าของธุรกิจหรือกลุ่มทุนขนาดใหญ่ มีบริษัทย่อย หรือบริษัทลูกหลายบริษัทและเข้ามาร่วมในโครงการเดียวกัน สิ่งนี้ส่งผลกระทบต่อโครงการในหลายด้าน โดยเฉพาะในมุมมองของประชาชนผู้สนใจร่วมโครงการที่เห็นรายชื่อผู้ให้บริการหลายรายในจังหวัดของตัวเองและเข้าใจว่ามีทางเลือก ทั้งที่ในความเป็นจริงไม่ว่าจะตัดสินใจเลือกบริษัทใด ผลประโยชน์ก็อาจไหลกลับเข้าสู่กลุ่มทุนขนาดใหญ่ที่บริษัทย่อยเข้าร่วมจำนวนมาก ขณะเดียวกัน หากมีการกำหนดเพดานจำนวนงานต่อบริษัท การมีบริษัทย่อยหรือบริษัทลูกหลายบริษัทย่อมเท่ากับเป็นการขยายโควตาการรับงานให้ได้มากขึ้นได้อีกด้วย

กรรมการชื่อเดียวกัน นั่งหลายบริษัท
เมื่อนำรายชื่อบริษัทผู้ให้บริการโซลาร์ที่รับงานได้ครบ 77 จังหวัด จำนวน 371 แห่ง มาตรวจสอบข้อมูลกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) เพื่อดูว่ามีกรรมการคนใดดำรงตำแหน่งอยู่ในหลายบริษัทหรือไม่ โดยในกรณีของห้างหุ้นส่วนจำกัดจะใช้รายชื่อผู้เป็นหุ้นส่วนแทนกรรมการ พบว่า จากรายชื่อกรรมการทั้งหมด 1,012 คน มี 72 คน หรือ 7.11% ที่ดำรงตำแหน่งในบริษัทมากกว่าหนึ่งแห่ง ในจำนวนนี้ 59 คนเป็นกรรมการใน 2 บริษัท 11 คนเป็นกรรมการใน 3 บริษัท และอีก 2 คนดำรงตำแหน่งในบริษัทมากถึง 5 แห่ง
เมื่อนำรายชื่อบริษัทที่กรรมการทั้ง 72 คนดำรงตำแหน่งอยู่มารวมกัน และตัดบริษัทที่ปรากฏซ้ำออก พบว่ามีบริษัทที่มีกรรมการร่วมกับบริษัทอื่นอย่างน้อยหนึ่งคนรวมทั้งสิ้น 91 แห่ง หรือคิดเป็น 24.53% ของบริษัททั้งหมดที่รับงานได้ทั่วประเทศ อาจกล่าวได้ว่า เกือบ 1 ใน 4 ของบริษัทผู้ให้บริการรับติดตั้งโซลาร์ที่รับงานได้ 77 จังหวัดมีความเชื่อมโยงกับบริษัทอื่นผ่านการมีกรรมการร่วมกัน
อย่างไรก็ตาม การมีกรรมการร่วมก็อาจเป็นเรื่องปกติของกลุ่มบริษัทและบริษัทในเครือ เช่นเดียวกับกรณีของที่ตั้งและเบอร์ติดต่อ เห็นได้จากกลุ่มธุรกิจที่ใช้ชื่อคล้ายคลึงกันอย่างชัดเจน เช่น บจก. บ้านปู เน็กซ์ โซลาร์ วัน และ บจก. บ้านปู เน็กซ์ อีโคเสิร์ฟ ก็มีรายชื่อกรรมการซ้อนทับกัน 3 คน หรือกรณีของ บจก. เค.จี. คอร์ปอเรชั่น และ บจก. เค.จี. โซลาร์ เพาเวอร์ ต่างก็มีรายชื่อกรรมการตรงกันทั้ง 4 คน
