#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Chariot ขนส่งสาธารณะ

.

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อยังมี 22 จังหวัดที่ยังไม่มีรถประจำทางในพื้นที่ตัวเมือง

รถประจำทางในพื้นที่ตัวเมืองหรือที่เรียกกันว่ารถหมวด 1 คือรถโดยประจำทางที่มีเส้นทางขนส่งภายในเขต กรุงเทพฯ เทศบาล สุขาภิบาล เมือง และเส้นทางต่อเนื่อง ซึ่งจะมีตารางเวลาเดินรถและรูปแบบเส้นทางที่ชัดเจน จากข้อมูลจำนวนใบอนุญาตขับรถและผู้ประจำรถ เข้าถึงเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2566 พบว่าประเทศไทยมีเส้นทางเดินรถของรถหมวด 1 จำนวน 466 เส้นทาง โดยจังหวัดที่มีเส้นทางเดินรถหมวด 1 มากที่สุดคือ กรุงเทพมหานคร 240 เส้นทาง ตามมาด้วย นครราชสีมา 23 เส้นทาง ขอนแก่น 22 เส้นทาง และอุบลราชธานี 11 เส้นทาง

ในขณะที่จังหวัดที่ไม่มีรถหมวด 1 ให้บริการมีมากถึง 22 จังหวัด ได้แก่ ปทุมธานี สุรินทร์ ชัยภูมิ นครปฐม ร้อยเอ็ด เลย ชัยนาท นราธิวาส นครพนม พะเยา ลำพูน แม่ฮองสอน ปราจีนบุรี มุกดาหาร จันทบุรี หนองคาย อ่างทอง พิจิตร ยะลา นครนายก ปัตตานี และบึงกาฬ

นอกจากนี้หากพิจารณาจำนวนเส้นทางเดินรถหมวด 1 ทั้งประเทศมาเฉลี่ย พบว่าในหนึ่งจังหวัดจะมีเส้นทางเดินรถหมวดที่ 1 เฉลี่ย 6.05 เส้นทางต่อจังหวัด และหากไม่นับเส้นทางในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ในหนึ่งจังหวัดจะมีเส้นทางเดินรถหมวดที่ 1 เฉลี่ย 2.97 เส้นทางต่อจังหวัด

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อยังมีอีกหลายอำเภอในหลายจังหวัดที่ยังไม่มีขนส่งสาธารณะเข้าถึง

รถหมวด 4 คือ รถโดยประจำทางซึ่งอาจประกอบไปด้วยเส้นทางหลักสายเดียว หรือเส้นทางสายหลักและเส้นทางสายย่อยซึ่งแยกออกจากเส้นทางสายหลักไปยัง อำเภอ หมู่บ้าน หรือเขตชุมชน เป็นขนส่งสาธารณะข้ามอำเภอ จากข้อมูลจำนวนใบอนุญาตขับรถและผู้ประจำรถ เข้าถึงเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2566 พบว่าประเทศไทยมีเส้นทางเดินรถของรถหมวด 4 จำนวน 1,438 เส้นทาง โดยจังหวัดที่มีเส้นทางเดินรถหมวด 4 มากที่สุดคือ กรุงเทพมหานคร 128 เส้นทาง ตามมาด้วยนครราชสีมา 107 เส้นทาง สงขลา 45 เส้นทาง ขอนแก่น 42 เส้นทาง และสมุทรสาคร 37 เส้นทาง 

ในขณะที่จังหวัดที่มีเส้นทางเดินรถหมวด 4 น้อยที่สุดคือ บึงกาฬ 2 เส้นทาง ปัตตานี นครนายก และประจวบคีรีขันธ์ 3 เส้นทาง ยะลา และสุโขทัย 4 เส้นทาง นอกจากนี้หากพิจารณาจำนวนเส้นทางเดินรถหมวด 4 ทั้งประเทศมาเฉลี่ย พบว่าในหนึ่งจังหวัดจะมีเส้นทางเดินรถหมวดที่ 4 เฉลี่ย 18.68 เส้นทางต่อจังหวัด และหากไม่นับเส้นทางในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ในหนึ่งจังหวัดจะมีเส้นทางเดินรถหมวดที่ 4 เฉลี่ย 17.24 เส้นทางต่อจังหวัด 

แม้จำนวนเส้นทางรถหมวด 4 จะมีมาก แต่พบว่ายังมีอีกหลายอำเภอที่ยังไม่มีเส้นทางรถหมวด 4 เช่น เชียงใหม่ มีเส้นทางรถหมวด 4 จำนวน 28 เส้นทาง แต่มี 9 อำเภอจาก 25 อำเภอที่เข้าไม่ถึงเส้นทางรถหมวด 4 หรือจังหวัดหนองคาย มีเส้นทางรถหมวด 4 จำนวน 6 เส้นทาง แต่มี 4 จาก 9 อำเภอที่เข้าไม่ถึงเส้นทางรถหมวด 4 สะท้อนถึงความครอบคลุมของเส้นทางรถประจำทางระหว่างอำเภอที่ยังเข้าไม่ถึง

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อการปฏิรูปรถเมล์ในกรุงเทพฯ ผ่านมา 10 ปีแล้วยังไม่เสร็จ แต่ยิ่งปฏิรูปสายรถเมล์ยิ่งมีปัญหา 

นับตั้งแต่ปี 2559 ที่กรมการขนส่งทางบกจัดทำแผนแม่บทพัฒนาระบบรถโดยสาร หรือการปฏิรูปรถเมล์ เพื่อออกแบบเส้นทางเดินรถและจัดระเบียบระบบขนส่งสาธารณะอย่างรถเมล์ ทั้งการปรับเปลี่ยนเส้นทาง การเปลี่ยนเลขสายรถเมล์ และเอาระบบ 1 สัมปทาน 1 เส้นทางมาใช้ โดยจะปฏิรูปเสร็จในปี 2567 และทำให้มีเส้นทางเดินรถทั้งหมด 276 เส้นทาง

อย่างไรก็ตาม ผ่านมาแล้ว 10 ปี การปฏิรูปก็ยังไม่เสร็จสิ้น หลังยังมีสัมปาทานเส้นทางปฏิรูปอีกหลายเส้นทางที่ยังไม่เปิดประมูลหรือให้บริการ เช่น สาย 4-65 สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพฯ (ถนนบรมราชชนนี) – สมุทรสาคร สาย 3-29 วงกลมสำโรง – ศรีนครินทร์ และสาย 4-30 แฟลตทุ่งครุ – ท่าเรือสี่พระยา เป็นต้น จนถึงตอนนี้ยังไม่เปิดให้มีการประมูลเส้นทางและเปิดให้บริการ 

นอกจากนี้ พบว่า สัมปทานรถเมล์จำนวนมากเป็นของเอกชน จากการรวบรวมข้อมูลจาก UBTA.net และ Bangkokbusclub.com พบว่าในปี 2566 บริษัทเดินรถของเอกชนถือสิทธิ์สัมปทานเดินรถจำนวน 132 เส้นทาง ในขณะที่องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) มีจำนวนสัมปทานเดินรถลดลงเหลือ 110 เส้นทาง ส่งผลทำให้เส้นทางเดินรถหลายเส้นทางประสบปัญหารอบรถน้อย รอรถนาน และค่าโดยสารแพงขึ้น หลังสัมปทานหลายเส้นทางของ ขสมก. ตกเป็นของเอกชน

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่าใช้จ่ายในการเดินทางของคนไทยสูงถึง 20% ของรายได้

หนึ่งในปัญหาด้านขนส่งสาธารณะ คือเรื่องค่าใช้จ่ายในการเดินทาง จากการรวบรวมข้อมูลค่าเดินทางผ่านระบบขนส่งสาธารณะทั้งรถเมล์ และรถไฟฟ้า พบว่าภาระค่าใช้จ่ายในการเดินทางด้วยรถเมล์มีค่าโดยสารอยู่ที่ 8 – 25 บาทต่อเที่ยว คำนวณไปกลับจะอยู่ที่ 16-50 บาท ในขณะที่รถไฟฟ้ามีค่าโดยสารอยู่ที่ 17-65 บาทต่อเที่ยว หากคำนวนไปกลับจะอยู่ที่ 34-130 บาท

หากเทียบกับค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาทต่อวัน พบว่า หากเดินทางด้วยรถเมล์ 16-50 บาท เฉลี่ยค่าโดยสาร 33 บาทต่อวัน คิดเป็นค่าใช้จ่ายในการเดินทาง 8.25% ของค่าแรงขั้นต่ำ ในขณะที่เดินทางด้วยรถไฟฟ้า 34-130 บาท เฉลี่ยค่าโดยสาร 82 บาทต่อวัน คิดเป็นค่าใช้จ่ายในการเดินทาง 20.5% ของค่าแรงขั้นต่ำ

จากข้อมูลสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาค่าใช้จ่ายในการเดินทางของประชาชนที่มีค่าใช้จ่ายสูง รวมถึงระบบขนส่งสาธารณะที่ยังไม่ทั่วถึงทำให้ต้องเดินทางหลายต่อ ค่าใช้จ่ายในการเดินทางก็สูงขึ้นตามไปด้วย ทำให้ประชาชนไม่สามารถเข้าถึงขนส่งสาธารณะราคาถูก และบีบให้ประชาชนต้องมีรถเป็นของตัวเอง ทำให้เกิดปัญหาอื่นๆ ตามมา เช่น ปัญหาการจราจร ปัญหาอุบัติเหตุบนท้องถนน และปัญหาฝุ่น PM 2.5

รัฐไปทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. การปฏิรูปรถเมล์

กรมการขนส่งทางบกจัดทำแผนแม่บทพัฒนาระบบรถโดยสารประจําทางในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑลในปี 2559 เพื่อพัฒนาเส้นทางการเดินรถและจัดระเบียบขนส่งสาธารณะในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑล โดยคาดว่าเส้นทางจะเพิ่มขึ้นจาก 202 เป็น 269 เส้นทาง และมีระยะทางเพิ่มขึ้นจาก 6,437 กิโลเมตร เป็น 7,833 กิโลเมตร ตั้งการปฏิรูปรถเมล์จะเสร็จสิ้นในปี 2567 ตามกรอบเวลาของแผน

อย่างไรก็ตามแผนปฏิรูปรถเมล์กลับประสบปัญหาหลายด้าน ตั้งแต่การปฏิรูปที่เกินระยะเวลาของแผน การปรับเปลี่ยนเลขสายรถเมล์ได้สร้างความสับสนให้กับประชาชนที่ใช้บริการ มีการปรับเปลี่ยนเส้นทางระหว่างแผนอยู่ตลอด และการเปิดให้เอกชนเข้ามาประมูลสัมปทานเส้นทางเดินรถที่ทำให้เส้นทางของขสมก.หลาเส้นทางเปลี่ยนมือเป็นของเอกชน ทำให้ในหลายเส้นทางของเอกชนมีจำนวนรถที่น้อยลงและราคาค่าโดยสารเพิ่มขึ้น

2. ผลักดัน EV Bus

จากปัญหาฝุ่น PM 2.5 ทำให้หลายพื้นที่พยายามผลักดัน Ev bus ในระบบขนส่งสาธารณะ โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) เริ่มศึกษาความเป็นไปได้และออกแบบเส้นทางรถ EV Bus โดยกรณีที่หลายจังหวัดเริ่มศึกษาคือกรณี EV Bus ของอบจ. ภูเก็ต โดยนำมาแทนที่รถสองแถวเดิมที่ปลดระวาง และวิ่งใน 3 เส้นทาง จำนวน 24 คัน เพื่อแก้ปัญหารถติดและลดมลพิษ

จากความสำเร็จของภูเก็ตโมเดล ทำให้อบจ.ต่างๆ เริ่มศึกษาและให้ความสำคัญในการยกระดับขนส่งสาธารณะ เช่น อบจ. กาญจนบุรีที่เปิดให้บริการรถ EV Bus สาย 5273 เส้นทางลาดหญ้า-ท่าม่วง เมื่อวันที่ 27 มกราคม 2569 อบจ. ลำพูนที่เปิดทดสอบรถ EV Bus รอบตัวเมืองลำพูนและเปิดประมูลจัดหารถ EV Bus จำนวน 6 คันสำหรับวิ่งในสาย 2 วงกลมเมืองลำพูน – นิคมอุตสาหกรรม หรือ อบจ. เชียงใหม่ที่ได้ลงนาม MOA โครงการการพัฒนาและขับเคลื่อนระบบขนส่งสาธารณะ รถ EV Bus เส้นหมวดการทางที่ 1 สายที่ 18 และ 20 เริ่มทดลองวิ่งเมื่อวันที่ 13 ธันวาคม 2568

อย่างไรก็ตาม หลายจังหวัดยังพบปัญหาในการผลักดันรถ EV Bus และการบริหารจัดการระบบขนส่งสาธารณะ โดยเฉพาะงบประมาณ เนื่องจากงบประมาณในการจัดการขนส่งในแต่ละจังหวัดไม่เหมือนกัน อีกทั้งความสามารถในกาจัดเก็บภาษีที่ไม่เท่ากัน ทำให้หลายจังหวัดประสบปัญหาการจัดสรรงบประมาณมาลงทุนในขนส่งสาธารณะระดับจังหวัด อีกทั้งยังเจอข้อจำกัดทางกฎหมายที่ต้องรอให้ส่วนกลางเป็นคนตัดสินใจทั้งหมดผ่านคณะกรรมการควบคุมการขนส่งทางบกประจำจังหวัด ซึ่งมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน

3. ร่างพระราชบัญญัติการจัดการระบบตั๋วร่วม

ในปี 2567 รัฐบาลผลักดันร่างพระราชบัญญัติการจัดการระบบตั๋วร่วม พ.ศ. … เพื่อวางรากฐานให้ประชาชนสามารถใช้ระบบชำระค่าโดยสารระบบเดียวในการเดินทาง ครอบคลุมทั้งการเดินทางทางรถเมล์ รถไฟฟ้า เรือ และขนส่งระดับภูมิภาคในอนาคต 

ปัจจุบัน พ.ร.บ. ตั๋วร่วมได้ผ่านชั้นวุฒิสภาเมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2568 อย่างไรก็ตามหลังจากรัฐบาลประกาศยุบสภา ทำให้ร่าง พ.ร.บ. ตั๋วร่วมยังคงค้างในชั้นวุฒิสภาและรอการพิจารณาหลังการจัดตั้งรัฐบาลในปี 2569 ต่อไป

 เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. จัดตั้งกองทุนขนส่งสาธารณะทุกจังหวัด โดยใช้เงินจากภาษีล้อเลื่อนมาบริหารจัดการโดยท้องถิ่นเอง 
2. แก้พระราชบัญญัติขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 เพิ่มอำนาจให้ท้องถิ่นได้มีส่วนร่วมในการบริหารจัดการขนส่งสาธารณะ
3. กำหนดเพดานค่าเดินทางในระบบขนส่งสาธารณะไม่เกิน 10% ของค่าแรงขั้นต่ำ
4. สนับสนุนรถเมล์ EV Bus ในระบบขนส่งสาธารณะ
5. โอนย้ายองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) ให้อยู่ภายใต้การบริหารจัดการโดยกรุงเทพมหานคร

ข้อมูลดิบ

ข้อมูลระบบขนส่งสาธารณะในระบบรถเมล์และรถไฟฟ้า ปี 2556-2567

ข้อมูลสายรถเมล์ในกรุงเทพฯ กับแผนปฏิรูปฯ

สายรถเมล์ในกรุงเทพฯ

The post DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาขนส่งสาธารณะ appeared first on Rocket Media Lab.

พรรคการเมืองจะมีนโยบายอย่างไร เมื่อยุคทองของการท่องเที่ยวไทยผ่านพ้นไปแล้ว นักท่องเที่ยวต่างชาติปี 68 ลดลงเหลือ 32.9 ล้านคน ต่ำกว่าเป้า 6 ล้านคน

#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนมาเปิดไพ่ เพื่อใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The World ท่องเที่ยว

การท่องเที่ยวเคยเป็นเครื่องยนต์หลักที่พาเศรษฐกิจไทยเดินหน้า แต่สถานการณ์ล่าสุดที่จำนวนนักท่องเที่ยวและรายได้จากการท่องเที่ยวลดลง กำลังตั้งคำถามใหญ่ว่า “ยุคทอง” ของท่องเที่ยวไทยอาจผ่านพ้นไปแล้ว เมื่อปี 2568 จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลงเหลือ 32.9 ล้านคน ต่ำกว่าเป้าหมายถึงราว 6 ล้านคน ท่ามกลางปัญหาความเชื่อมั่น ความปลอดภัย กำลังซื้อที่ถดถอย และพฤติกรรมการเดินทางที่เปลี่ยนไป พรรคการเมืองจะออกแบบนโยบายการท่องเที่ยวไทยใหม่อย่างไร ในโลกที่ความสำเร็จแบบเดิมอาจไม่กลับมาอีก

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคนทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทยว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น 

พรรคการเมืองจะมีนโยบายอย่างไร เมื่อนักท่องเที่ยวเที่ยวมาไทยน้อยลง ชาวต่างชาติหาย 2.5 ล้านคนในปีเดียว

สถานการณ์ท่องเที่ยวไทยในรอบ 10 ปี ยังไม่ฟื้นตัวกลับสู่จุดเดิม ตัวเลขนักท่องเที่ยวต่างชาติในปี 2568 ลดลงเหลือ 32.9 ล้านคน หายไปกว่า 2.5 ล้านคนเมื่อเทียบกับปีก่อนหน้าที่ 35.55 ล้านคน สวนทางกับที่เคยคาดการณ์ว่าจะเติบโตแตะระดับ 37.5 ล้านคน และยังสวนทางกับเป้าหมายที่ ททท. เคยตั้งไว้ว่าจะทำยอดให้ถึง 39 ล้านคน 

สถานการณ์เช่นนี้ทำให้เห็นว่าอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวไทยที่ยังน่าเป็นห่วง และอยู่ในภาวะการฟื้นตัวไม่ทั่วถึง (Uneven Recovery) ขณะที่ Financial Times ระบุว่า ประเทศไทยเป็นเหมือนคนป่วยแห่งเอเชีย โดยอธิบายว่า ประเทศที่เป็นเสือของอาเซียนในช่วง 5 ปีมานี้ กลับมีอัตราการเติบโตติดลบ ปัจจัยขับเคลื่อนสำคัญอย่างการบริโภค การผลิต และการท่องเที่ยวก็ล้วนอยู่ในช่วงขาลง

สำหรับสถิตินักท่องเที่ยวในปี 2568 ยังมีประเด็นน่าจับตาว่า จำนวนนักท่องเที่ยวจีนลดลงถึง 34.2% เมื่อเทียบกับก่อนจะเกิดโควิดในปี 2562 ปัจจัยสำคัญมาจากวิกฤตความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัย หลังไทยถูกจัดร่วงไปอยู่อันดับ 102 จาก 119 ประเทศในดัชนีชี้วัดการพัฒนาการเดินทางและการท่องเที่ยว (TTDI) ขณะที่นักท่องเที่ยวจากมาเลเซียเพิ่มขึ้นมาเป็นอันดับหนึ่งที่ 4.52 ล้านคน แม้ในช่วงปลายปี ตัวเลขจะชะลอลงจากเหตุน้ำท่วมภาคใต้ 

ในทางกลับกัน แนวโน้มการท่องเที่ยวของคนไทยกลับสวนทางอย่างชัดเจน โดยคนไทยเลือกไปเที่ยวต่างประเทศเพิ่มขึ้น เดือนตุลาคม 2568 คนไทยเดินทางไปญี่ปุ่นกว่า 6.8 แสนคน จากแรงหนุนด้านอัตราแลกเปลี่ยน และการเดินทางไปจีนก็เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด จากมาตรการวีซ่าฟรี โดยเฉพาะเส้นทางสู่เมืองเฉิงตู มีนักท่องเที่ยวไทยเพิ่มขึ้นกว่า 223.63%

ด้านโครงสร้างรายได้และค่าใช้จ่ายในปี 2568 ภาคการท่องเที่ยวสร้างรายได้รวมประมาณ 1.53 ล้านล้านบาท ซึ่งลดลงจากปีก่อนหน้า แม้ภาครัฐจะพยายามแก้ปัญหาการกระจุกตัวของรายได้ผ่านมาตรการต่างๆ อาทิ สิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับการท่องเที่ยวเมืองรองที่มีวงเงินลดหย่อนสูงสุด 20,000 บาท การผลักดันนโยบายซอฟต์พาวเวอร์ผ่านความร่วมมือหลากหลายรูปแบบ เช่น กระแสจากซีรีส์ The White Lotus Season 3 ที่มีนักแสดงอย่าง ลิซ่า-ลลิษา มโนบาล ร่วมแสดง 

อย่างไรก็ตาม นโยบายฟรีวีซ่าระหว่างไทย-จีน กลับส่งผลในทิศทางสวนทาง โดยเอื้อให้คนไทยเดินทางออกไปเที่ยวจีนมากกว่าดึงนักท่องเที่ยวจีนเข้ามาในประเทศ ขณะเดียวกัน ความไม่แน่นอนทางการเมืองจากการยุบสภาและสถานะรัฐบาลรักษาการในช่วงปลายปี ส่งผลให้การเบิกจ่ายงบประมาณภาครัฐชะลอตัว ซึ่งกลายเป็นโจทย์สำคัญที่พรรคการเมืองต้องเร่งแก้ไขเพื่อเรียกความเชื่อมั่นกลับคืนมา

พรรคการเมืองจะมีนโยบายอย่างไร เมื่อนักท่องเที่ยวใช้จ่ายเงินน้อยลง รายได้หายไป 3 แสนล้านบาทนับจากยุคก่อนโควิด

