#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่  The Temperance การบริหารจัดการน้ำ

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศส่งผลให้น้ำท่วมรุนแรงขึ้น

ประเทศไทยประสบอุทกภัยนับครั้งไม่ถ้วน และกลายเป็นภัยพิบัติประจำปีไปแล้ว โดยเฉพาะในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ในช่วงปี 2543-2562 มีภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับสภาพอากาศ 146 ครั้ง ซึ่งทำให้มีผู้เสียชีวิตเฉลี่ยปีละ 138 คน และสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจเฉลี่ยปีละ 2.8 แสนล้านบาท ซึ่งภาวะโลกร้อนส่งผลให้คาดการณ์การเกิดขึ้นและระดับความรุนแรงของสภาพอากาศได้ยากขึ้นเรื่อยๆ จากรายงานแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ เมื่อปี 2568 สํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คาดการณ์ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอีก 20 ปีข้างหน้าว่า ปริมาณน้ำสูงสุดเฉลี่ยรายปีมีแนวโน้มสูงขึ้น โดยจํานวนวันที่ฝนตกในช่วงฤดูฝนมีจํานวนเท่าเดิม แต่ปริมาณน้ำฝนที่ตกในแตละครั้งมีปริมาณมากขึ้น และมีช่วงการกระจายตัวในวงแคบ ทําให้มีแนวโน้มจะเกิดพื้นที่ที่มีโอกาสเสี่ยงในการเกิดภัยแล้งเป็นพื้นที่กว้างกว่าพื้นที่ที่มีความเสี่ยงในการเกิดอุทกภัย

นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาความเปราะบางต่อน้ำท่วมและภัยแล้งของประเทศไทยจากปัจจัยความอ่อนไหวต่างๆ พบว่า ประเทศไทยมีพื้นที่เปราะบางและเสี่ยงต่อการเกิดอุทกภัยรวม 24,163,537 ไร่ คิดเป็น 7.53% ของพื้นที่ทั้งประเทศ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ราบลุ่ม ขณะที่จะมีพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดภัยแล้ง รวม 123,751,221 ไร่ คิดเป็น 38.59% ของพื้นที่ทั้งประเทศ

สำหรับแนวโน้มในการเกิดน้ำท่วมในช่วง 10 ปีข้างหน้า (ปัจจุบัน – พ.ศ 2578) กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม คาดการณ์จากการวิเคราะห์แบบจำลองภูมิอากาศ 2 กรณี คือ กรณีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับปานกลาง และกรณีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับสูง พบว่า กรณีมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับปานกลาง 10 จังหวัดที่คาดว่าจะเกิดน้ำท่วมรุนแรง ได้แก่ 1) ตาก 2) หนองคาย 3)  บีงกาฬ 4)  น่าน 5) แม่ฮ่องสอน 6) พะเยา 7) แพร่ 8) ตราด 9) เชียงใหม่ 10) นครพนม กรณีมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับสูง 10 จังหวัดที่คาดว่าจะเกิดน้ำท่วมรุนแรง ได้แก่ 1) ตาก 2) เพชรบุรี 3) มุกดาหาร 4) นครพนม 5) อุทัยธานี 6) ประจวบคีรีขันธ์ 7) ตราด 8) ราชบุรี 9) เชียงใหม่ 10) กาญจนบุรี

น้ำท่วม-น้ำแล้งไม่เพียงส่งผลกระทบโดยตรงต่อการดำเนินชีวิตประจำวันเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อภาคการเกษตร ภาคอุตสาหกรรม การท่องเที่ยวไปจนถึงระบบสาธารณสุข ด้วยเหตุนี้จึงนำมาสู่คำถามว่า แผนบริหารจัดการน้ำของไทยจะสามารถรับมือกับสภาพอากาศแปรปรวนที่กำลังดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพมากน้อยเพียงใด

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่องบบริหารจัดการน้ำ 3 ปีที่ผ่านมา ใช้ไปกับการสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่ง 59,037.36 ล้านบาท หรือ 16.94% ของงบจัดการน้ำทั้งหมด

ด้วยเหตุที่น้ำท่วมเป็นภัยพิบัติที่ประเทศไทยเผชิญซ้ำซาก ภาครัฐจัดสรรงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหาน้ำท่วมอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะนับตั้งแต่มหาอุทกภัย 2554 ซึ่งมีมูลค่าความเสียหายกว่า 23,839.21 ล้านบาท พื้นที่การเกษตรเสียหายกว่า 11,798,241 ไร่ และการออกพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 ที่มีเป้าหมายเพื่อรวมศูนย์การบริหารจัดการน้ำทั่วประเทศ ภายใต้แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศ (ปี พ.ศ. 2561 – 2580) โดยระหว่างปี 2557 ถึง 2559 มีงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับการจัดการน้ำโดยตรงกว่าแสนล้านบาทต่อปี

เมื่อย้อนดูงบประมาณผ่านโครงการด้านทรัพยากรน้ำจากคลังข้อมูลน้ำแห่งชาติในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ระหว่างปีงบประมาณ 2566 ถึง 2568 พบว่า จากงบประมาณรวม 348,433.48 ล้านบาท  เมื่อจำแนกตามลักษณะงาน พบว่าเป็นการใช้งบเพื่อก่อสร้างมากที่สุด 215,432.73 ล้านบาท คิดเป็น  61.83% ของงบทั้งหมด อันดับ 2 งบเพื่อการซ่อมแซมบำรุงรักษา 106,521.31 ล้านบาท คิดเป็น 30.57% อันดับ 3 การซื้อที่ดิน ค่าทดแทน ค่ารื้อย้ายในการจัดหาที่ดิน 10,400.52 ล้านบาท คิดเป็น 2.98% อันดับ 4 อนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำ 5,549.55 ล้านบาท  คิดเป็น 1.59%  และอันดับ 5 บริหารจัดการ 4,920.17 ล้านบาท คิดเป็น 1.41% ส่วนที่เหลือเป็นงานด้านอื่นๆ ได้แก่ วางแผน 0.45%  เก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูล 0.35%  ซื้ออุปกรณ์-ยานพาหนะ 0.33% พัฒนาพื้นที่ชุมชน 0.25% พัฒนาโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เท่ากับปลูกป่า-พืช 0.10% และ พัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจพิเศษ 0.03%

นอกจากนี้เมื่อจำแนกงบจัดการน้ำตามกิจกรรมเป็นประเภทต่างๆ พบว่า มีงบก่อสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่งมากที่สุด 59,037.36 ล้านบาท คิดเป็น 16.94% ของงบทั้งหมด อันดับ 2 ระบบระบายน้ำ 47,418.90 ล้านบาท คิดเป็น 13.61% อันดับ 3 อ่างเก็บน้ำ 37,052.51 ล้านบาท คิดเป็น 10.63% อันดับ 4 การสูบน้ำ 25,680.82 ล้านบาท คิดเป็น 7.37% อันดับ 5 ฝาย 23,924.28 ล้านบาท คิดเป็น 6.87% กิจกรรมอื่นๆ ที่งบประมาณมากกว่า 10,000 ล้านบาทได้แก่ ป้องกันน้ำท่วมชุมชน 16,965.87 ล้านบาท คิดเป็น 4.87% การประปา 16,650.54 ล้านบาท คิดเป็น 4.78% ขุดลอก 14,437.15 ล้านบาท คิดเป็น 4.14% ค่าซื้อที่ดินและอนุรักษ์ดิน 10,825.20 ล้านบาท คิดเป็น 3.11% แหล่งเก็บน้ำทางชลประทานอื่นๆ นอกจากเขื่อน ฝาย อ่างเก็บน้ำ 10,498.18 ล้านบาท คิดเป็น 3.01%

จากข้อมูลงบประมาณบริหารจัดการน้ำในปี 2566-2568 สะท้อนให้เห็นว่านโยบายของรัฐบาลให้ความสำคัญกับการสร้างสิ่งก่อสร้างต่างๆ เป็นหลัก โดยเฉพาะเขื่อนป้องกันตลิ่งที่กระจายอยู่ตามแม่น้ำสาขาทั่วประเทศ และแม่น้ำโขงซึ่งไหลผ่านหลายจังหวัด ขณะเดียวกันงบที่ใช้ไปกับการซ่อมแซมก็เป็นการปรับปรุงโครงสร้างชลประทานต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเขื่อน ประตูระบายน้ำ อ่างเก็บน้ำ ในทางกลับกันงบที่เกี่ยวข้องกับการเตือนภัย บันทึกข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลมีสัดส่วนน้อยมากเมื่อเทียบกับงบประมาณด้านอื่นๆ

ด้วยงบประมาณหลายหมื่นล้านบาทของการบริหารจัดการน้ำใน 3 ปีที่ผ่านมาสะท้อนให้เห็นว่า ไทยให้ความสำคัญกับการควบคุมทิศทางของน้ำ การป้องกันด้วยการก่อแนวกำแพงให้สูงขึ้น ปรับปรุงการทางระบายน้ำ แต่น้ำท่วมสัมพันธ์โดยตรงกับความผันผวนของสภาพอากาศ ดังเช่น ปรากฏการณ์ลานีญาที่นำมาซึ่งปริมาณน้ำฝนที่มากกว่าปกติ ลักษณะการกระจุกตัวของฝนที่เปลี่ยนไป ลำน้ำหลายสายมีสิ่งกีดขวางเพิ่มมากขึ้น ตลอดจนปัจจัยอื่นๆ ที่ซับซ้อนกว่าปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เราเคยชิน เช่น การเกิดระเบิดฝน (Rain Bomb) ซึ่งมีลักษณะตกสั้นๆ แต่ตกหนักในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งถี่มากขึ้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อรัฐจ่ายเงินใช้งบกลางเยียวยาน้ำท่วมสูงขึ้นทุกปี

นอกจากงบประมาณรายจ่ายประจำปีที่จัดสรรให้กับหน่วยงานต่างๆ แล้ว งบที่เกี่ยวกับน้ำท่วมยังมีงบประมาณรายจ่ายงบกลาง ซึ่งจัดสรรเพิ่มเติมจากงบประมาณของหน่วยงานรับงบประมาณ ภายใต้รายการเงินสำรองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็นที่มีเป้าหมายในการสร้างความคล่องตัวในกรณีที่ต้องรับมือกับสถานการณ์ที่ไม่อาจคาดหมายได้ ผ่านการอนุมัติให้ใช้จ่ายโดยคณะรัฐมนตรี โดยงบกลางแต่ละปีจะผ่านการพิจารณาของรัฐสภาเฉพาะกรอบวงเงินเท่านั้น

จากข้อมูลของสำนักงบประมาณของรัฐสภา จะเห็นว่ามีการใช้งบกลางเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วม ดังนี้

ปีงบประมาณ 2560  จำนวน 12,500 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2561 จำนวน 18,407.71 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2562 จำนวน 16,061.53 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2563 จำนวน 23,271.87 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2564 จำนวน 2,070.99 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2565 จำนวน 2,567.32 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2566 จำนวน 22,953.39 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2567 จำนวน 22,967.75 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2568 จำนวน 21,581.50 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2569 จำนวนอย่างน้อย 10,787 ล้านบาท

หากเรายังใช้งบประมาณด้วยวิธีเดิมอยู่ต่อไป และยังต้องจ่ายเงินเยียวยาผลกระทบมากขึ้นเป็นวงจรเช่นนี้ โดยไม่ทบทวนผลลัพธ์ ก็อาจหมายความว่า แทนที่งบประมาณของประเทศจะถูกนำไปใช้พัฒนาด้านอื่นๆ ที่สำคัญไม่แพ้กันก็ต้องมาใช้เพื่อการนี้เป็นประจำทุกปี

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

• ปรับเปลี่ยนโครงสร้างบริหารจัดการด้วยการออกกฎหมายและตั้งหน่วยงานรวมศูนย์การจัดการน้ำ

มหาอุทกภัยในปี 2554 ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงนโยบายและการจัดสรรงบประมาณการบริหารจัดการน้ําใหม่ หน่วยงานรัฐที่ทำหน้าที่บริหารจัดการทรัพยากรน้ำครบวงจรเปลี่ยนจากกรมทรัพยากรน้ำ สังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งจัดตั้งขึ้นในปี 2545 เปลี่ยนมาเป็นสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) ที่จัดตั้งโดยรัฐบาล คสช.เมื่อปี 2560 หน่วยงานนโยบายด้านน้ำภายใต้สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีเพื่อเป็นหน่วยงานกลางด้านน้ำ ซึ่งตัดโอนภารกิจและอัตรากำลังของกรมทรัพยากรน้ำบางส่วนมาไว้ที่นี่ โดยมีพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 เป็นกฎหมายฉบับแรกที่บูรณาการการบริหารจัดการน้ำทั้งระบบ เนื้อหาของพ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำกำหนดให้สทนช. เป็นหน่วยงานกลางในการกำกับดูแลและจัดทำผังน้ำ มีกำหนดกลไกเพื่อแก้ไขปัญหาน้ำท่วมและน้ำแล้งที่มีคณะกรรมการลุ่มน้ำทำหน้าที่จัดทำแผนป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วมน้ำแล้ง

นอกจากนี้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ยังระบุถึงการจัดการน้ำไว้ในมาตรา 258 ว่า “ให้มีระบบบริหารจัดการทรัพยากรน้ำที่มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม และยั่งยืน โดยคำนึงถึงความต้องการใช้น้ำในทุกมิติ รวมทั้งความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม และสภาพภูมิอากาศประกอบกัน” รวมทั้งกำหนดให้รัฐบาลต้องจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี การจัดการน้ำถูกระบุไว้ในยุทธศาสตร์ที่ 5 ด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ในปี 2558 รัฐบาล คสช. ประกาศใช้แผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2558-2569 กรอบและแนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศครั้งแรก ดำเนินการโดยคณะกรรมการกําหนดนโยบายและการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ต่อมามีการทบทวนเพื่อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ขยายแผนจากเดิม 12 ปีเป็น 20 ปี และเปลี่ยนชื่อเป็นแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580) เป็นแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ ประเด็นที่ 19 การบริหารจัดการน้ำทั้งรผ่านการตั้งคณะกรรมการลุ่มน้ำ 22 ลุ่มน้ำเป็นกลไกการจัดการน้ำเชิงพื้นที่ตามระดับลุ่มน้ำ

• จัดการน้ำด้วยเทคโนโลยีวิศวกรรมโครงสร้างพื้นฐาน เช่น  เขื่อน อ่างเก็บน้ำ โครงการชลประทาน ระบบส่งน้ำ ระบายน้ำ

จนถึงปัจจุบันการจัดการน้ำของรัฐมุ่งเน้นไปที่การใช้เทคโนโลยีวิศวกรรมโครงสร้างพื้นฐาน รัฐบาลมีนโยบายพัฒนางานชลประทานขนาดเล็กมาตั้งแต่ปี 2520 เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำสำหรับอุปโภคบริโภค และการเกษตร เทคโนโลยีชลประทานยุคนี้ได้แก่ โครงการชลประทาน ระบบส่งน้ำ ระบายน้ำ ระบบชลประทานในแปลงนา และอาคารชลประทาน ขณะที่ผลจากวิกฤติเศรษฐกิจ 2540 ที่ไทยต้องกู้เงินจากธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชียนนำมาสู่แผนการปฏิรูประบบชลประทาน” (Irrigation Sector Reform-ISR) ประกอบด้วยการจัดการชลประทานแบบมีส่วนร่วม ในโครงการชลประทานขนาดใหญ่ กลาง และเล็ก ส่วนโครงการขุดลอกคลองหนองน้ําและคลองธรรมชาติ เริ่มในปี พ.ศ. 2535 มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและปรับปรุงแหล่งน้ำเพื่อการเกษตร และอุปโภคบริโภค

