• สำนักการจราจรและขนส่งได้รับงบประมาณเพิ่ม 151.09% จากปี 2569 ที่ได้รับงบประมาณ 3,306.07 ล้านบาท เป็น 8,301.11 ล้านบาทใน 2570 ส่วนสำนักพัฒนาสังคมได้รับงบประมาณลดลง 48.55% จาก 858.15 ล้านบาทในปี 2569 เหลือ 441.51 ล้านบาทในปี 2570
• 5 เขตที่ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น อีก 45 เขตได้รับงบประมาณลดลง เขตจตุจักรงบเพิ่มเป็นสัดส่วนมากที่สุด 18.10% ขณะที่เขตบึงกุ่มลงลง 29.02%

สภากรุงเทพมหานครเผยแพร่ร่างข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี พ.ศ. 2570 วงเงินรวม 93,000 ล้านบาท ซึ่งคาดว่าจะเริ่มประชุมเพื่อพิจารณาในวันที่ 22 กรกฏาคม 2570 Rocket Media Lab สำรวจข้อมูลเปรียบเทียบงบระหว่างปี 2569 และ 2570 ว่า ในภาพรวมทั้งในระดับสำนักและในระดับเขตต่างๆ ทั้ง 50 เขต ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น-ลดลงอย่างไรบ้าง

สำนักการจราจรฯ งบเพิ่ม 151.09% สำนักพัฒนาสังคม งบลด 48.55%

สำนักการจราจรและขนส่งได้รับงบประมาณเพิ่มจากปีก่อนหน้าเป็นสัดส่วนมากที่สุด เพิ่มขึ้น 151.09% จากปี 2569 ที่ได้รับงบประมาณ 3,306.07 ล้านบาท เป็น 8,301.11 ล้านบาทในปีนี้ ส่วนสำนักพัฒนาสังคมได้รับงบประมาณลดลงเป็นสัดส่วนมากที่สุด ลดลง 48.55% ทั้งนี้ สำนักที่ได้รับงบประมาณมากที่สุด 3 อันดับแรกของปี 2570 ได้แก่ สำนักการระบายน้ำได้รับงบประมาณมากที่สุด คิดเป็นสัดส่วน 9.24% ของงบประมาณปี 2570 อันดับ 2 สำนักการโยธา 9.10% และสำนักการจราจรและขนส่ง 8.84%

ร่างงบประมาณรายจ่ายของกรุงเทพมหานครประจําปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 จํานวน 93,918.922 ล้านบาท เพิ่มขึ้นจากปี 2569 จำนวน 1,083.23 ล้านบาท หรือ 1.18% ในจำนวนนี้แบ่งเป็น งบของสำนักต่างๆ รวมกัน 50,928.06 ล้านบาท งบสำนักงานเขต 21,842.92 ล้านบาท งบกลาง 17,721.61 ล้านบาท งบมหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช 2,507.41 ล้านบาท และงบประมาณรายจ่ายของการพาณิชย์ 918.92 ล้านบาท

จากสำนักงานของ กทม. ทั้งหมด 20 สำนัก สำนักจราจรขนส่ง ซึ่งมีภารกิจออกแบบระบบการจราจรและขนส่งในกรุงเทพฯ โดยประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้รับงบประมาณรวมทั้งสิ้น 8,301.11 ล้านบาท คิดเป็น 11.41% ของงบประมาณทั้งหมด โดยเกินครึ่งเป็นเป็นค่าจ้างเดินรถและซ่อมบำรุง และค่าภาษีที่ดินโครงการระบบขนส่งมวลชนสายสีเขียว ช่วงหมอชิต– สะพานใหม่ – คูคตและช่วงแบริ่ง-สมุทรปราการ 4,492.50 ล้านบาท ขณะที่สำนักพัฒนาสังคม  ซึ่งมีภารกิจพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนได้รับงบประมาณรวม 441.51 ล้านบาท คิดเป็น 0.47% ของงบประมาณทั้งหมด โดยเกือบครึ่งหนึ่ง 190.03 ล้านบาท เป็นงบบริหารทรัพยากรบุคคล รองลงมาเป็นงบเกี่ยวกับการฝึกอาชีพและพัฒนาฝีมือแรงงาน 143.76 ล้านบาท

นอกจาก สำนักการจราจรและขนส่งแล้วที่ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น ยังมีอีก 6 สำนัก สำนักสิ่งแวดล้อม เพิ่มขึ้น 25.53% สำนักยุทธศาสตร์และประเมินผล เพิ่มขึ้น 9.72%  สำนักงานเลขานุการผู้ว่าฯ เพิ่มขึ้น 5.29% สำนักปลัด กทม. เพิ่มขึ้น 4.08% สำนักการระบายน้ำ เพิ่มขึ้น 3.12%  และสำนักงบประมาณ เพิ่มขึ้น 2.98%

สำนักที่ได้รับงบประมาณน้อยลงจากปี 2569 นอกจากสำนักพัฒนาสังคมแล้ว มีอีก 12 สำนัก ที่ได้รับงบประมาณลดลง สำนักงานเลขานุการสภากรุงเทพมหานคร ลดลง 35.93%  สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง ลดลง 26.04% สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ลดลง 20.11% สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการกรุงเทพมหานคร ลดลง 18.96% สำนักวัฒนธรรม กีฬา และการท่องเที่ยว ลดลง 16.78 % สำนักการโยธา ลดลง 13.88% สำนักการศึกษา ลดลง 8.81% สำนักอนามัย ลดลง 8.1.% สำนักเทศกิจ ลดลง  2.94%  สำนักการคลัง ลดลง 2.25% สำนักการแพทย์ ลดลง 1.49% และสำนักดิจิทัล ลดลง 0.47%

งบลดลงเกือบทุกเขต มี 5 เขตงบเพิ่ม จตุจักรเพิ่มสัดส่วนสูงสุด

ร่างงบประมาณรายจ่ายของกรุงเทพมหานครประจําปีงบประมาณ พ.ศ. 2570  มีงบสำนักงานเขตรวม 21,842.92 ล้านบาท คิดเป็น 23.26 % ของงบทั้งหมด เมื่อเทียบกับปี 2569 พบว่า มี 5 เขตที่ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น อีก 45 เขตได้รับงบประมาณลดลง เขตจตุจักรงบเพิ่มเป็นสัดส่วนมากที่สุด 18.10% ขณะที่เขตบึงกุ่มลงลง 29.02%

5 เขตที่งบประมาณเพิ่มขึ้น ได้แก่ จตุจักรเพิ่มขึ้น 18.10% จากปี 2569 โดยในปี 2570 ได้รับงบ 643.85 ล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นงบบุคลากรมากที่สุด 292.40 ล้านบาท รองลงมาเป็นงบบำรุงซ่อมแซม ถนน ตรอก ซอย สะพาน รวมทั้งทางระบายน้ำ 121.34 ล้านบาท อันดับ 2 บางพลัด เพิ่มขึ้น  5.19% บางบอน เพิ่มขึ้น 3.37% คลองสาน เพิ่มขึ้น  2.05% และภาษีเจริญเพิ่มขึ้น  0.29%

เขตที่ได้งบลดลงมากที่สุด 5 อันดับแรกคือ บึงกุ่ม ลดลง 29.02% จากปี 2569 โดยในปี 2570 ได้รับงบ  431.22 ล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นงบบุคลากรมากที่สุด 176.69 ล้านบาท รองลงมาเป็น งานงบประมาณโรงเรียน 107.60 ล้านบาท รองลงมา บางเขน ลดลง 24.61% อันดับ 3 ดอนเมือง ลดลง 24.30% อันดับ 4 มีนบุรี ลดลง 23.81% และอันดับ 5 คลองสามวา ลดลง 22.46%

เขตที่ได้รับงบประมาณมากที่สุดคือ ลาดกระบัง 792.44 ล้านบาท ซึ่งมีงบบำรุงซ่อมแซม ถนน ตรอก ซอย สะพาน รวมทั้งทางระบายน้ำมากที่สุดรองจากงบบุคลากร 170.06 ล้านบาท อันดับ 2 หนองจอก 779.41 ล้านบาท และอันดับ 3 บางขุนเทียน 751.05 ล้านบาท ขณะที่ปี 2569 เขตที่ได้รับงบประมาณมากที่สุดได้แก่ หนองจอก บางขุนเทียน และมีนบุรี จะเห็นว่า เขตบางขุนเทียนติดอันดับ 2 ของเขตที่ได้รับงบประมาณมากที่สุด 2 ปีซ้อนทั้งที่งบประมาณลดลงจาก 859.89 ล้านบาท เหลือ 751.05 ล้านบาท คิดเป็นสัดส่วน 12.66% โดยใน ปี 2570 งบซ่อมแซมอยู่ที่ 170.60 ล้านบาท ลดลงจากปี 2569 จำนวน 328.32 ล้านบาท

ดาวน์โหลดข้อมูลร่างข้อบัญญัติงบประมาณประจำปี 2570 ได้ที่ สำนักงบประมาณ กทม.

The post สำรวจร่างงบปี 70 ของ กทม. สำนักการจราจรฯ เพิ่ม 150% มีเพียง 5 เขตที่งบเพิ่ม โดยเขตจตุจักรสูงสุด appeared first on Rocket Media Lab.

คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบร่าง พ.ร.บ.ปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. (การปรับปรุงโครงสร้างการแบ่งส่วนราชการกระทรวงวัฒนธรรม และกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา) ตามที่สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) เสนอเมื่อวันที่14 ก.ค. 2569 โดยในการปรับโครงสร้างจะเปลี่ยนเป็นกระทรวงกีฬาที่มีสำนักงานปลัดกระทรวงกีฬา กรมพลศึกษา มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ ส่วนงานด้านการท่องเที่ยวที่ประกอบด้วยกรมการท่องเที่ยว องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) จะโอนไปกระทรวงวัฒนธรรมเป็นกระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว

จาก ร่าง พ.ร.บ.งบประมาณปี 2570 กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ได้รับงบประมาณ 5,856.18 ล้านบาท แบ่งเป็นงบที่เกี่ยวกับการกีฬา 2,451.35 ล้านบาท งบที่เกี่ยวกับการท่องเที่ยว 3,404.83 ล้านบาท

สำหรับงบที่เกี่ยวกับการท่องเที่ยวกระจาย 3,404.83 ล้านบาท อยู่ในกรมการท่องเที่ยว สำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน นอกจากงบประมาณบุคคลากร 1,217.75 ล้านบาทแล้ว งบประมาณส่วนใหญ่อยู่ที่ 3 โครงการหลักรวม 1,269.10 ล้านบาท แบ่งเป็นโครงการยกระดับบริการความปลอดภัยและบริหารจัดการท่องเที่ยวให้ได้มาตรฐาน 532.17 ล้านบาท โครงการส่งเสริมและพัฒนาเพื่อยกระดับคุณภาพสินค้าและบริการ 418.10 ล้านบาท ซึ่งเป็นโครงการจัดทำป้ายเข้าสู่แหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่เขตอำเภอน่าเที่ยวทั่วประเทศ 165 ล้านบาท และโครงการยกระดับภาพลักษณ์การท่องเที่ยวไทย 318.82 ล้านบาท ซึ่งเป็นส่วนใหญ่เป็นค่าใช้จ่ายการส่งเสริมการถ่ายทำภาพยนตร์ต่างประเทศในประเทศไทย 310.98 ล้านบาท

งบท่องเที่ยวยังอยู่ในการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.)  ซึ่งเป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจด้านการส่งเสริมการท่องเที่ยว อีก 5,756.81 ล้านบาท โดยเป็นงบโครงการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมากที่สุด 2,400.34 ล้านบาท ซึ่งเป็นการส่งเสริมการตลาดทั้งในและต่างประเทศ รองลงมาเป็นโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และวัฒนธรรม 1,041.88 ล้านบาท ที่เป็นค่าใช้จ่ายในการส่งเสริมกิจกรรมระดับนานาชาติมากที่สุด 670 ล้านบาท นอกจากนี้เป็นค่าใช้จ่ายบุคลากร 997.18 ล้านบาท

ในกรณีที่มีการปรับโครงสร้างกระทรวงฯ ใหม่เป็น กระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวโดยรวมงบประมาณของหน่วยงานด้านการท่องเที่ยว ที่เดิมอยู่ในกระทรวงการท่องเที่ยวและการกีฬา และ ททท. ดังที่ สุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รมว.การท่องเที่ยวและกีฬาให้สัมภาษณ์ มารวมเข้ากับกระทรวงวัฒนธรรมที่ในปี 2570 ได้รับงบประมาณ 8,463.30 ล้านบาท จะทำให้กระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวมีงบประมาณจากงานด้านการท่องเที่ยวเพิ่มขึ้น 9,161.64 ล้านบาท เป็น 17,624.94 ล้านบาท

งบที่เกี่ยวกับการกีฬากระจายอยู่ในกรมพลศึกษา มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ และสำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา 2,451.35 ล้านบาท  ซึ่งงบประมาณส่วนใหญ่เป็นงบมหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ โครงการส่งเสริมการออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการ และโครงการพัฒนาศักยภาพนักกีฬาสู่ความเป็นเลิศ และรายการค่าใช้จ่ายบุคลากรภาครัฐ ส่งเสริมและพัฒนาการกีฬาและนันทนาการ

การกีฬาแห่งประเทศไทย (กกท.) ซึ่งเป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจส่งเสริมการกีฬา ได้รับงบ 3,445.74 ล้านบาท โดยเป็นงบการบริหารจัดการกีฬาเพื่อความเป็นเลิศ ต่อยอดสู่กีฬาอาชีพและกีฬามวยมากที่สุด 1,303.54 ล้านบาท ซึ่งมีงบส่งนักกีฬาเข้าร่วมการแข่งขันกีฬาระดับนานาชาติมากที่สุด 328.94 ล้านบาท รองลงมาเป็นงบการจัดการแข่งขันกีฬาระดับชาติ 295.07 ล้านบาท การจัดการแข่งขันกีฬาขี่ม้า รายการ Royal Horse Show – Bangkok CDI 5* and CSI 5*  274.26 ล้านบาท อันดับสองของงบ กกท. เป็นงบพัฒนาศูนย์บริการกีฬาของ กกท. ทั้งในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค 968.08 ล้านบาท อันดับสาม งบเพื่อส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการแข่งขันกีฬาระดับนานาชาติ  437.59 ล้านบาท ซึ่งมีงบการส่งเสริม สนับสนุนกิจกรรมกีฬามวยให้เป็นอุตสาหกรรมกีฬา 294.32 ล้านบาท

เมื่อพิจารณาจากร่าง พ.ร.บ. งบประมาณประจำปี 2570 การปรับโครงสร้างกระทรวงใหม่เป็นกระทรวงกีฬา คาดว่าจะมีงบด้านกีฬาจากกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาเดิม และในกรณีที่รวมงบของ กกท.ด้วย กระทรวงกีฬาจะมีงบประมาณรวม 5,897.09 ล้านบาท

ขั้นตอนต่อจากนี้ หลังจาก ครม.เห็นชอบการปรับโครงสร้างกระทรวงใหม่แล้ว จะต้องนำเข้าสู่สภาผู้แทนราษฎร เพื่อพิจารณาในวาระ 1-3 ก่อนเข้าสู่วุฒิสภา คาดว่าน่าจะเสร็จภายในสิ้นปี 2569 หรือต้นปี 2570

The post เมื่อแยกท่องเที่ยวออกจากกีฬา กระทรวงใหม่จะมีงบฯ ประมาณเท่าไร appeared first on Rocket Media Lab.

.

ดู Bangkok Index ได้ที่ https://bkkindex.rocketmedialab.co/

The post สมุดจดการบ้าน ส.ก. 2569 : แต่ละเขตมีปัญหาอะไรที่ ส.ก. ต้องทำการบ้าน appeared first on Rocket Media Lab.

ในการเลือกตั้งครั้งนี้ ทีม Vote62 ซึ่งประกอบด้วย iLaw, Opendream และ Rocket Media Lab ร่วมกับ We Watch ได้เชิญชวนประชาชนร่วมเป็นผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้ง เพื่อช่วยกันติดตามความโปร่งใสของกระบวนการเลือกตั้งท้องถิ่นทั้งสองพื้นที่

การสังเกตการณ์ครั้งนี้มีทั้งสิ่งที่ประสบความสำเร็จและความท้าทาย แต่ทุกครั้งที่ได้เฝ้าสังเกตและตรวจสอบกระบวนการเลือกตั้ง ก็ทำให้เราได้เรียนรู้บทเรียนใหม่ๆ ที่จะนำไปสู่การพัฒนาการจัดการเลือกตั้งและการสังเกตการณ์ในอนาคต

อาสาสมัครกรุงเทพฯ กระจายใน 265 หน่วย คิดเป็น 4%

ในกรุงเทพฯ อาสาสมัครที่รายงานข้อมูลผ่านแพลตฟอร์ม Vote62 กระจายตัวอยู่ในหน่วยเลือกตั้ง 265 หน่วย จากทั้งหมด 6,629 หน่วย หรือคิดเป็นประมาณ 4% ของหน่วยเลือกตั้งทั้งหมด

แม้สัดส่วนผู้สังเกตการณ์จะครอบคลุมเพียงร้อยละ 4 ของหน่วยเลือกตั้ง แต่เมื่อพิจารณาบริบทที่การเลือกตั้งท้องถิ่นครั้งนี้ไม่ได้มีการแข่งขันเข้มข้นเท่าการเลือกตั้งระดับชาติ กระแสความตื่นตัวก่อนวันออกเสียงมีน้อย และการจัดการเลือกตั้งเป็นไปโดยเรียบร้อย จำนวนผู้สังเกตการณ์ที่ไปช่วยกันทำหน้าที่ทุกคนสะท้อนให้เห็นว่า ยังมีประชาชนที่พร้อมติดตามตรวจสอบการเลือกตั้งอย่างต่อเนื่อง โดยไม่จำเป็นต้องรอให้เกิดสถานการณ์วิกฤตหรือข้อถกเถียงทางการเมืองจึงจะเข้ามามีส่วนร่วม

อาสาสมัครกระจายตัวอยู่ใน 43 เขต จากทั้งหมด 50 เขตของกรุงเทพมหานคร โดย 10 เขตที่มีผู้สังเกตการณ์มากที่สุด ได้แก่

1. ดอนเมือง 42 หน่วย
2. สายไหม 19 หน่วย
3. วัฒนา 17 หน่วย
4. ทวีวัฒนา 16 หน่วย
5. ทุ่งครุ 13 หน่วย
6. ห้วยขวาง 11 หน่วย
7. จตุจักร 10 หน่วย
8. บางซื่อ 10 หน่วย
9. หลักสี่ 9 หน่วย
10. พระโขนง 8 หน่วย

ส่วนเขตที่ไม่มีผู้สังเกตการณ์ส่งภาพถ่ายรายงานเข้ามาในระบบของเว็บไซต์ Vote62.com มี 7 เขต ได้แก่ ดุสิต สัมพันธวงศ์ ปทุมวัน ตลิ่งชัน บางขุนเทียน สะพานสูง และประเวศ

พัทยามีอาสาสมัครครบทั้ง 113 หน่วยเลือกตั้ง

สำหรับการเลือกตั้งเมืองพัทยา ทีมงาน iLaw และ We Watch ได้วางแผนจัดอาสาสมัครให้ครอบคลุมทุกหน่วยเลือกตั้งทั้ง 113 หน่วย โดยอาสาสมัครส่วนใหญ่เดินทางจากกรุงเทพมหานครไปปฏิบัติหน้าที่ และมีการจัดระบบแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบด้วยกันเพื่อให้มีกำลังคนครอบคลุมได้ทั้งหมด

ผลจากการมีผู้สังเกตการณ์ครบทุกหน่วย ทำให้หลังปิดหีบเลือกตั้งสามารถรวบรวมและสรุปผลคะแนนได้ตั้งแต่เวลาประมาณ 21.15 น. ระหว่างการรายงานข้อมูลพบข้อผิดพลาด (อ่านเพิ่มที่ https://www.ilaw.or.th/articles/58411) จากการนับและการบันทึกคะแนนในบางหน่วย ซึ่งเป็นความคลาดเคลื่อนที่เกิดขึ้นโดยไม่เจตนา ส่วนใหญ่ผู้สังเกตการณ์สามารถทักท้วงได้ทันเวลา และกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) ได้ตรวจสอบและแก้ไขข้อมูลก่อนประกาศผล ทำให้กระบวนการโดยรวมเป็นไปอย่างรวดเร็วและเรียบร้อย

บทเรียนและข้อเสนอเพื่อพัฒนาการจัดการเลือกตั้ง

จากบทเรียนในครั้งนี้พบแง่มุมที่น่าสนใจ และสามารถนำเป็นบทเรียนไปสู่การออกแบบการวางแผนสังเกตการณ์การเลือกตั้ง รวมถึงข้อเสนอต่อหน่วยงานที่มีหน้าที่โดยตรงต่อการจัดการการเลือกตั้งอย่าง กกต. และหน่วยงานท้องถิ่น ดังนี้

ใบขีดคะแนนคือข้อมูลสำคัญที่สุดในการตรวจสอบผลเลือกตั้ง

ระหว่างการนับคะแนน เจ้าหน้าที่จะเปิดบัตรเลือกตั้งทีละใบ ขานหมายเลขผู้สมัคร และบันทึกคะแนนลงในใบขีดคะแนนด้วยวิธีขีดนับ ก่อนจะรวมคะแนนและบันทึกลงในใบรวมคะแนน