ภาพรวมรายได้จากการท่องเที่ยวยังฟื้นตัวไม่เท่าสู่ระดับก่อนโควิด แม้ในปี 2567 จะสร้างรายได้รวมราว 1.61 ล้านล้านบาท แต่ยังต่ำกว่าปี 2562 ซึ่งมีรายได้ถึง 1.91 ล้านล้านบาท ขณะเดียวกัน ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อคนต่อวันของปี 2567 อยู่ที่ประมาณ 4,828 บาท แม้จะปรับตัวดีขึ้นจากช่วงวิกฤตการระบาด แต่ยังไม่สามารถกลับไปแตะระดับมากกว่า 5,000 บาทต่อวันได้ เช่นเดียวกับช่วงปี 2558-2562 สะท้อนว่า ตลาดนักท่องเที่ยวคุณภาพสูงและกำลังซื้อยังฟื้นกลับมาไม่เต็มที่

หากพิจารณานักท่องเที่ยวในมิติทั้งปริมาณและกำลังซื้อ พบว่า กลุ่มนักท่องเที่ยวจีนยังคงเป็นแชมป์ด้านรายได้รวมสูงสุด โดยในปี 2567 สร้างรายได้ถึงราว 3.6 แสนล้านบาท จากฐานจำนวนนักท่องเที่ยวที่มาก และพฤติกรรมการช้อปปิ้งที่โดดเด่น อย่างไรก็ตาม หากวัดกันที่ความคุ้มค่าหรือระดับการใช้จ่ายต่อวัน กลับพบว่า กลุ่มที่สร้างรายได้สูงที่สุดคือนักท่องเที่ยวจากตะวันออกกลาง เช่น โอมาน กาตาร์ และคูเวต รวมถึงฮ่องกง ซึ่งยอมจ่ายราคาสูงแลกกับที่พักหรูและบริการพรีเมียม ขณะที่นักท่องเที่ยวรัสเซียยังคงเป็นกลุ่มที่จ่ายสูงสุดต่อทริป เนื่องจากมีลักษณะการพำนักระยะยาว ส่งผลให้มูลค่าการใช้จ่ายรวมต่อการเดินทางหนึ่งครั้งอยู่ในระดับสูงอย่างต่อเนื่อง

ทั้งนี้ โครงสร้างการใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวกว่า 75% ยังคงกระจุกตัวอยู่ที่ 3 หมวดหลัก ได้แก่ ค่าที่พัก คิดเป็น 34% ค่าอาหาร 21% และการช้อปปิ้ง 20% โดยในหมวดการช้อปปิ้ง นักท่องเที่ยวจีนเป็นกลุ่มที่ขับเคลื่อนรายได้สูงสุด คิดเป็นเกือบ 30% ของมูลค่าการใช้จ่ายด้านการช้อปปิ้งทั้งหมด

นอกจากนี้ ยังมีตลาดเฉพาะกลุ่มที่มีศักยภาพสูงและน่าจับตา คือ การท่องเที่ยวเชิงการแพทย์ หรือ  Medical Tourism ซึ่งได้รับความนิยมในกลุ่มนักท่องเที่ยวตะวันออกกลาง และหมวดความบันเทิง (Entertainment) ที่นักท่องเที่ยวจากฮ่องกงมีสัดส่วนการใช้จ่ายในหมวดนี้สูงเป็นพิเศษ 

พรรคการเมืองจะมีนโยบายอย่างไร เมื่อไทยยังพึ่งพิงนักท่องเที่ยวจีน แต่จีนมาไทยน้อยลงอย่างต่อเนื่อง จาก 11 ล้านคนยุคก่อนโควิด เหลือแค่ 4.47 ล้านคนในปี 2568

สัญญาณการชะลอตัวของนักท่องเที่ยวจีนเริ่มชัดเจนขึ้นในเชิงปริมาณ แม้ในปี 2567 จำนวนนักท่องเที่ยวจีนสะสมสูงถึง 6.73 ล้านคนจากแรงหนุนของมาตรการวีซ่าฟรี แต่ข้อมูลล่าสุดในปี 2568 พบว่า ตัวเลขลดลงเหลือ 4.47 ล้านคน ส่งผลให้นักท่องเที่ยวจีนร่วงลงมาอยู่อันดับ 2 รองจากมาเลเซีย ที่มีนักท่องเที่ยว 4.52 ล้านคน และขยับขึ้นมาเป็นอันดับ 1 แทน แสดงให้เห็นว่า จำนวนนักท่องเที่ยวจีนที่เดินทางเข้าไทยเริ่มลดลงจากช่วงฟื้นตัวหลังโควิด 

ด้านหนึ่งคือ จุดแข็งที่ยังพอหยุงรายได้คือ กำลังซื้อของนักท่องเที่ยวจีนยังอยู่ในระดับสูง โดยค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อวันในปี 2567 เพิ่มขึ้นเป็น 6,365 บาท จาก 5,198 บาทในปี 2566 อย่างไรก็ตาม จะพบปัจจัยกดดันสำคัญจากเศรษฐกิจจีน ที่ได้รับผลกระทบจากสงครามการค้า และกำลังซื้อของชนชั้นกลางชาวจีนที่ฟื้นตัวไม่เต็มที่ ทำให้กลุ่มนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาไทยคัดกรองเหลือเพียงกลุ่มที่มีกำลังซื้อสูงที่ยังกล้าจับจ่าย ขณะที่นักท่องเที่ยวจีนกลุ่มเดิมบางส่วน เริ่มหายไป

นายกสมาคมไทยธุรกิจการท่องเที่ยว (ATTA) ประเมินว่า ประเทศไทยอาจจะผ่านยุคที่มีนักท่องเที่ยวจีนทะลุ 10 ล้านคนต่อไปไปแล้ว และหากไม่มีการปรับนโยบายอย่างจริงจัง แมัในอนาคตจะคาดหวังให้นักท่องเที่ยวจีนเข้ามาถึง 8 ล้านคนก็อาจจะเป็นไปได้ยาก

ภาพรวมนี้ชี้ว่า การท่องเที่ยวไทยไม่อาจพึ่งพิงนักท่องเที่ยวจีนเพียงตลาดเดียวได้อีกต่อไป การที่จีนเสียแชมป์ด้านปริมาณให้มาเลเซียเป็นสัญญาณเตือนว่า ไทยไม่สามารถพึ่งพิงจำนวนนักท่องเที่ยวจีนให้เติบโตตลอดไปได้ แต่นอกจากการรักษาฐานกลุ่มที่มีกำลังซื้อสูงไว้เพื่อพยุงรายได้รวมของประเทศ นโยบายการท่องเที่ยวควรวางแผนควบคู่ไปกับการกระจายความเสี่ยงไปยังตลาดอื่นและการยกระดับโครงสร้างการท่องเที่ยวในระยะยาว

พรรคการเมืองจะมีนโยบายอย่างไร เมื่อภาพลักษณ์ประเทศไทยไม่น่าเชื่อถือ ประเทศไทยไม่ปลอดภัย และไม่เป็นปลายทางของการท่องเที่ยวอีกต่อไป 

การท่องเที่ยวไทยเผชิญวิกฤตใหญ่หลายครั้งในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา เริ่มจาก “สึนามิ” ในปี 2547 ทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวลดลงเกือบครึ่งหนึ่งในปีถัดมา รัฐบาลต้องขอความช่วยเหลือจากต่างประเทศ ออกมาตรการเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ และสร้างระบบเตือนภัยสึนามิแห่งชาติ

ต่อมาปี 2558 เกิดเหตุระเบิดที่ราชประสงค์ ทำให้ไทยสูญเสียนักท่องเที่ยว 1.33 ล้านคน คิดเป็นรายได้กว่า 64,300 ล้านบาท รัฐบาลขณะนั้นช่วยเหลือผู้ประสบเหตุทันที และสร้างความมั่นใจให้กลับคืนมา โดยใช้วิธีโปรโมทผ่านโฆษณาการท่องเที่ยวในต่างประเทศ

เหตุการณ์เรือฟีนิกซ์ล่มในปี 2561 เป็นบทเรียนที่สะท้อนว่า การพึ่งพานักท่องเที่ยวกลุ่มเดียวมากเกินไปมีความเสี่ยงสูง ในเหตุการณ์นี้มีผู้เสียชีวิต 47 ราย ส่วนใหญ่เป็นชาวจีน ส่งผลให้ยอดจองห้องพักในภูเก็ตถูกยกเลิกทันที 10-15% และนักท่องเที่ยวจีนลดลงต่อเนื่องกว่า 5 เดือน รัฐบาลได้แก้ปัญหาโดยมอบเงินเยียวยาให้ผู้สูญเสียรายละ 1 ล้านบาท และยกเว้นค่าธรรมเนียมวีซ่า เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยว

ในปี 2566 เกิดเหตุกราดยิงที่ห้างสยามพารากอน มีผู้เสียชีวิตเป็นชาวต่างชาติ 2 ราย และบาดเจ็บ 5 ราย รัฐบาลตั้งศูนย์บัญชาการเพื่อจัดการสถานการณ์ โดยให้ความช่วยเหลือผู้ประสบเหตุอย่างรวดเร็ว ประสานงานกับสถานทูต และออกมาตรการควบคุมอาวุธ

อีกวิกฤตที่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อเดือนมกราคมในปี 2568 เมื่อ “หวังซิง” นักแสดงชาวจีน ถูกแก๊งคอลเซ็นเตอร์ล่อลวงมาไทย ก่อนจะถูกลักพาตัวข้ามแดนไปยังเมียนมา เหตุการณ์นี้ทำลายภาพลักษณ์ที่ดี ทำให้ไทยถูกมองว่าเป็นประเทศทางผ่านของเครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติ และแม้ว่านักแสดงจะได้รับการช่วยเหลือในภายหลัง แต่ข่าวการลักพาตัวได้แพร่สะพัดบนโซเชียลมีเดีย และส่งผลต่อความเชื่อมั่นของนักท่องเที่ยวอย่างมาก 

ผลกระทบที่เกิดขึ้นทันทีจากเหตุการณ์นี้คือคอนเสิร์ตของนักร้องชาวฮ่องกง อีสัน ชาน (Eason Chan) ซึ่งมีกำหนดจัดขึ้นในวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2568 ถูกยกเลิก โดยผู้จัดงานให้เหตุผลว่ากังวลด้านความปลอดภัยของนักท่องเที่ยวชาวจีน ขณะที่เที่ยวบินเช่าเหมาลำจากจีนถูกยกเลิกถึง 40 เที่ยวบินก่อนถึงช่วงตรุษจีน 

วิกฤตนี้สร้างความเสียหายต่ออุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย โดยเฉพาะตลาดจีนซึ่งอ่อนไหวต่อประเด็นความปลอดภัยสูง ทั้งนี้ จากสถิติของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา พบว่าโครงสร้างตลาดท่องเที่ยวเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ จากเดิมในปี 2567 จีนครองตลาดอันดับหนึ่งด้วยจำนวนนักท่องเที่ยว 6.73 ล้านคน ตามด้วยมาเลเซีย 4.95 ล้านคน แต่ในปี 2568 มาเลเซียขยับขึ้นเป็นอันดับหนึ่งที่ 4.5 ล้านคน ในขณะที่นักท่องเที่ยวจีนลดลงเหลือ 4.47 ล้านคน 

ตัวเลขที่ดิ่งลงอย่างรวดเร็ว ทำให้ส่วนแบ่งตลาดของนักท่องเที่ยวจีนลดจาก 28% เหลือเพียง 14% และบีบให้การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ต้องปรับลดเป้าหมายรายได้รวมของประเทศลง ยิ่งไปกว่านั้น วิกฤตนี้ยังเกิดขึ้นในช่วงที่เศรษฐกิจจีนชะลอตัว และพฤติกรรมของนักท่องเที่ยวคนรุ่นใหม่ที่เปลี่ยนไป ซึ่งหันมาสนใจเดินทางท่องเที่ยวด้วยตนเอง (FITs) และพึ่งพาข้อมูลจากโลกออนไลน์เป็นหลัก

นอกจากนี้ การเน้นเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยวสร้างปัญหาให้ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในแหล่งท่องเที่ยวชื่อดัง รายงานเดียวกับที่เคยชมเชยเรื่องความน่าดึงดูด กลับจัดให้ไทยเป็นประเทศที่ “ไม่สะอาดและมีมลพิษสูง” เป็นอันดับ 2 รองจากอินเดีย ซึ่งเป็นสัญญาณชัดเจนถึงปัญหาจากการมีนักท่องเที่ยวมากเกินไป ปัญหาขยะ น้ำเสีย และธรรมชาติเสื่อมโทรม เช่น ปะการังฟอกขาว กลายเป็นภัยคุกคามต่อแหล่งท่องเที่ยวของประเทศ

การท่องเที่ยวที่เติบโตเร็วยังสร้างปัญหาด้านความปลอดภัย ทั้งอาชญากรรม การหลอกลวง และอุบัติเหตุต่างๆ เมื่อคนเริ่มพูดถึงปัญหาเหล่านี้บ่อยขึ้น ในยุคที่ข่าวแพร่กระจายได้เร็วผ่านสื่อโซเชียลมีเดีย จึงส่งผลเสียต่อภาพลักษณ์และชื่อเสียงของประเทศ

วิกฤตต่างๆ สะท้อนว่าไทยแก้ปัญหาหลังเกิดเหตุได้ดี เช่น ให้เงินช่วยเหลือและสื่อสารได้เร็ว แต่ยังบกพร่องในเรื่องการป้องกัน วิธีส่วนใหญ่เน้นแค่สร้างภาพลักษณ์ให้ดีขึ้น โดยที่ยังไม่แก้ปัญหาตั้งแต่ต้นเหตุ เช่น ไม่บังคับใช้มาตรการความปลอดภัยอย่างจริงจัง ​​หลายพื้นที่ได้รับผลกระทบจากความเสื่อมโทรมทางสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรงอันเนื่องมาจากปริมาณนักท่องเที่ยวที่เกินขีดความสามารถในการรองรับ การวางผังเมืองในพื้นที่เสี่ยงยังมีปัญหา และยังคงละเลยการควบคุมธุรกิจผิดกฎหมาย

พรรคการเมืองจะมีนโยบายอย่างไร เมื่อคนไทยเองก็เที่ยวไทยน้อยลง รายได้จากการท่องเที่ยวในประเทศโตไม่ถึง 1%

สถานการณ์การท่องเที่ยวในปี 2568 จากรายงานเบื้องต้นของกองเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและกีฬา กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา สะท้อนการฟื้นตัวที่ชะลอลงอย่างชัดเจน โดยมีผู้เยี่ยมเยือนหมุนเวียนรวม 357.1 ล้านคน เพิ่มขึ้นเพียง 1% จากปีก่อน ขณะที่จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลง 5.81% เหลือ 78.3 ล้านคน ส่งผลให้รายได้จากนักท่องเที่ยวต่างชาติลดลง 6.15% เหลือ 1.68 ล้านล้านบาท สถิตินี้ชี้ให้เห็นว่ามนต์ขลังการดึงดูดชาวต่างชาติเริ่มลดลงและส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้รวมของประเทศที่ติดลบไป 2.18% เมื่อเทียบกับปีที่ผ่านมา

แม้รายได้จากการท่องเที่ยวของคนไทยจะเพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ 1,172,197 ล้านบาท แต่กลับเผชิญภาวะ “สมองไหลทางการท่องเที่ยว” เมื่อคนไทยเลือกเดินทางไปต่างประเทศมากขึ้น โดยเฉพาะญี่ปุ่นและจีน จากปัจจัยด้านความคุ้มค่าของราคา ขณะที่ค่าครองชีพในเมืองท่องเที่ยวหลักอย่างภูเก็ตและสมุยปรับตัวสูงเกินจริง ปัญหาการกระจุกตัวของรายได้ยังคงรุนแรง โดยกรุงเทพมหานครครองสัดส่วนรายได้จากนักท่องเที่ยวไทยสูงถึง 276,501 ล้านบาท ทำให้นโยบายของพรรคการเมืองจำเป็นต้องเร่งสร้างความคุ้มค่าด้านราคา ควบคู่กับการยกระดับมาตรฐานบริการ เพื่อดึงดูดให้คนไทยกลับมาเที่ยวในประเทศและกระจายรายได้สู่เมืองรองมากขึ้น

สำหรับการรับมือในระยะถัดไป โจทย์สำคัญคือการกระจายความเสี่ยงจากภัยธรรมชาติ ซึ่งเคยส่งผลให้จำนวนนักท่องเที่ยวหายไป 55% ในช่วงปลายปีที่ผ่านมา พร้อมเร่งกู้ภาพลักษณ์ความปลอดภัยที่ร่วงไปสู่อันดับ 102 ของโลก เพื่อลบภาพจำเรื่องสแกมเมอร์และแก๊งคอลเซ็นเตอร์ ทั้งนี้ ททท. ตั้งเป้าหมายปี 2569 โดยหวังว่าจะมีนักท่องเที่ยวต่างชาติเข้าไทย 36.7 ล้านคน พร้อมกระตุ้นคนไทยให้เที่ยวภายในประเทศมากกว่า 205 ล้านคน/ครั้ง โดยคาดหวังรายได้รวมจากการท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นเป็น 2.78 ล้านล้านบาท หรือเติบโตราว 7% จากประมาณการรายได้รวม 2.6 ล้านล้านบาทในปี 2568

รัฐบาลทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. มาตรการภาษีเพื่อกระตุ้นเมืองรอง 

เพื่อแก้ปัญหาการกระจุกตัวของการท่องเที่ยวในเมืองหลัก รัฐบาลอนุมัติมาตรการให้ บุคคลธรรมดา นำค่าใช้จ่ายด้าน ที่พักและร้านอาหาร มาหักลดหย่อนภาษีได้ ตามจริงไม่เกิน 20,000 บาท (แยกเป็น 10,000 บาทจากใบกำกับเต็มรูปแบบ และอีก 10,000 บาทสำหรับเอกสาร e-Tax Invoice) และหากเป็นการใช้จ่ายใน เมืองรอง 55 จังหวัด จะได้ ตัวคูณ 1.5 เท่า ทำให้เพดานหักลดหย่อน “ขยับได้สูงสุดถึง 30,000 บาท” ตามเงื่อนไขที่กำหนด

ขณะเดียวกัน สำหรับ นิติบุคคล ที่จัดอบรม/สัมมนาในประเทศ รัฐเปิดให้หักรายจ่ายได้ 2 เท่าในเมืองรอง และ 1.5 เท่าในพื้นที่อื่น เมื่อจ่ายให้ผู้ประกอบการที่จดทะเบียนและมีเอกสารภาษีถูกต้อง

2. นโยบายวีซ่าเสรี และใช้ “วีซ่า” เป็นเครื่องมือดึงกลุ่มใหม่

รัฐบาลเดินหน้าใช้มาตรการวีซ่าเพื่อดึงนักท่องเที่ยวและกลุ่มทำงานระยะยาว เช่น Destination Thailand Visa (DTV) ซึ่งเป็นวีซ่าแนว “workcation/remote work + soft power activities” โดยให้พำนักในไทยได้ ไม่เกิน 180 วันต่อครั้ง และเป็นวีซ่าแบบเข้าออกได้หลายครั้งเข้าออก (multiple entry)

อีกด้านหนึ่ง ไทย–จีนได้ลงนามและให้นโยบาย ยกเว้นวีซ่าระหว่างกัน มีผลบังคับใช้ 1 มีนาคม 2567 (โดยทั่วไปยกเว้นวีซ่าสำหรับการพำนักระยะสั้นตามเงื่อนไขที่ประกาศ)
หลังประกาศดีลยกเว้นวีซ่า มีรายงานคำกล่าวของโฆษกรัฐบาลไทยว่า “การค้นหาเที่ยวไทย” บนแพลตฟอร์มท่องเที่ยวจีนรายใหญ่ พุ่งขึ้นกว่า 90% ในช่วงแรกของการประกาศ

3. การใช้ Soft Power และอิทธิพลทางวัฒนธรรม

รัฐบาลได้ยกระดับ Soft Power จากแนวคิดนามธรรมสู่การปฏิบัติจริงผ่านแคมเปญการตลาดระดับโลก โดยอาศัยบุคคลที่มีอิทธิพล (Influencers) และคาแรคเตอร์ที่ได้รับความนิยม อาทิ  Lisa Blackpink ได้รับแต่งตั้งเป็น Amazing Thailand Ambassador โปรโมตผ้าไทยและแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม เช่น อยุธยา 21 เกิดกระแสการเดินทางตามรอยลิซ่าที่อยุธยา ยอดขายผ้าซิ่นพุ่งสูงขึ้น และยอดค้นหาที่พักในเกาะสมุยเพิ่มขึ้น 12% หลังมีข่าวการถ่ายทำซีรีส์ The White Lotus 

การโปรโมทโครงการ Labubu x TAT ความร่วมมือกับ Pop Mart โดยใช้คาแรคเตอร์ Labubu เป็นทูตการท่องเที่ยวภายใต้โครงการลาบูบู้เที่ยวไทยที่เน้นเจาะกลุ่ม Gen Z ชาวจีน สร้างการรับรู้ (Impressions) กว่า 500 ล้านครั้ง และกระตุ้นยอดขายแพ็กเกจทัวร์ได้กว่า 20,000 แพ็กเกจ 

4. Soft Power และอิทธิพลวัฒนธรรม: ใช้ “คนดัง–คอนเทนต์–ซีรีส์” ดันการตลาด

ภาครัฐ/ททท. เดินหน้าสื่อสารภาพลักษณ์โดยใช้อินฟลูเอนเซอร์และคาแรคเตอร์ที่ได้รับความนิยม เช่น เช่น ททท. เปิดตัว ลลิษา “ลิซ่า” มโนบาล เป็น Amazing Thailand Ambassador ภายใต้แคมเปญ “Feel All the Feelings” และจัดงานเปิดตัวที่วัดอรุณฯ ขณะเดียวกัน กระแสจากซีรีส์ The White Lotus Season 3 ที่ถ่ายทำในไทย ก็มีสื่อรายงานว่าช่วยกระตุ้นความสนใจต่อเกาะสมุย โดยเห็นได้จากยอดการค้นหาโรงแรมเพิ่มราว 12% 