จากข้อมูล สารสนเทศโครงการชลประทาน กรมชลประทาน พบว่า งานพัฒนาแหล่งน้ำมีโครงการชลประทาน ซึ่งหมายรวมถึง อ่างเก็บน้ำของกฟผ. อ่างเก็บน้ำ ฝาย ประตูระบายน้ำ สถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้า แก้มลิง และอื่นๆ จนถึงปีงบประมาณ 2567 เมื่อแบ่งตามขนาดประกอบด้วย โครงการขนาดใหญ่ 101 โครงการ ขนาดกลาง 882 โครงการ ขนาดเล็ก 21,197 โครงการ รวม 22,180 โครงการ เพิ่มขึ้น 27.57%  เมื่อเทียบกับปี 2557 ซึ่งมีโครงการชลประทานรวม 17,387 โครงการ แบ่งเป็นโครงการชลประทานขนาดใหญ่ 94 โครงการ ขนาดกลาง 671 โครงการ ขนาดเล็ก 16,622 โครงการ

จัดสรรงบประมาณในภาวะฉุกเฉินและเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติ

งบประมาณที่ใช้ในการชดเชยเยียวยาผู้ประสบภัยน้ำท่วมจากงบกลาง ประกอบด้วย ค่าใช้จ่ายชดใช้เงินทดรองราชการเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน ซึ่งกระจายให้หน่วยงานระดับกระทรวง และกรม ทั้งส่วนกลางและภูมิภาคนำไปใช้เมื่อมีการประกาศภัยพิบัติ นอกจากนี้ยังมี งบกลางที่เป็น ‘เงินสํารองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจําเป็น’ ซึ่งเมื่อเกิดภัยพิบัติขึ้น รัฐบาลจะอนุมัติงบประมาณจากก้อนนี้เพื่อช่วยเหลือเยียวยาประชาชนในพื้นที่ที่ประสบภัยพิบัติ

นอกจากนี้ยังมีกฎกระทรวง 2 ฉบับ ภายใต้พ.ร.บ.น้ำแห่งชาติ พ.ศ. 2561 ให้ประชาชนได้รับชดเชยเมื่อรัฐใช้ที่ดิน-สิ่งก่อสร้างแก้น้ำท่วมดังนี้ 1) กฎกระทรวงค่าชดเชยความเสียหายจากการดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วม พ.ศ. 2564 2) กฎกระทรวงค่าทดแทนและค่าชดเชยความเสียหายจากการใช้ที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำแล้งและภาวะน้ำท่วม พ.ศ. 2564 

โดยสรุปกฎกระทรวงทั้งสองฉบับนิยามว่า ค่าชดเชยความเสียหายหมายถึง เงินที่จ่ายให้แก่ผู้เสียหายเพื่อเป็นค่าชดเชยความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่ทรัพย์สินของบุคคลนั้นอันเนื่องมาจากการดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วม ซึ่งรวมถึงการใช้ที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างเพื่อก่อสร้าง วางสิ่งของ สูบน้ำ หรือระบายน้ำผ่านหรือเข้าไปในที่ดินหรือติดตั้งอุปกรณ์ใดๆ

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

(ข้อเสนอเหล่านี้รวบรวมจากภาคส่วนต่างๆ ในสังคม)

• การพัฒนาระบบเตือนภัยล่วงหน้าแบบบูรณาการ โดยรวบรวมข้อมูลและติดตามจากสถานีวัดน้ำฝนและระดับน้ำในแม่น้ำลำคลอง ปริมาณน้ำในผิวดิน ผนวกกับข้อมูลจากดาวเทียม เพื่อให้การพยากรณ์แม่นยำขึ้น

• จัดตั้งศูนย์บัญชาการเตือนภัยแห่งชาติ ที่ทำงานตลอด 24 ชั่วโมง และเชื่อมโยงกับระบบเตือนภัยในระดับจังหวัด อำเภอ และชุมชน

• ผลักดันร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่กำหนดให้มีกองทุนที่ประชาชนมีส่วนร่วมในสัดส่วนที่มากกว่าหน่วยงานรัฐ สำหรับดำเนินกิจกรรมเพื่อปรับตัวและรับมือภัยพิบัติ และเป็นกองทุนชดเชยผู้เสียหายหรือผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นธรรม เพียงพอ เข้าถึงง่ายและทันท่วงที

• ระงับการใช้ที่ดินในเขตพื้นที่เสี่ยงเพิ่มเติม และปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนที่ดิน ที่คำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ เพื่อให้รัฐสามารถซื้อที่ดินที่มีความเสี่ยงเกิดภัยพิบัติ เช่น พื้นที่น้ำท่วมซ้ำซาก ในราคาที่เป็นธรรม

• ระบบชดเชยที่เป็นธรรม ปรับเกณฑ์เงินค่าชดเชยประชาชนที่ต้องรับน้ำแทนพื้นที่อื่น และปรับเกณฑ์เงินเยียวยาแก่ผู้ที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมให้สอดคล้องกับความเป็นจริง
• เพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำของทางน้ำอย่างเป็นระบบ ด้วยการสร้างเขื่อน ฝ่าย และแก้มลิง เพื่อเก็บน้ำหรือชะลอการไหลของน้ำในพื้นที่เหมาะสม
• ปรับปรุงสิ่งกีดขวางทางน้ำ เช่น ถนนโดยทำสะพาน (Land Bridge) และการเกลาริมฝั่งแม่น้ำ ดู คลองให้น้ำเดินได้สะดวกไม่มีสิ่งกีดขวาง
• การแก้ปัญหาน้ำท่วมด้วยแนวทางธรรมชาติ (Nature-based Solutions: NbS) คือการใช้ระบบนิเวศและกระบวนการตามธรรมชาติเพื่อจัดการน้ำอย่างยั่งยืน โดยเน้นการชะลอน้ำ กักเก็บ และดูดซับน้ำแทนการสร้างโครงสร้างคอนกรีตขนาดใหญ่
• พัฒนาแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดิน เน้นไปที่การคุ้มครองป่าต้นน้ำ เพื่อลดการพังทลายของดินและเพิ่มการกักเก็บน้ำตามธรรมชาติ

ดูข้อมูลที่นี่: DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้ง [ข้อมูลดิบ]

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้ง appeared first on Rocket Media Lab.

ข้อมูล ณ วันที่ 9 ธันวาคม 2568

ที่มา: สำนักงบประมาณของรัฐสภา, มติคณะรัฐมนตรี 21 ต.ค 2568, 25 พ.ย.2568, 2 และ 9 ธ.ค.2568

ดาวน์โหลดข้อมูลได้ที่นี่

อ่านรายงานได้ที่ https://rocketmedialab.co/centralbudget-flood-2025/

The post ประเทศไทยใช้งบหลายหมื่นล้านจากงบกลางในการชดเชยเยียวยาน้ำท่วมแทบทุกปี [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

.

ในแต่ละปี ประเทศไทยใช้บประมาณในการจัดการน้ำสูงมาก โดยในปีงบประมาณ 2568 สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สนทช.) มีการตั้งงบแผนงานด้านทรัพยากรน้ำไว้ 131,796.2639 ล้านบาท ซึ่งงบประมาณก้อนนี้รวมการจัดการน้ำทุกรูปแบบไม่เพียงแต่เฉพาะน้ำท่วมเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงน้ำแล้งและการจัดหาน้ำอีกด้วย

.

ในขณะที่หากจะพิจารณาในส่วนของงบประมาณสำหรับน้ำท่วมนั้น Rocket Media Lab เคยทำข้มูลงบฯ น้ำท่วมในปีงบประมาณ 2566 จากการคัดกรองโครงการที่มีคำสำคัญที่เกี่ยวข้องกับน้ำท่วม เช่น น้ำท่วม ประตูระบายน้ำ ผักตบชวา ซ่อมแซม ทรบ. (ทางระบายน้ำ) ซ่อมแซมบานระบาย รับน้ำป่า อาคารระบายน้ำ แก้มลิง ซึ่งพบว่ามี 6,511 โครงการ เป็นงบประมาณ รวม 53,377,557,500 บาท (53,377.55 ล้านบาท)

.

อย่างไรก็ตามงบประมาณข้างต้นนั้น เป็นงบประมาณในการป้องกันแก้ไขปัญหาน้ำท่วม ผ่านการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่เสียมากกว่า ในขณะเดียวกันก็มีงบประมาณอีกส่วนหนึ่งที่เรียกว่าเป็นงบประมาณชดเชยเยียวยาสำหรับผู้ประสบภัยน้ำท่วมในแต่ละปี ซึ่งงบประมาณในส่วนนี้ก็สูงมากไม่แพ้กัน โดยเป็นงบประมามาจากงบกลางเป็นส่วนใหญ่ 

.

งบกลาง คือ งบประมาณสำรองที่รัฐบาลตั้งไว้เพื่อจัดสรรให้หน่วยงานต่างๆ เบิกจ่ายอย่างยืดหยุ่น สำหรับกรณีฉุกเฉิน จำเป็นเร่งด่วน หรือเหตุการณ์ไม่คาดฝัน เช่น ภัยพิบัติ การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า หรือหนี้ผูกพันที่ต้องใช้จ่ายเร่งด่วน โดยไม่มีรายละเอียดแผนชัดเจนตอนแรก แต่จะอนุมัติกรอบวงเงิน และให้คณะรัฐมนตรี (ครม.) พิจารณาอนุมัติการใช้จริง เพื่อให้การบริหารจัดการรวดเร็วและคล่องตัว โดยงบประมาณประจำปี 2569 ประเทศไทยตั้งงบกลางไว้ที่ 632,968,750,000 บาท 

.

งบประมาณที่ใช้ในการชดเชยเยียวยาผู้ประสบภัยน้ำท่วมจากงบกลางก้อนแรกก็คือ ค่าใช้จ่ายชดใช้เงินทดรองราชการเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน โดยในงบประมาณประจำปี 2569 ตั้งไว้ที่ 4,000,000,000 บาท โดยแยกการจ่ายเป็น 

.

• สำนักนายกรัฐมนตรี 100 ล้านบาท นายกรัฐมนตรีอนุมัติ
• กระทรวงกลาโหม 50 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ 10 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 50 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงมหาดไทย  50 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงสาธารณสุข 10 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย 50 ล้านบาท อธิบดีกรมฯ อนุมัติ
• สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด แห่งละ 20 ล้าน ผู้ว่าราชการจังหวัดอนุมัติ
• ในระดับอำเภอ ผู้ว่าราชการจังหวัดอนุมัติตามความจำเป็น ไม่เกิน 500,000 บาท

ทั้งนี้ ในปี 2568 คณะรัฐมนตรีมี มติเมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม 2568  ปรับเพิ่มวงเงินในบางหน่วยงาน ดังนี้ 

• กระทรวงกลาโหม เพิ่มเป็น 100 ล้านบาท
• กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพิ่มเป็นเป็น 100 ล้านบาท
• กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เพิ่มเป็น 100 ล้านบาท
• สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเพิ่มเป็น แห่งละ 50 ล้านบาท
• และให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจจัดสรรเงินทดรองราชการของ ปภ.จังหวัด แก่อำเภอหรือกิ่งอำเภอ ตามความจำเป็นและเหมาะสม แต่ละแห่งต้องไม่เกิน 1 ล้านบาท

.

นอกจากนี้ในงบกลางยังมีส่วนที่เรียกว่า ‘เงินสํารองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจําเป็น’ ซึ่งเป็นเงินที่เราเห็นในข่าวว่า ครม. มีมติ อนุมัติในการช่วยเหลือเยียวยาน้ำท่วมอยู่ในตอนนี้ โดยในปีงบประมาณ 2569 ตั้งงบไว้ที่ 98,000,000,000 บาท 

.

ในแต่ละปีที่เกิดอุทกภัย ก็จะมีการอนุมัติงบประมาณจากก้อนนี้เพื่อช่วยเหลือเยียวยาประชานในพื้นที่ที่ประสบอุทกภัย โดยที่ผ่านมาพบว่าปีงบประมาณ 2563 มีการใช้งบกลางเพื่อชดเชยเยียวยาจากปัญหาน้ำท่วมสูงที่สุดถึง 23,271.87 ล้านบาท โดยในปีนั้นเกิดน้ำท่วมหนักในช่วงปลายปีที่ภาคใต้ โดยเฉพาะจังหวัดนครศรีธรรมราช สุราษฎร์ธานี สงขลา พัทลุง ปัตตานี และตรัง

.

ในขณะที่ปีงบประมาณ 2566 และปีงบประมาณ 2567 ก็มีการอนุมติงบกลางเพื่อชดเชยเยียวยาจากปัญหาน้ำท่วมสูงไม่แพ้กัน โดยในปี 2566 เกิดน้ำท่วมหนักโดยเฉพาะช่วงปลายปีที่ภาคใต้ โดยเฉพาะในจังหวัดนราธิวาส ยะลา และปัตตานี มีการอนุมัติงบชดเชยเยียวยาจากปัญหาน้ำท่วม 22,953.39 ล้านบาท และในปี 2567 ซึ่งเกิดน้ำท่วมหนักในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ มีการอนุมัติงบชดเชยเยียวยาจากปัญหาน้ำท่วม 22,967.75 ล้านบาท

.

และในปีนี้ ที่เกิดน้ำท่วมหนักเช่นเดียวกันทั้งในภาคกลางตอนบนและตอนล่าง รวมไปถึงภาคใต้ โดยเฉพาะที่ จ.สงขลา ก็มีการอนุมัติงบกลางจากงบประมาณประจำปี 2569 ไปแล้ว รวมกว่า 10,787++ ล้านบาท โดยแบ่งเป็น

• 21 ต.ค.2568 เงินช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยในช่วงฤดูฝน ปี 2568 6,169 ล้านบาท
• 25 พ.ย.2568 ครม.อนุมัติกรอบเยียวยาผู้ประสบภัยน้ำท่วม เพิ่มเติม 7 จังหวัด ตรัง, นครศรีธรรมราช, นราธิวาส, ปัตตานี, พัทลุง, ลพบุรี, และสงขลา 3,814 ล้านบาท
• 2 ธ.ค.2568 ครม. อนุมัติโครงการฟื้นฟูเมืองหลังวิกฤติน้ำท่วมอำเภอหาดใหญ่และบริเวณโดยรอบ ให้อบจ.สงขลา 530 ล้านบาท
• 2 ธ.ค.2568 เพื่อจ่ายเงินค่าปลงศพผู้ประสบอุทกภัยในพื้นที่จังหวัดสงขลา 110 ล้านบาท
• 9 ธ.ค.2568 จ่ายค่าปลงศพผู้ประสบอุทกภัยภาคใต้เพิ่ม 8 จังหวัด 164 ล้านบาท

.