จากการสังเกตการณ์ครั้งนี้พบว่า ขั้นตอนที่มีโอกาสเกิดความผิดพลาดมากที่สุด คือการถ่ายโอนข้อมูล (อ่านเพิ่มที่ https://www.ilaw.or.th/articles/58411) จากใบขีดคะแนน (แบบ 5/6 สำหรับการเลือกตั้งท้องถิ่น และแบบ 5/11 สำหรับการเลือกตั้งสส.) ไปยังใบรวมคะแนน (แบบ 5/7 และแบบ 5/18 ตามลำดับ)

ในกรณีของเมืองพัทยา พบความคลาดเคลื่อนในขั้นตอนนี้หลายกรณี แม้ทั้งหมดจะเป็นความผิดพลาดที่ไม่ได้เกิดจากเจตนา และไม่ทำให้เปลี่ยนแปลงผลการเลือกตั้ง เมื่อผู้สังเกตการณ์สามารถทักท้วง และกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งได้แก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องทันที แต่ก็ยังมีบางหน่วยที่ทักท้วงไม่ทันและไม่ได้รับการแก้ไข

ควรบันทึกวิดีโอการนับคะแนนตั้งแต่ต้นจนจบ

หลักฐานที่เป็นไฟล์วิดีโอเหล่านี้ก็มีความสำคัญ หากเกิดข้อสงสัยหรือข้อโต้แย้งภายหลังว่าการนับคะแนนไม่ถูกต้อง หรือไม่สุจริตเป็นธรรม ภาพบันทึกจะเป็นหลักฐานที่ช่วยตรวจสอบข้อเท็จจริง ลดข้อขัดแย้ง และเสริมสร้างความเชื่อมั่นต่อกระบวนการเลือกตั้งได้

ทุกวันนี้มีประชาชนจำนวนหนึ่งที่ตั้งกล้องถ่ายทอดสดการนับคะแนนทางเฟซบุ๊ก ยูทูป หรือติ๊กต่อกอยู่แล้ว จึงไม่เป็นการยากเกินไปหากกกต. จะสนับสนุนกิจกรรมนี้และจัดเตรียมงบประมาณเพื่อสร้างระบบการบันทึกวิดีโอเองทุกหน่วย เพื่อยืนยันความถูกต้องและลดปัญหาข้อโต้แย้งในภายหลัง

กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานานเกินไป

จากการสังเกตการณ์ทั้งในการเลือกตั้งครั้งนี้และการเลือกตั้งที่ผ่านมา พบว่า กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งต้องเริ่มปฏิบัติหน้าที่ตั้งแต่ช่วงเช้า และทำงานต่อเนื่องจนเสร็จสิ้นการนับคะแนนและจัดทำเอกสารในช่วงค่ำ รวมระยะเวลามากกว่า 12 ชั่วโมง

ช่วงเวลาที่ต้องใช้ความละเอียดและสมาธิมากที่สุด คือการนับคะแนนและการจัดทำเอกสาร กลับเป็นช่วงที่เจ้าหน้าที่มีความอ่อนล้าสะสมจากการทำงานตลอดทั้งวัน และเป็นช่วงเวลาค่ำที่แสงสว่างลดลง ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความผิดพลาดที่ไม่ได้เกิดจากเจตนา

ในระยะยาว หน่วยงานที่รับผิดชอบควรพิจารณาปรับรูปแบบการปฏิบัติงาน เช่น ออกแบบระบบการทำงานใหม่ หรือแบ่งกำลังเจ้าหน้าที่เป็นผลัด เพื่อลดภาระงานต่อเนื่องและรักษาประสิทธิภาพของการปฏิบัติหน้าที่

Vote62 ขอขอบคุณอาสาสมัครทุกคนที่ร่วมเป็นผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้ง และร่วมส่งข้อมูลจากพื้นที่ต่างๆ

ทุกการสังเกตการณ์ ทุกการรายงานข้อมูล และทุกการตั้งคำถาม ล้วนมีส่วนช่วยทำให้กระบวนการเลือกตั้งมีความโปร่งใสมากขึ้น พร้อมทั้งสร้างบทเรียนสำคัญที่จะนำไปสู่การพัฒนาการเลือกตั้งในอนาคต

The post  Vote62 ขอบคุณประชาชนที่ร่วมสังเกตการณ์การเลือกตั้งชวนคุยกันถึงบทเรียนที่เราได้รับจากเลือกตั้ง กรุงเทพฯ – พัทยา appeared first on Rocket Media Lab.

หากย้อนไปดูปัญหาเรื้อรังที่อยู่กับกรุงเทพฯ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาการจราจรติดขัด ทางเท้าผุพังไม่ได้มาตรฐาน สายสื่อสารรกรุงรัง ถนนเป็นหลุมเป็นบ่อตลอดเวลา ดังที่อยู่ในแพลตฟอร์มทราฟฟี่ฟองดูว์ในช่วง 4 ปีที่ผ่านมากว่า 1.3 ล้านเรื่อง ก็พบว่า มีเรื่องที่ต้องส่งต่อไปยังหน่วยงานอื่น 8% โดยเมื่อมีการร้องเรียนประเด็นเหล่านี้ คำตอบที่ได้กลับมามักออกมาในทำนองว่า กทม.ไม่มีอำนาจโดยตรงหรือเป็นความรับผิดชอบของหน่วยงานอื่น กทม. มีอำนาจโดยตรงเพียงบางเรื่อง เช่น จัดเก็บขยะ ดูแลสวนสาธารณะ แต่ส่วนใหญ่แล้ว ปัญหาหลายอย่างถูกผูกไว้กับหลายหน่วยงาน ทั้งรัฐส่วนกลางและองค์กรเอกชนอื่นๆ ทำให้ กทม. ทำได้แค่ “ประสาน” แต่ไม่อาจบังคับได้

Rocket Media Lab ชวนสำรวจว่า ปัญหาที่ประชาชนในกรุงเทพฯ ต้องเผชิญอยู่ทุกวัน กรุงเทพฯ ซึ่งเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ และมีผู้บริหารเมืองที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนโดยตรงมีความซับซ้อนอย่างไร เหตุใดกรุงเทพฯ จึงไม่สามารถแก้ไขได้โดยลำพัง

ทางเท้า-ถนน กทม. พื้นที่แห่งความซับซ้อน

จากข้อมูลการร้องเรียนในแพลตฟอร์มทราฟฟี่ฟองดูว์ 4 ปีระหว่างมิถุนายน 2565 ถึงพฤษภาคม 2569 พบว่า 5 ประเด็นที่มีเรื่องร้องเรียนมากที่สุดได้แก่ ทางเท้า ถนน ผิดกฎจราจร ไฟฟ้า และความสะอาด เฉพาะทางเท้า ซึ่งเป็นอันดับ 1 จำนวน 145,449 เรื่อง คิดเป็น 11.14% ปัญหามักเป็นเรื่องทางเท้าผุพัง ฝาท่อชำรุด การขับขี่และจอดรถบนทางเท้า หาบเร่แผงลอย ไฟส่องทาง เมื่อเข้าไปดูข้อมูลเกี่ยวกับความคืบหน้าพบว่า สัดส่วนของเรื่องร้องเรียนที่ได้รับการแก้ไขสำเร็จอยู่ที่ประมาณ 80% อีกราว 20% อยู่ระหว่างการดำเนินการ

ในขั้นตอนการแก้ปัญหา นอกจากการส่งต่อให้กับหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงของ กทม.เช่น สำนักงานเขต ฝ่ายเทศกิจ สำนักการจราจรและขนส่ง แล้ว ยังมีการส่งต่อให้หน่วยงานอื่นๆ แก้ปัญหาด้วย ทั้งรัฐและเอกชน ขึ้นอยู่กับพื้นที่และลักษณะของเรื่อง

แม้ กทม.จะมีอำนาจดูแลทางเท้า ตามกฎหมาย พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 มาตรา 89 ที่กำหนดให้ กทม. มีหน้าที่ดูแลรักษาที่สาธารณะ ถึงกระนั้นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ต้องประสานงานกับหลายหน่วยงานก็เพราะว่าทางเท้าของกทม. เป็นหนึ่งในพื้นที่ทับซ้อน โดยในระดับผิวถนนทางเท้าอยู่คู่กับถนน ซึ่ง ถนนและซอยในกรุงเทพฯ นั้นมีหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบอย่างน้อย 3 ประเภทหน่วยงานก็คือ สำนักการโยธา กทม. สำนักงานเขต และหน่วยงานอื่นๆ เช่น กรมทางหลวง การทางพิเศษแห่งประเทศไทย การรถไฟแห่งประเทศไทย ไปจนถึงสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ และหน่วยงานทางทหาร

ทางเท้ายังเป็นพื้นที่รองรับอุปกรณ์สาธารณูปโภคทั้งบนและใต้ทางเท้า ใต้ทางเท้ามี ท่อสายไฟใต้ดินของ กฟน. ท่อแก๊สใต้ดินของ ปตท. ท่อระบายน้ำของกทม. ท่อประปาของกปน. สายสื่อสารของบริษัทโทรคมนาคมต่างๆ

บนทางเท้ามี เสาไฟฟ้าของกฟน. สายสื่อสาร ของบริษัทโทรคมนาคม ต้นไม้ของกทม. ป้ายจราจรของกรมทางหลวง การทางพิเศษแห่งประเทศไทย ตำรวจหรือกทม. หาบเร่แผงลอย ของกทม. ท่อดับเพลิงของกปน. ตู้ไปรษณีย์ของบริษัทไปรษณีย์ไทย แต่ละหน่วยงานมี พ.ร.บ. ของตัวเอง

ขณะที่ถนนซึ่งเกี่ยวเนื่องกับทางเท้า มีจำนวนเรื่องร้องเรียนมากเป็นอันดับ 2 โดยปัญหาส่วนใหญ่มักเป็นเรื่อง ผิวถนนชำรุด การทำฝาท่อบนถนน การเปิดปิดสัญญาณไฟจราจร การจอดรถริมทาง การจัดการจราจร การก่อสร้างบนถนน เช่นเดียวกันกับทางเท้า การแก้ปัญหาบนถนนในกรุงเทพฯ ขึ้นอยู่กับว่าปัญหานั้นเกิดที่ไหน และเป็นปัญหาอะไร เพราะถนนในกรุงเทพฯ ก็มีหน่วยงานรับผิดชอบหลายชั้นเช่นกัน