นอกจากนี้ ททท. ร่วมมือกับ Pop Mart ทำแคมเปญใช้คาแรคเตอร์ Labubu เป็นทูตการท่องเที่ยวไทย เพื่อเข้าถึงฐานแฟนกลุ่ม Gen Z ในจีน และพัฒนาแพ็กเกจร่วมกับแพลตฟอร์มท่องเที่ยวจีน โดยตั้งเป้า สร้างการรับรู้ หรือดันยอด impressions ให้ได้ที่ 500 ล้านครั้ง และตั้งเป้ายอดขายแพ็กเกจทัวร์อย่างน้อย 20,000 แพ็กเกจ 

5. ครบรอบ 50 ปีสัมพันธ์ไทย–จีน: โครงการ Nihao Month และ KOL/FAM Trip

ททท. เดินหน้ารุกตลาดจีนผ่านโครงการ Nihao Month โดยแต่งตั้งนักแสดงจีน หลัวอวิ๋นซี (Luo Yunxi) เป็นทูตสัมพันธไมตรี เพื่อร่วมเฉลิมฉลองความสัมพันธ์ไทย–จีนครบรอบ 50 ปี ควบคู่กับการเชิญ KOL ชาวจีนกว่า 120 ราย จากพื้นที่สำคัญอย่างปักกิ่งและคุนหมิง มาร่วมประชาสัมพันธ์ภายใต้โครงการซอฟต์พาวเวอร์ และโปรโมทเส้นทางท่องเที่ยวเมืองรอง เช่น ระนองและจันทบุรี ผ่านแพลตฟอร์มหลักอย่าง Weibo และ Douyin พร้อมทั้งจัดแคมเปญส่วนลดสำหรับนักท่องเที่ยวจีนร่วมกับห้างสรรพสินค้าและพันธมิตรภาคเอกชน ซึ่งตั้งเป้าสร้างการรับรู้ราว 500 ล้านคน-ครั้ง และกระตุ้นจำนวนนักท่องเที่ยวจีนเดินทางเข้าไทยเพิ่มขึ้นประมาณ 250,000 คน

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการท่องเที่ยวแบบครบวงจร
   รัฐบาลควรลงทุนและยกระดับโครงสร้างพื้นฐานด้านการท่องเที่ยว ทั้งระบบขนส่งสาธารณะ การเชื่อมต่อระหว่างเมือง ระบบการชำระเงินที่สะดวกและปลอดภัย รวมถึงโครงสร้างดิจิทัล เพื่อเพิ่มความสะดวก ลดต้นทุน และยกระดับประสบการณ์ของนักท่องเที่ยว
2. ควบคุมราคาสินค้าและบริการจำเป็นในแหล่งท่องเที่ยว
   รัฐควรกำหนดมาตรการกำกับดูแลราคาสินค้าและบริการที่จำเป็นในพื้นที่ท่องเที่ยว เพื่อสร้างมาตรฐานการให้บริการที่เหมาะสมและเป็นธรรม เช่น ค่าไฟฟ้า ค่าโดยสารแท็กซี่ ค่าบริการแพลตฟอร์มการเดินทาง และค่าเข้าชมสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ
3. เร่งแก้ปัญหาความปลอดภัยในการท่องเที่ยวไทยอย่างเป็นระบบ
   รัฐบาลควรเร่งฟื้นฟูความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว ผ่านการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง การจัดการปัญหาอาชญากรรมข้ามชาติ สแกมเมอร์ และการคุ้มครองนักท่องเที่ยว เพื่อแก้ภาพลักษณ์เชิงลบที่กระทบต่อรายได้ประเทศ
4. อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและส่งเสริมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน
   นโยบายท่องเที่ยวควรมุ่งเน้นการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ควบคู่กับการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวตามหลักความยั่งยืนและ ESG เพื่อรักษาศักยภาพการท่องเที่ยวในระยะยาว ไม่แลกการเติบโตระยะสั้นกับความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อม
5. พัฒนาสถานที่ท่องเที่ยวระดับ World Class สำหรับนักท่องเที่ยวกำลังซื้อสูง
   รัฐบาลควรผลักดันการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวและประสบการณ์ระดับ World Class เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวกลุ่มกำลังซื้อสูง (High-spending tourists) เพิ่มรายได้ต่อหัว และลดการพึ่งพิงการเติบโตจากปริมาณนักท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียว

ข้อมูลดิบ : https://rocketmedialab.co/database-datadrivenpolicy-election69-tourism/

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาการท่องเที่ยว appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูลที่นี่
อ่าน #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้ง

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้ง [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่  The Temperance การบริหารจัดการน้ำ

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศส่งผลให้น้ำท่วมรุนแรงขึ้น

ประเทศไทยประสบอุทกภัยนับครั้งไม่ถ้วน และกลายเป็นภัยพิบัติประจำปีไปแล้ว โดยเฉพาะในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ในช่วงปี 2543-2562 มีภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับสภาพอากาศ 146 ครั้ง ซึ่งทำให้มีผู้เสียชีวิตเฉลี่ยปีละ 138 คน และสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจเฉลี่ยปีละ 2.8 แสนล้านบาท ซึ่งภาวะโลกร้อนส่งผลให้คาดการณ์การเกิดขึ้นและระดับความรุนแรงของสภาพอากาศได้ยากขึ้นเรื่อยๆ จากรายงานแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ เมื่อปี 2568 สํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คาดการณ์ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอีก 20 ปีข้างหน้าว่า ปริมาณน้ำสูงสุดเฉลี่ยรายปีมีแนวโน้มสูงขึ้น โดยจํานวนวันที่ฝนตกในช่วงฤดูฝนมีจํานวนเท่าเดิม แต่ปริมาณน้ำฝนที่ตกในแตละครั้งมีปริมาณมากขึ้น และมีช่วงการกระจายตัวในวงแคบ ทําให้มีแนวโน้มจะเกิดพื้นที่ที่มีโอกาสเสี่ยงในการเกิดภัยแล้งเป็นพื้นที่กว้างกว่าพื้นที่ที่มีความเสี่ยงในการเกิดอุทกภัย

นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาความเปราะบางต่อน้ำท่วมและภัยแล้งของประเทศไทยจากปัจจัยความอ่อนไหวต่างๆ พบว่า ประเทศไทยมีพื้นที่เปราะบางและเสี่ยงต่อการเกิดอุทกภัยรวม 24,163,537 ไร่ คิดเป็น 7.53% ของพื้นที่ทั้งประเทศ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ราบลุ่ม ขณะที่จะมีพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดภัยแล้ง รวม 123,751,221 ไร่ คิดเป็น 38.59% ของพื้นที่ทั้งประเทศ

สำหรับแนวโน้มในการเกิดน้ำท่วมในช่วง 10 ปีข้างหน้า (ปัจจุบัน – พ.ศ 2578) กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม คาดการณ์จากการวิเคราะห์แบบจำลองภูมิอากาศ 2 กรณี คือ กรณีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับปานกลาง และกรณีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับสูง พบว่า กรณีมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับปานกลาง 10 จังหวัดที่คาดว่าจะเกิดน้ำท่วมรุนแรง ได้แก่ 1) ตาก 2) หนองคาย 3)  บีงกาฬ 4)  น่าน 5) แม่ฮ่องสอน 6) พะเยา 7) แพร่ 8) ตราด 9) เชียงใหม่ 10) นครพนม กรณีมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับสูง 10 จังหวัดที่คาดว่าจะเกิดน้ำท่วมรุนแรง ได้แก่ 1) ตาก 2) เพชรบุรี 3) มุกดาหาร 4) นครพนม 5) อุทัยธานี 6) ประจวบคีรีขันธ์ 7) ตราด 8) ราชบุรี 9) เชียงใหม่ 10) กาญจนบุรี

น้ำท่วม-น้ำแล้งไม่เพียงส่งผลกระทบโดยตรงต่อการดำเนินชีวิตประจำวันเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อภาคการเกษตร ภาคอุตสาหกรรม การท่องเที่ยวไปจนถึงระบบสาธารณสุข ด้วยเหตุนี้จึงนำมาสู่คำถามว่า แผนบริหารจัดการน้ำของไทยจะสามารถรับมือกับสภาพอากาศแปรปรวนที่กำลังดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพมากน้อยเพียงใด

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่องบบริหารจัดการน้ำ 3 ปีที่ผ่านมา ใช้ไปกับการสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่ง 59,037.36 ล้านบาท หรือ 16.94% ของงบจัดการน้ำทั้งหมด

ด้วยเหตุที่น้ำท่วมเป็นภัยพิบัติที่ประเทศไทยเผชิญซ้ำซาก ภาครัฐจัดสรรงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหาน้ำท่วมอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะนับตั้งแต่มหาอุทกภัย 2554 ซึ่งมีมูลค่าความเสียหายกว่า 23,839.21 ล้านบาท พื้นที่การเกษตรเสียหายกว่า 11,798,241 ไร่ และการออกพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 ที่มีเป้าหมายเพื่อรวมศูนย์การบริหารจัดการน้ำทั่วประเทศ ภายใต้แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศ (ปี พ.ศ. 2561 – 2580) โดยระหว่างปี 2557 ถึง 2559 มีงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับการจัดการน้ำโดยตรงกว่าแสนล้านบาทต่อปี

เมื่อย้อนดูงบประมาณผ่านโครงการด้านทรัพยากรน้ำจากคลังข้อมูลน้ำแห่งชาติในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ระหว่างปีงบประมาณ 2566 ถึง 2568 พบว่า จากงบประมาณรวม 348,433.48 ล้านบาท  เมื่อจำแนกตามลักษณะงาน พบว่าเป็นการใช้งบเพื่อก่อสร้างมากที่สุด 215,432.73 ล้านบาท คิดเป็น  61.83% ของงบทั้งหมด อันดับ 2 งบเพื่อการซ่อมแซมบำรุงรักษา 106,521.31 ล้านบาท คิดเป็น 30.57% อันดับ 3 การซื้อที่ดิน ค่าทดแทน ค่ารื้อย้ายในการจัดหาที่ดิน 10,400.52 ล้านบาท คิดเป็น 2.98% อันดับ 4 อนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำ 5,549.55 ล้านบาท  คิดเป็น 1.59%  และอันดับ 5 บริหารจัดการ 4,920.17 ล้านบาท คิดเป็น 1.41% ส่วนที่เหลือเป็นงานด้านอื่นๆ ได้แก่ วางแผน 0.45%  เก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูล 0.35%  ซื้ออุปกรณ์-ยานพาหนะ 0.33% พัฒนาพื้นที่ชุมชน 0.25% พัฒนาโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เท่ากับปลูกป่า-พืช 0.10% และ พัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจพิเศษ 0.03%

นอกจากนี้เมื่อจำแนกงบจัดการน้ำตามกิจกรรมเป็นประเภทต่างๆ พบว่า มีงบก่อสร้างเขื่อนป้องกันตลิ่งมากที่สุด 59,037.36 ล้านบาท คิดเป็น 16.94% ของงบทั้งหมด อันดับ 2 ระบบระบายน้ำ 47,418.90 ล้านบาท คิดเป็น 13.61% อันดับ 3 อ่างเก็บน้ำ 37,052.51 ล้านบาท คิดเป็น 10.63% อันดับ 4 การสูบน้ำ 25,680.82 ล้านบาท คิดเป็น 7.37% อันดับ 5 ฝาย 23,924.28 ล้านบาท คิดเป็น 6.87% กิจกรรมอื่นๆ ที่งบประมาณมากกว่า 10,000 ล้านบาทได้แก่ ป้องกันน้ำท่วมชุมชน 16,965.87 ล้านบาท คิดเป็น 4.87% การประปา 16,650.54 ล้านบาท คิดเป็น 4.78% ขุดลอก 14,437.15 ล้านบาท คิดเป็น 4.14% ค่าซื้อที่ดินและอนุรักษ์ดิน 10,825.20 ล้านบาท คิดเป็น 3.11% แหล่งเก็บน้ำทางชลประทานอื่นๆ นอกจากเขื่อน ฝาย อ่างเก็บน้ำ 10,498.18 ล้านบาท คิดเป็น 3.01%

จากข้อมูลงบประมาณบริหารจัดการน้ำในปี 2566-2568 สะท้อนให้เห็นว่านโยบายของรัฐบาลให้ความสำคัญกับการสร้างสิ่งก่อสร้างต่างๆ เป็นหลัก โดยเฉพาะเขื่อนป้องกันตลิ่งที่กระจายอยู่ตามแม่น้ำสาขาทั่วประเทศ และแม่น้ำโขงซึ่งไหลผ่านหลายจังหวัด ขณะเดียวกันงบที่ใช้ไปกับการซ่อมแซมก็เป็นการปรับปรุงโครงสร้างชลประทานต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเขื่อน ประตูระบายน้ำ อ่างเก็บน้ำ ในทางกลับกันงบที่เกี่ยวข้องกับการเตือนภัย บันทึกข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลมีสัดส่วนน้อยมากเมื่อเทียบกับงบประมาณด้านอื่นๆ

ด้วยงบประมาณหลายหมื่นล้านบาทของการบริหารจัดการน้ำใน 3 ปีที่ผ่านมาสะท้อนให้เห็นว่า ไทยให้ความสำคัญกับการควบคุมทิศทางของน้ำ การป้องกันด้วยการก่อแนวกำแพงให้สูงขึ้น ปรับปรุงการทางระบายน้ำ แต่น้ำท่วมสัมพันธ์โดยตรงกับความผันผวนของสภาพอากาศ ดังเช่น ปรากฏการณ์ลานีญาที่นำมาซึ่งปริมาณน้ำฝนที่มากกว่าปกติ ลักษณะการกระจุกตัวของฝนที่เปลี่ยนไป ลำน้ำหลายสายมีสิ่งกีดขวางเพิ่มมากขึ้น ตลอดจนปัจจัยอื่นๆ ที่ซับซ้อนกว่าปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เราเคยชิน เช่น การเกิดระเบิดฝน (Rain Bomb) ซึ่งมีลักษณะตกสั้นๆ แต่ตกหนักในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งถี่มากขึ้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อรัฐจ่ายเงินใช้งบกลางเยียวยาน้ำท่วมสูงขึ้นทุกปี

นอกจากงบประมาณรายจ่ายประจำปีที่จัดสรรให้กับหน่วยงานต่างๆ แล้ว งบที่เกี่ยวกับน้ำท่วมยังมีงบประมาณรายจ่ายงบกลาง ซึ่งจัดสรรเพิ่มเติมจากงบประมาณของหน่วยงานรับงบประมาณ ภายใต้รายการเงินสำรองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็นที่มีเป้าหมายในการสร้างความคล่องตัวในกรณีที่ต้องรับมือกับสถานการณ์ที่ไม่อาจคาดหมายได้ ผ่านการอนุมัติให้ใช้จ่ายโดยคณะรัฐมนตรี โดยงบกลางแต่ละปีจะผ่านการพิจารณาของรัฐสภาเฉพาะกรอบวงเงินเท่านั้น

จากข้อมูลของสำนักงบประมาณของรัฐสภา จะเห็นว่ามีการใช้งบกลางเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วม ดังนี้

ปีงบประมาณ 2560  จำนวน 12,500 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2561 จำนวน 18,407.71 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2562 จำนวน 16,061.53 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2563 จำนวน 23,271.87 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2564 จำนวน 2,070.99 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2565 จำนวน 2,567.32 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2566 จำนวน 22,953.39 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2567 จำนวน 22,967.75 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2568 จำนวน 21,581.50 ล้านบาท

ปีงบประมาณ 2569 จำนวนอย่างน้อย 10,787 ล้านบาท

หากเรายังใช้งบประมาณด้วยวิธีเดิมอยู่ต่อไป และยังต้องจ่ายเงินเยียวยาผลกระทบมากขึ้นเป็นวงจรเช่นนี้ โดยไม่ทบทวนผลลัพธ์ ก็อาจหมายความว่า แทนที่งบประมาณของประเทศจะถูกนำไปใช้พัฒนาด้านอื่นๆ ที่สำคัญไม่แพ้กันก็ต้องมาใช้เพื่อการนี้เป็นประจำทุกปี

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

• ปรับเปลี่ยนโครงสร้างบริหารจัดการด้วยการออกกฎหมายและตั้งหน่วยงานรวมศูนย์การจัดการน้ำ

มหาอุทกภัยในปี 2554 ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงนโยบายและการจัดสรรงบประมาณการบริหารจัดการน้ําใหม่ หน่วยงานรัฐที่ทำหน้าที่บริหารจัดการทรัพยากรน้ำครบวงจรเปลี่ยนจากกรมทรัพยากรน้ำ สังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งจัดตั้งขึ้นในปี 2545 เปลี่ยนมาเป็นสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) ที่จัดตั้งโดยรัฐบาล คสช.เมื่อปี 2560 หน่วยงานนโยบายด้านน้ำภายใต้สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีเพื่อเป็นหน่วยงานกลางด้านน้ำ ซึ่งตัดโอนภารกิจและอัตรากำลังของกรมทรัพยากรน้ำบางส่วนมาไว้ที่นี่ โดยมีพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 เป็นกฎหมายฉบับแรกที่บูรณาการการบริหารจัดการน้ำทั้งระบบ เนื้อหาของพ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำกำหนดให้สทนช. เป็นหน่วยงานกลางในการกำกับดูแลและจัดทำผังน้ำ มีกำหนดกลไกเพื่อแก้ไขปัญหาน้ำท่วมและน้ำแล้งที่มีคณะกรรมการลุ่มน้ำทำหน้าที่จัดทำแผนป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วมน้ำแล้ง

นอกจากนี้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ยังระบุถึงการจัดการน้ำไว้ในมาตรา 258 ว่า “ให้มีระบบบริหารจัดการทรัพยากรน้ำที่มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม และยั่งยืน โดยคำนึงถึงความต้องการใช้น้ำในทุกมิติ รวมทั้งความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม และสภาพภูมิอากาศประกอบกัน” รวมทั้งกำหนดให้รัฐบาลต้องจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี การจัดการน้ำถูกระบุไว้ในยุทธศาสตร์ที่ 5 ด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ในปี 2558 รัฐบาล คสช. ประกาศใช้แผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2558-2569 กรอบและแนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศครั้งแรก ดำเนินการโดยคณะกรรมการกําหนดนโยบายและการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ต่อมามีการทบทวนเพื่อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ขยายแผนจากเดิม 12 ปีเป็น 20 ปี และเปลี่ยนชื่อเป็นแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580) เป็นแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ ประเด็นที่ 19 การบริหารจัดการน้ำทั้งรผ่านการตั้งคณะกรรมการลุ่มน้ำ 22 ลุ่มน้ำเป็นกลไกการจัดการน้ำเชิงพื้นที่ตามระดับลุ่มน้ำ

• จัดการน้ำด้วยเทคโนโลยีวิศวกรรมโครงสร้างพื้นฐาน เช่น  เขื่อน อ่างเก็บน้ำ โครงการชลประทาน ระบบส่งน้ำ ระบายน้ำ

จนถึงปัจจุบันการจัดการน้ำของรัฐมุ่งเน้นไปที่การใช้เทคโนโลยีวิศวกรรมโครงสร้างพื้นฐาน รัฐบาลมีนโยบายพัฒนางานชลประทานขนาดเล็กมาตั้งแต่ปี 2520 เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำสำหรับอุปโภคบริโภค และการเกษตร เทคโนโลยีชลประทานยุคนี้ได้แก่ โครงการชลประทาน ระบบส่งน้ำ ระบายน้ำ ระบบชลประทานในแปลงนา และอาคารชลประทาน ขณะที่ผลจากวิกฤติเศรษฐกิจ 2540 ที่ไทยต้องกู้เงินจากธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชียนนำมาสู่แผนการปฏิรูประบบชลประทาน” (Irrigation Sector Reform-ISR) ประกอบด้วยการจัดการชลประทานแบบมีส่วนร่วม ในโครงการชลประทานขนาดใหญ่ กลาง และเล็ก ส่วนโครงการขุดลอกคลองหนองน้ําและคลองธรรมชาติ เริ่มในปี พ.ศ. 2535 มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและปรับปรุงแหล่งน้ำเพื่อการเกษตร และอุปโภคบริโภค

จากข้อมูล สารสนเทศโครงการชลประทาน กรมชลประทาน พบว่า งานพัฒนาแหล่งน้ำมีโครงการชลประทาน ซึ่งหมายรวมถึง อ่างเก็บน้ำของกฟผ. อ่างเก็บน้ำ ฝาย ประตูระบายน้ำ สถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้า แก้มลิง และอื่นๆ จนถึงปีงบประมาณ 2567 เมื่อแบ่งตามขนาดประกอบด้วย โครงการขนาดใหญ่ 101 โครงการ ขนาดกลาง 882 โครงการ ขนาดเล็ก 21,197 โครงการ รวม 22,180 โครงการ เพิ่มขึ้น 27.57%  เมื่อเทียบกับปี 2557 ซึ่งมีโครงการชลประทานรวม 17,387 โครงการ แบ่งเป็นโครงการชลประทานขนาดใหญ่ 94 โครงการ ขนาดกลาง 671 โครงการ ขนาดเล็ก 16,622 โครงการ

จัดสรรงบประมาณในภาวะฉุกเฉินและเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติ

งบประมาณที่ใช้ในการชดเชยเยียวยาผู้ประสบภัยน้ำท่วมจากงบกลาง ประกอบด้วย ค่าใช้จ่ายชดใช้เงินทดรองราชการเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน ซึ่งกระจายให้หน่วยงานระดับกระทรวง และกรม ทั้งส่วนกลางและภูมิภาคนำไปใช้เมื่อมีการประกาศภัยพิบัติ นอกจากนี้ยังมี งบกลางที่เป็น ‘เงินสํารองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจําเป็น’ ซึ่งเมื่อเกิดภัยพิบัติขึ้น รัฐบาลจะอนุมัติงบประมาณจากก้อนนี้เพื่อช่วยเหลือเยียวยาประชาชนในพื้นที่ที่ประสบภัยพิบัติ