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่า ในแต่ละปี นอกจากงบประมาณในการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมกว่า 5 หมื่นล้านบาทแล้ว ประเทศไทยยังต้องใช้งบประมาณชดเชยเยียวประชาชนจากปัญหาน้ำท่วมอีกหลายหมื่นล้าน ยังไม่รวมความช่วยเหลือต่างๆ จากหลายภาคส่วนทั้งภาคเอกชนและประชาชนที่มีในทุกๆ ครั้งที่เกิดภัยน้ำท่วมอีกด้วย

คำถามที่ตามมาก็คือ เคยมีการประเมินหรือไม่ว่า ไทยใช้งบประมาณเพื่อป้องกันและแก้ปัญหาน้ำท่วมอย่างมีประสิทธิภาพแล้วหรือไม่ หากเรายังใช้งบประมาณด้วยวิธีเดิมอยู่ต่อไป และยังต้องจ่ายเงินเยียวยาผลกระทบมากขึ้นเป็นวงจรเช่นนี้ โดยไม่ทบทวนผลลัพธ์ ก็อาจหมายความว่า แทนที่งบประมาณของประเทศจะถูกนำไปใช้พัฒนาด้านอื่นๆ ที่สำคัญไม่แพ้กันก็ต้องมาใช้เพื่อการนี้เป็นประจำทุกปี

ดูข้อมูลที่ https://rocketmedialab.co/database-centralbudget-flood-2025/

The post ประเทศไทยใช้งบหลายหมื่นล้านจากงบกลางในการชดเชยเยียวยาน้ำท่วมแทบทุกปี appeared first on Rocket Media Lab.

จากกรณีน้ำท่วมเมืองหาดใหญ่ และอีกหลายอำเภอใน จ. สงขลา ที่สร้างความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินอย่างมาก แม้ว่าปริมาณน้ำกำลังลดลงอย่างต่อเนื่อง แต่กลับต้องเผชิญปัญหาการจัดการขยะที่เกิดจากน้ำท่วม ทั้งขยะที่เกิดจากทรัพย์สินที่ถูกน้ำท่วม และขยะที่เกิดจากน้ำพัดพามาสะสม โดยคาดว่ามีไม่ต่ำกว่า 1 แสนตัน เฉพาะในหาดใหญ่คาดว่ามีประมาณ 80,000 ตัน  

Rocket Media Lab ชวนสำรวจข้อมูลปริมาณขยะ การจัดเก็บขยะของ จ. สงขลา ว่าเป็นอย่างไร และจะสามารถรองรับและจัดการกับปริมาณขยะที่เกิดจากน้ำท่วมในครั้งนี้ได้หรือไม่

รายงานสถานการณ์สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2567 โดยกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พบว่า ในปี 2567 นั้น จ.สงขลา มีขยะมูลฝอยที่เกิดขึ้นประมาณ 1,596 ตัน/วัน โดยแบ่งเป็น ขยะมูลฝอยที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ 604 ตัน/วัน  ขยะมูลฝอยที่กำจัดถูกต้อง 642 ตัน/วัน และขยะมูลฝอยที่กำจัดไม่ถูกต้อง 350 ตัน/วัน ซึ่งแสดงว่าโดยปกติแล้ว จ.สงขลา เองก็มีปัญหาในการจัดการขยะ โดยมีขยะที่ไม่สามารถกำจัดอย่างถูกต้องได้ถึง 21.9% ของปริมาณขยะในแต่ละวันเลยทีเดียว

สงขลามีที่ทิ้งขยะที่ไหนบ้าง รองรับได้เท่าไหร่ 

จ.สงขลา มีสถานที่กำจัดขยะอยู่ 21 แห่งด้วยกัน แบ่งเป็น สถานที่กำจัดขยะอย่างถูกต้องด้วยการฝังกลบ (Engineered Landfill) 4 แห่ง และ สถานที่กำจัดขยะอย่างไม่ถูกต้องด้วยการเทกอง 17 แห่ง  และเคยมีที่สถานที่กำจัดขยะที่ปิดไปแล้ว 19 แห่ง และสถานีขนถ่าย (ทน. กำแพงเพชร) อีก 1 แห่ง 

โดยสถานที่กำจัดขยะอย่างถูกต้องด้วยการฝังกลบ (Engineered Landfill) 4 แห่ง นั้น คือ 

1. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลนครสงขลา ตั้งอยู่ที่ เกาะแต้ว อ.เมืองสงขลา ดำเนินการโดยเทศบาลนครสงขลา มีขนาด 200 ไร่ มีปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 215 ตัน/วัน
2. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย บริษัท เซาท์เทิร์น วี เพียวริตี้ จำกัด ตั้งอยู่ที่ ต.คลองหอยโข่ง อ.หาดใหญ่  ดำเนินการโดยเทศบาลนครหาดใหญ่ รับขยะจาก อปท.กว่า 20 แห่ง มีขนาด 135 ไร่ สามารถกำจัดขยะมูลฝอยโดยเฉลี่ยประมาณวันละ 100 ตัน จากปริมาณขยะต่อวันประมาณ 50 ตัน และจะเพิ่มขีดความสามารถในการกำจัดขยะมูลฝอยวันละ 400 ตันต่อวัน
3. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองบ้านพรุ ตั้งอยู่ที่ ต.บ้านพรุ อ.หาดใหญ่ ดำเนินการโดย เทศบาลเมืองบ้านพรุ มีขนาด 107 ไร่ มีปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 180 ตัน/วัน
4. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองสะเดา ตั้งอยู่ที่ ต.สะเดา อ.สะเดา ดำเนินการโดย เทศบาลเมืองสะเดา มีขนาด 96 ไร่ มีปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 68 ตัน/วัน

นอกจากนี้สงขลายังมี สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ที่ตำบลควนลัง ซึ่งดำเนินการโดย บริษัท จีเดค จำกัด มีความสามารถกำจัดขยะได้ 200 ตัน/วัน แต่ปัจจุบันถูกสั่งปิดไปแล้ว หลังจากที่ในปี 2566 ถูกคณะกรรมการกิจการพลังงาน เขต 12 สงขลาสั่งพักใบอนุญาต 180 วัน

สถานที่กำจัดขยะในสงขลาจะสามารถรองรับขยะที่เกิดจากน้ำท่วมได้เพียงพอไหม?

จากปัญหาขยะจากน้ำท่วมล้นเมืองหาดใหญ่ในขณะนี้ มีรายงานว่าสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยใน จ.สงขลาที่เปิดดำเนินการอยู่ 4 แห่ง ยังมีความสามารถรองรับขยะได้รวมกว่า 25,000 ตัน โดยจะมีการจัดเตรียมพื้นที่ขนาด 5–10 ไร่ สำหรับเป็นจุดพักกองขยะเพื่อดำเนินการคัดแยกก่อนนำไปกำจัดอย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ

อย่างไรก็ตาม จ.สงขลา เอง ก็มีปัญหาการจัดการขยะ และปัญหาขยะล้นเมืองอยู่แต่เดิมแล้ว โดยเฉพาะเทศบาลนครหาดใหญ่ จ.สงขลา ที่มีประมาณวันละ 230 ตัน  ซึ่งก่อนหน้าจะนำขยะไปทิ้งที่ควนลังแต่ถูกปิดกั้นโดยอ้างว่าขยะส่งกลิ่นเหม็น มีน้ำเน่าเสีย ส่งผลกระทบต่อชาวบ้านโดยรอบบ่อขยะ ทำให้เทศบาลนครหาดใหญ่ ต้องหาที่กำจัดขยะใหม่ โดยนำไปทิ้งที่โรงคัดแยกขยะคลองหอยโข่งตั้งแต่ 11 เมษายน 2567  เป็นต้นมา  

แต่ถึงอย่างนั้นสถานที่กำจัดขยะมูลฝอย บริษัท เซาท์เทิร์น วี เพียวริตี้ จำกัด ตั้งอยู่ที่ ต.คลองหอยโข่ง ซึ่งนอกจากจะเป็นที่ทิ้งขยะของเทศบาลนครหาดใหญ่แล้วยังเป็นที่ทิ้งขยะของ อปท. อีกกว่า 20 แห่ง ก็มีปัญหาขยะตกค้างเป็นจำนวนมาก กว่า 70,000 ตัน 

ส่วนสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองบ้านพรุ ซึ่งบ่อฝังกลบแรกเต็มไปแล้ว ก็เริ่มมีปัญหาขยะล้นบ่อ โดยขยะเก่าในหลุมฝังกลบ ตั้งแต่ปี 2540 มีมากกว่า 500,000 ตัน ส่วนสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองสะเดา ก็เช่นเดียวกัน ปัจจุบันมีขยะกว่า 80 ตัน/วัน และมีขยะสะสมกว่า 500,000 ตัน ทำให้ประสบปัญหาขยะล้นหลุมฝังกลบ ซึ่งทั้งสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลนครสงขลา สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองบ้านพรุ และสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองสะเดา ต่างก็กำลังก่อสร้างโรงไฟฟ้าขยะเพื่อแก้ไขปัญหาขยะล้นบ่ออยู่ในขณะนี้ 

เช่น  ที่เกาะแต้ว ก็ให้บริษัททีพีไอ โพลีน เพาเวอร์ จำกัด (มหาชน) เป็นเอกชนลงทุนก่อสร้างโรงไฟฟ้าในพื้นที่ตำบลเกาะแต้ว  อำเภอเมืองสงขลา จ.สงขลา และก่อสร้างสถานีขนถ่ายขยะมูลฝอยในพื้นที่ตำบลสนามชัย อำเภอสทิงพระและพื้นที่ตำบลบ้านนา อำเภอจะนะ เพื่อขนส่งขยะมูลฝอยเข้าสู่โรงไฟฟ้า โดยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้าร่วมกำจัดขยะกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลาทั้งสิ้น จำนวน 95 อปท.ปริมาณขยะรวม 644 ตัน/วัน

นอกจากนี้ในส่วนสถานที่กำจัดขยะอย่างไม่ถูกต้องด้วยการเทกอง 17 แห่ง ซึ่งส่วนมากกระจายตัวอยู่นอกเขตในเมือง ทั้งในเทศบาลตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบลอื่นๆ ก็พบว่าเกิดปัญหาขยะล้นเกินและสร้างปัญหาสิ่งแวดล้อมแก่พื้นที่โดยรอบเช่นเดียวกัน 

ไม่เพียงแค่นั้น ในปี 2566 กรมควบคุมมลพิษยังเคยได้จัดทำ “การเตรียมความพร้อมเพื่อรับมือกับปัญหาการจัดการขยะมูลฝอยในพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดเหตุอุทกภัย”  โดยนอกจากแนวทางในการจัดการขยะจากน้ำท่วมแล้ว ยังมีรายชื่อสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่เสี่ยงได้รับผลกระทบจากปัญหาอุทกภัย ปี พ.ศ. 2566 อีกด้วย โดยในส่วนของ จ.สงขลานั้น มี 5 แห่งด้วยกันคือ 

1. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทต.เทพา แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 10 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 25 ตัน/วัน
2. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย อบต.เทพา แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 7 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 3 ตัน/วัน
3. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย อบต.สะกอม แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 70 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 1 ตัน/วัน
4. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทน.สงขลา แบบฝังกลบ (Engineered Landfill) ขนาดพื้นที่ 200 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 215 ตัน/วัน 
5. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทต.กระแสสินธุ์ แบบเผาในเตาไม่มีระบบบำบัดอากาศ ขนาดพื้นที่ 17 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 1 ตัน/วัน
6. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทต.บ่อตรุ แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 39 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 8 ตัน/วัน
7. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย อบต.เปียน แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 3 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 4 ตัน/วัน

.

ดังนั้นแม้จะมีการกล่าวว่า บ่อฝังกลบ 4 แห่ง ยังมีความสามารถรองรับขยะได้รวมกว่า 25,000 ตัน แต่ก็น่าเป็นห่วงว่า ในสถานการณ์ที่ จ.สงขลา เองก็มีปัญหามีขยะที่ไม่สามารถกำจัดอย่างถูกต้องได้ถึง 21.9% ของปริมาณขยะในแต่ละวันเลยทีเดียว และบ่อขยะในแบบฝังกลบที่คาดว่าจะเป็นที่ทิ้งขยะที่เกิดจากปัญหาน้ำท่วมในครั้งนี้ ก็มีปัญหาขยะล้นบ่อ โดยเฉพาะสถานที่กำจัดขยะมูลฝอย บริษัท เซาท์เทิร์น วี เพียวริตี้ จำกัด ตั้งอยู่ที่ ต.คลองหอยโข่ง อ.หาดใหญ่  ซึ่งมีพื้นที่ถึง 135 ไร่ ก็เกิดปัญหาขยะตกค้าง 

ปัญหาการจัดการขยะจึงอาจจะมาซ้ำเติมและสร้างผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมและผู้คน ชุมชน ที่อยู่รอบๆ บ่อขยะในแต่ละพื้นที่ได้ในอนาคต 

อ้างอิง: 

รายงานสถานการณ์สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2567 โดยกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม

The post ขยะจากน้ำท่วมใน จ.สงขลา ต้องเอาไปทิ้งที่ไหน แล้วจะมีที่ทิ้งพอไหม appeared first on Rocket Media Lab.