ในแง่ของพื้นที่รับผิดชอบ หน่วยงานหลักที่รับผิดชอบถนนสาธารณะในกรุงเทพฯ เป็นไปตาม พ.ร.บ. ทางหลวง พ.ศ. 2535 ที่แบ่งทางหลวงออกเป็นประเภทต่างๆ ถนนในกรุงเทพฯ ประกอบด้วยทางหลวงพิเศษ (มอเตอร์เวย์)  และทางหลวงแผ่นดินสายหลัก เช่น ถนนวิภาวดีรังสิต กรมทางหลวงดูแล ทางด่วนที่อยู่ภายใต้กำกับของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย ทางหลวงท้องถิ่น ที่สำนักการโยธาและสำนักงานเขต เป็นผู้ดูแล ยังมีถนนที่อยู่ภายใต้การดูแลของหน่วยงานอื่นๆ ที่ไม่ได้สังกัดกทม.เป็นเจ้าของด้วย เช่น การรถไฟแห่งประเทศไทย ไปจนถึงสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ และหน่วยงานทางทหาร ซึ่งมีกฎหมายเฉพาะตัว กทม. ไม่สามารถเข้าไปจัดการได้เอง

ขณะเดียวกัน จากลักษณะของปัญหาที่หลากหลายบนถนน เช่น การทำผิดกฎจราจร ถนนยุบจากการก่อสร้างรถไฟฟ้า ทำให้ต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานอื่น นอกสังกัด กทม. ตัวอย่างจากการร้องเรียนเช่น การจอดรถในช่องทางซ้ายสุดซึ่งเป็นที่ห้ามจอด เมื่อดูความรับผิดชอบของหน่วยงานจะพบว่า กทม.สร้างถนนและโครงสร้างจราจรต่างๆ รวมทั้งเป็นผู้ลงทุนติดตั้งสัญญาณไฟและระบบควบคุม ส่วนตำรวจจราจรทำหน้าที่ควบคุมสัญญาณไฟ และแม้ กทม. จะพัฒนาติดตั้งระบบอัจฉริยะแล้ว แต่ต้องขอความร่วมมือกับตำรวจในพื้นที่ ส่วนการออกใบสั่งและการจับกุมรถที่จอดในที่ห้ามจอดเป็นอำนาจของตำรวจ ยังไม่นับว่ามีปัญหาจราจรที่เกิดจากโครงการก่อสร้างรถไฟฟ้าต่างๆ เช่น กรณีดินถล่มบริเวณจุดก่อสร้างสถานีรถไฟฟ้าวชิรพยาบาล ปัญหาถนนชำรุด การจัดเส้นทางจราจรใหม่อันเป็นผลจากการโครงการก่อสร้างรถไฟฟ้าสายสีส้ม กทม. ทำได้เพียงเจรจา หรือประสาน ไม่มีอำนาจหยุดหรือสั่งปรับแผนใหม่ได้โดยตรง

สกายวอล์คเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน

สกายวอล์ค ทางเดินเท้ายกระดับที่กระจายอยู่หลายพื้นที่เชื่อมต่อกับสถานีรถไฟฟ้าในกรุงเทพฯ เป็นหนึ่งในพื้นที่กึ่งสาธารณะกึ่งเอกชน เพราะสร้างบนพื้นที่สาธารณะ เปิดให้ประชาชนสัญจรผ่านไปมาได้ แต่พื้นที่บางส่วนเอกชนมีอำนาจในการดำเนินการ เช่น กำหนดเวลาเปิด-ปิด การติดตั้งและเข้าถึงข้อมูลในกล้องวงจรปิด การที่เส้นทางถูกแบ่งเป็นส่วนๆ ตามความเป็นเจ้าของพื้นที่บริเวณนั้นทำให้เกิดความซับซ้อนในการบริหารจัดการ

ตัวอย่างเรื่องร้องเรียนในแพลตฟอร์มทราฟฟี่ฟองดูว์ เมื่อวันที่  3 เม.ย. 2567 

“ปัญหา: พื้นที่บนสกายวอล์ค ประชาชนแจ้งว่ายังคงพบการตั้งวางขายสินค้าที่บริเวณดังกล่าวอยู่เช่นเดิม ต้องการให้มีการปรับผู้ที่กระทำผิดอย่างจริงจังด้วย อ้างอิงเลขที่รับแจ้ง BWFZCE เมื่อวันที่ 24 ก.พ. 67 เจ้าหน้าที่เทศกิจเข้าตรวจสอบบริเวณทางเชื่อม BTS ลาดพร้าวแล้ว ขณะลงพื้นที่ตรวจสอบไม่พบมีการตั้งวางขายสินค้าบนทางเชื่อมตามที่ร้องเรียน เจ้าหน้าที่จึงได้ดำเนินการดังนี้

1. พื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่ของสถานีรถไฟฟ้า BTS ซึ่งผู้ร้องเรียนสามารถแจ้งเรื่องร้องเรียนร้องทุกข์ได้กับบริษัทระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัน (จำกัดมหาชน)

2. เจ้าหน้าที่เทศกิจได้ประสานสอบถามกับเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยในบริเวณดังกล่าว ทราบว่าได้มีการตรวจตราและเฝ้าระวังไม่ให้มีการวางขายสินค้าหรือการเรี่ยไรบริเวณทางสัญจรอย่างต่อเนื่อง เพื่อแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนผู้ใช้ทางเชื่อมในการสัญจร

ประชาชนแจ้งว่าเมื่อเวลาประมาณ 18.14 น. วันที่ 4 มีนาคม 2567 ประชาชนยังพบเจอว่ามีการขายของประมาณ 5 ราย ให้มาตรวจจับทั้งสองด้าน ทั้งจากด้าน บีทีเอส และด้านยูเนี่ยนมอลล์ อยากให้เจ้าหน้าที่จับปรับอย่างจริงจัง…”

หรือ

“วันนี้ตอนประมาณเกือบสามทุ่ม เรากำลังเดินบนสกายวอคบีทีเอสอโศกมุ่งหน้าไปทางเชื่อมตึกไทมสแควร์ ได้เจอกับนักเที่ยวผู้ชายเกาหลี วิ่งหน้าตาตื่นมา บอกว่าโดนเลดี้บอยใส่ชุดสีเหลืองล้วงกระเป๋า ต้องการความช่วยเหลือ เราทำอะไรไม่ถูก ไม่รู้จะช่วยยังไงดี ได้แต่บอกเค้าว่าน่าจะต้องแจ้งตำรวจ แต่ไม่เป็นไรมีกล้อง cctv แล้วก็พาเค้าไปหาเจ้าหน้าที่บีทีเอสเพื่อถามว่าเราจะช่วยเค้ายังไงได้บ้าง จนท บีทีเอสแจ้งว่าสกายวอคไม่มีกล้องวงจรปิด มีแค่หน้าโรงแรมโซฟิเทล นักท่องเที่ยวต้องไปแจ้งความที่ สน ลุมพินีเอง แต่ตอนนั้น นทท ไม่มีเงินติดตัว และเราก็ไม่สะดวกใจที่จะพาเค้าไปถึง สน ลุมพินี แต่สุดท้ายได้โทรแจ้ง 191 ให้ส่งตำรวจมาช่วยเหลือแล้ว จนท ของบีทีเอสบอกว่าตรงนั้นเกิดเหตุบ่อยมาก แต่ไม่มีกล้องวงจรปิด จึงอยากร้องเรียน กทม ว่าควรมีกล้อง เพื่อความปลอดภัยนะคะ แถวนั้นคนเดินเยอะมาก เช่นกรณีนี้ คือไม่สามารถตามตัวคนร้ายได้เลย การมีกล้องจะทำให้คนร้ายไม่กล้าทำความผิดนะคะ รบกวนผู้เกี่ยวข้องช่วยพิจารณาด้วยค่ะ”

การดำเนินการใดๆ กับทางเชื่อมระหว่างสถานีรถไฟฟ้าจะขึ้นอยู่กับว่า เส้นทางนั้นเป็นสัมปทานแบบใด และจุดนั้นอยู่ในความรับผิดชอบของใคร

• สกายวอล์คเส้นทางสัมปทานกับบีทีเอส (สายสีเขียวหลัก) กทม.เป็นเพียงผู้ออกใบอนุญาตเท่านั้น เอกชนที่จะสร้างทางเชื่อมดำเนินการผ่านบีทีเอส ตัวอย่างเช่น แยกราชประสงค์ (Ratchaprasong Walk) ซึ่งสมาคมผู้ประกอบวิสาหกิจในย่านราชประสงค์ (RSTA) พัฒนาโครงข่ายทางเดินลอยฟ้า R-Walk ความยาว 1,150 เมตร เชื่อมต่อ 18 อาคารทั่วย่าน โดยสมาคมฯ ส่งมอบให้ กทม. ด้วยรูปแบบ MOU ที่ กทม. เป็นผู้ดูแลเพราะเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์บนที่สาธารณะ เอกชนเป็นผู้บำรุงรักษาในทางปฏิบัติ เช่น กล้องวงจรปิดเป็นของบีทีเอสที่ดูแลและเก็บรวบรวมข้อมูล
• สกายวอล์คเส้นทางส่วนต่อขยายโครงการที่กทม. ลงทุนเอง เช่น อ่อนนุช-แบริ่ง และตากสิน-บางหว้า เอกชนจะยื่นขออนุญาตมาที่ กทม. โดยตรง กทม. ได้กำหนด หลักเกณฑ์การอนุญาตและค่าตอบแทนการสร้างทางเชื่อมระหว่างระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานคร ส่วนต่อขยายกับอาคารบุคคลภายนอก 2555 ไว้ว่า ทางเชื่อมในส่วนที่อยู่เหนือที่สาธารณะจะตกเป็นกรรมสิทธิ์ของ กทม. ผู้ได้รับอนุญาต (เอกชน/เจ้าของอาคาร) รับผิดชอบค่าใช้จ่ายทั้งหมด ทั้งค่าก่อสร้าง ค่ารื้อย้ายสาธารณูปโภค ค่าภาษี ค่าธรรมเนียม ค่าตอบแทนรายปี และค่าใช้จ่ายอื่นๆ ไปจนกว่าจะสิ้นสุดการอนุญาต ส่วนการดูแลรักษาและความปลอดภัย ผู้รับใบอนุญาตจะต้องรับผิดชอบจัดการรักษาความปลอดภัยของประชาชน บำรุงดูแลรักษา ความสะอาด และความเป็นระเบียบเรียบร้อยบริเวณทางเชื่อม ทั้งระหว่างก่อสร้างและระหว่างใช้งาน รวมทั้งต้องรับผิดชอบต่อการกระทำที่อาจขัดต่อกฎหมาย รวมถึงความรับผิดชอบต่อการละเมิดและอุบัติภัยต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นบนทางเชื่อมทั้งหมด
• สกายวอล์คหรืออุโมงค์ใต้ดินที่เชื่อมต่อกับสถานีรถไฟฟ้า รฟม. ข้อบังคับ รฟม. ว่าด้วยหลักเกณฑ์การเชื่อมต่อหรือร่วมใช้กิจการรถไฟฟ้า พ.ศ. 2567 กำหนดให้ผู้รับสัมปทานมีหน้าที่ดูแล รักษา และบำรุงรักษาทรัพย์สินหรือระบบในส่วนที่ตนเองรับผิดชอบ