นอกจากนี้ยังมีกฎกระทรวง 2 ฉบับ ภายใต้พ.ร.บ.น้ำแห่งชาติ พ.ศ. 2561 ให้ประชาชนได้รับชดเชยเมื่อรัฐใช้ที่ดิน-สิ่งก่อสร้างแก้น้ำท่วมดังนี้ 1) กฎกระทรวงค่าชดเชยความเสียหายจากการดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วม พ.ศ. 2564 2) กฎกระทรวงค่าทดแทนและค่าชดเชยความเสียหายจากการใช้ที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำแล้งและภาวะน้ำท่วม พ.ศ. 2564 

โดยสรุปกฎกระทรวงทั้งสองฉบับนิยามว่า ค่าชดเชยความเสียหายหมายถึง เงินที่จ่ายให้แก่ผู้เสียหายเพื่อเป็นค่าชดเชยความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่ทรัพย์สินของบุคคลนั้นอันเนื่องมาจากการดำเนินการเพื่อป้องกันและแก้ไขภาวะน้ำท่วม ซึ่งรวมถึงการใช้ที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างเพื่อก่อสร้าง วางสิ่งของ สูบน้ำ หรือระบายน้ำผ่านหรือเข้าไปในที่ดินหรือติดตั้งอุปกรณ์ใดๆ

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

(ข้อเสนอเหล่านี้รวบรวมจากภาคส่วนต่างๆ ในสังคม)

• การพัฒนาระบบเตือนภัยล่วงหน้าแบบบูรณาการ โดยรวบรวมข้อมูลและติดตามจากสถานีวัดน้ำฝนและระดับน้ำในแม่น้ำลำคลอง ปริมาณน้ำในผิวดิน ผนวกกับข้อมูลจากดาวเทียม เพื่อให้การพยากรณ์แม่นยำขึ้น

• จัดตั้งศูนย์บัญชาการเตือนภัยแห่งชาติ ที่ทำงานตลอด 24 ชั่วโมง และเชื่อมโยงกับระบบเตือนภัยในระดับจังหวัด อำเภอ และชุมชน

• ผลักดันร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่กำหนดให้มีกองทุนที่ประชาชนมีส่วนร่วมในสัดส่วนที่มากกว่าหน่วยงานรัฐ สำหรับดำเนินกิจกรรมเพื่อปรับตัวและรับมือภัยพิบัติ และเป็นกองทุนชดเชยผู้เสียหายหรือผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นธรรม เพียงพอ เข้าถึงง่ายและทันท่วงที

• ระงับการใช้ที่ดินในเขตพื้นที่เสี่ยงเพิ่มเติม และปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนที่ดิน ที่คำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ เพื่อให้รัฐสามารถซื้อที่ดินที่มีความเสี่ยงเกิดภัยพิบัติ เช่น พื้นที่น้ำท่วมซ้ำซาก ในราคาที่เป็นธรรม

• ระบบชดเชยที่เป็นธรรม ปรับเกณฑ์เงินค่าชดเชยประชาชนที่ต้องรับน้ำแทนพื้นที่อื่น และปรับเกณฑ์เงินเยียวยาแก่ผู้ที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมให้สอดคล้องกับความเป็นจริง
• เพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำของทางน้ำอย่างเป็นระบบ ด้วยการสร้างเขื่อน ฝ่าย และแก้มลิง เพื่อเก็บน้ำหรือชะลอการไหลของน้ำในพื้นที่เหมาะสม
• ปรับปรุงสิ่งกีดขวางทางน้ำ เช่น ถนนโดยทำสะพาน (Land Bridge) และการเกลาริมฝั่งแม่น้ำ ดู คลองให้น้ำเดินได้สะดวกไม่มีสิ่งกีดขวาง
• การแก้ปัญหาน้ำท่วมด้วยแนวทางธรรมชาติ (Nature-based Solutions: NbS) คือการใช้ระบบนิเวศและกระบวนการตามธรรมชาติเพื่อจัดการน้ำอย่างยั่งยืน โดยเน้นการชะลอน้ำ กักเก็บ และดูดซับน้ำแทนการสร้างโครงสร้างคอนกรีตขนาดใหญ่
• พัฒนาแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดิน เน้นไปที่การคุ้มครองป่าต้นน้ำ เพื่อลดการพังทลายของดินและเพิ่มการกักเก็บน้ำตามธรรมชาติ

ดูข้อมูลที่นี่: DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้ง [ข้อมูลดิบ]

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้ง appeared first on Rocket Media Lab.

#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Hermit ผู้สูงอายุ

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อประเทศไทยมีผู้สูงอายุ 14,027,411 คน แต่มีผู้สูงอายุที่ไม่มีงานทำสูงถึง 62.47% และมีรายได้น้อยกว่า 30,000 บาท/ปี 19.91%

ปี 2567 ผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป 14,027,411 คน คิดเป็น 20% ของประชากรทั้งประเทศ ทำให้ไทยเข้าสู่สังคมสูงอายุโดยสมบูรณ์ (Complete Aged Society) เมื่อเทียบกับข้อมูลจำนวนผู้สูงอายุที่ไม่มีงานทำ จากรายงานการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567 ระดับจังหวัด สำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่าในปี 2567 มีผู้สูงอายุที่ไม่มีงานทำจำนวน 8,763,223 คน หรือคิดเป็น 62.47% ของประชากรผู้สูงอายุทั้งหมด 

แม้ตัวเลขผู้สูงอายุที่ไม่มีงานทำอาจจะไม่ได้บอกได้ทั้งหมดว่าผู้สูงอายุของไทยเกิดวิกฤตการหารายได้เพื่อมาเลี้ยงชีพ แต่จากข้อมูลยังพบว่าประเทศไทยมีผู้สูงอายุที่มีรายได้น้อยกว่า 30,000 บาทต่อปี หรือมีรายได้เฉลี่ยต่ำกว่า 2,500 บาทต่อเดือนซึ่งต่ำกว่าเส้นความยากจน 3,078 บาทต่อคนต่อเดือน จำนวน 2,793,351 คน หรือ 19.91% ของประชากรผู้สูงอายุทั้งหมด สะท้อนให้เห็นว่ายังมีผู้สูงอายุจำนวนมากที่ยังไม่มีรายได้ที่เพียงพอต่อการใช้ชีวิตของผู้สูงอายุ ส่วนทางกับค่าครองชีพและค่าใช้จ่ายอื่นๆ โดยเฉพาะค่าดูแลรักษาสุขภาพที่เพิ่มสูงขึ้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อเบี้ยผู้สูงอายุเป็นแบบขันบันได 600-1,000 บาท และไม่เพิ่มมา 16 ปีแล้ว

แนวคิดเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุริเริ่มในปี 2535 รัฐบาลอานันท์ ปันยารชุน ได้ผ่านมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 3 มกราคม 2535 ในการจัดทำสวัสดิการผู้สูงอายุยากจนหรือถูกทอดทิ้ง ในลักษณะของเงินสงเคราะห์เบี้ยยังชีพรายเดือน คนละ 200 บาทต่อเดือน และเริ่มให้เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุยากจนที่มีรายได้ต่ำกว่า 6,000 บาทต่อปีในปี 2536 สมัยรัฐบาลชวน หลีกภัย ก็ดำเนินการต่อโดยกรมประชาสงเคราะห์

ต่อมาในปี 2542 มีมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 7 ธันวาคม 2542 เห็นชอบให้มีการเพิ่มเงินพิเศษเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจในเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ โดยในปี 2543 เพิ่มเป็น 300 บาทต่อเดือน และในปี 2545 มีการปรับรูปแบบการจ่ายเบี้ยผู้สูงอายุจากรายเดือน เป็นราย 6 เดือน งวดละ 1,800 บาท จำนวน 2 งวด รวมปีละ 3,600 บาทต่อปี

ในปี 2549 คณะรัฐมนตรีมีมติรับหลักการให้ปรับเพิ่มเงินสงเคราะห์เบี้ยยังชีพจากเดิม 300 บาทต่อเดือน เป็น 500 บาทต่อเดือน และได้ถูกปรับเปลี่ยนเป็นรูปแบบการให้แบบถ้วนหน้าในปี 2551 ในรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เพื่อให้ครอบคลุมผู้สูงอายุทุกคน เป็นครั้งแรกที่มีการจัดเบี้ยสูงอายุให้เป็นสวัสดิการถ้วนหน้า

ในปี 2553 สมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร มีมติเห็นชอบเปลี่ยนรูปแบบการจ่ายเบี้ยสูงอายุจากแบบอัตราคงที่คงที่เป็นแบบขั้นบันได โดยที่ผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 – 69 ปี จะได้รับเงิน 600 บาทต่อเดือน อายุ 70 – 79 ปี รับเงิน 700 บาทต่อเดือน อายุ 80 – 89 ปี รับเงิน 800 บาทต่อเดือน และอายุมากกว่า 90 ปีขึ้นไปรับเงิน 1,000 บาทต่อเดือน

เป็นเวลากว่า 32 ปี เบี้ยสูงอายุเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างสวัสดิการขั้นพื้นฐาน เพื่อช่วยเหลือผู้สูงอายุในยามเกษียณ แต่นับตั้งแต่ปี 2553 เบี้ยสูงอายุยังคงให้อัตราแบบขั้นบันได 600 – 1,000 บาทต่อเดือนมาเป็นเวลา 16 ปี ในขณะที่ค่าครองชีพกลับเพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อประเทศไทยต้องจ่ายเบี้ยผู้สูงอายุกว่า 1 แสนล้านบาทต่อปี ในขณะที่อีก 20 ปีข้างหน้าจะมีผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นเป็น 20.5 ล้านคน 

ข้อมูลงบประมาณเบี้ยผู้สูงอายุ จากรายงานงบประมาณฉบับประชาชน ประจำปีงบประมาณ 2564- 2569 พบว่า นับตั้งแต่ปี 2564 ที่มีการตั้งงบประมาณเบี้ยผู้สูงอายุจำนวน 80,774.30 ล้านบาท เพื่อรองรับผู้สูงอายุจำนวน 10.19 ล้านคน จนถึงปี 2569 งบประมาณได้เพิ่มเป็น 101,540.10 ล้านบาท เพื่อรองรับผู้สูงอายุจำนวน 12.68 ล้านคน  เพิ่มขึ้นจากปี 2564 ถึง 25.71% 

ในขณะที่ประเทศไทยมีประชากรผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นทุกปี จากข้อมูลจำนวนประชากรไทยที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านแยกรายอายุรายเดือน กรมการปกครอง พบว่าในปี 2563 มีผู้สูงอายุจำนวน 11.63 ล้านคน จนถึงปี 2568 มีผู้สูงอายุจำนวน 14.01 ล้านคน โดยมีการคาดการณ์ว่าในอีก 20 ปีข้างหน้าประเทศไทยจะมีผู้สูงอายุสูงถึง 20.5 ล้านคน รัฐจะต้องเตรียมความพร้อมในการบริหารจัดการงบประมาณเบี้ยยังชีพที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่องบบัตรทองเพิ่มสูงขึ้นทุกปี ปีละ 3 หมื่นล้านบาท 

จากข้อมูลงบประมาณสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) พบว่า งบประมาณของบัตรทองที่เป็นค่าบริการสุขภาพต่างๆ ในปีงบประมาณ 2566 สูงถึง 204,140.04 ล้านบาท และในปีงบประมาณ 2569 งบเพิ่มเป็น 265,295.58 ล้านบาท

แม้บัตรทองจะครอบคลุมทุกช่วงอายุ แต่จำนวนผู้สูงอายุที่มีสิทธิในระบบประกันสุขภาพแห่งชาติมีจำนวนเพิ่มขึ้น จากข้อมูลรายงานจำนวนประชากร จำแนกเพศและช่วงอายุ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พบว่า ในปีงบประมาณ 2566 มีผู้สูงอายุในระบบบัตรทอง 10,781,289 คน คิดเป็นร้อยละ 22.97 ของผู้มีสิทธิบัตรทองทั้งหมด ในขณะที่ในปีงบประมาณ 2569 มีผู้สูงอายุในระบบบัตรทอง 11,879,287 คน คิดเป็นร้อยละ 25.37 ของผู้มีสิทธิบัตรทองทั้งหมด

นอกจากนี้ยังพบว่า ผู้สูงอายุยังมีอัตรการป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCD) สูงขึ้นเรื่อย โดยในปี พ.ศ. 2566 ประเทศไทยพบผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อจำนวน 7,404,202 คน คิดเป็น 75% ของผู้สูงอายุทั้งหมด โดยพบป่วยด้วยโรคความดันโลหิตสูง 4,615,969 คน คิดเป็น 46.91% โรคเบาหวาน 2,144,438 คน คิดเป็น 21.79% รวมไปถึงโรคไต ที่พบมากในกลุ่มผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป โดยในปี 2566 มีจำนวนผู้เสียชีวิตจากโรคไตเรื้อรังในช่วงอายุ 60 ปีขึ้นไปมากถึง 8,922 คน และมากที่สุดในทุกช่วงอายุ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนสร้างภาระทางด้านงบประมาณสาธารณสุขอย่างมหาศาล 

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ

เบี้ยผู้สูงอายุ เป็นเงินช่วยเหลือจากภาครัฐให้กับผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระค่าใช้จ่ายและค่าครองชีพในแต่ละเดือนของผู้สูงอายุ ซึ่งปัจจุบันภาครัฐจะให้เงินช่วยเหลือในรูปแบบขั้นบันได โดยผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 60 – 69 ปี จะได้รับเบี้ยผู้สูงอายุ 600 บาทต่อเดือน อายุ 70 – 79 ปี ได้รับเบี้ยผู้สูงอายุ 700 บาทต่อเดือน อายุ 80 – 89 ปี ได้รับเบี้ยผู้สูงอายุ 800 บาทต่อเดือน และอายุ 90 ปีขึ้นไป ได้รับเบี้ยผู้สูงอายุ 1,000 บาทต่อเดือน

แม้ที่ผ่านมา เบี้ยผู้สูงอายุจะเป็นสวัสดิการแบบถ้วนหน้า แต่เมื่อปี 2566 กระทรวงมหาดไทยได้ออกระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2566 โดยเพิ่มเงื่อนไขว่าผู้มีสิทธิรับเบี้ยผู้สูงอายุนอกจากจะมีสัญชาติไทย มีชื่อในทะเบียนบ้านของเขตองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น มีอายุ 60 ปี บริบูรณ์ขึ้นไป จะต้องเป็นเป็นผู้ไม่มีรายได้หรือมีรายได้ไม่เพียงพอแก่การยังชีพตามที่คณะกรรมการผู้สูงอายุแห่งชาติ ตามกฎหมายว่าด้วยผู้สูงอายุกำหนด ส่งผลให้เบี้ยผู้สูงอายุไม่ได้เป็นสวัสดิการแบบถ้วนหน้า

2. โครงการปรับสภาพแวดล้อมและสิ่งอำนวยความสะดวกของผู้สูงอายุให้เหมาะสมและปลอดภัย

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เริ่มทำโครงการปรับปรุงซ่อมแซมบ้านให้ผู้สูงอายุ โดยกรมกิจการสูงอายุร่วมกับองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) เข้าช่วยเหลือปรับปรุงที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุให้เหมาสมและปลอดภัย โดยจะเป็นค่าปรับปรุง ซ่อมแซมในอัตราเหมาจ่าย หลังละไม่เกิน 40,000 บาท

คุณสมบัติของผู้ที่ได้สิทธิขอเข้าโครงการจะต้องเป็นผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป มีสัญชาติไทย มีฐานะยากจนหรือรายได้ไม่เพียงพอ ไม่ได้รับการช่วยเหลือจากหน่วยงานของรัฐ หรือได้รับแต่ไม่เพียงพอ และมีที่อยู่อาศัยที่ไม่มั่นคง ไม่เหมาะสมหรือไม่ปลอดภัยต่อการดำรงชีพของผู้สูงอายุ โดยผู้สูงอายุสามารถขอรับการสนับสนุนโครงการได้ที่ กรมกิจการผู้สูงอายุ สํานักงานเขตกรุงเทพมหานคร สำนักพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ทุกจังหวัด ศูนย์พัฒนาจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ องค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาลตำบล เทศบาลเมือง และเทศบาลนครเมืองพัทยา

3. กองทุนผู้สูงอายุ

กองทุนผู้สูงอายุ จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 มาตรา 13 มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นเงินช่วยเหลือ ส่งเสริม สนับสนุน และคุ้มครองคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ โดยทางกองทุนจะให้ความช่วยเหลือในรูปแบบการกู้ยืมได้แก่

• การกู้ยืมเพื่อนำไปประกอบอาชีพ โดยการกู้ยืมรายบุคคลจะได้รับวงเงินไม่เกิน 30,000 บาท และรายกลุ่มไม่น้อยกว่า 5 คน จะได้รับวงเงินไม่เกิน 100,000 บาท ผู้กู้สามารถผ่อนชำระคืนภายใน 3 ปี โดยไม่มีดอกเบี้ย
• การขอรับการสนับสนุนโครงการจากกองทุนผู้สูงอายุสำหรับองค์กรของผู้สูงอายุและภาคเอกชนที่ดำเนินกิจการเกี่ยวกับการคุ้มครอง ส่งเสริม สนับสนุนผู้สูงอายุ

4. ไทยมีงานทำ

ภาครัฐได้จัดทำ “ไทยมีงานทำ” ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มรวมรวมตำแหน่งงานจากภาครัฐ และเอกชน เพื่อให้ประชาชนสามารถค้นหาตำแหน่งงานที่ว่าง การส่งเสริมทักษะอาชีพ และรวบรวมหลักสูตรอบรมทางวิชาชีพ โดยไทยมีงานทำเปิดโอกาสให้ผู้ใช้งานสามารถหางานที่เหมาะสม และเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุเข้ามาหางานได้ ทั้งในรูปแบบงานพาร์ทไทม์ และงานประจำสำหรับผู้สูงอายุ

5. ครอบครัวอุปถัมป์ผู้สูงอายุ

เป็นโครงการสนับสนุนให้บุคคลหรือครอบครัวเป็นผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีฐานะยากจน ไม่มีผู้ดูแล หรือมีแต่ไม่สามารถเลี้ยงดูได้ โดยผู้ที่สนใจจะเข้าโครงการจะต้องมีสัญชาติไทย อายุไม่ต่ำกว่า 18 ปี หากมีอายุต่ำกว่า 18 ปี แต่มีศักยภาพในการดูแลผู้สูงอายุอาจะได้รับการพิจรณาเป็นรายๆ ไป มีที่อยู่อาศัยเป็นหลักแหล่งและอยู่ในบริเวณเดียวกับผู้สูงอายุ ไม่เป็นผู้ต้องหาว่ากระทำผิดอาญาหรืออยู่ระหว่างการพิจารณาคดีของศาล และผู้สมัครต้องได้รับความยินยอมจากสมาชิกทุกคนในครอบครัวว่า “มีความพร้อมในการคุ้มครองผู้สูงอายุ”

โดยครอบครัวอุปถ์จะได้รับความช่วยเหลือในการคุ้มครองผู้สูงอายุ ครอบครัวละ 2,000 บาทต่อเดือน หากมีเหตุจำเป็นและเหมาะสม อาจะไม่รับการพิจารณาให้เงินช่วยเหลือได้ไม่เกินครอบครัวละ 3,000 บาทต่อเดือน

เห็นด้วยหรือไม่? พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. จัดตั้งบำนาญแห่งชาติ เพื่อเป็นหลักประกันรายได้ให้ผู้สูงอายุแบบถ้วนหน้า
2. เพิ่มเบี้ยผู้สูงอายุให้สอดคล้องกับเส้นความยากจนและค่าครองชีพ
3. กำหนดให้หน่วยงานภาครัฐต้องรับผู้สูงอายุเข้าทำงานอย่างน้อย 1 ตำแหน่ง
4. กำหนดให้สถานประกอบการที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 100 คนขึ้นไป ต้องจ้างผู้สูงอายุเข้าทำงานในอัตราส่วนลูกจ้างทั่วไป 100 คน ต่อผู้สูงอายุ 1 คน เช่นเดียวกับการจ้างงานคนพิการ
5. ขยายอายุเกษียณเป็น 65 ปี เพื่อเพิ่มเวลาในการออมเงินและหารายได้
6. สร้างบ้านพักผู้สูงอายุในราคาที่เข้าถึงได้ ในแต่ละจังหวัดให้เพียงพอต่อจำนวนผู้สูงอายุที่ไม่มีที่อยู่อาศัย ในแต่ละจังหวัด 

ที่มา

การประเมินผลโครงการเบี้ยยังชีพสำหรับผู้สูงอายุขององค์การบริหารส่วนตำบลแม่ข้าวต้ม อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567

จำนวนประชากรแยกรายอายุ กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

พัฒนาการของนโยบายเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุในประเทศไทย: การเปรียบเทียบกระบวนการกำหนดนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยรามคำแหง

งบประมาณฉบับประชาชน สำนักงบประมาณ

งบประมาณสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ 2566 – 2569

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาผู้สูงอายุ appeared first on Rocket Media Lab.