อ่าน งบน้ำท่วมของสงขลานั้นอยู่ที่ไหน? เมื่อรัฐบาลประกาศขอบริจาคไม้กวาดทางมะพร้าว

The post งบน้ำท่วม 69 ของ อปท. และกระทรวงมหาดไทย [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

จากสถานการณ์น้ำท่วมหาดใหญ่ จ.สงขลา ในขณะนี้ Rocket Media Lab ชวนสำรวจการใช้งบน้ำท่วมของ จ.สงขลา จากปีงบประมาณ 2569 ว่าทั้งในส่วนของ อปท. ที่เกี่ยวข้องกับความช่วยเหลือ/ป้องกันสาธารณภัย รวมไปถึงงบฉุกเฉินในกรณีที่มีเหตุสาธารณภัยเกิดขึ้น และงบป้องกันน้ำท่วมจากกระทรวง โดยเฉพาะกระทรวงมหาดไทยที่มีโครงการป้องกันน้ำท่วมในพื้นที่เขตเมือง มีงบประมาณเท่าไหร่ มีโครงการอะไรในพื้นที่ไหนบ้าง และการตั้งงบประมาณและโครงการการใช้งบประมาณน้ำท่วมนี้ สะท้อนให้เห็นถึงเรื่องอะไร เมื่อพิจารณาจากสถานการณ์น้ำท่วมหาดใหญ่ จ.สงขลา ในครั้งนี้

เมื่อพิจารณาจากงบประมาณขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเป็นด่านหน้าในการรับมือสถานการณ์น้ำท่วมที่เกิดขึ้น จะพบว่า ในส่วนของ อบจ. สงขลา ในข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีทุกปี จะมีการตั้งเงินสำรองในงบกลางไว้เพื่อเป็น “เงินสำรองจ่ายเพื่อจ่ายเป็นค่าใช้จ่ายกรณีฉุกเฉินที่มีเหตุสาธารณภัยเกิดขึ้นหรือกรณีการป้องกันและยับยั้งก่อนเกิดสาธารณภัยหรือคาดว่าจะเกิดสาธารณภัยหรือกรณีฉุกเฉินเพื่อบรรเทาปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนเป็นส่วนรวม” โดยในงบประมาณปี 2569 มีการตั้งงบประมาณในส่วนนี้ไว้จำนวน 20,000,000 บาท แต่ถึงอย่างนั้นงบประมาณในส่วนนี้ไม่ได้ตั้งไว้เพื่อใช้กับภัยจากน้ำท่วมอย่างเดียว แต่รวมไปถึงสาธารณภัยทุกประเภทที่เกิดขึ้นในช่วงปีงบประมาณนั้นๆ

ในส่วนของเทศบาลนครหาดใหญ่ ก็ตั้งเงินสำรองในงบกลางไว้เช่นเดียวกับ อบจ. สงขลา จำนวน 1,200,000 บาท นอกจากนี้ยังพบว่าในส่วนของงบประมาณป้องกันสาธารณภัยยังมีโครงการช่วยเหลือประชาชนของเทศบาลนครหาดใหญ่ งบประมาณ 100,000 บาท และโครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาอุทกภัย อีก 300,000 บาท อีกด้วย ในส่วนของเทศบาลนครสงขลา มีการตั้งเงินสำรองในงบกลางไว้เช่นเดียวกับ อบจ. สงขลาและเทศบาลนครหาดใหญ่ จำนวน 6,096,494 บาท

หากพิจารณาในส่วนของเทศบาลเมือง ซึ่งเป็นพื้นที่ตัวเมืองใน จ.สงขลา และเป็นพื้นที่ที่ถูกน้ำท่วมอย่างหนักในเหตุการณ์ครั้งนี้จะพบว่า อปท. ขนาดเล็กเหล่านี้จะตั้งงบฉุกเฉินไว้ในงบกลางกรณีที่มีเหตุสาธารณภัยเกิดขึ้นเช่นเดียวกัน โดยงบประมาณจะแตกต่างกันไปในแต่ละแห่งมากน้อยไม่เท่ากัน อยู่ที่ประมาณ 400,000 – 1,600,000 บาท เช่น เทศบาลเมืองบ้านพรุ ตั้งงบไว้ที่ 400,647 บาท เทศบาลเมืองคอหงส์ ตั้งงบไว้ที่ 1,100,000 บาท หรือ เทศบาลเมืองควนลัง ตั้งงบไว้ที่ 1,055,000 บาท

นอกจากนี้ยังมีงบประมาณในส่วนของการช่วยเหลือบรรเทาสาธารณภัย โดยแต่ละ อปท. ขนาดเล็กไม่ว่าจะเป็นเทศบาลเมือง เทศบาลตำบล หรือ อบต. จะตั้งงบประมาณไว้ไม่เท่ากัน ประมาณ 50,000 – 200,000 บาท เช่น เทศบาลเมืองสะเดา มีโครงการให้ความช่วยเหลือประชาชนเทศบาลเมืองสะเดากรณีการเยียวยาหรือฟื้นฟูหลังเกิดสาธารณภัย งบ 150,000 บาท หรือเทศบาลเมืองทุ่งตำเสาก็มีโครงการช่วยเหลือประชาชนตามอำนาจหน้าที่กรณีจำเป็น เร่งด่วน ฉุกเฉิน ด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย งบประมาณ 50,000 บาท แต่ในขณะเดียวกัน อปท. อีกหลายแห่งก็อาจตั้งงบเพื่อภารกิจอื่น เช่น เป็นงบสำหรับ อปพร. ในจังหวัด หรืองบสำหรับฝึกอบรมต่างๆ

แต่หากพิจารณางบน้ำท่วมที่มาจากกระทรวงเป็นหลักจะพบว่า หากเป็นพื้นที่เขตเมือง งบน้ำท่วมส่วนใหญ่จะเป็นงบของกระทรวงมหาดไทย โดยแบ่งโครงการออกเป็น 2 ส่วนคือ

ส่วนที่ 1 โครงการป้องกันน้ำท่วมพื้นที่ชุมชน โดยในปีงบประมาณ 2569 สงขลาได้รับงบประมาณในส่วนนี้เป็นเงิน 1,017,000,000 บาท แบ่งเป็น 3 โครงการคือ

• ก่อสร้างระบบระบายน้ำหลักเพื่อบรรเทาปัญหาน้ำท่วมพื้นที่ชุมชนพะวง 267,200,000 บาท
• ก่อสร้างระบบระบายน้ำหลักเพื่อบรรเทาปัญหาน้ำท่วมพื้นที่ชุมชนเมืองสงขลา 267,330,000 บาท
• ก่อสร้างระบบระบายน้ำหลักเพื่อบรรเทาปัญหาน้ำท่วมพื้นที่ชุมชนควนลัง 482,470,000 บาท

จะเห็นได้ว่า พื้นที่โครงการการก่อสร้างระบบระบายน้ำหลักเพื่อบรรเทาปัญหาน้ำท่วมพื้นที่ชุมชนจากงบประมาณปี 2569 นี้ เป็นพื้นที่ที่กำลังเกิดน้ำท่วมอยู่ในขณะนี้

ส่วนที่ 2 โครงการเขื่อนป้องกันริมตลิ่ง โดยในปีงบประมาณ 2569 สงขลาได้รับงบประมาณในส่วนนี้เป็นเงิน 916,275,000 บาท หากแยกเป็นพื้นที่ จะแบ่งเป็น

• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองอู่ตะเภา ตำบลคูเต่า อำเภอหาดใหญ่ 30,000,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองแหและคลองเตย ตำบลคลองแห อำเภอหาดใหญ่ 40,000,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองหลา ตำบลคลองหลา อำเภอคลองหอยโข่ง 50,000,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองเชิงแส ตำบลเชิงแส อำเภอกระแสสินธุ์ 50,000,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองอู่ตะเภา ตำบลบ้านหาร อำเภอบางกล่ำ 64,450,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งงริมคลองลำแซง ตำบลเขาพระ อำเภอรัตภูมิ และเขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองรัตภูมิ ตำบลเขาพระ อำเภอรัตภูมิ 79,575,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมทะเลสาบสงขลา ตำบลบ้านใหม่ อำเภอระโนด 84,100,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองภูมี ตำบลรัตภูมิ อำเภอควนเนียง 105,000,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองอู่ตะเภา ตำบลทุ่งลาน อำเภอคลองหอยโข่ง 202,000,000 บาท
• เขื่อนป้องกันตลิ่งริมคลองอู่ตะเภา ตำบลบ้านพรุ อำเภอหาดใหญ่ 211,600,000 บาท

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่า งบน้ำท่วมส่วนใหญ่จะเป็นงบในการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐาน ในขณะที่เมื่อเกิดเหตุภัยพิบัติ งบประมาณที่จะต้องนำมาใช้ในกรณีฉุกเฉินเพื่อใช้แก้ไขปัญหาต่างๆ นั้น กลับต้องใช้กระบวนการการบริจาคจากทุกภาคส่วนต่างๆ ของสังคมและประชาชนทั่วประเทศ ไม่ว่าจะเป็นอาหาร ของยังชีพ ทรัพยากรที่ใช้ในการช่วยเหลืออพยพ ทั้งเรือ รถยกสูง โดรน ฯลฯ หรือแม้กระทั่งไม้กวาดทางมพร้าวที่ทางรัฐบาลประกาศรับบริจาคในครั้งนี้ จนนำมาสู่การตั้งคำถามว่าแล้วงบประมาณของทางภาครัฐนั้นอยู่ที่ไหน

นอกจากนี้หากเราย้อนไปพิจารณาจากงบประมาณปี 2566 เพื่อมองภาพรวมทั้งหมดว่างบน้ำท่วมนั้นถูกใช้ไปในโครงการประเภทใดบ้าง โดยหากพิจารณาเป็นรายจังหวัด จะพบว่า สงขลาเป็นจังหวัดที่ได้งบฯ ที่เกี่ยวข้องกับน้ำท่วมสูงเป็นอันดับ 1 ของภาคใต้ 1,484,633,300 บาท จากทั้งหมด 53,377,557,500 บาท โดยแยกเป็น

1. ก่อสร้างฝาย 448,123,700 บาท หรือคิดเป็น 30.18%
2. ก่อสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่ง 416,310,700 บาท หรือคิดเป็น 28.04%
3. ก่อสร้างระบบระบายน้ำและประตูระบายน้ำ 346,853,000 บาท หรือคิดเป็น 23.36%
4. ระบบป้องกันน้ำท่วมพื้นที่ชุมชน 95,830,000 หรือคิดเป็น 6.45%
5. ปรับปรุงซ่อมแซมประตูระบายน้ำ ทางระบายน้ำ คลองส่งน้ำ ระบบระบายน้ำ 73,346,800 บาท หรือคิดเป็น 4.94%
6. ขุดลอกและกำจัดวัชพืช 65,051,100 บาท หรือคิดเป็น 4.38%
7. ปรับปรุงซ่อมแซมเขื่อน ฝาย และอ่างเก็บน้ำ 39,100,000 บาท หรือคิดเป็น 2.63%

ไม่เพียงแค่นั้น หากเราพิจารณาดูในระดับประเทศจะพบว่า งบน้ำท่วมในปี 2566 ใช้ไปกับ

1. ก่อสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่ง 19,821,418,900 บาท คิดเป็น 37.13%
2. ก่อสร้างระบบระบายน้ำและประตูระบายน้ำ 6,899,685,800 บาท หรือคิดเป็น 12.93%
3. ก่อสร้างฝาย 5,441,606,500 บาท คิดเป็น 10.19%
4. ระบบป้องกันน้ำท่วมพื้นที่ชุมชนของกระทรวงมหาดไทย กรมโยธาธิการ 4,751,943,500 บาท คิดเป็น 8.90%
5. ขุดลอกและกำจัดวัชพืช 4,349,199,000 บาท คิดเป็น 8.15%
6. ปรับปรุงซ่อมแซมเขื่อน ฝาย อ่างเก็บน้ำ 3,938,058,900 บาท คิดเป็น 7.38%
7. ขุดคลองระบายน้ำ 2,953,650,200 บาท คิดเป็น 5.53%
8. ซ่อมแซมประตูระบายน้ำ ทางระบายน้ำ คลองส่งน้ำ ระบบระบายน้ำ 2,372,886,800 บาท คิดเป็น 4.45%
9. อื่นๆ รวม 2,442,361,300 บาท คิดเป็น 4.58%

จากข้อมูลงบน้ำท่วมทั้งใน จ.สงขลาเอง หรือในภาพรวมระดับประเทศ สะท้อนให้เห็นว่านโยบายของรัฐบาลให้ความสำคัญกับการสร้างสิ่งก่อสร้างต่างๆ เป็นหลัก จากเหตุการณ์น้ำท่วมทั้งที่บางบาล จ.พระนครศรีอยุธยา และที่หาดใหญ่ จ.สงขลา ที่สร้างความเสียหายแก่ชีวิตและทรัพย์สินอย่างมากในครั้งนี้ นอกจากการถอดบทเรียนการรับมือกับภัยพิบัติของภาครัฐแล้ว อีกสิ่งหนึ่งที่ภาครัฐควรจะต้องหันมาทบทวนคือ การออกแบบงบประมาณและโครงการในการแก้ไขปัญหาเรื่องน้ำท่วมว่าจะยังคงมุ่งแต่การใช้งบประมาณเพื่อก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่อยู่เหมือนเดิมหรือไม่ แนวทางในแบบเดิมจะสามารถแก้ไขปัญหาน้ำท่วมที่เกิดขึ้นแทบทุกปีและทวีความรุนแรงมากขึ้นๆ ได้หรือเปล่า

อ้างอิง
ข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี 2569

ดูข้อมูลที่ https://rocketmedialab.co/database-flood-budget-songkhla/

The post งบน้ำท่วมของสงขลานั้นอยู่ที่ไหน? เมื่อรัฐบาลประกาศขอบริจาคไม้กวาดทางมะพร้าว appeared first on Rocket Media Lab.

น้ำท่วมหาดใหญ่ โดยคุณเอกราช นามโภคิน
ลิงก์ : https://hatyaiflood.com
การทำงาน : ข้อมูลที่กรอก จะถูกส่งตรงให้ หน่วยงานกู้ภัยของรัฐและทีมจิตอาสา เพื่อใช้ในการจัดลำดับความเร่งด่วนและเข้าช่วยเหลือได้อย่างรวดเร็วและเป็นระบบ

จิตอาสา
ลิงก์ : https://jitasa.care
การทำงาน : คุณหรือคนที่รู้จักกำลังต้องการความช่วยเหลือสามารถกรอกข้อมูล โดยระบบจะช่วยส่งข้อมูลให้ทีมภาคสนามแบบเรียลไทม์เพื่อไม่ให้ความช่วยเหลือซ้ำจุด และไม่หลุดเคสสำคัญ

ทราฟฟี่ฟองดู
ลิงก์ : แอดไลน์ @traffyfondue
การทำงาน : แอดไลน์ @traffyfondue กดเมนู แจ้งน้ำท่วมแล้วพิมพ์แจ้งรายละเอียดของเหตุการณ์ได้แก่ พิกัด สถานที่ เบอร์ติดต่อ วันที่แจ้งเรื่อง มีผู้ประสบภัยกี่คน มีเคสด่วน เช่น ผู้พิการ คนป่วย คนบาดเจ็บ เด็กเล็ก กี่คนจากนั้นข้อมูลเหล่านี้จะถูกส่งไปให้ทีมงานเอาไปเรียบเรียงและประสานไปยังทหารและกู้ภัย ที่กำลังช่วยประชาชนในพื้นที่

‘Hatyaitongrod’ (หาดใหญ่ต้องรอด)
ลิงก์ : https://kaitodhatyaii.vercel.app/
การทำงาน : เข้าเว็บไซต์ ‘Hatyaitongrod’ และลงชื่อเข้าใช้ผ่าน Google Account ปักหมุดตำแหน่งที่ต้องการขอความช่วยเหลือ ระบุสิ่งที่ต้องการขอความช่วยเหลือ ได้แก่ แจ้งจำนวนคน อาหาร ยา หรือความช่วยเหลือทางการแพทย์ที่จำเป็น ระบุเบอร์มือถือที่ใช้สำหรับการติดต่อ หลังจากระบุความช่วยเหลือแล้ว หน่วยงานกู้ภัยจะเห็นข้อมูลที่ระบุในเว็บไซต์

ช่วยน้ำท่วมหาดใหญ่ (hatyai.lovable.app)
ลิงก์ : https://hatyai.lovable.app/
การทำงาน : เข้าไปที่เว็บไซต์และกรุณากรอกข้อมูลให้ละเอียดที่สุดเพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้าช่วยเหลือได้ถูกต้อง พร้อมปักหมุดแชร์พิกัดสถานที่โดยข้อมูลทั้งหมดในระบบจะถูกลบภายใน 2 สัปดาห์หลังน้ำลด