• สกายวอล์กที่ กทม. สร้างเอง และดูแลเอง ตัวอย่าง สกายวอล์คบริเวณอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ทางเดินยกระดับ (Sky Walk) เชื่อมสถานีวงเวียนใหญ่ บริเวณใต้สะพานข้ามแยกตากสิน สำนักงานเขตในพื้นที่นั้นรับผิดชอบ โดยมีเทศกิจคอยกำกับดูแลสภาพความเป็นระเบียบ
• สกายวอล์ครูปแบบอื่นๆ เช่น โครงการก่อสร้างสะพานลอยเดินเท้าสายสีเขียวและสายสีน้ำเงิน บริเวณถนนวิภาวดีรังสิต ห้าแยกลาดพร้าว ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) การรถไฟแห่งประเทศไทย การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย กรมทางหลวง และ กรุงเทพมหานคร ซึ่งแต่ละจุดก็อยู่ภายใต้การดูแลของหน่วยงานที่แตกต่างกัน หรือสกายวอล์คหน้าโรงพยาบาลศิริราช แยกอรุณอัมรินทร์ ก่อสร้างโดยโรงพยาบาลศิริราช กทม.โดยสำนักงานเขตบางกอกน้อยร่วมตรวจตราความสะอาด ความเป็นระเบียบเรียบร้อย

ในกรณีที่มีเหตุผิดปกติเกิดขึ้น ความสลับซับซ้อนของการจัดสรรความรับผิดชอบที่มีหลายรูปแบบก็สร้างความสับสนและยุ่งยากแก่ประชาชน ตัวอย่างเช่น เมื่อเกิดเหตุร้าย เช่น โดนทำร้ายในบริเวณนี้ ต้องการขอภาพจากกล้องวงจรปิด ซึ่งโดยทั่วไปในพื้นที่อื่นๆ กทม.เป็นผู้ติดตั้งและบำรุงรักษา และเชื่อมโยงข้อมูลจากกล้องวงจรปิดไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กองบังคับการตำรวจจราจร กองบัญชาการตำรวจนครบาล ประชาชน สิ่งที่เกิดขึ้นอาจจะเป็นต้องทำหนังสือขอภาพจากกล้องต่อเจ้าของกล้องแต่ละเจ้าของ ขั้นตอนมากมายและใช้เวลายาวนาน สกายวอล์คเป็นอีกตัวอย่างของดินแดนกึ่งกลางที่พื้นที่เดียวกัน มีเจ้าของหลายราย มีกฎหมายหลายฉบับที่ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อทำงานร่วมกัน

สกายวอล์คเป็นพื้นที่รอยต่อที่สะท้อนปัญหาเดิมของ กทม.ที่เป็นพื้นที่ซับซ้อนในรูปแบบใหม่ พื้นที่ลักษณะเดียวกัน มีเจ้าของหลายแบบ กฎหมายที่มีอยู่ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อทำงานร่วมกัน

กทม. มีอำนาจแก้ปัญหาเมืองหลวงมากแค่ไหน

กฎหมายที่ใช้บริหารกรุงเทพมหานครในปัจจุบันบังคับใช้มาตั้งแต่ 40 ปีที่แล้ว โดย พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 มาตรา 89 กำหนดหน้าที่ของกรุงเทพมหานคร (กทม.) ไว้ 27 ด้าน ดังนี้

(1) การรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน ทั้งนี้ตามข้อบัญญัติกรุงเทพมหานครและตามกฎหมายอื่นที่กำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของกรุงเทพมหานคร

(2) การทะเบียน ตามที่กฎหมายกำหนด

(3) การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย

(4) การรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง

(5) การผังเมือง

(6) การจัดให้มีและบำรุงรักษาทางบก ทางน้ำ และทางระบายน้ำ

(7) การวิศวกรรมจราจร

(8) การขนส่ง

(9) การจัดให้มีและควบคุมตลาด ท่าเทียบเรือ ท่าข้ามและที่จอดรถ

(10) การดูแลรักษาที่สาธารณะ

(11) การควบคุมอาคาร

(12) การปรับปรุงแหล่งชุมชนแออัดและการจัดการเกี่ยวกับที่อยู่อาศัย

(13) การจัดให้มีและบำรุงรักษาสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ

(14) การพัฒนาและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

(14 ทวิ) บำรุงรักษาศิลปะ จารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวัฒนธรรมอันดีของท้องถิ่น 

(15) การสาธารณูปโภค

(16) การสาธารณสุข การอนามัยครอบครัว และการรักษาพยาบาล

(17) การจัดให้มีและควบคุมสุสานและฌาปนสถาน

(18) การควบคุมการเลี้ยงสัตว์

(19) การจัดให้มีและควบคุมการฆ่าสัตว์

(20) การควบคุมความปลอดภัย ความเป็นระเบียบเรียบร้อยและการอนามัย ในโรงมหรสพและสถานบริการอื่น ๆ

(21) การจัดการศึกษา

(22) การสาธารณูปการ

(23) การสังคมสงเคราะห์

(24) การส่งเสริมการกีฬา

(25) การส่งเสริมการประกอบอาชีพ

(26) การพาณิชย์ของกรุงเทพมหานคร

(27) หน้าที่อื่น ๆ ที่มีกฎหมายระบุให้เป็นอำนาจหน้าที่ของผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ เทศบาลนคร หรือตามที่คณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี หรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมอบหมาย หรือที่กฎหมายระบุเป็นหน้าที่ของกรุงเทพมหานครพมหานคร

จะเห็นได้ว่า อำนาจหน้าที่ของ กทม. ถูกกำหนดไว้อย่างกว้างขวาง อย่างไรก็ตามก็มีข้อจำกัดว่า อำนาจหน้าที่ของ กทม. ใน 27 ด้านนี้ อยู่ภายใต้กฎหมายอื่น ซึ่งหากมีกฎหมายเฉพาะที่ให้อำนาจหน่วยงานส่วนกลางไว้ อำนาจผู้ว่าฯ ก็จะถูกจำกัดลงทันที

ส่วนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครมีอำนาจหน้าที่กำหนดนโยบายและบริหารกรุงเทพมหานครตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม อำนาจของผู้ว่าฯ จะถูกจำกัดไว้ด้วยในมาตรา 49 ว่า “(4) บริหารราชการตามที่คณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี หรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมอบหมาย”

นอกจาก พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการ กทม. พ.ศ. 2528 มาตรา 89 ที่ระบุอำนาจหน้าที่ของกทม. ยังมีกฎหมายที่ กทม. ใช้บ่อย คือ

• พ.ร.บ.รักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535 ที่ครอบคลุมเรื่องขยะ ทางเท้า สิ่งกีดขวางบนที่สาธารณะ ที่ให้อำนาจพนักงานเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น 
• พ.ร.บ. การสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ครอบคลุมเรื่องเหตุรำคาญ เสียง กลิ่น ขยะ โรงงานรบกวน ให้อำนาจ เจ้าพนักงานท้องถิ่น เจ้าพนักงานสาธารณสุข กทม. สั่งระงับเหตุรำคาญได้
• พ.ร.บ. ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ครอบคลุมเรื่องอาคารชำรุด กำหนดให้ราชการบริหารส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่รับผิดชอบเกี่ยวกับการ ควบคุม อาคาร ที่ปลูกสร้างในเขตพื้นที่
• พ.ร.บ. การผังเมือง พ.ศ. 2562 ครอบคลุมการวางแผนการใช้พื้นที่ เช่น ห้ามตั้งโรงงานในพื้นที่ที่อยู่อาศัย กทม. มีหน้าที่สำรวจ วิเคราะห์ และจัดทำร่างผังเมือง

ขณะที่ปัญหาต่างๆ ที่คนกรุงเทพฯ ประสบอยู่นั้น เกี่ยวข้องกับกฎหมายอีกหลายฉบับ ที่มีหลายหน่วยงานเป็นผู้ใช้อำนาจรับผิดชอบ ตัวอย่างปัญหาที่มีหลายหน่วยงานทับซ้อนกัน

• รถเมล์ไม่ทั่วถึง พ.ร.บ. การขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 และ พ.ร.บ. จัดตั้ง ขสมก. พ.ศ. 2519 ให้กรมขนส่งทางบกเป็นผู้กำหนดเส้นทาง ออกใบอนุญาต และควบคุมคุณภาพรถ กทม.เป็นเพียงแค่ผู้สนับสนุนด้านอื่นๆ เช่น จัดทำศาลารอรถโดยสายประจำทาง
• รถไฟฟ้าราคาแพง ไม่เพียงพอในชั่วโมงเร่งด่วน พ.ร.บ. การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2543 ที่ให้อำนาจการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) กำหนดอัตราค่าโดยสาร โดยมีกระทรวงคมนาคมเป็นผู้กำกับดูแล ในเส้นทางที่ กทม. เป็นคู่สัญญาโดยตรง กทม. ต้องเสนอต่อคณะรัฐมนตรี
• สายสื่อสารรกรุงรัง พ.ร.บ.ทางหลวง พ.ศ.2535 (มาตรา 47 วรรคสองและมาตรา 48 ววรคสอง) และกฎกระทรวงกำหนดค่าใช้เขตทางหลวงท้องถิ่น พ.ศ. 2567 กำหนดให้กทม. มีอำนาจและดำเนินการตัดและรื้อถอนสายสื่อสารที่ไม่ได้ใช้งาน หรือสายที่ติดตั้งโดยไม่ได้รับอนุญาตได้ โดยร่วมมือกับการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และ กสทช. เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยได้
• รถเมล์-รถบรรทุกควันดำ พ.ร.บ. การขนส่งทางบก พ.ศ. 2522, พ.ร.บ.จราจรทางบก  พ.ศ. 2522 และ ประกาศกรมการขนส่งทางบก เรื่อง กำหนดเกณฑ์มาตรฐานและวิธีการตรวจวัดค่าควันดำจากท่อไอเสียของรถตามกฎหมายว่าด้วยรถยนต์ พ.ศ. 2568 ให้กรมขนส่งทางบกมีอำนาจกำกับรถโดยสาร รถบรรทุก กทม. มีอำนาจกำกับเฉพาะรถยนต์ 4 ล้อ