#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนมาเปิดไพ่ เพื่อใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ Judgement ค่าแรงขั้นต่ำ

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคนทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทยว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่าแรงขั้นต่ำไม่ได้ขึ้นทุกปี แม้ราคาสินค้าค่าครองชีพจะขยับขึ้น  

ประเทศไทยมีการนำแนวคิดเรื่องค่าแรงขั้นต่ำมาใช้ครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2516 ในสมัยรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร โดยนำร่องในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลซึ่งเป็นเขตอุตสาหกรรม จนกระทั่งถึงรัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล ประเทศไทยมีการปรับขึ้นค่าแรงมาแล้วทั้งหมด 50 ครั้ง แบ่งเป็นการขึ้นแบบรายจังหวัด 21 ครั้ง และขึ้นพร้อมกันทั่วประเทศ 29 ครั้ง 

แต่ประเทศไทยไม่ได้ปรับค่าแรงขั้นต่ำขึ้นทุกปี แม้ราคาข้าวของจะขยับตัวขึ้นทุกปีก็ตาม โดยเฉพาะช่วงหลังปี 2539 ที่เริ่มเปลี่ยนจากการขึ้นเกือบทุกปีมาเป็นการเว้นช่วงนานขึ้น อย่างการขึ้นในปี 2541 ในยุค ชวลิต ยงใจยุทธ หากนั้นก็เว้นไปถึง 2 ปี ถึงจะขึ้นอีกครั้งในปี 2544 ในยุคชวน หลีกภัย ซึ่งก็เว้นไปอีก 3 ปี ถึงจะขึ้นอีกในปี 2548 ในยุคทักษิณ ชินวัตร

เช่นเดียวกันกับการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งประเทศในปี 2556 ยุคยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จากนั้นเว้นไปอีก 3 ปี ในช่วงการรัฐประหารถึงจะมีการขึ้นอีกครั้งในปี 2560 ในยุคประยุทธ์ จันทร์โอชา แต่หลังจากมีการเลือกตั้งแล้วในปี 2562 ค่าแรงขั้นต่ำก็ยังไม่ขึ้นทุกปี แต่เป็นการขึ้นปีเว้นปี โดยขึ้นในปี 2563 2565 และ 2567 แม้ว่าราคาค่าครองชีพจะเขยิบขึ้นทุกปีก็ตาม 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อปีที่ GDP เพิ่ม แต่ใช่ว่าค่าแรงขั้นต่ำจะเพิ่มตาม

ทุกครั้งที่จะมีการปรับค่าแรงขั้นต่ำขึ้น ข้อโต้แย้งเรื่องการขึ้นค่าแรงมักวนเวียนอยู่กับสภาพเศรษฐกิจที่ยังคงไม่เติบโต ความกังวลของภาคเอกชนเรื่องต้นทุนจะพุ่งสูงขึ้น หรือหากขึ้นค่าแรงแล้วอาจทำให้นักลงทุนย้ายฐานผลิตหนี แต่เมื่อนำข้อมูลการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในแต่ละปี และตัวเลขผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติต่อหัว หรือ GDP ต่อหัว มาเปรียบเทียบกันก็จะพบว่า แม้ในปีที่ GDP เติบโต แต่ค่าแรงก็กลับไม่ขึ้นตาม 

เช่น ในช่วงปี 2544 จนถึงช่วงปี 2551 ที่ตัวเลข GDP ต่อหัวนั้นเติบโตสูงขึ้นเรื่อยๆ แต่เมื่อหันกลับมาดูค่าแรงขั้นต่ำกลับพบว่าไม่ได้เติบโตตามการเติบโตของเศรษฐกิจเลยแม้แต่น้อย เช่นเดียวกันกับในช่วงปี 2558 จนถึงปี 2563 ที่ที่ตัวเลข GDP ต่อหัวนั้นเติบโตสูงขึ้นเรื่อยๆ แต่ค่าแรงขั้นต่ำนั้นกลับเติบโตอย่างเชื่องช้า จนดูเหมือนว่าแทบจะไม่มีการเปลี่ยนแปลง 

นอกจากนั้น ข้อกังวลเรื่องค่าแรงที่สูงขึ้น จะทำให้เจ้าของกิจการต้องแบกรับต้นทุนเพิ่มมากขึ้นนั้น พบว่าในปี 2557 หลังนโยบายค่าแรง 300 บาทมีผลบังคับใช้ทั่วประเทศ แม้จะมีปัจจัยลบทางการเมืองหรือข้อถกเถียงทางการเมือง แต่จะพบว่า GDP ต่อหัวกลับสูงถึง 608 บาท และอัตราเงินเฟ้ออยู่ในระดับต่ำเพียงร้อยละ 1.9 ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ยังยืนยันว่าการลงทุนจากต่างประเทศไม่ได้ลดลง แต่กลับเพิ่มขึ้นเป็น 1.6 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ สิ่งนี้เหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าการเติบโตของ GDP ไม่ได้ส่งผลให้ค่าแรงปรับขึ้นตามกลไกที่ควรจะเป็น แม้ตัวเลขเศรษฐกิจจะดีขึ้นแต่ค่าแรงกลับถูกแช่แข็งหรือปรับขึ้นเพียงเล็กน้อยเท่านั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่าแรงขั้นต่ำไม่เท่ากัน แต่ราคาข้าวของเท่ากัน

ค่าแรงขั้นต่ำที่ไม่เท่ากันในแต่ละจังหวัด มีจุดเริ่มต้นจากการกำหนดนโยบายของรัฐที่ไม่ทั่วถึง ตั้งแต่การประท้วงปี 2517 ที่ทำให้มีการขึ้นค่าแรงเป็น 20 บาทเฉพาะในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ต่อมาเมื่อรัฐบาลมุ่งเน้นพัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจเฉพาะจุด เช่น โครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณชายฝั่งทะเลตะวันออก หรือ Eastern Seaboard Development Program ในปี 2524 ก็ส่งผลให้ค่าแรงในภาคตะวันออกอย่างชลบุรีและระยองพุ่งสูงขึ้นเทียบเท่าเมืองหลวง หรือนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยว (Visit Thai) ในช่วงปี 2530-2534 ที่ดันให้ภูเก็ตกลายเป็นจังหวัดที่มีค่าแรงสูงเป็นอันดับต้นๆ ของประเทศ ซึ่งจะเห็นว่าค่าแรงขั้นต่ำสูงๆ ขึ้นมักกระจุกตัวอยู่แค่ในพื้นที่อุตสาหกรรมและท่องเที่ยวตามการชี้เป้าของภาครัฐ ในขณะที่จังหวัดอื่นถูกทิ้งไว้ข้างหลังแม้ราคาสินค้าจะขยับขึ้นเท่ากันทั่วประเทศ

กลไกที่ทำให้ค่าแรงไม่สะท้อนค่าครองชีพจริงคือสูตรคำนวณที่เริ่มใช้มาตั้งแต่ปี 2560 ซึ่งรศ.ดร.กิริยา กุลกลการ นักวิชาการมองว่ามีความไม่เป็นธรรมหลายจุด เช่น การกำหนดตัวถ่วงน้ำหนัก 0.32 คูณกับผลิตภาพแรงงาน หมายความว่าหากแรงงานเก่งขึ้น 10% จะได้รับการขึ้นค่าแรงเพียง 3.2% เท่านั้น นอกจากนี้ยังมีการปรับเปลี่ยนวิธีคิดฐานเงินเฟ้อในช่วงการเจรจา โดยเลือกใช้ค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี (ซึ่งรวมช่วงเงินเฟ้อต่ำตอนโควิด) แทนที่จะใช้ตัวเลขปีล่าสุด ทำให้ตัวเลขค่าแรงที่ปรับขึ้นออกมาต่ำกว่าความเป็นจริงและไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพ เมื่อเทียบกับราคาสินค้าที่พุ่งสูงขึ้นในปัจจุบัน

จากข้อมูลล่าสุดในยุครัฐบาลเศรษฐาถึงแพทองธาร พบว่าจังหวัดชายแดนใต้อย่างนราธิวาส ปัตตานี ยะลา มีค่าแรงขั้นต่ำเกาะกลุ่มอยู่ที่ระดับ 330-337 บาท ซึ่งเป็นฐานที่ต่ำที่สุด ในขณะที่พื้นที่เศรษฐกิจพิเศษและท่องเที่ยวอย่างภูเก็ต ชลบุรี ระยอง หรือกิจการโรงแรมระดับ 4 ดาวขึ้นไปในบางพื้นที่ ได้รับการนำร่องปรับขึ้นเป็น 400 บาท ความต่างของรายได้ ทำให้เห็นว่าในความเป็นจริงค่าจ้างขั้นต่ำยังคงสวนทางกันอยู่ แม้ข้อเท็จจริงที่ว่าราคาสินค้าอุปโภคบริโภคในร้านสะดวกซื้อหรือตลาดแทบจะราคาเท่ากันทั่วประเทศ แต่ค่าแรงขั้นต่ำกลับไม่เท่ากัน 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อการขึ้นค่าแรงแต่ละปีถูกสกัดด้วยระบบไตรภาคีที่ไม่สมดุล

การจะขึ้นค่าแรงขั้นต่ำได้ อยู่ที่คณะกรรมการไตรภาคีจำนวน 15 คน ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนฝ่ายรัฐ นายจ้าง และลูกจ้าง ฝ่ายละ 5 คน ตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานซึ่งมีอำนาจเด็ดขาดในการเคาะตัวเลขโดยยึดสูตรคำนวณปี 2560 ที่นำตัวแปรเศรษฐกิจมาเป็นเกณฑ์ แต่กลไกนี้กลับกลายเป็นกับดักเพราะความไม่สมดุลของอำนาจต่อรอง รศ.ดร.กิริยา กุลกลการ ชี้ว่าฝ่ายนายจ้างมีความได้เปรียบสูงเนื่องจากไม่มีกฎหมายกำหนดวาระการดำรงตำแหน่ง “บอร์ดค่าจ้างไม่ได้มีการกำหนดวาระของตัวแทน เช่น ฝั่งนายจ้างบางคนสามารถที่จะเป็นบอร์ดฝั่งนายจ้างแบบ 5-7 ปีเลย มันไม่มีการกำหนดว่าเป็นบอร์ดได้กี่ปี ต้องเว้นวรรคกี่ปี สมมติว่าฝั่งนายจ้างจะส่งคนนี้เป็นตัวแทน ซึ่งเป็นคนที่เก่งในการเจรจา เขาก็จะส่งคนนี้มาเป็นบอร์ดตลอด มันเลยมีโอกาสที่จะเกิดการผูกขาด” ส่งผลให้การเจรจามักจบลงที่ความล่าช้าหรือตัวเลขที่ไม่สะท้อนค่าครองชีพจริง

ความขัดแย้งในระบบเห็นได้ชัดจากความพยายามดันค่าแรง 400 บาทในการประชุมคณะกรรมการค่าจ้างชุดที่ 22 ครั้งที่ 1/2568 ที่ถูกสกัดด้วยปัญหาเทคนิคอย่างองค์ประชุมไม่ครบและแรงต้านจากคณะกรรมการร่วมภาคเอกชน 3 สถาบัน  (กกร.) ซึ่งประกอบด้วย สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย และสมาคมธนาคารไทย ที่คัดค้านการขึ้นเท่ากันทั่วประเทศ จนนำมาสู่การแก้ปัญหาด้วยการออกประกาศแบ่งเป็น 2 ระยะ คือฉบับที่ 13 มีผล 1 มกราคม 2568 ปรับค่าแรงทั่วประเทศเป็น 337 ถึง 400 บาท โดยพื้นที่ได้ 400 บาทมีเพียงชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา ภูเก็ต และอำเภอเกาะสมุย ส่วนฉบับที่ 14 จะมีผล 1 กรกฎาคม 2568 โดยเพิ่มกรุงเทพมหานครเข้าสู่เกณฑ์ 400 บาท จากเดิม 372 บาท 

แนวทางการแก้ปัญหาที่ภาครัฐเลือกใช้คือการอาศัยช่องว่างทางกฎหมายกำหนดค่าจ้างเฉพาะกิจการเพื่อลดแรงต้าน โดยในฉบับที่ 14 ได้กำหนดให้ธุรกิจโรงแรมระดับ 2-4 ดาวและสถานบริการทั่วประเทศต้องจ่ายค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาท เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตแรงงานในภาคท่องเที่ยวที่กำลังเติบโต แต่การแก้ไขปัญหาที่ต้นตออย่างการปฏิรูปโครงสร้างไตรภาคีโดยกระจายอำนาจให้แต่ละจังหวัดมีอิสระในการกำหนดค่าแรงตามสภาพเศรษฐกิจจริงตามพื้นที่ยังคงจำเป็น โดยนักวิชาการชี้ว่าคล้ายโมเดลสหรัฐอเมริกา เพื่อให้เกิดการแข่งขันและหลุดพ้นจากสูตรคำนวณส่วนกลางที่แข็งตัวจนเกินไป

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. นำร่องขึ้นค่าแรง 400 บาทในพื้นที่เศรษฐกิจ

รัฐบาลพยายามแก้ปัญหาช่องว่างรายได้โดยนำร่องขึ้นค่าแรง 400 บาทในพื้นที่เศรษฐกิจและการท่องเที่ยว ในจังหวัดภูเก็ต ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง และเกาะสมุย จ.สุราษฎร์ธานี มีผลบังคับใช้ 1 ม.ค.2568 พร้อมทั้งพยายามปรับปรุงสูตรคำนวณไตรภาคีเพื่อผลักดันเป้าหมายค่าแรง 400 บาททั่วประเทศ แต่ยังติดขัดในขั้นตอนการเจรจาทำให้ค่าแรงล่าสุดยังคงเหลื่อมล้ำอยู่ในช่วง 330 ถึง 370 บาท

2. แก้สูตร/ปรับสูตรการคำนวณขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ 

รัฐบาลได้ปรับปรุงกลไกการกำหนดค่าแรงผ่านคณะกรรมการไตรภาคี 15 คน โดยเริ่มใช้สูตรคำนวณใหม่ในปี 2560 ที่นำตัวเลขเศรษฐกิจและเงินเฟ้อมาเป็นฐาน แต่ยังพบปัญหาความไม่สมดุลของสูตรที่กำหนดตัวถ่วงน้ำหนักผลิตภาพแรงงานไว้เพียง 0.32 ทำให้ค่าแรงขยับขึ้นได้น้อยกว่าความเป็นจริง รวมถึงมีการปรับเปลี่ยนวิธีคิดเงินเฟ้อเป็นค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี ส่งผลให้ตัวเลขค่าแรงถูกกดต่ำลง ท่ามกลางโครงสร้างคณะกรรมการที่ขาดการกำหนดวาระดำรงตำแหน่งที่ชัดเจน ทำให้ฝ่ายลูกจ้างเสียเปรียบในการต่อรอง

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. แก้ไขระบบไตรภาคี
2. ปรับสูตรคำนวณค่าแรงขั้นต่ำ 
3. ปรับค่าแรงขั้นต่ำให้ขึ้นทุกปี 
4. ปรับค่าแรงขั้นต่ำให้ขึ้นเท่ากันทั่วประเทศ 

ข้อมูลดิบ https://rocketmedialab.co/database-minimum-wage-2023/ 

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาค่าแรงขั้นต่ำ appeared first on Rocket Media Lab.

#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Death ไรเดอร์

.

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่ารอบไรเดอร์ลดลงเรื่อยๆ จากเริ่มต้นสูงสุด 62 บาท ตอนนี้เหลือเพียง 30 บาทแล้ว

จากการรวบรวมข้อมูลค่ารอบของไรเดอร์นับตั้งแต่ปี 2561 – 2568 จากแพลตฟอร์มฟู้ดเดลิเวอร์รี่ 4 แพลตฟอร์ม ได้แก่ GrabFood, LINE MAN, Robinhood และ ShopeeFood พบว่าค่ารอบถูกปรับลดลงอย่างต่อเนื่อง โดย GrabFood ซึ่งเริ่มเปิดให้บริการในปี 2561 เคยให้ค่ารอบในพื้นที่กรุงเทพฯ สูงถึง 60 บาทต่อออเดอร์ แต่ภายในปีเดียวก็ลดลงเหลือ 40 บาทต่อออเดอร์ และปัจจุบันลดลงเหลือเพียง 30 บาทต่อออเดอร์ 

LINEMAN เอง ซึ่งเปิดให้บริการในปี 2563 เคยเป็นแพลตฟอร์มที่ให้ค่ารอบสูงสุดถึง 62 บาทต่อออเดอร์ในพื้นที่กรุงเทพฯ และภายในหนึ่งปีก็ลดค่ารอบลงเหลือเพียง 50 บาทต่อออเดอร์ โดยในปัจจุบันลดลงเหลือเพียง 30 บาทต่อออเดอร์ 

ดูเหมือนว่าแพลตฟอร์ม Food Delivery ทั้งหมด จะลดค่ารอบลงเรื่อยๆ อย่าง ShopeeFood ที่เพิ่งเปิดให้บริการไม่นาน ก็เคยให้ค่ารอบในพื้นที่กรุงเทพฯ สูงถึง 39 บาทต่อออเดอร์ ลดลงเหลือเพียง 33 บาทต่อออเดอร์ และ Robinhood เคยให้ค่ารอบในพื้นที่กรุงเทพฯ สูงถึง 43 บาทต่อออเดอร์ ลดลงเหลือเพียง 38 บาทต่อออเดอร์ 

ในการลดค่ารอบแต่ละครั้ง แพลฟอร์มใช้วิธีปรับลดค่ารอบพื้นฐาน และไปเพิ่มที่อินเทนซีฟแทน ทำให้ไรเดอร์ต้องวิ่งงานมากขึ้น รวมถึงการมาของระบบงานพ่วงที่ทำให้ไรเดอร์ต้องวิ่งส่งของให้ลูกค้าเพิ่มขึ้น แต่รายได้ไม่เพิ่มตามไปด้วย

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่ารอบเหลื่อมล้ำไม่เท่ากัน สูงสุด 30 บาทต่ำสุด 15 บาท ทั้งๆ ที่ราคาข้าวของเท่ากัน

ข้อมูลค่ารอบไรเดอร์ขั้นต่ำ ในปี 2568 พบว่า จังหวัดที่มีค่ารอบเฉลี่ยมากที่สุดคือ กรุงเทพฯ ค่ารอบเฉลี่ยสูงถึง 31 บาทต่อออเดอร์ ตามมาด้วย ภูเก็ต 30.7 บาทต่อออเดอร์ นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสาคร มีค่ารอบเฉลี่ย 30.3 บาทต่อออเดอร์ ซึ่งดูเหมือนว่าค่ารอบของจังหวัดในส่วนกรุงเทพฯ ปริมณฑลจะสูงกว่าจังหวัดอื่นๆ 

ในขณะที่จังหวัดที่มีค่ารอบเฉลี่ยน้อยที่สุดคือ ชุมพร ค่ารอบเฉลี่ยเพียง 15 บาทต่อออเดอร์ ตามด้วย ลำปาง 15.7 บาทต่อออเดอร์ อุตรดิตถ์และพะเยา 16 บาทต่อออเดอร์ จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าความต่างของจังหวัดที่มีค่ารอบสูงสุดและต่ำสุด ต่างกันถึง 16 บาทต่อออเดอร์ 

ค่ารอบที่แตกต่างกันนั้น ทำให้เกิดคำถามตามมามากมายว่า หลักเกณฑ์ในการกำหนดค่ารอบในแต่ละจังหวัดนั้นมีอะไรบ้าง ในเมื่อราคาข้าวของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันถูกกำหนดให้มีราคาราคาเท่ากันทั่วประเทศ เช่น ราคาน้ำมันที่ไรเดอร์จะต้องเติมในการทำงาน แพ็กเกจสัญญาณอินเทอร์เน็ต หรือเครื่องอุปโภคบริโภคในร้านสะดวกซื้อต่างๆ 

นอกจากนี้เมื่อนำค่ารอบเฉลี่ยมาเทียบกับข้อมูลค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อเดือนของครัวเรือน ปี 2566 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ เพื่อดูว่าไรเดอร์แต่ละจังหวัดต้องวิ่งกี่งานถึงจะเพียงพอต่อค่าครองชีพในจังหวัด พบว่า จังหวัดที่ต้องวิ่งงานมากที่สุดเพื่อให้มีรายได้เพียงพอรายจ่ายในแต่ละเดือน คือ จันทบุรี โดยมีค่ารอบเฉลี่ย 16.7 บาทต่อออเดอร์ ทำให้ต้องวิ่งงานมากถึง 54.64 งานต่อออเดอร์ถึงจะเพียงพอรายจ่ายในแต่ละเดือน

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อไรเดอร์ ไม่มีอำนาจต่อรองกับแพลตฟอร์ม ไม่ว่าจะโดนลดค่ารอบหรือเปลี่ยนแปลงระบบการทำงานอื่นๆ 

ข้อมูลการประท้วงของไรเดอร์ในปี 2562 – 2566 พบว่ามีการประท้วงเกิดขึ้นทั้งหมด 113 ครั้ง โดยข้อเรียกร้องในการประท้วงของไรเดอร์ เป็นเรื่องค่ารอบ/ค่าตอบแทนมากที่สุดถึง 93 รายการ รองลงมาก็คือเรื่องระบบการรับงานจ่ายงาน 42 ครั้ง สวัสดิการและการคุ้มครองแรงงาน 15 รายการ การบริการ call center/ฝ่าย support 14 รายการ และการจ้างงานใหม่ของบริษัท 9 รายการ

อย่างไรก็ตาม เมื่อเทียบกับการเข้ามาเจรจาของแพลตฟอร์ม พบว่าในการประท้วงของไรเดอร์ทั้ง 113 ครั้ง มีเพียง 7 ครั้งที่แพลตฟอร์มยอมเจรจากับไรเดอร์ ในขณะที่ข้อเสนอต่างๆที่ไรเดอร์ยื่นมีเพียง 20 ครั้งที่แพลตฟอร์มยอมรับข้อเสนอ โดยที่ประเด็นส่วนใหญ่ที่แพลตฟอร์มตอบรับเป็นข้อเสนอเกี่ยวกับระบบการจ่ายงาน การปิดรับไรเดอร์ใหม่ ในขณะที่ประเด็นค่ารอบกลับไม่ได้รับการตอบรับเท่าที่ควร เมื่อเทียบกับข้อเสนออื่นๆ 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อไรเดอร์ไม่มีสวัสดิการในการคุ้มครองดูแลชีวิตเหมือนลูกจ้างตามกฎหมาย ในขณะที่ทำงานไม่ต่างจากลูกจ้าง