ศูนย์ช่วยเหลือน้ำท่วม หาดใหญ่ (thaihelp.fg24.in.th)
ลิงก์ : https://thaihelp.fg24.in.th
การทำงาน : เข้าไปที่เว็บไซต์ กรอกข้อมูลให้ครบถ้วน ระบบจะบันทึกตำแหน่งจาก GPS ของอุปกรณ์ โดยการช่วยเหลือจะแบ่งเป็น สีแดง (วิกฤต) สีเหลือง (เร่งด่วน) สีเขียว (รอได้) และ DONE (ช่วยเหลือแล้ว)

ระบบช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม หาดใหญ่-สงขลา (rescue.sync)
ลิงก์ : https://rescue.sync.co.th
การทำงาน : เข้าไปที่เว็บไซต์ กรอกข้อมูลให้ครบถ้วน ระบบจะบันทึกตำแหน่ง GPS โดยอัตโนมัติเพื่อให้ทีมกู้ภัยติดต่อกลับและเดินทางไปช่วยเหลือโดยเร็วที่สุด หากเป็นการแจ้งแทนผู้อื่นจะต้องติ๊กบอกด้วย โดยระบบนี้ใช้สำหรับจังหวัดสงขลาเท่านั้น

ศูนย์ช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมภาคใต้
ลิงก์ : https://southaid.netlify.app/
การทำงาน : ในเว็บไซต์นี้จะมีทั้งฟังก์ชั่นสำหรับผู้ประสบอุทกภัยที่ต้องการความช่วยเหลือ ผู้ที่ต้องการมอบความช่วยเหลือ ผู้ที่ต้องการติดตามสถานการณ์ แผนที่แสดงจุดช่วยเหลือ จุดพักพิง เบอร์โทรติดต่อจุดช่วยเหลือต่างๆ และแจ้งความต้องการช่วยเหลือทางการแพทย์ เนื่องด้วยเว็บไซต์นี้จัดทำโดยกลุ่มเพื่อนสมาชิกเภสัชกร

ศูนย์บรรเทาสาธารณภัยกองทัพภาคที่ 4 (ศบภ.ทภ.4)
ลิงก์: https://tinyurl.com/floodarmy4
การทำงาน: กรอกแบบฟอร์มเพื่อขอรับการช่วยเหลือ ระบุความต้องการ (อพยพ, อาหาร น้ำ), พิกัด, จำนวนคนในพื้นที่, ระบุว่ามีผู้ป่วย/ผู้บาดเจ็บ/เด็ก/คนชรา หรือไม่, ชื่อผู้ต้องการความช่วยเหลือและเบอร์โทรติดต่อ

Deep South Care
ลิงก์ : https://line.me/R/ti/p/@130fbcsf
การทำงาน : แอดไลน์ @130fbcsf แล้วแจ้งข้อมูลทั้งการแจ้งเตือนภัยพิบัติ ขอความช่วยเหลือยามฉุกเฉิน ค้นหาจุดพักพิง/ศูนย์กลาง โดยจะมีแผนที่ช่วยเหลือน้ำท่วมชายแดนใต้ (+หาดใหญ่) เป็นแผนที่ในการให้ข้อมูลที่จำเป็น

ไทยรอด
ลิงก์ : https://lin.ee/8cpQvEQ หรือเว็บไซต์ https://thairod.online/
การทำงาน : สำหรับผู้ประสบภัย พิมพ์ส่งข้อมูลทางแชทได้เลย (ไม่ต้องรอตอบ) ทั้งชื่อและเบอร์โทร จำนวนคน/สัตว์เลี้ยง/ผู้ป่วย และรายละเอียดความเดือดร้อน แล้วกด “แชร์ Location” (ตำแหน่งที่ตั้ง)

ศูนย์ประสานงานอพยพ ม.อ.
ลิงก์: https://tinyurl.com/evacuationpsu
การทำงาน: กรอกแบบฟอร์ม ระบุความช่วยเหลือที่ต้องการและระบุรายละเอียดของผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ เช่น คนชรา เด็ก ผู้ป่วย

1. กู้ไทย Thai Disaster Rescue Tracker

ลิงก์ : https://koothai.co

การทำงาน : เข้าเว็บ กดปุ่มแจ้งขอความช่วยเหลือ ระบุพิกัดบนแผนที่ หรือวางลิงก์ Google Map กรอกชื่อ เบอร์โทร จุดนัดพบ จำนวนคน/สัตว์เลี้ยง พร้อมรายละเอียดว่ามีเด็ก/สตรีมีครรภ์/ผู้สูงอายุ หรือไม่ มีผู้ป่วยติดเตียง/โรคประจำตัว/อัมพาต หรือไม่

The post ระบบขอความช่วยเหลือน้ำท่วม appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูลที่นี่

อ่าน ท่วมไม่เหมือนกันแต่จ่ายเหมือนกัน : สำรวจปัญหาการจัดการและการชดเชยเยียวยาน้ำท่วม อ. บางบาล จ.พระนครศรีอยุธยา

The post การจัดการและการชดเชยเยียวยาน้ำท่วม อ. บางบาล จ.พระนครศรีอยุธยา [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ บางบาล อำเภอหนึ่งของจังหวัดพระนครศรีอยุธยาถูกกล่าวถึงในช่วงสิงหาคมถึงพฤศจิกายนทุกปี จากการที่เป็น ‘ทุ่งรับน้ำ’ ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ในปี 2568 นี้ก็เช่นกัน ปีนี้พื้นที่อำเภอบางบาล จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเผชิญกับน้ำท่วมขัง ตั้งแต่กลางเดือนสิงหาคม โดยกรมชลประทานแจ้งว่า เนื่องจากจะเพิ่มอัตราการระบายน้ำผ่านท้ายเขื่อนเจ้าพระยาอยู่ที่ 1,200 – 1,500 ลบ.ม./วินาที จนถึงวันที่ 22 ตุลาคม 2568 หลายพื้นที่ยังมีน้ำท่วมสูง 2-3 เมตร เพจ ข่าวอยุธยา รายงานสถานการณ์ว่า บ้านเรือนของชาวบ้านริมสองแม่น้ำเจ้าพระยายังถูกน้ำท่วมสูง 2-3 เมตร บางพื้นที่ถูกน้ำท่วมนานกว่า 2-3 เดือนแล้ว ในพื้นที่อำเภอบางบาล ระดับน้ำในคลองบางบาล สูงกว่าตลิ่ง 0.30 เมตร และระดับน้ำคลองบางหลวง สูงกว่าตลิ่ง 2.42 เมตร

แม้คนนอกพื้นที่จะเข้าใจว่า น้ำท่วมเป็นเรื่องปกติของพื้นที่แถบนี้ ซึ่งเป็นที่ลุ่มต่ำริมแม่น้ำ แต่สำหรับประชาชนที่ได้รับผลกระทบเช่น เพจ อยุธยา-Ayutthaya Station ซึ่งเป็นเพจสื่อสารข้อมูลภายในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาโพสต์ข้อความว่า “อยุธยามันไม่ควรเป็นพื้นที่รับน้ำจังหวัดเดียว มันควรมีการแก้ปัญหาร่วมกัน ตั้งแต่ต้นน้ำถึงท้ายน้ำ อย่าปล่อยให้อยุธยาท่วม ปีละ 3-4 เดือน ใช้ชีวิตครึ่งบกครึ่งน้ำแบบนี้#คนอยุธยาคือคนเหมือนกันค่ะ น้ำลงเงิน 9000 ซ่อมบ้านไม่พอค่ะ ช่วยปรับเปลี่ยนการบริหารจัดการน้ำ ที่ไม่ใช่เพื่อการเกษตร และปกป้องพื้นที่เศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว ต้องยัดคำว่า #เพื่อประชาชนไปด้วย พวกเราไม่ได้อยากรับน้ำ แต่เพราะเราไม่มีทางเลือกและถูกยัดเยียดให้รับน้ำค่ะ คำพูด-ทฤษฎี มากมายความหมาย = ทำอะไรไม่ได้เลย แบบนี้เรายังควรมีคำว่า #บริหารจัดการน้ำอยู่อีกไหมคะ ??? ช่วยพวกเราด้วยค่ะ ท่วม 3 เดือนแล้ว”

Rocket Media Lab สำรวจที่มาที่ไปของการกลายเป็น ‘ทุ่งรับน้ำ’ ของบางบาล ไปจนถึงการเกิดขึ้นของโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ ภายใต้แผนบริหารจัดการน้ำ ที่ชาวบางบาลต้องแบกรับน้ำแทนกรุงเทพฯ และพื้นที่เศรษฐกิจอื่นๆ รวมถึง การชดเชยและช่วยเหลือจากภาครัฐ ในฐานะที่เป็นผู้เสียสละด้วยความจำยอม

บางบาลไม่ได้ท่วมเพราะภัยพิบัติ แต่เป็นผลจากการบริหารจัดการน้ำ

ในอดีตบางบาลเผชิญกับน้ำท่วมครั้งใหญ่หลายครั้ง ได้แก่ ปี 2521, 2526, 2531, 2535, 2538, 2545, 2549, 2553 และ 2554  เนื่องจากมีสภาพเป็นที่ราบน้ำท่วมถึง แต่การประกาศแผนการใช้พื้นที่เกษตรกรรมรับน้ำนองหรือกำหนดพื้นที่แก้มลิงในบริเวณเจ้าพระยาตอนบนและเจ้าพระยาตอนล่าง ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 10 มกราคม 2555 หลังจากน้ำท่วมใหญ่ปี 2554 ทำให้บางบาลถูกกำหนดให้เป็นทุ่งรับน้ำอย่างเป็นทางการ

ความคิดที่ใช้บางบาลเป็นพื้นที่รับน้ำสามารถย้อนกลับไปได้ถึงปี 2538 ซึ่งเกิดน้ำท่วมใหญ่หลายจังหวัดของลุ่มเจ้าพระยา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ได้มีพระราชดำรัสแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องถึงแนวทางในการป้องกันน้ำท่วมกรุงเทพฯ โดยการใช้แก้มลิง (monkey cheek) รับน้ำเป็นครั้งแรก จากนั้นรัฐบาลไทยได้ร่วมกับองค์การความร่วมมือระหว่างประเทศของญี่ปุ่น (JICA) ศึกษาแผนแม่บทเพื่อการบรรเทาอุทกภัยในลุ่มเจ้าพระยา ในช่วงปีพ.ศ. 2539-2542 ของกรมชลประทาน โดยเนื้อหาหลักแผนแม่บทดังกล่าวถูกจัดทำขึ้นอย่างสอดคล้องกับแนวคิดโครงการแก้มลิงของในหลวงรัชกาลที่ 9

จนปี 2550 สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)  สนับสนุน ‘โครงการนำร่องการบริหารจัดการและพัฒนาพื้นที่การเกษตรเป็นพื้นที่รับน้ำนองเพื่อการบรรเทาอุทกภัยขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ของพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาตามแนวพระราชดำริ แก้มลิงพื้นที่บางบาล 1’ โครงการนี้ศึกษาและพัฒนาพื้นที่ลุ่มต่ำบางบาลเพื่อพัฒนาพื้นที่แก้มลิงรับน้ำนองบรรเทาอุทกภัยแก่กรุงเทพฯ และปริมณฑล ซึ่งจะถูกน้าไปใช้เป็นตัวแบบทุ่งรับน้ำอื่นๆ ต่อ โดยให้พื้นที่เกษตรกรรมมาเป็นพื้นที่กักเก็บยอดน้ำหลาก เพื่อลดระดับความรุนแรงของน้ำท่วมพื้นที่ชุมชนตามแนวริมน้ำเจ้าพระยา

ในการศึกษากำหนดให้ พื้นที่แก้มลิงบางบาลตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง ในเขตพื้นที่ปกครองของ จ.พระนครศรีอยุธยา และ จ.อ่างทอง พื้นที่ประมาณ 55.507 ตร.กม. หรือ 34,691.94 ไร่ โดยมีขอบเขตด้านทิศเหนือติดกับแม่น้ำเจ้าพระยาและคลองโผงเผง ทิศใต้ติดกับคลองบางหลวงและคลองมโนราห์ ทิศตะวันออกติดคลองบางบาล และทิศตะวันตกติดกับคลองบางบาลและแม่น้ำน้อย เป้าหมายของการมีพื้นที่รับน้ำก็เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำท่วมบริเวณพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง พื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยให้พื้นที่เกษตรกรรมมาเป็นพื้นที่กักเก็บยอดน้ำหลาก เพื่อลดระดับความรุนแรงของน้ำท่วมพื้นที่ชุมชนตามแนวริมน้ำเจ้าพระยา ผู้จัดทำโครงการมีความเห็นว่า การนำพื้นที่เกษตรกรรมมาใช้บรรเทาอุทกภัยจะช่วยให้ระดับน้ำหลากตามแนวริมทางน้ำสายหลักของลุ่มน้ำเจ้าพระยามีระดับลดลงประมาณ 1 ถึง 2 เมตร จนสามารถลดความเสียหายที่ต่อชุมชนที่ตั้งอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาได้มีประสิทธิภาพ จากผลการศึกษาความเหมาะสมพบว่า การผันน้ำเข้ามาเก็บไว้แก้มลิงบางบาลระดับความลึก 3 เมตรเป็นทางเลือกที่เหมาะสมที่สุด โดยจะจ่ายค่าชดเชยเป็นเงิน 37.21 ล้านบาทต่อปี

หลังวิกฤตน้ำท่วมใหญ่ 2554 รัฐบาลออกแผนปฏิบัติการบริหารจัดการน้ำตามยุทธศาสตร์น้ำ 3.5 แสนล้านบาทซึ่งมีการกำหนดกรอบแนวคิดการบริหารจัดการน้ำ แบ่งพื้นที่ดำเนินการหลัก เฉพาะในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา 6 แผนงาน และแผนงานลุ่มน้ำอื่นอีก 4 แผนงาน แม้จะถูกยกเลิกหลังการรัฐประหารของ คสช. 2557 ในปี 2555 ทุ่งบางบาลกลายเป็นพื้นที่รับน้ำแก้มลิงอย่างเป็นทางการตามมติคณะรัฐมนตรี 10 มกราคม 2555 ที่กำหนดพื้นที่แก้มลิงในบริเวณเจ้าพระยาตอนบนและเจ้าพระยาตอนล่าง จากนั้นในปี 2559 กรมชลประทานได้นำเสนอแผนบรรเทาอุทกภัยลุ่มเจ้าพระยาตอนล่างและนำข้อเสนอขององค์กรไจก้ามาปรับปรุงจนออกมาเป็น 9 แผนงาน หนึ่งในนั้นคือ แผนงานคลองระบายน้ำหลากบางบาล-บางไทร ประกอบด้วย งานขุดคลองระบายน้ำหลากพร้อมอาคารประกอบ ระยะทาง 22 กม. โดยกรมชลประทาน กรมทางหลวง และกรมทางหลวงชนบท

ทั้งนี้ระหว่างปี 2555 ถึง 2560 จังหวัดพระนครศรีอยุธยากลายเป็นพื้นที่เป้าหมายของแผนบรรเทาอุทกภัย