จะเห็นได้ว่า กรอบกฎหมายนี้ไม่เอื้อต่อการแก้ปัญหาที่กรุงเทพฯ เผชิญอยู่มาอย่างยาวนาน เพราะต้องประสานกับหน่วยงานกลางที่มีกฎหมายเฉพาะ และอยู่ภายใต้นโยบายของแต่ละกระทรวงอีกด้วย

รถเมล์-รถไฟฟ้าที่ตรงใจคนกรุงเทพฯ พยายามแค่ไหนก็แพ้ ถ้าไม่แก้กฎหมาย

ปัญหาที่ชาวกรุงเทพฯ เรียกร้องมานาน แต่ไม่ได้รับการแก้ปัญหาคือ อำนาจในการบริหารจัดการขนส่งสาธารณะ ทั้งรถเมล์และรถไฟฟ้า เหตุผลสำคัญมาจากการที่ กทม. ไม่มีอำนาจโดยตรงในการจัดการขนส่งสาธารณะของตัวเอง

กรณีของรถเมล์ กทม. ไม่มีอำนาจจัดการรถเมล์ทุกด้าน เพราะเป็นความรับผิดชอบขององค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ ซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับของกรมขนส่งทางบก และกระทรวงคมนาคม กรมขนส่งทางบกเป็นผู้กำหนดเส้นทางและออกใบอนุญาต และควบคุมคุณภาพรถ ตาม พ.ร.บ. การขนส่งทางบก พ.ศ. 2522  ด้วยเหตุนี้ที่ผ่านมา  แทนที่เป็นการแก้ปัญหาการให้บริการขนส่งสาธารณะโดยตรง ที่เป็นความเดือดร้อนหลักของคนกรุงเทพฯ ทั้งราคาและการเข้าถึง ซึ่งส่งผลต่อค่าใช้จ่ายและคุณภาพชีวิตโดยตรง บทบาทของ กทม. ในเรื่องนี้มักวนเวียนอยู่กับใช้งบประมาณปรับปรุงป้ายรถเมล์แบบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นป้ายรถเมล์อัจฉริยะในยุคของอภิรักษ์ โกษะโยธิน หรือการปรับรูปแบบของป้ายบอกสายรถเมล์ และออกแบบป้ายรถเมล์ใหม่ของชัชชาติ สิทธิพันธ์  อย่างไรก็ตาม กทม. ไม่มีอำนาจพิจารณาตำแหน่งป้ายรถเมล์ที่อยู่ในความรับผิดชอบของกรมขนส่งทางบก

ที่ผ่านมา กทม. มีการเดินรถโดยสารประจำทางเองคือ รถโดยสารด่วนพิเศษ (BRT) ซึ่ง กทม. ต้องขอใบอนุญาตจากกรมขนส่งทางบกเท่านั้น ล่าสุดเมื่อปี 2567 กทม. ต้องการขยายเส้นทางเดินรถต่อ จากแยกสาทร-นราธิวาสไปถึงแยกวิทยุ เพื่อเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้า MRT สถานีลุมพินีในช่วงเวลาเร่งด่วน ปรากฏว่า กรมขนส่งทางบกไม่อนุญาต อีกวิธีหนึ่งที่กทม. ใช้คือ BMA Feeder การเดินรถแบบรถโดยสารไม่ประจำทางที่กำหนดจุดจอดรับ-ส่ง เฉพาะจุดที่กำหนดเฉพาะ แต่ก็อยู่ในเส้นทางที่จำกัด

ส่วนรถไฟฟ้าก็เช่นกัน เนื่องจากรถไฟฟ้าอยู่ภายใต้พ.ร.บ. การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2543 และสัมปทานระหว่างรัฐบาล กับบริษัทเอกชนต่างๆ กทม. จึงไม่มีอำนาจกำหนดราคาหรือเส้นทางได้เองนอกจากรถไฟฟ้าส่วนต่อขยายสายสีเขียวที่ กทม. เป็นเจ้าของและจ้างบริษัทเดินรถ

กทม. เคยมีความพยายามผลักดันให้กรุงเทพฯ มีรถโดยสารประจำทางพลังงานไฟฟ้าในปี 2566 โดยสภากรุงเทพมหานครลงมติผ่านร่างข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร เรื่อง รถโดยสารประจำทางพลังงานไฟฟ้าเพื่อลดมลภาวะ พ.ศ. …ปรากฏว่าสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (สคก.) มีหนังสือตอบกลับโดยสรุปว่า ไม่ใช่อำนาจของ กทม.

หรือการกำหนดราคาโดยสารรถไฟฟ้า ที่ดูเหมือน กทม. จะมีอำนาจทำได้ แต่สุดท้ายศาลตัดสินว่า กทม. ไม่สามารถทำได้ เมื่อปี 2564 กทม. ออกประกาศเรื่องการกำหนดค่าโดยสารโครงการรถไฟฟ้าสายสีเขียว  ตลอดสายสูงสุด 104 บาท ต่อมาปี 2566 ศาลปกครองกลางพิพากษาเพิกถอนประกาศนี้ โดยให้เหตุผลว่า แม้รัฐธรรมนูญจะบัญญัติรับรองให้ กทม.ซึ่งเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่นมีความเป็นอิสระ แต่การใช้อำนาจบริหารราชการและการจัดทำบริการสาธารณะของ กทม. โดยผู้ว่าฯ กทม.ก็ยังต้องเป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติภายใต้การกำกับดูแลของรัฐบาลตามหลักการกระจายอำนาจทางปกครองของรัฐ ดังนั้น กทม. ต้องปฏิบัติตามมติครม.

ทั้งสองกรณีสะท้อนว่า แม้ กทม. ต้องการจะบริหารจัดการขนส่งสาธารณะด้วยตนเอง แต่ก็ต้องเผชิญกับอุปสรรคทางกฎหมายที่จำกัด จนทำให้การเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ทันกับความต้องการของประชาชนเกิดขึ้นได้ยาก 

การเคลื่อนไหวแก้ไข พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 ใครเสนออะไร ถึงไหนแล้ว

ข้อติดขัดทางกฎหมายจนทำให้เมืองไม่สามารถพัฒนาได้มากกว่าที่เป็นอยู่ ทำให้หลายฝ่ายพยายามแก้กฎหมาย พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 ซึ่งบังคับใช้มากว่า 40 ปี และกำหนดโครงสร้างอำนาจของกรุงเทพมหานครทั้งหมด

เมื่อ ตุลาคม 2567 คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชนและการมีส่วนร่วมของประชาชนสภาผู้แทนราษฎร เปิดเวทีรับฟังความเห็นต่อร่างพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานครและการเพิ่มการมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดงบประมาณกรุงเทพมหานคร  พริษฐ์ วัชรสินธุ ประธานกรรมาธิการพัฒนาการเมืองฯ เปิดเผยว่า จะยื่นร่างกฎหมายแก้ไข พ.ร.บ.บริหารราชการกรุงเทพมหานคร โดยเพิ่มการเลือกตั้งนายกเทศมนตรีระดับเขตหรือกลุ่มเขต และการขยายอำนาจการบริหารและแก้ไขปัญหา เพื่อให้กทม. สามารถมีอำนาจจัดการปัญหาในพื้นที่ของตัวเอง โดยย่นย่อเรื่องการประสานงานหรือบูรณาการข้ามหน่วยงานไปได้

ต่อมา เดือนเมษายน 2568 กทม.โดยชัชชาติ สิทธิพันธ์ เริ่มเสนอแนวคิดปรับปรุง พ.ร.บ.บริหารราชการกรุงเทพมหานครฯ ผ่านเว็บไซต์ มุ่งเป้าจะแก้ปัญหา 3 ด้าน ได้แก่ ด้านอำนาจฝ่ายบริหารที่เพิ่มอำนาจหน้าที่ของกทม. ในการดำเนินงานต่างๆ ด้านงบประมาณ เปิดทางให้กทม. สามารถจัดเก็บรายได้เพิ่มเติมจากภาษีหรือค่าธรรมเนียมใหม่ ๆ และด้านโครงสร้างการบริหารราชการ  ปรับโครงสร้างและสัดส่วนข้าราชการการเมือง ทั้งฝ่ายบริหารและนิติบัญญัติให้เหมาะสมกับภารกิจในปัจจุบัน มีการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนแล้ว อยู่ในขั้นตอนของคณะรัฐมนตรี

ขณะเดียวกัน ร่างพ.ร.บ.ฯ ของพรรคประชาชนอยู่ในสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งเพิ่งปิดรับฟังความเห็นจากประชาชนเมื่อ 23 พฤษภาคม 2569 สาระสำคัญคือการแก้ไขมาตรา 4 เพื่อยกเลิกอำนาจบางส่วนของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยในการควบคุม กทม. และกระจายอำนาจการบริหารสู่ท้องถิ่นอย่างเบ็ดเสร็จ โดยบังคับกระจายอำนาจ ถ่ายโอนภารกิจ งบประมาณ และบุคลากรให้ กทม. ตามแผน รวมถึงการขยายกรอบอำนาจให้กับ กทม.ในการให้บริการสาธารณะ โดยเปลี่ยนจากระบบ Positive List ที่ระบุว่า กทม. สามารถทำอะไรได้ จะต้องมีการระบุอยู่ในกฎหมาย เปลี่ยนไปเป็นระบบ Negative List ระบุเฉพาะสิ่งที่ประชาชนไม่ต้องการให้กรุงเทพมหานครทำ อาทิเช่น เงินตรา ศาล การทหาร การต่างประเทศ เป็นต้น นอกจากนี้ยังเสนอให้มีการเลือกตั้ง 2 ชั้น มีทั้งผู้ว่าฯ/ส.ก. ในระดับเมือง และนายกเขต/ส.ข. ในระดับเขต

จนถึงมิถุนายน 2569 ร่าง พ.ร.บ. กทม. ของพรรคประชาชน อยู่ในขั้นตอนรอการอนุมัติรับรองจากนายกรัฐมนตรี เนื่องจากเป็นร่างการเงิน จึงจะเข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรได้

The post กทม. มีอำนาจแค่ไหน ในการแก้ปัญหาให้คนที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพฯ appeared first on Rocket Media Lab.