จากผลสำรวจไรเดอร์ส่งอาหาร 1,136 คน ระหว่าง มี.ค. – ก.ค. 2564 พบว่าแม้อาชีพไรเดอร์จะถูกเรียกว่าเป็นอาชีพอิสระที่สามารถเลือกเข้างานเท่าไหร่ก็ได้ แต่ใน 1 วันไรเดอร์ส่วนใหญ่ต้องทำงาน 6-8 ชม. มากถึง 38.36% และมีไรเดอร์ที่วิ่งงานมากกว่า 8 ชม. สูงถึง 37.13% นอกจากนี้ใน 1 วัน ไรเดอร์มีจำนวนรอบในการวิ่งงาน 11-16 รอบ มากถึง 34.51% และวิ่งงานมากกว่า 16 รอบ 31.33% 

จากสภาพการทำงานบนท้องถนนที่ไรเดอร์ต้องวิ่งงาน ทั้งจากค่ารอบที่ลดลง ทำให้ไรเดอร์ต้องวิ่งงานเพิ่มขึ้น และมีความเสี่ยงประสบอุบัติเหตุเพิ่มขึ้นตามไปด้วย จากผลสำรวจพบว่ามีไรเดอร์เคยประสบอุบัติเหตุ 94.09% ของผู้ตอบแบบสบถาม แบ่งเป็นประสบอุบัติเหตุ 1-4 ครั้ง 65.96% 5-10 ครั้ง 17.72% 11-16 ครั้ง 6.79% และมากกว่า 16 ครั้ง 3.62% 

เมื่อหันมาดูเรื่องสวัสดิการของไรเดอร์ จากผลสำรวจพบว่าไรเดอร์ต้องการเงินทดแทนการขาดรายได้เมื่อเกิดอุบัติเหตุมากที่สุด 26.06% ตามด้วย เป็นลูกจ้างแทนการเป็นพาร์เนอร์ 16.19% ประกันสุขภาพ 13.38% ประกันรายได้ขั้นต่ำรายวัน 12.06% และประกันอุบัติเหตุไม่ว่าจะอยู่ในเวลางานหรือไม่ 9.42%

แต่เมื่อสำรวจเรื่องสวัสดิการประกันชีวิตของไรเดอร์จากแพลตฟอร์มต่างๆ จะพบว่าประกันอุบัติเหตุที่แพลตฟอร์มมอบให้ไรเดอร์มักจะมีเงื่อนไขหรือขั้นตอนการเข้าถึงที่ยุ่งยาก เช่น ใน 1 เดือนไรเดอร์ต้องวิ่งงานตามจำนวนที่กำหนดถึงจะเข้าถึงประกันอุบัติเหตุได้ หรือจำเป็นต้องซื้อประกับอุบัติเหตุกับทางแพลตฟอร์ม

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. ร่างพรบ. แรงงานอิสระ

ก่อนหน้านี้ในปี 2564 คณะรัฐมนตรีได้รับหลักการร่าง พ.ร.บ. ส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตและคุ้มครองแรงงานนอกระบบ พ.ศ. … แต่ไม่สามารถผลักดันเข้าสู่วาระการพิจารณาของสภาผู้แทนได้ทันเวลา ทำให้กฎหมายคุ้มครองแรงงานนอกระบบต้องกลับพิจารณากันใหม่หลังการจัดตั้งรัฐบาลชุดใหม่ ต่อมาในปี 2566 กระทรวงแรงงานได้ยกร่างพ.ร.บ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. … โดยมีเนื้อหาสำคัญในการคุ้มครองแรงงานอิสระและกึ่งอิสระให้เข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานในการทำงานหรือการประกอบอาชีพ ความปลอดภัยในการทํางาน หลักประกันทางสังคม และการรวมตัวในการจัดตั้งองค์กรแรงงานอิสระ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในการทํางาน

แม้จะเป็นสัญญาณที่ไรเดอร์กำลังจะได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย แต่พบว่าตัวเนื้อหาของร่างพ.ร.บ. มีการจำแนกให้ไรเดอร์อยู่ในปะรเภทของแรงงานกึ่งอิสระ ทำให้มีโอกาสที่ได้เดอร์จะไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน รวมถึงสวัสดิการต่างๆที่จะตามมาและการเจรจาต่อรองตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ ในปัจจุบัน ร่างพ.ร.บ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. … ยังไม่ผ่านการโหวตรับร่างในสภาและอยู่ระหว่างรอพิจารณาใหม่หลังมีการจัดรัฐบาลในการเลือกตั้งปี 2569 

2. ประกาศให้รถบริการสาธารณะผ่านระบบอิเล็กทรอนิคต้องจดทะเบียนรถสาธารณะ คนขับมีใบขับขี่รถสาธารณะ

จากประกาศคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง การดำเนินการอื่นสำหรับผู้ประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลประเภทบริการรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์รับจ้างโดยสารสาธารณะที่มีลักษณะเฉพาะตามมาตรา 18 (3) แห่งพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 พ.ศ. 2568 ระบุว่าไรเดอร์ต้องจดทะเบียนรถและทำใบขับขี่สาธารณะ และรัฐบาลออกมาตราการเยียวยาเพื่อสนับสนุนให้ไรเดอร์ในการลงทะเบียน ได้แก่การเพิ่มช่องทางให้การจดทะเบียน แก้ปัญหาไฟแนนซ์และประกันภัย ปลดล็อคเอกสารการลงทะเบียน การร่วมมือกับแพลฟอร์มในการให้เงินช่วยเหลือไรเดอร์ตั้งแต่ 5,000 – 20,000 บาทต่อคน โดยมีกรอบระยะเวลาตั้งแต่ 17 พฤศจิกายน 2568 – 28 กุมภาพันธ์ 2569

นอกจากนี้ภาครัฐมีแผนพิจารณาในการขยายขนาดเครื่องยนต์รถจักรยานยนต์สาธารณะ จากเดิม 125 ซีซี และพิจารณาแก้กฎหมายให้สามารถนำรถเช่ามาให้บริการสาธารณะผ่านแอปฯได้ ซึ่งอยู่ในการพิจารณาปรึกษาหารือร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. ผลักดันกฎหมายควบคุมกำกับดูแลแพลตฟอร์มเพื่อกำกับดูแลการกำหนดค่ารอบให้เป็นธรรม
2. กำหนดค่ารอบให้เท่ากันทั่วประเทศ
3. สนับสนุนให้แพลตฟอร์มเพิ่มการเข้าถึงสวัสดิการให้กับไรเดอร์ เช่น ให้อุปกรณ์ทำงานฟรี ประกันอุบัติเหตุระหว่างทำงานโดยไม่มีเงื่อนไขในการเข้าถึง ชดเชยรายได้กรณีไรเดอร์ประสบอุบัติเหตุหรือรายได้ไม่เป็นไปตามที่แพลตฟอร์มโฆษณาไว้
4. ผลักดันกฎหมายแรงงานคุ้มครองไรเดอร์
5. จัดตั้งกองทุนทดแทนรายได้ให้กับไรเดอร์
6. ไรเดอร์สามารถเข้ากองทุนประกันสังคม ม.33 ได้
7. ไรเดอร์สามารถรวมกลุ่มจัดตั้งสหภาพแรงงานเพื่อต่อรองกับแพลตฟอร์ม
8. เปลี่ยนสถานะไรเดอร์จากพาร์ทเนอร์เป็นลูกจ้าง เพื่อให้ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน

ดูข้อมูลที่นี่

ค่ารอบไรเดอร์ขั้นต่ำ [ข้อมูลดิบ]

การประท้วงของไรเดอร์และค่ารอบ ปี 2562-2566 [ข้อมูลดิบ]

ผลสำรวจไรเดอร์ส่งอาหาร มี.ค.-ก.ค. 2564 [ข้อมูลดิบ]

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาไรเดอร์ appeared first on Rocket Media Lab.

#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Moon เดอะ มูล(ฝอย)

.

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อคนไทยผลิตขยะคนละ 1.15 กก./คน/วัน หรือ 420 กิโลกรัม/คน/ปี และจำนวนขยะเพิ่มมากขึ้นทุกปี

สถานการณ์ขยะมูลฝอยของประเทศไทยในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2563–2567) มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยในปี 2567 ปริมาณขยะรวมพุ่งสูงถึง 27.2 ล้านตัน หากเฉลี่ยต่อคน จะพบว่าคนไทยผลิตขยะ 1.15 กิโลกรัม/คน/วัน หรือ 420 กิโลกรัม/คน/ปี ซึ่งเพิ่มขึ้นจากปี 2566 ที่อัตราการเกิดขยะอยู่ที่ 1.12 กิโลกรัมต่อวัน 

แม้ภาครัฐจะพยายามผลักดันนโยบายลดขยะมาโดยตลอด แต่ในทางปฏิบัติ ปริมาณขยะกลับไม่ลดลง ข้อมูลจากรายงานสถานการณ์สถานที่กําจัดขยะมูลฝอยชุมชนของประเทศไทย ปี 2567 โดยกรมควบคุมมลพิษ ระบุว่ายังมีขยะที่กำจัดไม่ถูกต้องสูงถึง 17,173 ตันต่อวัน แม้สัดส่วนการนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์จะดูเหมือนเพิ่มขึ้นจาก 34% ในปี 2566 เป็น 39% ในปี 2567 แต่ตัวเลขนี้เป็นเพียงประสิทธิภาพในการจัดเก็บและขนส่ง (Collection Efficiency) เท่านั้น ไม่ได้สะท้อนถึงการกำจัดขยะให้หมดไปแบบ 100% ส่วนการลดขยะที่ต้นทางยังไม่บรรลุเป้าหมายเท่าที่ควร

การแก้ปัญหาในปี 2568 และปีต่อๆ ไป จึงต้องเน้นไปที่การบังคับใช้กฎหมายที่เข้มงวดกับผู้ผลิต (EPR) เพื่อลดบรรจุภัณฑ์ตั้งแต่ต้นทาง และปรับปรุงระบบกำจัดให้ได้มาตรฐานสุขาภิบาลทั่วประเทศ เพื่อลดวิกฤตขยะล้นเมืองจะยังคงเป็นปัญหาที่ทวีความรุนแรงขึ้นทุกปี และส่งผลกระทบระยะยาวต่อระบบนิเวศของประเทศไทย

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อ มีแค่ 3 จังหวัดเท่านั้นที่กำจัดขยะได้ 100%

แม้ภาพรวมในปี 2567 ประเทศไทยจะนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์ได้เพิ่มขึ้นเป็น 39% แต่ในความเป็นจริงมีเพียงกรุงเทพมหานคร ภูเก็ต และนนทบุรี เท่านั้นที่สามารถกำจัดขยะได้ครบ 100% ทว่าความสำเร็จนี้ยังมีความเสี่ยงแฝงอยู่ ตัวอย่างเช่น จากรายงานของกรมควบคุมมลพิษ พบว่า กทม. ผลิตขยะสูงถึง 12,847 ตันต่อวันในปี 2567 แต่ใช้วิธีจ้างเอกชนขนส่งไปฝังกลบในพื้นที่จังหวัดข้างเคียง ในพื้นที่อำเภอกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม และอำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งกระบวนการนี้ทำให้ กทม. สะอาดและไร้ขยะตกค้าง หรือภูเก็ตที่แม้จะกำจัดได้ครบถ้วน แต่ระบบเตาเผาเริ่มแบกรับปริมาณขยะจากนักท่องเที่ยวไม่ไหวจนเกิดขยะตกค้างสะสม ส่วนนนทบุรีก็ยังเผชิญความท้าทายเรื่องขยะติดเชื้อตกค้างจำนวนมาก สะท้อนว่าแม้แต่จังหวัดที่จัดการได้ดีที่สุดก็ยังติดกับดักการพึ่งพาระบบปลายทางและการผลักภาระออกนอกพื้นที่

ในทางกลับกัน พื้นที่ภูมิภาคส่วนใหญ่กำลังเผชิญวิกฤตการกำจัดที่ไม่ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล โดยเฉพาะ จันทบุรี ปราจีนบุรี และลพบุรี ที่มีสัดส่วนการกำจัดขยะไม่ถูกต้องสูงถึง 70-86% ของปริมาณขยะที่เกิดขึ้น ที่น่าตกใจกว่านั้นคือบางจังหวัดอย่างระนองและสุราษฎร์ธานี มีสถิติการกำจัดขยะที่ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาลเป็นศูนย์ หมายความว่าขยะที่เหลือจากการคัดแยกจะถูกนำไปเทกองหรือเผาในที่โล่งทั้งหมด ตอกย้ำถึงปัญหาการขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐานระดับท้องถิ่นที่รุนแรงและขัดแย้งกับสถิติการจัดการขยะในระดับประเทศ

จะแก้ป้ญหาอย่างไร เมื่อมีประเทศไทยมีบ่อฝังกลบเพียง 72 แห่ง และการกำจัดขยะกว่า 85.9% ในประเทศคือการเทกอง

ปัจจุบันประเทศไทยมีสถานที่กำจัดขยะและสถานีขนถ่ายรวมทั้งสิ้น 2,091 แห่ง หากไม่รวมสถานีขนถ่ายจะมีสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยทั้งหมด 2,057 แห่งทั่วประเทศ มีสถานที่ที่ดำเนินการได้ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาลเพียง 120 แห่ง หรือคิดเป็น 5.8% เท่านั้น ขณะที่สถานที่ส่วนใหญ่ถึง 1,768 แห่ง หรือกว่า 85.9% ในประเทศยังคงใช้วิธีเทกอง (Open Dumping) ซึ่งเป็นวิธีการที่ไม่ถูกต้องแต่ได้รับความนิยมเพราะต้นทุนต่ำ ส่งผลให้เกิดภูเขาขยะสะสมกระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาค และในจำนวนสถานที่เทกองเหล่านี้เป็นสถานที่ของภาครัฐที่มีจำนวนสูงถึง 1,580 แห่ง 

จากการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับสถานการณ์ไฟไหม้บ่อขยะที่ผ่านพบว่า ตั้งแต่ปี พ.ศ.2556-2558 ประเทศไทย มีเหตุการณ์ไฟไหม้บ่อขยะทั้งสิ้น 34 ครั้ง ซึ่งกระจายอยู่ในพื้นที่ทุกภาคของประเทศไทย และที่เห็นได้ชัดที่สุดคือ กรณีการเทกองของบ่อขยะแพรกษา จ.สมุทรปราการ ในเหตุการณ์ไฟไหม้ครั้งใหญ่ในปี 2557 ที่ส่งผลให้ควันพิษปกคลุมพื้นที่กว่า 20 กิโลเมตร พื้นที่นี้ยังคงเกิดเพลิงไหม้ซ้ำซากอย่างต่อเนื่อง และข้อมูลจนถึงปี 2567 ก็พบว่าเกิดเพลิงไหม้ที่บ่อขยะแพรกษาอย่างน้อย 3 ครั้ง (ได้แก่ ปี 2557, 2565, และล่าสุดในเดือนมีนาคม 2567) ทุกครั้งที่เกิดเหตุประชาชนในรัศมีใกล้เคียงต้องเผชิญกับก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์และฝุ่น PM2.5 ที่พุ่งสูงกว่าค่ามาตรฐาน หรือในส่วนของเกาะสมุย ที่เผชิญวิกฤตขยะตกค้างสะสมกว่า 150,000 ตัน จนกลายเป็นเชื้อเพลิงชั้นดีที่ทำให้เกิดไฟไหม้บ่อขยะบ่อยครั้ง หรือในพื้นที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ที่บ่อขยะกลายเป็นจุดเปราะบางเมื่อเกิดอุทกภัย

อย่างไรก็ตาม การแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนต้องเปลี่ยนผ่านจากการตามเก็บเพื่อมาเทกอง ไปสู่การสร้างระบบกำจัดแบบรวมศูนย์ที่ได้มาตรฐาน เช่น โรงไฟฟ้าขยะ (WTE) หรือการผลิตเชื้อเพลิงขยะ (RDF) แต่ต้องมาพร้อมกับระบบที่มีการควบคุมมลพิษเข้มงวดเพื่อลดการต่อต้านจากชุมชน ส่วนรัฐเองก็จำเป็นต้องเร่งกระจายงบประมาณเพื่อยกระดับบ่อเทกองของท้องถิ่นกว่า 1,580 แห่งให้ได้มาตรฐาน หากปล่อยให้การเทกองยังเป็นวิธีหลักต่อไป ประเทศไทยจะไม่สามารถหลุดพ้นจากวงจรภูเขาขยะล้นเมืองได้เลย

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อโรงไฟฟ้าขยะสร้างปัญหาสิ่งแวดล้อมและส่งผลกระทบต่อสุขภาพแก่คนในชุมชน

นโยบายการสร้างโรงไฟฟ้าขยะ (Waste-To-Energy: WTE) ที่ภาครัฐหวังใช้เป็นทางออกแก้วิกฤตขยะล้นประเทศ ก็กำลังเผชิญปัญหาจากเรื่องความโปร่งใสและสิทธิมนุษยชน สาเหตุมาจากการใช้ช่องว่างกฎหมายอย่างคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 เพื่อยกเว้นผังเมือง และการซอยย่อยขนาดโรงไฟฟ้าให้ไม่เกิน 10 เมกะวัตต์เพื่อเลี่ยงการทำ EIA (รายงานวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม) โดยใช้เพียงประมวลหลักการปฏิบัติ (CoP) ที่เข้มงวดน้อยกว่าแทน ส่งผลให้โรงไฟฟ้าขยะสามารถตั้งในพื้นที่สีเขียว เขตเกษตรกรรม หรือเขตชุมชนที่มีข้อกำหนดห้ามตั้งโรงไฟฟ้าและโรงงานขยะ  ความไม่โปร่งใสนี้นำไปสู่ความขัดแย้งรุนแรงกับชุมชนโดยรอบที่ต้องแบกรับความเสี่ยงจากสารไดออกซินและมลพิษทางอากาศ

ขณะเดียวกันโรงไฟฟ้าขยะของไทยประสบภาวะขยะไม่พอเผาและคุณภาพต่ำ เนื่องจากขยะกว่า 50% หรือบางปีอาจสูงถึง 64% ของขยะทั้งหมดที่เกิดขึ้นเป็นขยะอินทรีย์ที่มีความชื้นสูงและค่าความร้อนต่ำ ขณะที่ขยะค่าความร้อนสูงอย่างพลาสติกมักถูกคัดแยกออกไปก่อนถึงโรงงาน ทำให้ระบบเผาไหม้ไม่มีประสิทธิภาพและต้องพึ่งพาเชื้อเพลิงเสริม (เช่น ถ่านหิน) นอกจากนี้ นโยบายการรวมกลุ่มขยะ (Cluster) ยังล้มเหลวในทางปฏิบัติ เพราะปัญหาค่าขนส่งที่สูงและความขัดแย้งทางการเมืองท้องถิ่น ทำให้มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) กว่า 1,099 แห่งไม่เข้าร่วมกลุ่ม ส่งผลให้โครงสร้างพื้นฐานที่ลงทุนไปไม่สามารถจัดการขยะได้จริงตามเป้าหมาย

ปัจจุบันมีโรงไฟฟ้าขยะทั่วประเทศ 47 แห่ง แต่ในร่างงบประมาณปี 2569 ยังพบโครงการที่เกี่ยวข้องกับขยะมูลฝอยพุ่งสูงถึง 107 โครงการ โดยเป็น “โครงการค่าก่อสร้างระบบการจัดการขยะเพื่อผลิตเป็นเชื้อเพลิง (Refuse derived fuel : RDF) และปุ๋ยอินทรีย์” กระจายไปตามจังหวัดต่างๆ ถึง 35 โครงการ ซึ่งสะท้อนการอัดฉีดงบประมาณสำหรับสร้างโรงไฟฟ้าขยะในอนาคต แต่ทางออกที่ยั่งยืนต้องเริ่มจากการยกเลิกข้อยกเว้น EIA เพื่อคืนอำนาจการตรวจสอบให้ภาคประชาชน ควบคู่ไปกับการบังคับคัดแยกขยะเปียกจากต้นทาง เพื่อลดความชื้นและเพิ่มประสิทธิภาพในการเปลี่ยนขยะเป็นพลังงานก่อน

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. ยกเลิกคำสั่งหัวหน้า คสช. 4/2559

จากร่างพระราชบัญญัติยกเลิกประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ(คสช) และคำสั่งหัวหน้า คสช.บางฉบับที่หมดความจำเป็นและไม่เหมาะสมกับกาลปัจจุบัน พ.ศ…การนำมใาสู่การลงมติในวันที่ 23 ก.ค. 68 โดยผลสรุปจากการลงมติในครั้งนั้นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเกือบทั้งหมด เห็นชอบร่วมกัน “ให้การยกเลิกคําสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 มีผลทันทีเมื่อพ.ร.บ.ยกเลิกประกาศ คสช.-คำสั่ง หัวหน้า คสช.ฯ มีผลบังคับใช้”

.

ทั้งนี้ คำสั่งหัวหน้า คสช.ที่ 4/2559 นี้ ประกาศและบังคับใช้มาตั้งแต่วันที่ 20 มกราคม 2559 โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 44 ของรัฐธรรมนูญชั่วคราวฯ ปี 2557 โดยพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ในขณะนั้น และมีผลบังคับใช้กับทุกพื้นที่ทั่วประเทศมาจนถึงปัจจุบัน

.

ผลของคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ทำให้หน่วยงานรัฐสามารถอนุญาตให้ตั้งโรงไฟฟ้าและโรงงานคัดแยกฝังกลบหรือรีไซเคิลขยะบางประเภทได้ โดยได้รับยกเว้นไม่ต้องพิจารณาข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินตามกฎหมายผังเมือง ส่งผลให้นับตั้งแต่ปี 2559 มีโรงไฟฟ้าและโรงงานขยะเกิดขึ้นใหม่ในหลายพื้นที่ แม้ว่าเดิมพื้นที่นั้นอาจถูกกำหนดไว้ตามผังเมืองรวมให้เป็นพื้นที่สีเขียว เขตเกษตรกรรม หรือเขตชุมชนที่มีข้อกำหนดห้ามตั้งโรงไฟฟ้าและโรงงานขยะ 

2. การวาง Roadmap จัดการขยะระดับชาติ

รัฐบาลเริ่มต้นด้วยการผลักดัน Roadmap การจัดการขยะมูลฝอยและของเสียอันตราย ซึ่งผ่านความเห็นชอบจาก คสช. เมื่อปี 2557 เน้นการจัดการขยะตกค้างสะสมและการสร้างรูปแบบการจัดการขยะที่ยั่งยืน ต่อมาได้ขยายผลสู่ Roadmap การจัดการขยะพลาสติก ปี 2561-2573 เพื่อเป็นกรอบการทำงานในการเลิกใช้พลาสติกบางประเภทและนำพลาสติกเป้าหมายกลับมาใช้ประโยชน์ 100% ภายในปี 2570

การวาง Roadmap นี้ถือเป็นการเซตแนวทางปฏิบัติให้หน่วยงานทั่วประเทศเดินไปในทิศทางเดียวกัน โดยเน้นทั้งการลดการใช้พลาสติกต้นทาง เช่น เลิกใช้พลาสติกหุ้มฝาขวด และการเพิ่มประสิทธิภาพการกำจัดปลายทางผ่านความร่วมมือของหลายกระทรวง

3. นโยบายโรงไฟฟ้าขยะชุมชน (1 อปท. 1 โรงไฟฟ้า)

ในยุค คสช. มีการชูนโยบายจัดการขยะมูลฝอยเป็นวาระแห่งชาติ โดยตั้งเป้าให้โรงไฟฟ้าขยะ (Waste-To-Energy: WTE) เป็นทางออกหลัก และพยายามผลักดันให้เกิดโครงการโรงไฟฟ้าขยะในระดับท้องถิ่น โดยใช้แนวคิดการรวมกลุ่มพื้นที่จัดการขยะ (Cluster) เพื่อให้มีปริมาณขยะเพียงพอสำหรับเผาผลิตไฟฟ้า

นอกจากนี้ ยังมีการใช้เครื่องมือพิเศษอย่าง คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 เพื่อยกเว้นผังเมืองรวมสำหรับการประกอบกิจการขยะและโรงไฟฟ้า เพื่อเร่งรัดให้การก่อสร้างโรงไฟฟ้าขยะเกิดขึ้นได้รวดเร็วในหลายพื้นที่ แม้จะถูกทักท้วงเรื่องผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจากภาคประชาชนอย่างรุนแรงก็ตาม

4. จูงใจด้วยอัตรารับซื้อไฟฟ้า (FiT)

เพื่อดึงดูดการลงทุนจากภาคเอกชน รัฐบาลได้นำระบบโรงไฟฟ้าขยะเข้าสู่แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) และกำหนดอัตรารับซื้อไฟฟ้าในรูปแบบ Feed-in Tariff (FiT) ซึ่งเป็นราคารับซื้อคงที่ตลอดอายุสัญญา (ประมาณ 20 ปี) โดยในปี 2567 มีอัตรารับซื้อจูงใจอยู่ที่ 3.66 – 5.78 บาทต่อหน่วย

มาตรการนี้เปลี่ยนสถานะของขยะจากภาระให้กลายเป็นเชื้อเพลิงมูลค่าสูง ส่งผลให้เอกชนสนใจเข้ามาประมูลโครงการกำจัดขยะร่วมกับ อปท. มากขึ้น แต่ขณะเดียวกันก็สร้างความขัดแย้งในพื้นที่เนื่องจากโรงไฟฟ้าขยะบางแห่งเน้นความคุ้มทุนจากการผลิตไฟฟ้าจนละเลยมาตรฐานการควบคุมมลพิษ

5. ลงทุนสร้างเตาเผาขยะขนาดใหญ่ (กทม. และหัวเมืองท่องเที่ยว)

ผลักดันเตาเผาขยะเทคโนโลยีสูงในจังหวัดที่มีขยะมหาศาล เช่น กรุงเทพมหานคร ที่มีโครงการเตาเผาขนาด 1,000 ตัน/วัน ทั้งที่อ่อนนุชและหนองแขม มูลค่าโครงการละกว่า 7,330 ล้านบาท เพื่อลดการพึ่งพาการฝังกลบในจังหวัดเพื่อนบ้าน ในขณะที่ ภูเก็ต ก็กำลังเร่งสร้างเตาเผาขยะชุดที่ 2 และเตาเผาขยะชุดที่ 3 เพื่อรองรับขยะจากนักท่องเที่ยวที่พุ่งสูงเกินขีดความสามารถเดิม และอีกกว่า 87 โครงการที่ปรากฎในร่างงบประมาณ 2569 แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นโครงการเหล่านี้ยังติดปัญหากระบวนการจัดซื้อจัดจ้างที่ล่าช้า และความกังวลของชุมชนรอบข้างเกี่ยวกับฝุ่นละอองและสารพิษจากการเผา

6. นโยบายงดพลาสติกใช้ครั้งเดียว (Single-use Plastic) 

รัฐออกนโนบายละ ละ เลิกใช้พลาสติก 7 ประเภทหลัก แบ่งเป็นระยะแรกในปี 2562 (พลาสติกหุ้มฝาขวด, ไมโครบีด) และระยะที่สองในปี 2565 (ถุงหูหิ้วแบบบาง, กล่องโฟม, แก้วและหลอดพลาสติก) ภายใต้โรดแมปจัดการขยะพลาสติก และยังเชิญชวนร้านค้า ห้างสรรพสินค้า สมาคมการค้า และผู้ผลิตพลาสติกเข้าร่วมแคมเปญลดการใช้ถุงพลาสติกประเภทใช้ครั้งเดียวทิ้ง โดยเป้าหมายสูงสุดคือการนำขยะพลาสติกกลับมาใช้ประโยชน์ให้ได้ 100% ภายในปี 2570 ซึ่งหากสำเร็จตามแผนจะช่วยประหยัดพื้นที่ฝังกลบได้กว่า 2,500 ไร่ ลดงบประมาณการจัดการขยะได้ปีละ 3,900 ล้านบาท และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ถึง 1.2 ล้านตัน CO2 ต่อปี

นโยบายนี้สามารถลดปริมาณขยะถุงพลาสติกได้มากกว่า 2 พันล้านใบในช่วงปี 2561-2562 อย่างไรก็ตาม ในช่วงการระบาดของโควิด-19 ปริมาณขยะพลาสติกจากการสั่งอาหารแบบ Delivery กลับพุ่งสูงขึ้นกว่า 60% ทำให้รัฐต้องกลับมาทบทวนมาตรการบังคับใช้กฎหมายที่เข้มข้นกว่าเพียงแค่การเชิญชวนอาสาสมัคร

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. ทบทวนนโยบายพลังงานหมุนเวียนที่มุ่งเน้นการสร้างและเพิ่มโรงไฟฟ้าขยะ
2. การกำหนดหลักเกณฑ์เรื่องพื้นที่ตั้งใหม่ที่จะไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม
3. โรงไฟฟ้าขยะต้องทำ EIA ทุกขนาด
4. มีการประเมินยุทธศาสตร์การบริหารจัดการขยะในภาพรวม และกำหนดการมีโรงไฟฟ้าขยะเท่าที่จำเป็น
5. ต้องมีการออกกฎหมายการเปิดเผยการปล่อยและเคลื่อนย้ายมลพิษ (PRTR) รวมถึงค่ามาตรฐานสารมลพิษจากโรงไฟฟ้าขยะให้ครอบคลุม
6. การกำหนดการใช้เทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพและหลักประกันในการตรวจสอบควบคุมของหน่วยงานรัฐและมีส่วนร่วมจากชุมชน

ดูข้อมูลที่นี่: #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาขยะมูลฝอย [ข้อมูลดิบ] – Rocket Media Lab

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาขยะมูลฝอย appeared first on Rocket Media Lab.

 #DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนมาเปิดไพ่ เพื่อใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Sun – พลังงานแสงอาทิตย์

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคนทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทยว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อศักยภาพโซลาร์รูฟท็อปมี แต่ติดตั้งจริงไม่ถึง 2%

ข้อมูลจากกระทรวงพลังงานระบุว่า พื้นที่หลังคาที่อยู่อาศัยทั่วประเทศมีศักยภาพติดตั้งโซลาร์ได้สูงถึง 121,000 เมกะวัตต์  ขณะที่ปริมาณการติดตั้งสะสมในปี 2565 ยังมีอยู่เพียง 1,893 เมกะวัตต์ หรือไม่ถึง 2% ของศักยภาพทั้งหมด ความแตกต่างกว่า 64 เท่าระหว่างศักยภาพและปริมาณการติดตั้งจริงนี้สะท้อนถึงอุปสรรคเชิงโครงสร้างและกลไกการสนับสนุนที่ยังไม่สามารถปลดล็อกให้ประชาชนเข้าถึงการเป็นผู้ผลิตร่วมในระบบพลังงานของประเทศได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

แม้ภาคประชาชนจะมีทรัพยากรแสงอาทิตย์บนหลังคาเรือนเป็นต้นทุนสำคัญ แต่การที่ไม่สามารถนำศักยภาพเหล่านี้มาใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มที่ ทำให้โครงสร้างพลังงานของประเทศยังคงต้องพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นหลัก ซึ่งนอกจากจะเป็นการขวางกั้นการกระจายรายได้สู่ระดับครัวเรือนแล้ว ยังเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดของประเทศไทยเป็นไปอย่างล่าช้า และขาดการมีส่วนร่วมจากภาคประชาชนอย่างแท้จริง

จะแก้ปัญหาอย่างไร โซลาร์ภาคประชาชนมี แต่รัฐเลือกเปิดรับซื้อไฟฟ้าแต่กับเอกชน

การจัดหาไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ของประเทศไทยในปัจจุบันสะท้อนถึงความเหลื่อมล้ำเชิงนโยบายอย่างชัดเจน โดยข้อมูลกำลังการผลิตติดตั้งโครงการพลังงานแสงอาทิตย์ที่มีพันธะผูกพันกับภาครัฐ ณ วันที่ 30 กันยายน 2567 พบว่าจากกำลังการผลิตติดตั้งรวมทั้งหมด 8,019.86 เมกะวัตต์ กว่าร้อยละ 91.39 หรือ 7,329.37 เมกะวัตต์ ถูกจัดสรรให้กับโครงการโซลาร์ฟาร์มซึ่งดำเนินการโดยภาคเอกชนรายใหญ่ รองลงมาคือ โซลาร์ราชการ/สหกรณ์การเกษตร จำนวน 382.49 เมกะวัตต์ หรือร้อยละ 4.77 ถัดมาคือ โซลาร์รูฟท็อป 131.34 เมกะวัตต์ หรือร้อยละ 1.64 โซลาร์ลอยน้ำ จำนวน 100.96 เมกะวัตต์ หรือร้อยละ 1.26 สุดท้ายคือโครงการโซลาร์ภาคประชาชน มีสัดส่วนที่ต่ำที่สุด เพียง 75.71 เมกะวัตต์ หรือคิดเป็นไม่ถึงร้อยละ 1 ของโครงการทั้งหมด ช่องว่างที่ห่างกันเกือบ 100 เท่านี้ สะท้อนเห็นว่ากลไกของรัฐมุ่งเน้นการสนับสนุนการลงทุนผ่านโครงการขนาดกลางและขนาดใหญ่ของภาคเอกชนเป็นหลัก ขณะที่ศักยภาพของภาคประชาชนถูกแช่แข็งไว้เพียงเพราะขาดนโยบายสนับสนุนที่เอื้ออำนวยและเท่าเทียม

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อการจะติดโซลาร์รูฟท็อปและขายไฟคืนได้นั้นมีขั้นตอนยุ่งยากและใช้เวลานาน?

ผลสำรวจของ SCB EIC  ในช่วงต้นปี 2568 ระบุว่าหนึ่งในอุปสรรคสำคัญอันดับต้นๆ ของการติดตั้งโซลาร์รูฟท็อป คือความยุ่งยากในการประสานงานกับหน่วยงานภาครัฐ ตลอดจนภาระในการศึกษาข้อมูลขั้นตอนการขออนุญาตที่มีรายละเอียดซับซ้อน ปัญหาดังกล่าวยังรวมถึงความล่าช้าในขั้นตอนการออกเอกสารรับรองและการนัดหมายเจ้าหน้าที่เพื่อเข้ามาตรวจสอบระบบไฟฟ้าภายในบ้าน การขาดมาตรฐานด้านกรอบเวลาที่ชัดเจนนี้ ไม่เพียงแต่เพิ่มต้นทุนแฝงในการดำเนินการ แต่ยังบั่นทอนความเชื่อมั่นของประชาชนที่มีต่อระบบการบริหารจัดการพลังงานของรัฐ แม้ในปี 2568 ภาครัฐมีการปรับลดขั้นตอนบางส่วนเพื่อให้การติดตั้งระบบโซลาร์รูฟท็อปทำได้ง่ายขึ้น เช่น กำหนดให้การติดตั้งไม่ต้องขออนุญาตหน่วยงานรัฐแล้ว แต่กฎหมายยังคงกำหนดให้ประชาชนต้องดำเนินการแจ้งรายละเอียดสถานที่ติดตั้ง ข้อมูลอุปกรณ์ทางเทคนิค ตลอดจนหลักฐานการรับรองความปลอดภัยตามมาตรฐานที่กำหนด โดยต้องยื่นเอกสารต่ออธิบดีกรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) ล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 30 วันก่อนเริ่มดำเนินการ และให้อธิบดีแจ้งการติดตั้งอุปกรณ์ดังกล่าว ต่อการไฟฟ้านครหลวง การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค และราชการส่วนท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องทราบด้วย

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อการติดโซลาร์รูฟท็อปมีต้นทุนสูงแต่เข้าถึงแหล่งเงินทุนยาก

ภาระต้นทุนการติดตั้งเบื้องต้นที่สูงและการขาดมาตรการสนับสนุนทางการเงินที่เข้าถึงง่ายเป็นปัจจัยสำคัญที่ฉุดรั้งการขยายตัวของโซลาร์ภาคประชาชน โดยข้อมูลจาก SCB EIC ชี้ให้เห็นว่ากว่าครึ่งของผู้ติดตั้งต้องใช้เงินส่วนตัวทั้งหมดเนื่องจากขาดแคลนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำหรือเงินอุดหนุนจากรัฐ ส่งผลให้การเข้าถึงพลังงานสะอาดจำกัดอยู่เฉพาะกลุ่มผู้ที่มีความพร้อมทางการเงินสูงเท่านั้น นอกจากนี้ ข้อกำหนดทางเทคนิคที่บังคับให้ประชาชนต้องแบกรับค่าเปลี่ยนมิเตอร์ดิจิทัลเพิ่มเติมอีกประมาณ 2,000 บาท เพื่อรองรับระบบ Net Billing ยังกลายเป็นต้นทุนแฝงที่เมื่อรวมกับราคารับซื้อไฟที่ต่ำแล้ว ยิ่งส่งผลให้ความคุ้มค่าลดลงและกลายเป็นกำแพงทางการเงินที่ปิดกั้นโอกาสของครัวเรือนส่วนใหญ่ในการมีส่วนร่วมกับการผลิตพลังงานสะอาดอย่างเป็นรูปธรรม

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อมีกลุ่มเปราะบางที่ยังเข้าไม่ถึงไฟฟ้า

ประเทศไทยยังคงประสบปัญหาการขาดการเข้าถึงไฟฟ้าในหลายพื้นที่ ข้อมูลจากการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ปี 2566 ระบุว่า มีกลุ่มบ้านที่ยังไม่มีไฟฟ้าใช้กระจายอยู่ใน 48 จังหวัดทั่วประเทศ รวม 731 กลุ่มบ้าน หรือกว่า 59,122 ครัวเรือน โดยแบ่งเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ 1 มีกลุ่มบ้านที่ยังไม่สามารถเข้าถึงไฟฟ้าได้ 216 กลุ่มบ้าน คิดเป็น 17,539 ครัวเรือน ในจำนวนนี้มีเพียง 2 กลุ่มบ้านเท่านั้นที่อยู่ระหว่างขั้นตอนการขออนุญาตหรือการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ส่วนอีก 214 กลุ่มบ้านยังไม่ได้เริ่มดำเนินการใดๆ ขณะที่พื้นที่นอกเขตลุ่มน้ำชั้นที่ 1 ยังมีกลุ่มบ้านที่ขาดการเข้าถึงไฟฟ้าอีก 515 กลุ่มบ้าน หรือ 41,583 ครัวเรือน

นอกจากนี้ยังมีการรายงานปัญหาว่าบางพื้นที่ไม่สามารถขยายเขตไฟฟ้าได้ เนื่องจากเอกสารประกอบการขอขยายเขตไฟฟ้าไม่ครบถ้วน เช่น สิทธิการครอบครองไม่ชัดเจน/ไม่มีทะเบียนบ้าน

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง?

• ปลดล็อกใบอนุญาต ยกเว้นไม่ต้องขอใบอนุญาตควบคุมพลังงาน (พค.2) สำหรับระบบขนาดเล็กกว่า 200 kVA เพื่อความคล่องตัวของภาคครัวเรือน    
• ผ่อนปรนกฎหมายควบคุมอาคาร การติดตั้งแผงโซลาร์ที่น้ำหนักไม่เกิน 20 กก./ตร.ม. ไม่ถือเป็นการดัดแปลงอาคาร ไม่ต้องขออนุญาตจากวิศวกรโยธา    
• อำนวยความสะดวกการเชื่อมต่อออนไลน์ ปรับกระบวนการยื่นคำขอผ่านออนไลน์ และ กกพ. ประกาศรายชื่อผู้ได้รับยกเว้นใบอนุญาตภายใน 5 วันทำการ    
• มาตรการลดหย่อนภาษี บุคคลธรรมดาสามารถนำค่าติดตั้งโซลาร์รูฟท็อป (ไม่เกิน 10 kWp) มาหักลดหย่อนภาษีได้ตามจริง สูงสุดไม่เกิน 200,000 บาท

เห็นด้วยหรือไม่? พรรคการเมืองของคุณจะรับ ‘6 นโยบายเปลี่ยนผ่าน’ นี้ไหม?

• ติดตั้งแล้วขายไฟฟ้าคืนสู่ระบบได้ทันที โดยมีราคารับซื้อคืนที่เป็นธรรม ให้ครัวเรือนที่ติดตั้งโซลาร์เซลล์สามารถเชื่อมต่อและขายไฟฟ้าส่วนเกินเข้าสู่โครงข่ายไฟฟ้าได้โดยอัตโนมัติและทันที และกำหนดอัตรารับซื้อไฟฟ้าใหม่ที่เป็นธรรม
• เพิ่มโควตาในการรับซื้อไฟจากภาคประชาชนอย่างน้อย 1,500 เมกะวัตต์ เท่ากับที่เปิดให้ภาคเอกชนในโครงการโซลาร์ฟาร์มชุมชน
• จัดตั้ง One-Stop Service ดิจิทัล บูรณาการทุกหน่วยงานเข้าสู่ระบบเดียว และต้องอนุมัติให้จบภายใน 15 วันทำการ ไม่ใช่แค่การจดแจ้งแต่ต้องรวมข้อมูลสนับสนุนการตัดสินใจด้วย    
• สินเชื่อดอกเบี้ย 0% เพื่อผู้มีรายได้น้อย จัดตั้งกองทุนปล่อยกู้ดอกเบี้ยพิเศษสำหรับครัวเรือนที่ไม่มีสิทธิลดหย่อนภาษี เพื่อลดกำแพงเรื่องเงินก้อนแรก
• มีนโยบายเพื่ออุดหนุนประชาชนที่ต้องการติดโซลาร์รูฟท็อป เหมือนดังเช่นนโยบายที่อุดหนุนประชาชนจากการซื้อรถ EV
• ขยายสัญญารับซื้อคืนเป็น 25 ปี ปรับระยะเวลาสัญญาให้เท่ากับอายุการใช้งานแผงโซลาร์และเท่าเทียมกับที่ภาคเอกชนได้รับ เพื่อสร้างความมั่นคงทางพลังงานระยะยาว    
• ยกระดับ Smart Grid และแบตเตอรี่ชุมชน สนับสนุนระบบกักเก็บพลังงาน (ESS) ระดับท้องถิ่น เพื่อรองรับการรับ-ส่งไฟฟ้าสองทางและแก้ปัญหาความไม่เสถียรของแดด
• ติดตั้งไฟโซลาร์ฟรีสำหรับกลุ่มผู้เปราะบางที่เข้าไม่ถึงไฟฟ้า เพื่อให้ประเทศไทยมีอัตราการเข้าถึงไฟฟ้า 100% 

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาโซลาร์รูฟท็อป appeared first on Rocket Media Lab.