ลุ่มเจ้าพระยาตอนล่างเกือบทุกแผนงาน พื้นที่อำเภอบางบาลถูกกำหนดเป็นพื้นที่รองรับ 2 แผนงานหลัก คือ แผนงานพื้นที่รับน้ำนอง ซึ่งเป็นการใช้พื้นที่ลุ่มต่ำของลุ่มเจ้าพระยาตอนล่างสำหรับบรรเทาอุทกภัยขนาดกลางและขนาดใหญ่ 12 ทุ่ง ในปีที่มีปริมาณน้ำมากจนอาจเกิดอุทกภัยในกรุงเทพฯ และปริมณฑล และแผนงานขุดคลองระบายน้ำบางบาล-บางไทร ที่เป็นการใช้มาตรการสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ การศึกษาทบทวนความเหมาะสมของโครงการคลองระบายน้ำหลากบางบาล–บางไทรดำเนินการเสร็จในปี 2559 ด้วยเหตุผลว่า เพื่อแก้ปัญหาการไหลไม่สะดวกของน้ำในบริเวณอำเภอเมืองพระนครศรีอยุธยา ซึ่งลำน้ำมีลักษณะคดเคี้ยวเป็นคอขวดทำให้น้ำที่ไหลผ่านจากเขื่อนเจ้าพระยาที่มีปริมาณการไหล 2,800 ลบ.ม./วินาที ชะลอตัวไหลระบายได้ช้าลงเพียง 1,200 ลบ.ม./วินาที จึงต้องสร้างเส้นทางระบายน้ำเพิ่มอีกเส้น โดยการขุดคลองบางบาล-บางไทรให้ไหลระบายตัดตรงจากทิศเหนือลงใต้จากอำเภอบางบาลไปยังอำเภอบางไทร ซึ่งจะช่วยให้น้ำไหลเพิ่มได้อีก 1,200 ลบ.ม  และเมื่อปรับปรุงการไหลระบายของแม่น้ำป่าสักด้วยแล้วจะเพียงพอที่จะรองรับน้ำปริมาณ 2,800 ลบ.ม./วินาทีที่ไหลจากเขื่อนเจ้าพระยาได้เพียงพอ

นอกจากนี้ ในพื้นที่แก้มลิงทุ่งรับน้ำนองยังมีการปรับปรุงถนนคันกั้นน้ำรอบทุ่งบางบาลที่มีความกว้างเกือบ 30,000 ไร่ ให้สูงขึ้น โดยจะทำให้สูงกว่าน้ำท่วมสูงสุดในแต่ละปี ผลที่ตามมาก็คือ คันกั้นน้ำนี้อยู่ในระดับสูงกว่าบ้านเรือนในชุมชนตามริมน้ำ จนทำให้พื้นที่ตามแนวคันกั้นน้ำถูกแยกเป็นสองฝั่งคือ ฝั่งในคันกั้นน้ำ กับฝั่งนอกคันกั้นน้ำ ทั้งสองฝั่งมีผู้อยู่อาศัยหลายร้อยหลังคาเรือน

น้ำท่วมปี 2560 เป็นปีแรกที่มีการใช้มาตรการทุ่งรับน้ำนอง 12 ทุ่งในพื้นที่ลุ่มเจ้าพระยาตอนล่างของกรมชลประทานเป็นครั้งแรก ระดับน้ำท่วมสูงจนเกือบเท่าปี 2554 ชาวบางบาลเผชิญกับน้ำท่วมถึง 6 ครั้งตั้งแต่ปลายเดือนมิถุนายน ถึงธันวาคม มวลน้ำอยู่ยาวนานถึง 5 เดือน นายชูเกียรติ บุญมี นายกเทศมนตรีเทศบาล ตำบลบางบาล กล่าวว่า สถานการณ์ในปีนี้แย่กว่าปี 2554 ทั้งที่เมื่อเปรียบเทียบอัตราการระบายน้ำท้ายเขื่อนเจ้าพระยา ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อพื้นที่บางบาลก็พบว่า อัตราการปล่อยน้ำสูงสุดอยู่ที่ 2,697 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ส่วนปี 2554 อยู่ที่ 3,721 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ขณะที่พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีกล่าวขอบคุณเกษตรกรที่อยู่ในทุ่งรับน้ำว่า “เรื่องสำคัญคือการแก้ปัญหาภาพรวมทั้งระบบ การบริหารจัดการน้ำเป็นเรื่องของการเก็บกักน้ำ ทำแก้มลิง ที่เกี่ยวพันกับการเพาะปลูกที่เหมาะสม เก็บเกี่ยวกันฤดูน้ำหลาก ขอบคุณเกษตรกรทำให้ 12 ทุ่งภาคกลาง รองรับได้เป็นแก้มลิงได้ ก็อาจจะมีท่วมบ้างในบางพื้นที่ที่มันเอ่อล้น ก็เป็นน้ำสะสมตั้งแต่กลาง ใต้ ในหลายระดับ พยายามทำให้เดือดร้อนน้อยที่สุด เมื่อเก็บกักไม่ไหว เดี๋ยวมีน้ำมาอีก ก็ต้องมีการปล่อยบ้าง อย่างไรก็ตามพื้นที่นอกคันกั้นน้ำได้รับผลกระทบ หรือบางพื้นที่ท่วมคันกั้นน้ำ รัฐบาลก็มีมาตรการดูแลเยียวยา” ในปีนี้มีการให้ความช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากอุทกภัย ครัวเรือนละ 3,000 บาท ตามมติคณะรัฐมนตรี

บางบาลเผชิญกับการผันน้ำเข้าทุ่งอย่างต่อเนื่องทุกปีเมื่อลุ่มน้ำเจ้าพระยามีปริมาณน้ำมาก เริ่มจากปี 2564 ซึ่งเขื่อนเจ้าพระยาระบายน้ำสูงสุด 2,779 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ซึ่งมากกว่าปี 2560 ทำให้ ระดับน้ำในพื้นที่บางบาลสูงมากกว่า 2 เมตร หลายบ้านที่ยกบ้านสูงขึ้นจากระดับน้ำท่วมในปี 2554 พบว่า ระดับน้ำสูงกว่า 10 ปีก่อน ถึง 1 เมตร ต่อมาปี 2565 ซึ่งมีปริมาณน้ำมากกว่าปี 2564 เขื่อนเจ้าพระยามีอัตราระบายสูงสุดถึง 3,180 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที จนถึงปี 2568 ที่อัตราการระบายน้ำของเขื่อนเจ้าพระยาสูงสุดที่ 2,500 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ขณะที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลไม่เป็นพื้นที่ประสบอุทกภัย เว้นแต่ชุมชนที่อยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาและอยู่นอกคันกั้นน้ำที่ประสบภัยน้ำท่วม

จะเห็นได้ว่า ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ แม้ว่าอัตราการระบายน้ำของเขื่อนเจ้าพระยาจะน้อยกว่าปี 2554 แต่ระดับน้ำท่วมที่ชาวบางบาลต้องเผชิญแทบไม่แตกต่างกันเลย การถูกกำหนดให้เป็นพื้นที่รับน้ำทำให้ชาวบางบาลต้องอยู่กับน้ำท่วม ที่สูงกว่าและนานกว่าก่อนหน้านี้ ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นมาจากการบริหารจัดการน้ำที่รัฐตั้งใจให้พื้นที่อื่นๆ ที่ถูกจัดเป็นพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญ เช่น ในเขตนิคมอุตสาหกรรมและเขตเมืองของจังหวัดอยุธยา และกรุงเทพฯ แห้งกว่า ทั้งที่ก็เป็นพื้นที่ลุ่มต่ำเช่นเดียวกัน

คนบางบาลต้องทนกับน้ำท่วมนานแค่ไหน

*หมายเหตุ ปี 2568 ข้อมูลอัตราการระบายน้ำสูงสุดของเขื่อนเจ้าพระยา ณ วันที่ 6 พ.ย. 2568 ต่อมากรมชลประทาน ทยอยปรับเพิ่มการระบาย โดยวันที่ 8 พ.ย. 2568 เป็น 2,750 ลบ.ม.ต่อวินาที และ 9 พ.ย. เป็น 2,800 ลบ.ม./วินาที

ก่อนหน้าที่บางบาลจะถูกใช้เป็นพื้นที่รับน้ำ โดยปกติน้ำท่วมที่อำเภอบางบาล ทั้ง 16 ตำบล จะอยู่ระหว่างเดือนกันยายนถึงธันวาคมของทุกปี ระดับน้ำเฉลี่ย 30-40 เซนติเมตร โดยน้ำจะค้างทุ่งประมาณ 10-15 วัน ก่อนจะลดลง แต่ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ตั้งแต่ปี 2565 ถึง 2567  ทุกตำบลในอำเภอบางบาลเป็นพื้นที่ประสบภัยน้ำท่วมนานกว่าในอดีตมาก

จากสถิติน้ำท่วมในพื้นที่อำเภอบางบาล คลังข้อมูลน้ำแห่งชาติ พบว่า ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมามีน้ำท่วมติดต่อกันหลายเดือน โดยปี 2565 และ 2567 ท่วมนานถึง 5 เดือน

ปี 2565 ระยะเวลา 5 เดือน สิงหาคม-ธันวาคม พื้นที่น้ำท่วม 58,223.51 ไร่
ปี 2566 ระยะเวลา 3 เดือน กันยายน-พฤศจิกายน พื้นที่น้ำท่วม 34,022.55 ไร่
ปี 2567 ระยะเวลา 5 เดือน สิงหาคม-ธันวาคม พื้นที่น้ำท่วม 39,149.38 ไร่

ส่วนน้ำท่วมในปี 2568 ที่ท่วมมากว่า 3 เดือนแล้ว ตั้งแต่กลางเดือนสิงหาคม จนถึง 4 พฤศจิกายน ประชาชนในบางบาลยังคงเผชิญกับระดับน้ำท่วมสูง ตัวอย่างเช่น ชุมชนหมู่ที่ 5 ตำบล บ้านกุ่ม อำเภอบางบาล ที่ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา น้ำท่วมสูง 2-3 เมตร ถนนภายในชุมชนถูกน้ำท่วมทั้งหมด ชาวบ้านคนหนึ่งเปิดเผยว่า น้ำท่วมในพื้นที่กินเวลานานกว่า 2–3 เดือนแล้ว ระดับน้ำบางช่วงสูงจนมิดหัว แม้จะมีหน่วยงานท้องถิ่นเข้ามาแจกถุงยังชีพบ้าง แต่การเข้าออกยังคงลำบาก ตนเองอยากให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องช่วยผันน้ำไปทางอื่นบ้าง แบ่งๆ กันไป จะได้ไม่หนักที่เดียวแบบนี้

น้ำที่ท่วมขังเป็นระยะเวลานานและระดับน้ำท่วมที่สูงขึ้นส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อเกษตรกรในพื้นที่ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวนาและชาวสวน การผันน้ำเข้าทุ่งบางบาลทำให้ปฏิทินการทำนาเปลี่ยนไป ตั้งแต่ปี 2560 จังหวัดพระนครศรีอยุธยาออกประกาศ เปลี่ยนระบบการปลูกข้าวเหลื่อมเวลา เพื่อแก้ปัญหาอุทกภัยซ้ำซาก และเพื่อให้สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตก่อนกำหนดการเป็นพื้นที่รับการระบายน้ำ ซึ่งเป็น “ระยะเวลาปล่อยน้ำเข้านา เอาปลาเข้าทุ่ง” ในพื้นที่ทุ่งรับการระบายน้ำจำนวน 7 ทุ่ง โดยระบบการปลูกข้าวเหลื่อมเวลาดังนี้

• การทำนารอบที่ 2/2560 หรือรอบนาปรัง ให้ชาวนาปลูกข้าวช่วงวันที่ 1-31 ธันวาคม 2560 และเก็บเกี่ยวช่วงวันที่ 15 มีนาคม-15 เมษายน 2561
• การทำนารอบที่ 1/2561 หรือรอบนาปี ให้ชาวนาปลูกข้าวช่วงวันที่ 16 เมษายน 2561- 20 พฤษภาคม 2561 (พื้นที่ที่เริ่มปลูกวันที่ 16 เมษายนคือ พื้นที่ริมตลิ่ง นอกคันกั้นน้ำ ใกล้แหล่งน้ำ ส่วนพื้นที่อื่นๆ ที่ใช้เป็นพื้นที่ลุ่มต่ำรับการระบายน้ำ เริ่มปลูกวันที่ 1 พฤษภาคม เป็นต้นไป) เก็บเกี่ยวช่วงวันที่ 1 สิงหาคม – 15 กันยายน

ทางการจะเริ่มปล่อยน้ำเข้านา เอาปลาเข้าทุ่ง ตั้งแต่วันที่ 16 กันยายน 2561 จนถึง 30 พฤศจิกายน 2561 โดยสำนักงานประมงของจังหวัดจะจัดหาพันธุ์ปลาโตเร็ว

นอกจากนี้ยังต้องเลือกพันธุ์ข้าวตามกำหนดการปล่อยน้ำ โดยต้องเลือกพันธุ์ข้าวที่มีอายุปลูกจนถึงเก็บเกี่ยว 110-120 วัน

กำหนดการปล่อยน้ำเข้าพื้นที่นาส่งผลต่อวิถีการทำนา เครือข่ายชาวนาภาคกลาง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ตั้งคำถามต่อมาตรการนี้ว่า ชาวนาที่พื้นที่นากลายเป็นทุ่งรับน้ำ มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายได้หรือไม่ ชาวนาซึ่งเช่าที่ทำนาต้องจ่ายค่าเช่าทั้งปี แต่ใช้ทำนาจริงได้แค่ 200 วัน วันที่เหลือของปีกลายเป็นทุ่งรับน้ำ และมีคำถามว่าชาวนาในเขตนอกคันกั้นน้ำเหล่านี้เต็มใจหรือไม่ และมีค่าชดเชยให้กับการเป็นทุ่งรับน้ำหรือไม่ เมื่อกรมชลประทานผันน้ำเข้าทุ่งตั้งแต่วันที่ 15 กันยายน หลังน้ำลดจึงจะได้ทำนาปรัง เกี่ยวข้าวหลังจากเดือนเมษายน ซึ่งหลังจากนี้แทบไม่มีเวลาทำนาปี เพราะไม่สามารถกำจัดวัชพืชด้วยการเผาตอซังข้าวได้ การใช้วิธีอื่นต้องใช้เวลานานเกิน 1 เดือน ส่งผลให้ทำนาปีไม่ทันช่วงเวลาผันน้ำท่วมทุ่ง ขณะที่ฐิติวัฒน์ กลีบมาลัย ตัวแทนกล่าวว่า “ที่ผ่านมาชาวนารับน้ำแทนพื้นที่กรุงเทพฯ แต่พอน้ำลด ชาวนากลับไม่ได้ใช้น้ำทำนา เพราะต้องเผื่อเอาน้ำไปทำน้ำประปาให้คนในเมืองก่อน แล้วเดี๋ยวต้องเอาน้ำไปดันน้ำทะเลหนุนสูง แล้วก็มีคำสั่งให้ชาวนาต้องชะลอทำนาไปก่อน กว่าจะทำนาได้ต้องรอน้ำทะเลหยุดหนุน” ชาวนาต้องประสบปัญหาเช่นนี้ทุกปี โดยที่ไม่มีมาตรการใดๆ จากภาครัฐ