ในทางกลับกัน ยังพบกรณีที่อาจมองเห็นความเชื่อมโยงได้ยากจากชื่อบริษัทเท่านั้น ตัวอย่างเช่น กรณีของ บจก. ซิโนพาวเวอร์ และ บจก. พาวเวอร์วอลท์ ซึ่งแจ้งที่อยู่และเบอร์โทรศัพท์ติดต่อแยกจากกันอย่างชัดเจน ทำให้การตรวจสอบจากข้อมูลติดต่อพื้นฐานไม่พบความเชื่อมโยงใดๆ ทว่าเมื่อสืบค้นไปถึงรายชื่อกรรมการกลับพบความซ้อนทับกัน โดยกรรมการทั้ง 3 คนของ บจก. พาวเวอร์วอลท์ ได้แก่ นายนาวิน สัจเดว์, นายวรุณ สัจเดว์ และนายอุทิศ นีละสมิต ล้วนดำรงตำแหน่งเป็นกรรมการของ บจก. ซิโนพาวเวอร์ ด้วยเช่นกัน อีกทั้งเมื่อตรวจสอบโครงสร้างผู้ถือหุ้นยังพบว่า บจก. พาวเวอร์วอลท์ ถือหุ้นอยู่ใน บจก. ซิโนพาวเวอร์ สูงถึง 40% นอกจากนี้ บจก. ซิโนพาวเวอร์ ยังมี นางอาทิตยา ชาญวีรกูล น้องสะใภ้ของอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ร่วมเป็นกรรมการอยู่ด้วย หรือกรณีของ บจก. ทีม เค เพาเวอร์ และ บจก. อีคิว เทค เอ็นเนอร์ยี่ ที่ไม่พบข้อมูลสาธารณะที่เชื่อมโยงกัน ทั้งที่ตั้งและเบอร์ติดต่อ แต่มีนายสุรวีร์ ลีฬหรัตนรักษ์ เป็นกรรมการร่วมกัน เป็นต้น
จากข้อมูลทั้งหมดชี้ให้เห็นว่า แม้โครงการโซลาร์ประชาชน 1 ล้านหลังคาเรือนจะมีรายชื่อผู้ให้บริการเกือบ 1,000 ราย แต่จำนวนรายชื่อที่มากนี้ไม่ได้สะท้อนภาพตลาดที่มีผู้ประกอบการแข่งขันกันอย่างหลากหลายหรือกระจายตัวอย่างทั่วถึง กลับทำให้เห็นการกระจุกตัวทั้งในแง่ของขนาดทุนและพื้นที่ตั้ง ไม่ว่าจะเป็นการที่บริษัทที่รับงานได้ครบ 77 จังหวัดส่วนใหญ่เป็นบริษัทขนาดใหญ่ และมีที่ตั้งสำนักงานส่วนใหญ่อยู่ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล อีกทั้งยังพบความเชื่อมโยงระหว่างหลายบริษัทผ่านที่อยู่ เบอร์ติดต่อ และรายชื่อกรรมการที่ซ้อนทับกัน ซึ่งอาจทำให้ทางเลือกของประชาชนมีน้อยกว่าตัวเลขที่ปรากฏ
ประเด็นเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายของโครงการในหลายมิติ ตั้งแต่การกระจายเม็ดเงินอุดหนุน 50,000 ล้านบาทไปสู่เศรษฐกิจท้องถิ่น ประสิทธิภาพในการติดตั้งและดูแลระบบในระยะยาว ไปจนถึงโอกาสในการแข่งขันของผู้ประกอบการและช่างติดตั้งในพื้นที่ ขณะเดียวกัน ยังชวนให้ตั้งคำถามว่า รายชื่อผู้ให้บริการทั้ง 973 รายนี้สะท้อนจำนวนผู้ประกอบการอิสระที่แท้จริงมากน้อยเพียงใด และโครงสร้างของผู้เล่นในตลาดที่ปรากฏอยู่นี้จะทำให้ผลประโยชน์จากโครงการกระจายไปถึงผู้ประกอบการรายย่อยและเศรษฐกิจท้องถิ่นได้อย่างทั่วถึงหรือไม่
ดูข้อมูลดิบได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-vendor-list/






