พรรคการเมืองจะมีนโยบายอย่างไร เมื่อวันที่อากาศดี ปี 2568 เหลือเพียง 38 วัน และเป้าการแก้ปัญหา PM2.5 ของรัฐบาลไม่เคยประสบความสำเร็จเลยมาตั้งแต่ปี 2562

#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Fool – เดอะฝุ่น PM2.5 

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อวันที่อากาศดีๆ ลดลงทุกปี ปีล่าสุด 2568 เหลือเพียง 38 วัน

ประเด็นเรื่องฝุ่น PM2.5 กลายเป็นปัญหาที่ถูกพูดถึงในวงกว้างมาตั้งแต่ปี 2558 และเริ่มทวีความรุนแรงขึ้นตั้งแต่ปี 2561 เป้นต้นมา จนทำให้ภาครัฐผลักดันแผนฝุ่น 62 หรือ แผนปฏิบัติการขับเคลื่อนวาระแห่งชาติ “การแก้ไขปัญหามลพิษด้านฝุ่นละออง” ซึ่งมีขึ้นหลังคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2562 ให้เป็นแม่แบบแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ทั่วประเทศ 

ถึงอย่างนั้นในปี 2563 วิกฤต PM2.5 ด็ยิ่งพุ่งสูงขึ้นจนกรุงเทพฯ ติดอันดับ 3 เมืองที่มีอากาศแย่ที่สุดของโลก สถิติชี้ให้เห็นความรุนแรงที่คนเมืองต้องสูดฝุ่นพิษสะสม ที่สะท้อนว่าปัญหาฝุ่นจิ๋วไม่ใช่แค่เรื่องตามฤดูกาลเพียงอย่างเดียว

จะเห็นได้ว่า แม้จะมีแผนแม่บทบังคับใช้ในการแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 แล้ว แต่หลังจากนั้นเรื่อยมา กลับพบว่าจำนวนวันอากาศดี (สีเขียว) ลดลงทุกปี โดยเฉพาะในปี 2568 ที่กรุงเทพฯ มีอากาศดีเพียง 38 วัน ลดลงจากปี 2564 ซึ่งถือเป็นปีที่มีอากาศดีสูงถึง 90 วัน ทำให้เห็นว่า แม้จะมีแผนงานรองรับ แต่สถานการณ์จริงกลับยังคงวิกฤตและสวนทางกับเป้าหมายที่ตั้งไว้

จะแก้ปัญหาอย่างไร แม้จะมีคำสั่งห้ามเผา แต่ในปี 2567 พื้นที่เผาภาคเกษตรกลับสูงที่สุด โดยเป็นนาข้าวถึง 31% 

มาตรการห้ามเผาถูกนำมาใช้หลังจากประกาศใช้แผนฝุ่นแห่งชาติในปี 2562 โดยอาศัย พ.ร.บ. ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยฯ และประมวลกฎหมายอาญา มีโทษทั้งจำทั้งปรับหากฝ่าฝืน และมีมาตรการทางปกครองสำหรับเกษตรกร เช่น การตัดสิทธิ์รับความช่วยเหลือทางการเกษตรหากมีประวัติการเผา โดยในช่วงแรกๆ เป็นการประกาศห้ามเผาในบางจังหวัด ก่อนจะขยายเป็นการห้ามเผาทั่วประเทศ เช่นประกาศล่าสุดที่ห้ามเผาพื้นที่เกษตรทั่วประเทศในช่วงวันที่ 1 ก.พ. – 31 มี.ค. 2569 

แต่แม้จะมีประกาศห้ามเผาทุกปี จากข้อมูลปี 2567 กลับพบว่า พื้นที่เผาไหม้รวมพุ่งสูงถึง 19.5 ล้านไร่ เพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้าถึง 73% ที่น่าสนใจคือสัดส่วนส่วนใหญ่เป็นการเผาในพื้นที่เกษตร (โดยเฉพาะนาข้าวและข้าวโพด)โดยเป็นนาข้าวถึง 6 ล้านไร่ หรือ 31% พุ่งสูงหลายเท่าจนแซงหน้าพื้นที่ป่าไม้เป็นครั้งแรกในรอบ 20 ปี 

แม้ตัวเลขการเผาในปี 2568 จะเริ่มลดลง แต่จากปี 2567 ที่ผ่านมา การเผาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือกลับพุ่งสูงขึ้นกว่า 500% โดยในปี 2567 มีพื้นที่เผาพุ่งสูงถึง 5,692,127 ไร่ เพิ่มขึ้นจากปี 2566 ที่มีเพียง 938,666 ไร่ ข้อมูลเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า คำสั่งห้ามเผาอาจไม่สามารถหยุดยั้งการเผาได้เลย และยังเป็นโจทย์ใหญ่ที่รัฐยังต้องจัดการให้ได้ ว่าประกาศการห้ามเผาเด็ดขาดทั่วประเทศนั้น เป็นมาตรการที่ช่วยลดการเผาซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดฝุ่น PM2.5 ได้จริงหรือ หรือจะยิ่งก่อให้เกิดการชิงเผาล่วงหน้าและเผาหลบดาวเทียมมากขึ้น 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อ PM2.5 เกิดมาจากฝุ่นควันข้ามแดน แต่ความร่วมมือในอาเซียนที่มีมา 30 ปีแล้ว ไม่เคยได้ผล

วิกฤต PM2.5 หลายครั้งมีต้นตอมาจากหมอกควันข้ามแดนจากการเผาในประเทศเพื่อนบ้าน เริ่มต้นจากจากปัญหาไฟไหม้ป่าในประเทศอินโดนีเซียในปี 2537 หรือกรณีการเผาพื้นที่เกษตรในกัมพูชาที่ทำให้เศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น หารือร่วมกับ ฮุน มาเนต แห่งกัมพูชา เพื่อจัดตั้งคณะกรรมการป้องกันการเผาป่าและศูนย์ประสานงานร่วมกันอย่างเป็นทางการเพื่อเร่งจัดการจุดความร้อนที่ส่งผลกระทบข้ามพรมแดนโดยเฉพาะในช่วงต้นปี 2567

ความพยายามแก้ปัญหาระดับภูมิภาคนี้มีประวัติยาวนาน เริ่มต้นจากแผนปฏิบัติการหมอกควัน (RHAP) ในปี 2538 พัฒนาสู่ข้อตกลงอาเซียน (AATHP) และโรดแมปภูมิภาคปลอดหมอกควัน จนกระทั่งล่าสุดคือ ยุทธศาสตร์ฟ้าใส (CLEAR Sky Strategy) ปี 2567-2573 เป็นแผนงานที่ร่วมมือกันระหว่าง 3 ประเทศ ได้แก่ ไทย สปป.ลาว และเมียนมา เพื่อสนับสนุนการแก้ไขปัญหามลพิษจากหมอกควันข้ามแดน 

แต่ตลอดระยะเวลากว่า 30 ปีที่ผ่านมา ความร่วมมือเหล่านี้กลับยังไม่สามารถจัดการปัญหาได้จริง เนื่องจากข้อตกลงส่วนใหญ่เป็นเพียงกรอบแนวทางกว้างๆ ที่เน้นการแลกเปลี่ยนข้อมูลและขอความร่วมมือ แต่ขาดมาตรการบังคับใช้ทางกฎหมายหรือบทลงโทษที่ชัดเจน ทำให้ปัญหาฝุ่นข้ามแดนยังคงเป็นโจทย์ใหญ่ที่แก้ไม่ตกมาจนถึงปัจจุบัน

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อรัฐบาลตั้ง KPI ในการแก้ปัญหา PM2.5 ใหม่ทุกปี แต่ไม่มีปีไหนประสบความสำเร็จ 

จากปัญหาเรื้อรังเหล่านี้ รัฐบาลเคยยกระดับ PM2.5 เป็นวาระแห่งชาติตั้งแต่ปี 2562 อีกทั้งต่อมา วันที่ 19 ธันวาคม 2566 รัฐบาลเคยมีมติเห็นชอบมาตรการและกลไกแก้ไขปัญหาฝุ่นพิษ PM2.5 ในปี 2567 ซึ่งกำหนด 3 ดัชนีหลัก คือเพิ่มวันอากาศดี ลดจุดความร้อน และลดจำนวนผู้ป่วย แต่ผลที่ได้กลับล้มเหลว เพราะจากข้อมูลปี 2567 พบจำนวนวันที่มีฝุ่นเกินมาตรฐานพุ่งสูงขึ้นในทุกภูมิภาคโดยเฉพาะกรุงเทพฯ และปริมณฑล ที่เพิ่มขึ้นจาก 52 วัน เป็น 97 วัน หรือเพิ่มขึ้นถึง 86% และภาคกลาง 38% นั่นคือ เป้าหมายที่ตั้งไว้ไม่บรรลุผล

นอกจากนี้ ยังเห็นได้จาก KPI ปี 2567 ที่ตั้งเป้าลดการเผาในภาคเหนือลง 50% แต่ข้อมูลจาก สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA พบว่าการเผาในป่าสงวนกลับเพิ่มขึ้น 3.81 ล้านไร่ และพื้นที่เกษตรภาคเหนือเพิ่มชึ้น 1.60 ล้านไร่ ยิ่งไปกว่านั้น พื้นที่เกษตรนอกภาคเหนือกลับมีการเผาพุ่งสูงถึง 4.85 ล้านไร่ หรือเพิ่มขึ้นกว่า 878% จากปี 2566

เมื่อทำตามเป้าไม่ได้ รัฐบาลจึงปรับเกณฑ์ KPI ในปี 2568-2569 ลง จากเดิมที่เคยตั้งเป้าลดการเผา 50% ในปี 2567 ก็เหลือเพียง 10-25% ในปี 2568 และตัดตัวชี้วัดสำคัญอย่างค่าเฉลี่ยฝุ่นออกไปด้วย ถึงแม้จะมีการนำดาวเทียม Sentinel-2 ที่แม่นยำกว่ามาใช้ในปี 2569 แต่การตั้งเป้าหมายที่ต่ำลงเรื่อยๆ ท่ามกลางปัญหาที่ยังแก้ไม่ได้ ก็ยิ่งสะท้อนฝีมือในการแก้ไขปัญหาของภาครัฐ

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง 

1. ออกแผนฝุ่นแห่งชาติ ปี 2568 ฉบับที่ 2

ยกระดับปัญหา PM2.5 เป็น “วาระแห่งชาติ” ตั้งแต่ปี 2562 ออกเป็นแผนฝุ่นแห่งชาติหรือที่เรียกว่า แผนปฏิบัติการขับเคลื่อนวาระแห่งชาติ “การแก้ไขปัญหามลพิษด้านฝุ่นละออง” ซึ่งมีขึ้นหลังคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2562 ให้เป็นแม่แบบแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ทั่วประเทศ แม้จะไม่ประสบความสำเร็จในการแก้ปัญหา รัฐบาลใหม่ก็ได้ออกแผนฝุ่นแห่งชาติฉบับที่ 2 ซึ่งก็คือ แผนปฏิบัติการขับเคลื่อนวาระแห่งชาติ “การแก้ไขปัญหามลพิษด้านฝุ่นละออง” ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568-2570 เพื่อเป็นแผนแม่บทหลักในการจัดการฝุ่นละออง ครอบคลุมทั้งพื้นที่เมือง ป่าไม้ และการเกษตร 

2. มีร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด (แต่ยังไม่ผ่านสภา)

ในด้านกฎหมาย พ.ร.บ. อากาศสะอาด ที่ถูกผลักดันมานานกว่า 6 ปี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562 และเป็นความหวังในการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานในการหายใจของประชาชน แม้จะมีความพยายามเร่งรัดและคำมั่นสัญญาจากผู้นำประเทศมาหลายครั้ง แต่ปัจจุบัน ในปี 2569 กฎหมายฉบับนี้ยังคงอยู่ในกระบวนการที่ล่าช้าและยังไม่มีผลบังคับใช้จริงอย่างเป็นรูปธรรมตามที่ภาคประชาชนคาดหวัง 

3. ออกประกาศห้ามเผาทั้งประเทศ 1 ก.พ.- 31 มี.ค. 2569

ยกระดับมาตรการสำหรับมาตรการห้ามการเผาในที่โล่ง (Open Burning) ในแผนฝุ่นฉบับที่ 2 ให้เป็นมาตรการเชิงรุกที่เข้มข้นกว่าเดิม ห้ามเผาในที่โล่งครอบคลุม 73 จังหวัด โดยใช้บทลงโทษที่รุนแรง ทั้งทางอาญาที่จำคุกสูงสุด 7 ปี โดยในปี 2569 มีการประกาศห้ามเผาพื้นที่เกษตรทั่วประเทศ ระหว่างวันที่ 1 กุมภาพันธ์ – 31 มีนาคม 2569 เพื่อลดปัญหาฝุ่น PM2.5

นอกจากนี้ยังออกมาตรการทางปกครองด้วยการตัดสิทธิเกษตรกรจากการช่วยเหลือของรัฐ หรืออาจถูกเพิกถอนสิทธิในที่ดินทำกิน (ส.ป.ก.) หากฝ่าฝืน เพื่อมุ่งเป้าลดพื้นที่เผาไหม้ลงให้ได้ร้อยละ 50 

ยังบรรจุแนวทางการเผาตามกำหนด (Prescribed Burning) เป็นข้อยกเว้นสำคัญตามหลักวิชาการเพื่อจัดการป่าไม้ โดยเน้นกลยุทธ์การชิงเผา (Early Burning) เพื่อลดปริมาณเชื้อเพลิงสะสมในช่วงต้นฤดูกาล ช่วยตัดวงจรไฟป่ารุนแรง และการเผาล่า (Late Burning) ในช่วงปลายฤดูเพื่อกำจัดศัตรูพืชเฉพาะทาง 

4. ยุทธศาสตร์ฟ้าใส (CLEAR Sky Strategy) 

สำหรับมาตรการป้องกันหมอกควันข้ามแดน มีความพยายามสร้างความร่วมมือผ่านแผนต่างๆ จนมาถึงแผนงานอาเซียนปลอดหมอกควัน (Haze Free ASEAN Roadmap) แต่สุดท้ายก็ไม่มีข้อตกลงหรือสภาพบังคับใดๆ 

ในปี 2567 กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมาพร้อมแผนความร่วมมือชื่อใหม่ภายใต้ยุทธศาสตร์ฟ้าใส (CLEAR Sky Strategy) เพื่อสร้างความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้าน 3 ประเทศ (ไทย ลาว พม่า) ยังคงขาดสภาพบังคับร่วมกันในการลดหมอกควันข้ามพรมแดน นอกจากนั้นยังมีแนวนโยบายออกมาเพิ่มเติมอีกว่า ให้เพิ่มเงื่อนไขเรื่องการเผาในพื้นที่ป่าและพื้นที่เกษตรในการนำเข้า – ส่งออกสินค้า เพื่อแก้ปัญหาหมอกควันข้ามแดน

ภายใต้ยุทธศาสตร์ฟ้าใส รัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เคยระบุว่า ไทยจะสนับสนุน สปป.ลาวในการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี เพื่อยกระดับการจัดเก็บข้อมูลและการแจ้งเตือนประชาชน

5. ครม.อนุมัติหลักการที่กำหนดให้ “ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์” เป็นสินค้าที่ต้องมีหนังสือรับรองและต้องปฏิบัติตามมาตรการจัดระเบียบในการนำเข้า 

เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2568 คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบในหลักการร่างประกาศกระทรวงพาณิชย์ เพื่อกำหนดให้ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นสินค้าที่ต้องปฏิบัติตามมาตรการจัดระเบียบในการนำเข้าอย่างเข้มงวด โดยผู้นำเข้าต้องแสดงหนังสือรับรองผลผลิตปลอดการเผาต่อกรมศุลกากรประกอบการนำเข้าทุกครั้ง ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569 เพื่อลดผลกระทบจากการนำเข้าผลผลิตที่มีกระบวนการผลิตเกี่ยวข้องกับการเผาแปลงเพาะปลูกในประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งเป็นต้นเหตุสำคัญของปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ข้ามแดน

นอกจากนี้ ผู้นำเข้าต้องขึ้นทะเบียนกับกรมการค้าต่างประเทศ และมีหน้าที่รายงานการนำเข้าตามหลักเกณฑ์เพื่อประสิทธิภาพในการตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ถึงแหล่งที่มาของสินค้าได้ อย่างไรก็ตาม มาตรการนี้ยังให้ยกเว้นการนำเข้าเพื่อศึกษาวิจัยหรือกรณีความมั่นคงที่ได้รับอนุญาต โดยระบุไว้ว่า มาตรการดังกล่าวเป็นการส่งเสริมการค้าสินค้าเกษตรที่มีความยั่งยืนและเป็นมิตร ต่อสิ่งแวดล้อม สอดคล้องกับโมเดลเศรษฐกิจ BCG (Bio-Circular-Green Economy) ที่ประเทศไทยให้ความสำคัญ

6. กำหนดให้โรงงานน้ำตาลรับอ้อยเผาได้ไม่เกิน 20% ต่อวัน และทั้งฤดูการผลิตต้องไม่เกิน 10% และมีมาตรการสนับสนุนเกษตรกรที่ตัดอ้อยสด 100% ไม่เกิน 120 บาทต่อตัน

แผนปี 2562 ที่รัฐบาลตั้งเป้าให้ไม่เผาไร่อ้อย 100% ภายในปี 2565 ไม่ประสบความสำเร็จ ยังพบสัดส่วนอ้อยไฟไหม้พุ่งสูงถึง 27-32% ในช่วงปี 2564-2567 อย่างไรก็ตาม ในฤดูกาล 2567-2568 สถานการณ์เริ่มปรับตัวดีขึ้นจนเหลือสัดส่วนอ้อยเผาเพียง 14.86% หรือคิดเป็น 13.68 ล้านตัน ซึ่งเป็นผลจากการใช้มาตรการทางภาษีและเงินชดเชย โดยหักเงินอ้อยไฟไหม้ 30 บาทต่อตัน เพื่อนำไปสนับสนุนเกษตรกรที่ตัดอ้อยสดซึ่งจะได้รับเงินเพิ่มถึง 120 บาทต่อตัน

ในแผนฉบับที่ 2 (2568–2570) รัฐบาลยกระดับจากการขอความร่วมมือเป็นการบังคับใช้กฎหมายและมาตรการกดดันทางเศรษฐกิจอย่างเข้มงวด ทั้งการตัดสิทธิความช่วยเหลือจากภาครัฐแก่ผู้ที่ยังลักลอบเผา และการกำหนดเงื่อนไขใบอนุญาตโรงงาน (ร.ง. 4) ให้รับเฉพาะอ้อยสดเท่านั้น รวมถึงการเร่งแก้ไข พ.ร.บ. อ้อยและน้ำตาลทรายฯ เพื่อเพิ่มบทลงโทษทางการเงิน และนำระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) มาใช้จำกัดช่องทางการตลาดของผลผลิตที่มาจากการเผาอย่างเด็ดขาด

นอกจากนี้ยังกำหนดให้โรงงานน้ำตาลรับอ้อยเผาได้ไม่เกิน 20% ต่อวัน และทั้งฤดูการผลิตต้องไม่เกิน 10% และมีมาตรการสนับสนุนเกษตรกรที่ตัดอ้อยสด 100% ไม่เกิน 120 บาทต่อตัน ยังออกมาตรการด้านการสนับสนุนเครื่องจักรและสิทธิประโยชน์ทางการค้า ทั้งการยกเว้นอากรนำเข้ารถตัดอ้อย ชดเชยดอกเบี้ยเงินกู้ และร่วมกับ BOI ให้สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลแก่โรงงานที่ลงทุนเครื่องจักรลดฝุ่นถึง 120% พร้อมส่งเสริมการสร้างรายได้ทางเลือกจากการนำใบอ้อยไปขายให้โรงไฟฟ้าชีวมวล เพื่อเปลี่ยนพฤติกรรมการเผาทิ้งให้เป็นการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืนแทน

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่ (ข้อเสนอเหล่านี้รวบรวมจากภาคส่วนต่างๆ ในสังคม)

1. ผลักดัน พรบ. อากาศสะอาดให้ผ่านสภาเร็วที่สุด จัดตั้ง “กองทุนอากาศสะอาด” เพื่อจะได้มีกองทุนบริหารรายได้จากมลพิษโดยตรง เพื่อสร้างกลไกความรับผิดชอบ เยียวยาประชาชน 
2. เก็บภาษีค่าธรรมเนียมสิ่งแวดล้อม โดยใช้หลักผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย เพื่อเปลี่ยนภาระต้นทุนสุขภาพประชาชนให้เป็นความรับผิดชอบของผู้ผลิตอย่างเท่าเทียม
3. สนับสนุนให้จัดทำระบบข้อมูลชุมชน เพื่อลงทะเบียนขอกำจัดเชื้อเพลิง และควบคุมเวลาและปริมาณการเผา โดยแจ้งพิกัด พื้นที่ แล้วขออนุญาตผ่านแอปพลิเคชัน Fire D ให้ศูนย์บัญชาการบริหารจัดการเชื้อเพลิงพิจารณาคำร้องหรือหาทางออกที่เหมาะสม
4. ออกแบบมาตรการแก้ไขปัญหาฝุ่นควัน ที่เหมาะสมตามแต่ละจังหวัด ซึ่งมีลักษณะของชุมชนและสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน เพราะนโยบายการแก้ไขปัญหาฝุ่นควันไม่ควรจะเป็นแบบเดียวทั้ง 77 จังหวัด
5. ลดต้นทุนเกษตรกรด้วยการส่งเสริมตลาดเช่าเครื่องจักรเสรี ผ่านระบบเศรษฐกิจแบ่งปัน (Sharing Economy) ให้เข้าถึงได้ทุกพื้นที่ในราคาย่อมเยา
6. การใช้มาตรการห้ามเผาเด็ดขาดทั่วประเทศโดยเฉพาะในพื้นที่เกษตร
7. การใช้มาตรกาาร ‘ชิงเผา’ เพื่อลดเชื้อเพลิงในพื้นที่ป่าหรือเกษตรกรรมก่อนฤดูไฟป่าจริง
8. ตั้งคณะกรรมการ  Airshed โดยรวมกลุ่มจังหวัดที่คาดว่าอยู่ในพื้นที่แอ่งฝุ่น PM2.5 เดียวกันให้ทำงานประสานกัน 
9. มีพื้นที่ควบคุมพิเศษ (Low Emission Zone) เก็บค่าธรรมเนียมรถเข้าเมือง
10. เพิ่มงบประมาณให้ท้องถิ่นในการจัดการกับปัญหาไฟป่า

ดูข้อมูลดิบ

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหา PM2.5 appeared first on Rocket Media Lab.