นอกจากนี้ การปรับช่วงเวลาการปลูกพืชผลทางการเกษตรเพื่อให้เก็บเกี่ยวก่อนจะมีการผันน้ำเข้ามา ซึ่งใช้ช่วงเวลาการปลูกข้าวเป็นหลัก แต่อย่างไรก็ตามในพื้นที่ อ. บางบาล ไม่ได้มีแค่การปลูกข้าวเท่านั้น ยังมีการปลูกพืชเศรษฐกิจอื่นๆ อีกด้วย ซึ่งมีระยะเวลาในการปลูกและเก็บเกี่ยวไม่เท่ากันกับข้าว จึงทำให้ยังไม่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตก่อนที่จะมีการผันน้ำเข้ามาได้ นอกจากนี้พืชเศรษฐกิจบางชนิดยังเป็นพืชยืนต้น ที่แม้จะมีการเก็บเกี่ยวผลผลิตก่อนจะมีการผันน้ำเข้ามา แต่ต้นก็ยังได้รับความเสียหายจากการถูกน้ำท่วมขังเป็นเวลานาน โดยอ.บางบาลยังมีการปลูกพืชอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นไม้ผลหรือไม้ยืนต้น ซึ่งไม่สามารถปรับเปลี่ยนเวลาเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวได้เช่นเดียวกับข้าว การกลายเป็นพื้นที่รับน้ำทำให้พื้นที่เกษตรกรรมได้รับความเสียหาย ตัวอย่างเช่น สวนกล้วยหอม  ซึ่งในปี 2564 พื้นที่ปลูกกล้วยหอมที่อยู่บริเวณคลองบางบาลถูกน้ำท่วมเสียหายหลายพันต้น

เมื่อพิจารณากฎหมายที่เกี่ยวข้องพบว่า การกำหนดทุ่งบางบาลเป็นพื้นที่แก้มลิงรับน้ำเพื่อป้องกันน้ำท่วมในพื้นที่อื่นๆ ของกรมชลประทานให้สามารถผันน้ำเข้าท่วมทรัพย์สิน บ้านเรือน ที่นา สวนของประชาชน อาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติการชลประทานหลวง พ.ศ. 2485 ตามนโยบายตามมาตรา 4 ซึ่งไม่ได้บัญญัติเกี่ยวกับการชดเชยหรือการเยียวยา

จะเห็นได้ว่าความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากนโยบายของรัฐส่งผลต่อวิถีชีวิตของคนบางบาลหลายด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การพักอาศัยในบ้านของตนเอง การประกอบอาชีพ การสัญจร จนอาจกล่าวได้ว่า คนบางบาลแลกวิถีชีวิตปกติของตนเองเพื่อให้คนที่อยู่ปลายน้ำสามารถดำเนินชีวิตได้ปกติ

คนบางบาลจะได้อะไรจากโครงการคลองระบายน้ำหลากบางบาล-บางไทรฯ ราคา 25,400 ล้านบาท

นอกจากแผนงานพื้นที่รับน้ำนอง ซึ่งเป็นการใช้พื้นที่ลุ่มต่ำของลุ่มเจ้าพระยาตอนล่างสำหรับบรรเทาอุทกภัยขนาดกลางและขนาดใหญ่ 12 ทุ่ง  และพื้นที่บางบาลยังเป็นที่ตั้งของแผนงานขุดคลองระบายน้ำบางบาล-บางไทรด้วย ตามมาตรการสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ในแผนบรรเทาอุทกภัยลุ่มเจ้าพระยาตอนล่าง

คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 8 มกราคม 2562 อนุมัติให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ดำเนินงานก่อสร้างโครงการคลองระบายน้ำหลากบางบาล-บางไทร ระยะเวลา 5 ปี (ปีงบประมาณ 2562-2566) ภายใต้กรอบวงเงินงบประมาณ 21,000 ล้านบาท ในส่วนที่มีการดำเนินการในพื้นที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยาประกอบด้วย 4 โครงการ คือ 1.การเสริมคันกั้นน้ำเจ้าพระยาความยาว 54 กิโลเมตร 2. ก่อสร้างประตูระบายน้ำ 2 แห่ง คือ (1) ประตูระบายน้ำคลองบางหลวง (2) ประตูระบายน้ำคลองบางบาล 3.คลองระบายน้ำบางบาล-บางไทร 22.5 กิโลเมตร และ 4. เขื่อนพระนครศรีอยุธยา

โครงการคลองระบายน้ำหลากบางบาล-บางไทรนี้ก่อสร้างเริ่มต้นที่ตำบลบ้านใหม่ อำเภอบางบาล ตัดตรงผ่านทุ่งบางบาลถึงตำบลสนามชัย อำเภอบางไทร โดยมีเป้าหมายเพื่อบรรเทาอุทกภัยในพื้นที่ตัวเมืองพระนครศรีอยุธยาและพื้นที่เจ้าพระยาตอนล่างได้เฉลี่ย 1.9 – 2.5 ล้านไร่ต่อปี และลดระดับความลึกของน้ำท่วม กรมชลประทาน ให้เหตุผลว่า เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำจากเขื่อนเจ้าพระยาในแม่น้ำเจ้าพระยาช่วงผ่านตัวเมืองพระนครศรีอยุธยาที่มีลักษณะเป็นคอขวดให้สามารถระบายน้ำเพิ่มจาก 1,200 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาทีเป็น 2,930 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ประชาชนในสามอำเภอได้แก่ อำเภอพระนครศรีอยุธยา อำเภอบางบาล และ อำเภอบางไทร ต้องถูกเวนคืนที่ดิน

ต่อมามีการขยายระยะเวลาและเพิ่มกรอบวงเงินงบประมาณ เป็นวงเงิน 25,400 ล้านบาท ระยะเวลาดำเนินการ 8 ปี (2562-2569) เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2567 

ทั้งนี้ เมื่อสำรวจเอกสารรายงานงบประมาณปี 2560-2569 ของ สำนักงบประมาณ พบว่าแต่ละปีที่การของบประมาณดังต่อไปนี้ 

• ปี 2560 จำนวน 20 ล้านบาท
• ปี 2562 จำนวน 250 ล้านบาท
• ปี 2563 จำนวน 1,866.2 ล้านบาท
• ปี 2564 จำนวน 2,159.25 ล้านบาท
• ปี 2565 จำนวน 2,561.6  ล้านบาท
• ปี 2566 จำนวน 3,568.3  ล้านบาท
• ปี 2567 จำนวน 2,899.5  ล้านบาท
• ปี 2568 จำนวน 3,331.48  ล้านบาท
• ปี 2569 จำนวน 1,510.25  ล้านบาท

โดยปัจจุบันมีการของบประมาณไปแล้ว รวม 18,166.73 ล้านบาท  

นอกจากนี้ ในการก่อสร้างมีการแบ่งสัญญาก่อสร้างออกเป็น 7 สัญญา ดังนี้

• สัญญาที่ 1 ความยาว 3.7 ก.ม. ดำเนินการโดย บมจ. ยูนิค เอ็นจิเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น มูลค่า 2,758.08 ล้านบาท
• สัญญาที่ 2 ความยาว 3.9 ก.ม. ดำเนินการโดย บมจ. อิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์ มูลค่า 2,795.29 ล้านบาท
• สัญญาที่ 3 ความยาว 5.4 ก.ม. ดำเนินการโดย บมจ. ซิโน-ไทย เอ็นจีเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น  มูลค่า 3,669.03 ล้านบาท
• สัญญาที่ 4 ความยาว 3.5 ก.ม. ดำเนินการโดย บมจ. ช.การช่าง มูลค่า 3,280.00 ล้านบาท
• สัญญาที่ 5 ความยาว 0.5 ก.ม. ดำเนินการโดย บมจ. อิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์  มูลค่า 1,129.74 ล้านบาท
• สัญญาที่ 6 ความยาว 3.0 ก.ม. ดำเนินการโดย กิจการร่วมค้า ยูซีเอ็น มูลค่า 3,280.00 ล้านบาท
• สัญญาที่ 7 ความยาว 0.6 ก.ม. ดำเนินการโดย กิจการร่วมค้า ยู-เอเอสไอ มูลค่า 849.7 ล้านบาท

ทั้งนี้ กิจการร่วมค้า ยูซีเอ็น และ กิจการร่วมค้า ยู-เอเอสไอ มีบมจ. ยูนิค เอ็นจิเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น เป็นหุ้นส่วน

จนถึงสิงหาคม 2568 โครงการดำเนินการเสร็จแล้ว 80% สำหรับปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่บางบาล โครงการนี้ถูกมองว่าจะช่วยแก้ปัญหาอุทกภัยในพื้นที่อำเภอบางบาลได้ จากหลายฝ่ายไม่ว่าจะเป็นนายกรัฐมนตรี กรมชลประทาน รวมทั้งตัวแทนจากสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติที่กล่าวว่า โครงการนี้จะทำให้ ทุ่งบางบาลพ้นจากน้ำท่วมซ้ำซากได้ถึง 70 % อย่างไรก็ตามมีคำถามจากประชาชน ที่อยู่ในพื้นที่ว่า น้ำที่ปลายทางคลองบางไทรมีแผนการบริหารจัดการอย่างไร ซึ่งคำถามนี้มีอยู่ทุกครั้งระหว่างทำประชาพิจารณ์ ซึ่งที่ผ่านมาไม่ได้รับคำตอบที่ชัดเจนจากทางการ จนกังวลว่าน้ำอาจจะไปติดคอขวดที่ปลายทาง และแก้ปัญหาน้ำท่วมไม่ได้

คนบางบาลประสบภัยเป็นประจำ แต่ได้เงินช่วยเหลือเป็นครั้งคราว

จนถึงปัจจุบัน ประชาชนที่อยู่ในพื้นที่ทุ่งรับน้ำบางบาลไม่ได้รับการชดเชยจากการที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากการเป็นพื้นที่รับน้ำแทนกรุงเทพฯ และปริมณฑลเกือบทุกปี ส่วนเงินที่ได้รับเป็นความช่วยเหลือสำหรับผู้ประสบภัยพิบัติ ซึ่งหมายถึงผู้ได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายจากภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน จะมีการพิจารณาอนุมัติเป็นครั้งคราว ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ โดยประชาชนที่ประสบภัยพิบัติจะได้รับเงินเยียวยามาจาก 4 ช่องทางหลัก ได้แก่

1. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตามระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยค่าใช้จ่ายเพื่อช่วยเหลือประชาชนตามอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2560 ซึ่งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะตั้งงบเพื่อสำรองจ่ายกรณีมีเหตุสาธารณภัยเกิดขึ้น หรือกรณีการป้องกันและยับยั้งก่อนเกิดสาธารณภัย อยู่ภายใต้งบกลาง

สำหรับจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พบว่า ในปีงบประมาณ 2568 องค์การบริหารส่วนจังหวัดพระนครศรีอยุธยา (อบจ.)  ตั้งเงินสำรองจ่ายกรณีที่มีเหตุสาธารณภัยเกิดขึ้น หรือกรณีการป้องกันและยับยั้งก่อนเกิดสาธารณภัย หรือคาดว่าจะเกิดสาธารณภัย หรือกรณีฉุกเฉินเพื่อบรรเทาปัญหาความเดือดร้อนของประชาชน 20,241,775 บาท ส่วนองค์การบริหารส่วนตำบลในอำเภอบางบาล ซึ่งมี 4 อบต.และ 2 เทศบาลตำบล ตั้งงบ เงินสำรองจ่ายเพื่อจ่ายเป็นค่าใช้จ่ายในกรณีที่มีเหตุสาธารณภัยเกิดขึ้นหรือกรณี การป้องกันและยับยั้งก่อนเกิดสาธารณภัยหรือคาดว่าจะเกิด สาธารณภัยหรือกรณีฉุกเฉินเพื่อบรรเทาปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนเป็นส่วนรวม โดยงบประมาณในส่วนนนี้ของแต่ละ อบต. หรีอแต่ละเทศบาลตั้งงบไว้ไม่เท่ากัน เฉลี่ยอยู่ที่ประมาณองค์กรละ 200,000 บาท

2. เงินทดรองราชการสำหรับช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติฉุกเฉินโดยเป็นไปตาม หลักเกณฑ์การใช้จ่ายเงินทดรองราชการเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน พ.ศ. 2563 ซึ่งเป็นการช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน ตามความหมายแห่งระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยเงินทดรองราชการเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน พ.ศ. 2562 เจตนารมณ์ ของระเบียบนี้ก็ “เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนเฉพาะหน้า ไม่ได้มุ่งหมายชดใช้ค่าเสียหาย ต้องเป็นค่าใช้จ่ายที่จำเป็นต่อการดำรงชีพและความเป็นอยู่ของประชาชน ไม่สามารถสร้างสิ่งก่อสร้าง หรือสาธารณูปโภคที่ถาวรหรือก่อสร้างใหม่ได้” ครอบคลุมความช่วยเหลือ 5 ด้าน คือ ด้านการดำรงชีพ ด้านสังคมสงเคราะห์ ด้านการแพทย์และการสาธารณสุข ด้านการเกษตร ด้านบรรเทาสาธารณภัย

หน่วยงานที่มีอำนาจอนุมัติจ่ายเงิน แบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กระทรวงและกรม และจังหวัด 

กระทรวงและกรม

• สำนักนายกรัฐมนตรี 100 ล้านบาท นายกรัฐมนตรีอนุมัติ
• กระทรวงกลาโหม 50 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ 10 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 50 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงมหาดไทย  50 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กระทรวงสาธารณสุข 10 ล้านบาท ปลัดกระทรวงอนุมัติ
• กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย 50 ล้านบาท อธิบดีกรมฯ อนุมัติ

จังหวัด

• สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด แห่งละ 20 ล้าน ผู้ว่าราชการจังหวัดอนุมัติ
• ในระดับอำเภอ ผู้ว่าราชการจังหวัดอนุมัติตามความจำเป็น ไม่เกิน 500,000 บาท

ทั้งนี้ ในปี 2568 คณะรัฐมนตรีมี มติเมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม 2568  ปรับเพิ่มวงเงินในบางหน่วยงาน ดังนี้ 

• กระทรวงกลาโหม เพิ่มเป็น 100 ล้านบาท
• กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพิ่มเป็นเป็น 100 ล้านบาท
• กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เพิ่มเป็น 100 ล้านบาท
• สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเพิ่มเป็น แห่งละ 50 ล้านบาท
• และให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจจัดสรรเงินทดรองราชการของ ปภ.จังหวัด แก่อำเภอหรือกิ่งอำเภอ ตามความจำเป็นและเหมาะสม แต่ละแห่งต้องไม่เกิน 1 ล้านบาท

เมื่อพิจารณารายละเอียดอัตราจ่ายเงินช่วยเหลือผู้ประสบภัย  ประชาชนที่ได้รับผลกระทบจะได้รับเงินช่วยเหลือโดยตรงจากเงินด้านการดำรงชีพและด้านการเกษตร ตามหลักเกณฑ์ฯ ส่วนที่เหลือเป็นเงินสำหรับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินการกับสาธารณสมบัติ เช่น จ้างเหมาก้าจัดสิ่งกีดขวางทางน้ำที่อุดช่องทางน้ำ