ที่มา: ข้อบัญญัติงบประมาณประจำปี เมืองพัทยา

ดาวน์โหลดข้อมูล ที่นี่

อ่าน สำรวจเมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษผ่านงบประมาณใน 13 ปีที่ผ่านมา

The post สำรวจเมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษผ่านงบประมาณใน 13 ปีที่ผ่านมา [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

เมืองพัทยา เป็น หน่วยการปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ที่จัดตั้งโดยพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ. 2521 จากนั้นในปี พ.ศ. 2542 ได้มีการจัดโครงสร้างการบริหารเมืองพัทยาใหม่ โดยการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ. 2542 เป็นการปรับเปลี่ยนกฎหมายเมืองพัทยาให้เป็นไปตามกรอบกติกาของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 

ในพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยาฉบับนี้ ได้กำหนดรูปแบบโครงสร้างแตกต่างไปจากเดิมหลายประการ โดยโครงสร้างภายในของเมืองพัทยารูปแบบใหม่ ประกอบด้วย (1) สภาเมืองพัทยา ประกอบด้วย สมาชิกที่มาจากการเลือกตั้งโดยประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเมืองพัทยา จำนวน 24 คน อยู่ในวาระคราวละ 4 ปี นับแต่วันเลือกตั้ง (2) นายกเมืองพัทยา มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเมืองพัทยา จะมีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ 4 ปี นับแต่วันเลือกตั้ง และจะดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกินสองวาระไม่ได้ 

จากนั้นในวันที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2543 จึงได้มีการเลือกตั้งนายกเมืองพัทยาตาม พ.ร.บ. บริหารราชการเมืองพัทยา 2542 ซึ่งเป็นการเลือกโดยประชาชนขึ้นเป็นครั้งแรก โดยได้ ไพรัช สุทธิธำรงสวัสดิ์ มาเป็นนายกเมืองพัทยา ในการเลือกตั้งต่อมาในปี 2547 ก็ได้ นิรันดร์ วัฒนศาสตร์สาธร เป็นนายกเมืองพัทยา ตามมาด้วย อิทธิพล คุณปลื้ม ซึ่งได้รับการเลือกตั้งเป็นนายกเมืองพัทยาถึงสองมัยด้วยกันคือในปี 2551- 2555 และ 2555-2559 จากนั้นในปี 2560-261 คสช. ก็ได้แต่งตั้ง พลตำรวจตรี อนันต์ เจริญชาศรี มาดำรงแหน่งในช่วงระยะเวลาสั้นๆ ก่อนจะแต่งตั้ง สนธยา คุณปลื้ม มาเป็นนายกเมืองพัทยาในปี 2561-2565 จากนั้นจึงจัดให้มีการเลือกตั้งใหม่และได้ ปรเมศวร์ งามพิเชษฐ์ มากำรงตำแหน่งนายกเมืองพัทยาในปี 2565-2669 จนครบวาระ และได้มีการจัดการเลือกตั้บใหม่ในวันที่ 28 มิถุนายน 2569 นี้

รู้จักเมืองพัทยาผ่านงบประมาณ : รายได้ที่รัฐจัดเก็บให้มาจากไหนบ้าง?

เมืองพัทยามีโครงการสร้างรายได้ไม่แตกต่างจากองค์การปกครองท้องถิ่นแบบอื่นๆ คือมีรายรับจากการจัดเก็บเองส่วนหนึ่ง และรายรับที่ส่วนราชการอื่นจัดเก็บให้อีกส่วนหนึ่ง โดยพบว่า

ในส่วนของรายรับที่รัฐจัดเก็บให้จะพบว่าในช่วง 13 ปีที่ผ่านมารายได้ในส่วนนี้มาจากภาษีมูลค่าเพิ่มจาก พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ มากที่สุด คิดเป็นประมาณ 40.77% ของรายได้ทั้งหมดของเมืองพัทยาเลยทีเดียว โดยในปี 2567 ได้รับการจัดสรร 939,697,860.3 บาท ซึ่งภาษีมูลค่าเพิ่มจาก พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ คือ เงินภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) ที่รัฐบาลกลางจัดเก็บได้ แล้วถูกจัดสรรตาม พ.ร.บ. กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 เพื่อกระจายรายได้และเพิ่มขีดความสามารถในการพัฒนาพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ทั่วประเทศ

นอกจากภาษีมูลค่าเพิ่มจาก  พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ เมืองพัทยายังได้ภาษีมูลค่าเพิ่มจัดสรรรายได้ (ตามประมวลรัษฎากร) อีกด้วย มีสัดส่วนประมาณ 2% ของรายรับทั้งหมด โดยในปี 2567 จัดเก็บ ได้รับการจัดสรร 64,829,480.63 บาท และรายรับในหมวดของภาษีมูลค่าเพิ่มยังมีภาษีมูลค่าเพิ่มตาม พ.ร.บ. อบจ. อีกด้วย ซึ่งรายรับในหมวดนี้ปรากฏถึงแค่ในปี 2561 โดยได้รับการจัดสรร 33,949,861.36 บาท

รายรับในส่วนที่รัฐจัดเก็บให้ของเมืองพัทยาที่ได้มากเป็นอันดับสองก็คือ ค่าธรรมเนียมที่ดิน ใน 13 ปีที่ผ่านมามีสัดส่วนสูงถึง 20.84% โดยในปี 2667 ได้รับการจัดสรร 582,548,025 บาท อันดับสามคือภาษีสรรพสามิต คิดเป็น 3.13% ใน 13 ปีที่ผ่านมา โดยในช่วงแรกนั้นมีการเก็บภาษีสรรพสามิตและภาษีสุราแยกกัน จากนั้นภาษีสุราก็ถูกรวมเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของภาษีสรรพสามิต ภายใต้ “พระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560” ทำให้มีรายได้จากภาษีสุราในปี 2560 เป็นปีสุดท้าย โดยเก็บได้จริง 23,954,865.53 บาท ซึ่งในปีนั้นได้รับการจัดสรรภาษีสรรพสามิต 57,728,407.41 บาท จากนั้นในปี 2561 เมื่อนำภาษีสุรามารวมกับภาษีสรรพสามิตแล้ว ได้รับการจัดสรร 94,020,785.69 บาท และในปี 2567 ได้รับการจัดสรร 95,476,152.29 บาท

นอกจากนี้ยังมีภาษีรถยนต์ ซึ่งเมืองพัทยาเพิ่งจะได้รับการจัดสรรภาษีรถยนต์ในปี 2559 ซึ่งเกิดจาก ประกาศคณะกรรมการการกระจายอํานาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (กถ.) เรื่อง หลักเกณฑ์การจัดสรรเงินภาษีและค่าธรรมเนียมรถยนต์ให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สําหรับปีงบประมาณ พ.ศ. 2560 โดยให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2559 โดยจัดสรรแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภายในเขตจังหวัด ดังนี้ 1. ร้อยละ 80 ให้จัดสรรแก่องค์การบริหารส่วนจังหวัด และ 2. ร้อยละ 20 ให้จัดสรรแก่เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตําบล โดยร้อยละ 50 แบ่งเท่ากันทุกแห่ง และร้อยละ 50 ตามจํานวนประชากร กรณีเมืองพัทยาให้ได้รับการจัดสรรโดยถือเป็นเทศบาลหนึ่งในจังหวัดชลบุรี โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรรภาษีรถยนต์ 12,539,319.67 บาท 

ภาษีธุรกิจเฉพาะ ซึ่งจัดเก็บจากกิจการเฉพาะบางประเภทที่กฎหมายกำหนดไว้เป็นพิเศษ เช่น การค้าอสังหาริมทรัพย์ ซึ่งเมืองพัทยามีการค้าขายอสังหาริมทรัพย์เติมโตสูงมาก โดยเมืองพัทยาปรากฏรายรับจากภาษีธุรกิจเฉพาะ เพียงปีเดียวนั่นก็คือปี 2557 โดยได้รับการจัดสรร 720,700.05

บาท 

นอกจากนั้นยังมี ค่าภาคหลวงแร่ ที่เก็บจากผู้ประกอบการทำเหมืองแร่ โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรร 1,530,598.59 บาท ค่าภาคหลวงปิโตรเลียม ที่เก็บจากบริษัทเอกชนผู้รับสัมปทานเมื่อมีการขุดเจาะและนำพลังงานใต้ดินไม่ว่าจะเป็น น้ำมันดิบ, ก๊าซธรรมชาติ, หรือก๊าซธรรมชาติเหลว (LPG/NGL) ขึ้นมาจำหน่ายหรือส่งออก โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรร 913,483 บาท และเงินที่เก็บตามกฎหมายว่าด้วยอุทยานแห่งชาติ คือรายได้ที่จัดเก็บจากผู้เข้าไปใช้บริการในเขตอุทยานฯ วนอุทยาน สวนพฤกษศาสตร์ หรือสวนรุกขชาติ ซึ่งกรมอุทยานแห่งชาติฯ (ส่วนกลาง) เป็นผู้จัดเก็บจากอุทยานต่างๆ ทั่วประเทศ แล้วนำมาจัดสรรกระจายคืนให้ท้องถิ่น เมืองพัทยาปรากฏรายรับหมวดนี้เพียงปี 2555 ปีเดียว อยู่ที่ 27,333,365 บาท เนื่องจากกฎหมายระบุว่างบประมาณในส่วนนี้ต้องจัดสรรให้เฉพาะ อปท. ที่มีเขตอุทยาน

และสุดท้าย หมวดภาษีจัดสรรอื่นๆ โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรรจากภาษีจัดสรรอื่นๆ 525,777.3 บาท

รู้จักเมืองพัทยาผ่านงบประมาณ : รายได้ที่จัดเก็บเอง ได้มาจากการจัดเก็บค่าอะไรมากที่สุด 

ในส่วนรายได้ที่จัดเก็บเองของเมืองพัทยา มาจากภาษีอากรมากที่สุด คิดเป็น 21.62% ในรายรับทั้งหมดตลอด 13 ปีที่ผ่านมา ซึ่งก็คือภาษีโรงเรือนและที่ดิน ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ภาษีบำรุงท้องที่ และภาษีป้าย โดยในปี 2567 เก็บได้จริง 915,833,029.03 บาท ซึ่งจะพบว่า ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเป็นส่วนที่จัดเก็บได้มากที่สุด โดยในปี 2567 จัดเก็บได้ 774,533,777.49 บาท รองลงมาก็คือภาษีป้าย 78,377,956.53 บาท ภาษีโรงเรือนและที่ดิน 62,589,239.99 บาท  และภาษีบำรุงท้องที่ 62,055.02 บาท อย่างไรก็ตามในบางปีก็อาจจะเก็บภาษีโรงเรือนและที่ดินได้มากกว่าภาษีป้าย เช่น ปี 2566 ที่เก็บภาษีโรงเรือนและที่ดินได้สูงถึง 116,626,632.45 บาท ในขณะที่ภาษีป้ายเก็บได้ที่  65,461,473.09 บาท

รองลงมาก็คือค่าธรรมเนียม ค่าปรับ และใบอนุญาต คิดเป็น 5.51% ในรายรับทั้งหมดตลอด 13 ปีที่ผ่านมา ซึ่งมีมากกว่า 30 รายการ เช่น ค่าธรรมเนียมเก็บและขนมูลฝอย ค่าธรรมเนียมเกี่ยวกับการบำบัดน้ำเสีย ซึ่งเป็นค่าธรรมเนียมที่เก็บได้มากสุด ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตการขายสุรา ค่าปรับผู้กระทำผิดกฎหมายจราจรทางบก ค่าใบอนุญาตจัดตั้งสถานที่จำน่ายอาหาร ค่าธรรมเนียมเกี่ยวกับบัตรประจำตัวประชาชน ฯลฯ โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 132,729,654.26