ตัวอย่าง เงินช่วยเหลือด้านดำรงชีพและด้านการเกษตร เช่น

• ค่าใช้จ่ายในการดำรงชีพเบื้องต้น กรณีที่อยู่อาศัยได้รับความเสียหายทั้งหลัง เท่าที่จ่ายจริงครอบครัวละไม่เกิน 3,800 บาท
• ค่าวัสดุซ่อมแซมที่อยู่อาศัยประจำ ซึ่งผู้ประสบภัยพิบัติเป็นเจ้าของที่ได้รับความเสียหาย เท่าที่จ่ายจริงหลังละไม่เกิน 49,500 บาท
• ค่าวัสดุซ่อมแซมหรือสร้างยุ้งข้าว โรงเรือนสำหรับเก็บพืชผลและคอกสัตว์ที่ได้รับความเสียหาย เท่าที่จ่ายจริงครอบครัวละไม่เกิน 5,700 บาท
• กรณีที่ผู้ประสบภัยพิบัติเช่าบ้านเรือนของผู้อื่น และบ้านเช่าเสียหายจากภัยพิบัติทั้งหลังหรือเสียหายบางส่วนจนอยู่อาศัยไม่ได้ ให้ช่วยเหลือเป็นค่าเช่าบ้านแก่ผู้ประสบภัยพิบัติเท่าที่จ่ายจริงในอัตราครอบครัวละไม่เกินเดือนละ 1,800 บาท เป็นเวลาไม่เกิน 2 เดือน
• ค่าดัดแปลงสถานที่สำหรับเป็นที่พักชั่วคราว เท่าที่จ่ายจริงครอบครัวละไม่เกิน 2,500 บาท หรือค่าผ้าใบหรือผ้าพลาสติกหรือวัสดุอื่น ๆ สำหรับกันแดดกันฝน เท่าที่จ่ายจริง ครอบครัวละไม่เกิน 1,000 บาท
• ค่าเครื่องมือประกอบอาชีพ และหรือเงินทุนสำหรับผู้ประสบภัยพิบัติที่เป็นอาชีพหลักในการหาเลี้ยงครอบครัวของผู้ประสบภัยพิบัติ เท่าที่จ่ายจริงครอบครัวละไม่เกิน 11,400 บาท
• ช่วยเหลือผู้ประสบภัยที่พืชตาย หรือเสียหาย ตามจำนวนพื้นที่ทำการเกษตรจริงที่ได้รับความเสียหาย ไม่เกินครัวเรือนละ 30 ไร่ กรณีพืชอายุสั้นเสียหาย ให้ช่วยเหลือเฉพาะรายการค่าวัสดุ กรณีไม้ผล ไม้ยืนต้นเสียหาย ให้ช่วยเหลือเฉพาะรายการค่าวัสดุและต้นทุนเฉลี่ยก่อนให้ผลผลิต ในอัตรา ดังนี้
  • ข้าว ไร่ละ 1,340 บาท
  • พืชไร่และพืชผัก ไร่ละ 1,980 บาท
  • ไม้ผลไม้ยืนต้น และอื่น ๆ ไร่ละ 4,048 บาท
• ค่าใช้จ่ายในการขุดลอก ขนย้ายหิน ดิน ทราย ไม้ โคลน รวมทั้งซากวัสดุที่ทับถมพื้นที่แปลงเกษตรกรรม เพื่อให้สามารถใช้พื้นที่เพื่อการเพาะปลูกพืชได้ในขนาดพื้นที่ไม่เกิน 5 ไร่ ราคาไม่เกินไร่ละ 7,000 บาท
• ปลาหรือสัตว์น้ำที่เลี้ยงในบ่อดิน นาข้าวหรือร่องสวน ไร่ละ 4,682 บาท ไม่เกินรายละ 5 ไร่ 
• สัตว์น้ำที่เลี้ยงในกระชัง บ่อซีเมนต์ หรือที่เลี้ยงใน ลักษณะอื่นที่คล้ายคลึงกัน ตารางเมตรละ 368 บาท ไม่เกินรายละ 80 ตารางเมตร

สำหรับน้ำท่วมปี 2568 กรมบัญชีกลางอนุมัติขยายวงเงินทดรองราชการฯ เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมในอำนาจผู้ว่าราชการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เพิ่มเติมอีก 30 ล้านบาท เมื่อวันที่ 11 กันยายน 2568

3. งบฯ กลาง สำหรับกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็น เป็นเงินที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติให้เบิกจ่าย ตามวงเงินงบประมาณ โดยจะมีการกำหนดเงื่อนไขและกฎเกณฑ์การจ่ายเงินแก่ประชาชนที่ได้รับผลกระทบในแต่ละครั้งตั้งแต่ปี 2565 เป็นต้นมา ซึ่งเป็นการจ่ายเงินช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยในช่วงฤดูฝน ตามแต่ละครัวเรือน

ฤดูฝนปี 2565 จำนวน 7,449.00 ล้านบาท

ฤดูฝนปี 2567 จำนวน 3,827 ล้านบาท

ฤดูฝนปี 2568 จำนวน 6,169.99 ล้านบาท

ในปี 2565-2566 มีการแบ่งเป็นอัตราการจ่ายขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่น้ำท่วมขัง 1) ไม่เกิน 30 วัน จะได้รับเงินช่วยเหลือ ครัวเรือนละ 5,000 บาท 2) เกินกว่า 30 วัน แต่ไม่เกิน 60 วัน ได้รับเงินช่วยเหลือ ครัวเรือนละ 7,000 บาท 3) เกินกว่า 60 วัน ขึ้นไป ครัวเรือนละ 9,000 บาท ต่อมาในปี 2567 เปลี่ยนเป็นการช่วยเหลืออัตราเดียวครัวเรือนละ 9,000 บาท

ทั้งนี้ ประชาชนจะได้เงินก็ต่อเมื่อมีหนังสือรับรองผู้ประสบภัยที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นออกให้ ต้องผ่านการประชาคมหมู่บ้านของแต่ละพื้นที่ประสบสาธารณภัย และผ่านการตรวจสอบและยืนยันข้อมูลจากคณะกรรมการให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติอำเภอ (ก.ช.ภ.อ.) และคณะกรรมการให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติจังหวัด (ก.ช.ภ.จ.) ก่อน

4. เงินบริจาคผ่านกองทุนเงินช่วยเหลือผู้ประสบสาธารณภัย สำนักนายกรัฐมนตรี ซึ่งเป็นกองทุนของรัฐบาลที่ตั้งขึ้นเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัย ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการรับบริจาคและการให้ความช่วยเหลือผู้ประสบสาธารณภัย พ.ศ. 2542 ที่สามารถนำไปใช้ในการจัดการศพ ซ่อมสร้างที่อยู่อาศัย ค่าเครื่องอุปโภคบริโภค ค่าใช้จ่ายเพื่อป้องกันหรือบรรเทาความรุนแรงของภัยที่เกิดขึ้น จนถึงกุมภาพันธ์ 2567 ยอดเงินอยู่ที่  605,891,533.90 บาท

ประชาชนจะได้รับเงินช่วยเหลือ ก็ต่อเมื่อ ตนเองหรือหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องยื่นคำขอต่อคณะกรรมการกองทุนฯ ซึ่งคณะกรรมการกองทุนนี้มีรองนายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน หากคณะกรรมการอนุมัติ ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีจะสั่งจ่ายเงินไปยังสำนักงานจังหวัดเพื่อส่งให้แก่ผู้ยื่นคำขอรับความช่วยเหลือ

รัฐจะจ่ายเงินช่วยเหลือก็ต่อเมื่อมีการประกาศให้พื้นที่นั้นเป็นพื้นที่ภัยพิบัติ อย่างไรก็ตาม ทุ่งรับน้ำบางบาลเป็นโครงการที่มีการศึกษาและวางแผนไว้ล่วงหน้า ซึ่งสามารถคาดการณ์ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นได้ ประชาชนที่อยู่อาศัยในบางบาลไม่ได้ประสบภัยพิบัติที่เกิดขึ้นฉุกเฉินเป็นครั้งคราว แต่ต้องอยู่กับสภาพน้ำท่วมสูง ขังนานปีละหลายเดือน นับตั้งแต่ที่ถูกประกาศให้เป็นทุ่งรับน้ำเพื่อไม่ให้น้ำท่วมกรุงเทพฯ และพื้นที่เศรษฐกิจอื่นๆ หากย้อนกลับไปดูผลการศึกษาของโครงการนำร่องฯ พบว่า มีการกล่าวถึงการชดเชยความเสียหายให้กับประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากโครงการแก้มลิงบางบาลหลายร้อยครัวเรือน ทั้งที่อยู่อาศัย เกษตรกรรมและการประกอบการอื่นๆ โครงการฯ จึงควรลดผลกระทบต่อประชาชนอย่างเต็มที่ด้วยมาตรการสำคัญคือ การจัดให้มีการจ่ายค่าชดเชยอย่างเป็นธรรม ผลการศึกษาจากโครงการนำร่องฯ แก้มลิงบางบาล เสนอว่า ควรจะจ่ายค่าชดเชยเป็นเงิน 37.21 ล้านบาทต่อปี

ไทยมีกฎหมายกำหนดค่าชดเชยความเสียหาย แต่ไม่ใช้?

แนวทางการจ่ายเงินชดเชยแก่ผู้ได้รับผลกระทบจากการใช้พื้นที่เพื่อการรับน้ำเคยถูกกล่าวถึงไว้ในรายงานความก้าวหน้าของคณะทำงานจัดทำแผนงานการกำหนดพื้นที่รับน้ำนองและมาตรการช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากการใช้พื้นที่เพื่อการรับน้ำ ในเขตเจ้าพระยาตอนบน/เจ้าพระยาตอนล่าง ครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2555

ในรายงานระบุว่า มีการแต่งตั้งคณะทำงานกำหนดมาตรการชดเชยความเสียหาย และมีการนำเสนอข้อสรุปเกี่ยวกับหลักเกณฑ์การชดเชยและการช่วยเหลือเป็นกรณีพิเศษ ให้ที่ประชุมพิจารณา 2 แนวทางคือ แนวทางที่ 1 น้ำจะมาหรือไม่มาก็ต้องจ่าย เมื่อประกาศเป็นเขตพื้นที่รับน้ำนอง แนวทางที่ 2 จ่ายต่อเมื่อน้ำเข้าไปในพื้นที่รับน้ำ ซึ่งที่ประชุมเลือก แนวทางที่ 1 ส่วนหลักเกณฑ์ความเสียหาย

ในกรณีที่เกษตรต้องงดปลูกพืชในช่วงเวลา 3 เดือนเพื่อใช้พื้นที่ในการรับน้ำนอง จะได้รับค่าตอบแทนเสมือนหนึ่งเป็นค่าเช่า จะได้ค่าตอบแทน = ค่าเช่าเฉลี่ย x จำนวนพื้นที่ เมื่อคำนวณแล้วจะได้ประมาณ 625 บาท/ไร่ หากเกษตรกรในพื้นที่เขตประกาศเป็นพื้นที่รับน้ำนอง ที่มีการเพาะปลูกพืชข้าว ตามแผนที่กำหนด (2 รอบการเพาะปลูก) ได้รับความเสียหายเนื่องจากน้ำท่วมหรือขาดน้ำ จะได้รับค่าช่วยเหลือกรณีพิเศษ ดังนี้ ค่าช่วยเหลือกรณีพิเศษ = (ต้นทุนการผลิต + ค่าเสียโอกาส (20% ต้นทุนการผลิต) x จำนวนพื้นที่เสียหาย เมื่อคำนวณแล้วจะได้ประมาณ 5,557 บาท/ไร่ อย่างไรก็ตามแนวทางนี้ไม่ถูกกล่าวถึงหรือนำไปปฏิบัติต่อแต่อย่างใด

เมื่อพิจารณากฎหมายที่เกี่ยวข้องพบว่า มีการกล่าวถึงมาตรการชดเชยความเสียหายจากการดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมในพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำแห่งชาติ พ.ศ. 2561 มาตรา 66 และมาตรา 67 ที่ให้อำนาจเจ้าหน้าที่ดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมได้ แต่ต้องชดเชยความเสียหายแก่บุคคลนั้นด้วย ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวงที่ออกโดยนายกรัฐมนตรี

10 กันยายน 2564 มีการประกาศกฎกระทรวง 2 ฉบับให้ประชาชนได้รับชดเชยเมื่อรัฐใช้ที่ดิน-สิ่งก่อสร้างแก้น้ำท่วมดังนี้ 1) กฎกระทรวงค่าชดเชยความเสียหายจากการดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วม พ.ศ. 2564 2) กฎกระทรวงค่าทดแทนและค่าชดเชยความเสียหายจากการใช้ที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำแล้งและภาวะน้ำท่วม พ.ศ. 2564

โดยสรุปกฎกระทรวงทั้งสองฉบับนิยามว่า ค่าชดเชยความเสียหายหมายถึง เงินที่จ่ายให้แก่ผู้เสียหายเพื่อเป็นค่าชดเชยความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่ทรัพย์สินของบุคคลนั้นอันเนื่องมาจากการดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วม ซึ่งรวมถึงการใช้ที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างเพื่อก่อสร้าง วางสิ่งของ สูบน้ำ หรือระบายน้ำผ่านหรือเข้าไปในที่ดินหรือติดตั้งอุปกรณ์ใดๆ กระบวนการชดเชยค่าเสียหายเริ่มจากการที่มีความเสียหายเกิดขึ้น เจ้าหน้าที่จะแจ้งต่อหัวหน้างานผู้รับผิดชอบ จากนั้นจะมีการตั้งคณะกรรมการพิจารณา ก่อนที่จะมีคำสั่งให้จ่ายค่าชดเชยความเสียหายให้แก่ผู้เสียหาย ผู้อำนวยการกองบริหารจัดการลุ่มน้ำหรือผู้อำนวยการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติภาค ประกาศบัญชีรายชื่อผู้เสียหาย ซึ่งมีสิทธิได้รับค่าชดเชยความเสียหาย ณ ศาลากลางจังหวัด ค่าชดเชยความเสียจะคึานึงความเสียหายตามความเป็นจริง หรืออ้างอิงจากราคากลางของราชการ

แม้กฎกระทรวงนี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่กันยายน 2564 แต่จากการสืบค้นข้อมูลเบื้องต้นยังไม่พบว่า มีการนำไปใช้ในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะในกรณีของทุ่งรับน้ำบางบาลและทุ่งรับน้ำทั้งหมดในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาที่ดูเหมือนจะต้องประสบอุทกภัยอยู่เป็นประจำ เพื่อไม่ให้พื้นที่ปลายน้ำอย่างกรุงเทพมหานครจมน้ำก็ตาม

ดูข้อมูลที่ https://rocketmedialab.co/flood2025-bangban-datatbase/

The post ท่วมไม่เหมือนกันแต่จ่ายเหมือนกัน : สำรวจปัญหาการจัดการและการชดเชยเยียวยาน้ำท่วม อ. บางบาล จ.พระนครศรีอยุธยา  appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดที่นี่

อ่าน แม่น้ำกกปนเปื้อน อาจสร้างความเสียหายทางการเกษตรกว่า 3 พันล้านบาท

The post ผลผลิตการเกษตรริมแม่น้ำกก [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.