นอกจากนั้นยังมี รายได้จากทรัพย์สิน โดยส่วนใหญ่เป็น ดอกเบี้ยและค่าเช่าที่ดิน คิดเป็น 2.44% ในรายรับทั้งหมดตลอด 13 ปีที่ผ่านมา โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 59,586,318.03 บาท รายได้จากสาธารณูปโภค และกิจการพาณิชย์ ซึ่งก็คือโรงรับจำนำ โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 1,467,932.07 บาท รายได้จากทุน ซึ่งมาจากการขายทอดตลาดทรัพย์สิน โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 520,200 บาท และรายได้เบ็ดเตล็ด ส่วนใหญ่มาจากค่าขายเอกสารการจัดซื้อจัดจ้าง  โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 4,665,431.22 บาท 

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าเมืองพัทยามีรายรับที่ส่วนราชการอื่นจัดเก็บให้เป็นสัดส่วนกว่า 60% ของรายรับทั้งหมดของเมืองพัทยา และภาษีมูลค่าเพิ่มยังเป็นรายรับที่มีสัดส่วนสูงที่สุด โดยพบว่าในปี 2563 ในส่วนของภาษีมูลค่าเพิ่มตาม พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ เมืองพัทยาเคยได้รับการจัดสรรสูงสุดถึง 1,060,306,410.68 และเป็นปีเดียวที่ได้รับการจัดสรรสูงเกินหนึ่งพันล้านบาท 

รายจ่ายของเมืองพัทยามีอะไร นำเงินไปพัฒนาในส่วนไหนมากที่สุด

งบประมาณรายจ่ายของเมืองพัทยาก็มีโครงสร้างไม่แตกต่างจาก อปท. อื่นๆ คือแบ่งออกเป็นแผนงานต่างๆ คึือ บริหารงานทั่วไป การรักษาความสงบภายใน การศึกษา สาธารณสุข สังคมสงเคราะห์ เคหะและชุมชน สร้างความเข้มแข็งของชุมชน ศาสนาวัฒนธรรมและนันทนาการ อุตสาหกรรมและการโยธา และเกษตร โดยเมื่อพิจารณางบประมาณรายจ่ายใน 13 ปีที่ผ่านมาของเมืองพัทยา จะพบว่า

แผนงานที่มีรายจ่ายมากที่สุดก็คือ งานเคหะและชุมชน ซึ่งเป็นแผนงานที่เกี่ยวกับสวนสาธารณะ ขยะ และน้ำเสีย โดยในปี 2569 เมืองพัทยามีค่าจ้างเอกชนในการทำความสะอาดและบำรุงรักษาสวนสาธารณะของเมืองพัทยาทั้ง 9 แห่งอยู่ที่ 33,219,000 บาท ในส่วนของขยะ งบประมาณส่วนใหญ่จะเป็นการจ้างเหมากวาดและทำความสะอาดในเมืองพัทยา โดยในปี 2569 ใช้งบไป 39,496,000 บาท รวมไปถึงค่าจ้างเอกชนในการเก็บ ขนถ่ายและกำจัดขยะมูลฝอย 154,394,000 บาท ค่าจ้างเหมาะแรงงานเพื่อปฏิบัติการ 14,856,000 บาท เป็นต้น ในขณะที่เรื่องน้ำเสีย จะเป็นค่าจ้างเหมาระบบบำรุงรักษา ระบบรวบรวม และระบบบำบัดน้ำเสียและระบบป้องกันน้ำท่วมเมืองพัทยา โดยในปี 2569 มีงบประมาณอยู่ที่ 30,000,000 บาท 

แผนงานที่ใช้งบประมาณมากเป็นอันดับสองก็คือ งานบริหารงานทั่วไป ซึ่งก็เป็นเงินเดือน การบริหารจัดการของพนักงานเจ้าหน้าที่เมืองพัทยาต่างๆ อันดับสามคือ งานสาธารณสุข  ซึ่งงบประมาณส่วนใหญ่จะเป็นค่าใช้จ่ายในการบริหารโรงพยาบาลและหน่วยบริหารสาธารณสุข ปีละกว่า 80 ล้าน และงบคุรุภัณฑ์ในการซื้ออุปกรณ์การแพทย์ต่างๆ อีกปีละกว่า 20 ล้าน ที่น่าสนใจคือมีงบการกำจัดขยะมูลฝอยในส่วนของการบริการสาธารณสุขและงานสาธารณสุขอื่น อีก 23,000,000 ล้าน

งานอุตสาหกรรมและการโยธา ซึ่งมักจะเป็นส่วนที่เป็นรายจ่ายสูงที่สุดดังเช่นการศึกษาของ Rocket Media Lab ที่พบว่า งบประมาณอุตสาหกรรมและโยธาใน 76 อบจ. ทั่วประเทศ หรือคิดเป็นเงิน 22,846,269,817 บาท มีสัดส่วนสูงที่สุดเมื่อเปรียบเทียบกับแผนงานอื่นๆ หรือคิดเป็น 32.53% แต่สำหรับเมืองพัทยานั้นงบประมาณในส่วนของงานอุตสาหกรรมและการโยธาสูงเป็นอันดับ 4 เท่านั้น ซึ่งอาจจะเป็นเพราะเมืองพัทยามีพื้นที่รับผิดชอบเพียง 53.44 ตร.กม. เท่านั้น 

นอกจากนี้ยังพบความน่าสนใจว่า งบในส่วนของงานอุตสาหกรรมและการโยธาของเมืองพัทยาเพิ่งจะสูงแบบก้าวกระโดดในช่วงปี 2560 และปี 2561 โดยในปี 2559 มีงบประมาณรายจ่ายอยู่ที่ 117,427,980 บาท และสูงขึ้นเป็น 193,390,340 บาท ในปี 2560 และสูงขึ้นเป็น 269,140,120 บาท ในปี 2561 โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับงบในด้านศาสนาวัฒนธรรมและนันทนาการ และงบด้านการศึกษา ที่ในช่วงปี 2557-2559 สูงกว่างบงานอุตสาหกรรมและการโยธามาโดยตลอด 

อันดับต่อมาคืองบกลาง ซึ่งเป็บงบในการจ่ายเงินสมทบกองทุนประกันสังคม เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ ผู้พิการ เงินสำรองจ่ายกรณีเหตุฉุกเฉินและภัยพิบัติต่างๆ 

งานศาสนาวัฒนธรรมและนันทนาการ ซึ่งงบประมาณส่วนใหญ่จะใช้ไปกับโครงการเพื่งส่งเสริมการท่องเที่ยวของเมืองพัทยา เช่น โครงการแข่งขันพัทยามาราธอน 12,000,000 บาท โครงการเทศกาล Pattaya Festivak 10,000,000 บาท โครงการเทศกาลดนตรีเมืองพัทยา 15,000,000 บาท โครงการพลุนานาชาติเมืองพัทยา 31,000,000 บาท เป็นต้น 

งานการศึกษา ซึ่งดูแลกลุ่มสถานศึกษาในสังกัดสำนักการศึกษา เมืองพัทยา ซึ่งก็คือโรงเรียนเมืองพัทยา 1-11 โดยเฉพาะโรงเรียนเมืองพัทยา 11 หรือมัธยมสาธิตพัทยา ซึ่งเป็นโรงเรียนมัธยมขนาดใหญ่ในพัทยา 

งานการรักษาความสงบภายใน ซึ่งงบประมาณส่วนมากก็จะเกี่ยวข้องกับกล้องวงจรปิดในเมืองพัทยา โดยมีโครงการอย่าง ค่าจ้างเหมาเอกชนเพื่อใช้ระบบกล้องวงจรปิด 45,408,080 บาท โครงการปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพระบบกล้องวงจรปิดหาดจอมเทียน 9,538,300 บาท ค่าจ้างดูแลบำรุงรักษาระบบสื่อสารและระบบเฝ้าระวังความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนและนักท่องเที่ยวพื้นที่เกาะล้าน เมืองพัทยา 11,000,000 บาท เป็นต้น 

งานสังคมสงเคราะห์ งบประมาณส่วนมากก็จะเกี่ยวข้องกับโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตต่างๆ เช่น โครงการส่งเสริมการทำงานของคนพิการ 500,000 บาท โครงการพัฒนาสู่การพึ่งพาตัวเองของเด็กและเยาวชน 400,000 บาท โครงการส่งเสริมพัฒนาศักยภาพของเครือข่ายพัฒนาสังคมเมืองพัทยา 550,000 บาท

งานสร้างความเข้มแข็งของชุมชน งบประมาณส่วนมากก็จะเกี่ยวข้องกับโครงการพัฒนาชุมชนต่างๆ เช่น โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการปฏิบัติงานแก่คณะกรรมการชุมชน 300,000 บาท โครงการสร้างความรับรู้เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมและการเป็นเจ้าบ้านที่ดี 200,000 บาท โครงการอบรมและศึกษาดูงานเพื่อเพิ่มพูนศักยภาพคณะกรรมการชุมชน ผู้นำชุมชม และผู้นำท้องถิ่นในเมืองพัทยา 2,500,000 บาท

และด้านการเกษตร ที่เพิ่งจะมีงบประมาณรายจ่ายในด้านนี้ในปี 2565 ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นโครงการด้านสิ่งแวดล้อม เช่น ค่าจ้างเหมาตรวจวัดติดตามคุณภาพเสียง 1,070,000 บาท ค่าจ้างเหมาตรวจวัดติดตามคุณภาพอากาศ 2,357,800 บาท 

เมืองพัทยามีรายรับเพียงพอกับรายจ่ายไหม 

หากเปรียบเทียบรายรับและรายจ่ายของเมืองพัทยาในช่วง 11 ปีที่ผ่านมาจะเห็นว่าเมืองพัทยามีรายรับสูงกว่ารายจ่ายประมาณ 20-30% มาโดยตลอด จนเมื่อปี 2563-2564 ซึ่งเกิดเหตุการณ์การระบาดของโควิด-19 จนทำให้เศรษฐกิจตกต่ำ เก็บภาษีได้น้อยลง โดยในปี 2563 นั้นมีรายรับที่เก็บได้ตามจริงอยู่ที่ 1,775 ล้านบาท ในขณะที่มีประมาณการรายจ่ายอยู่ที่ 2,000 ล้านบาท เช่นกันกับปี 2564 มีรายรับที่เก็บได้ตามจริงอยู่ที่ 1,557 ล้านบาท และมีประมาณการรายจ่ายอยู่ที่ 1,670 ล้านบาท ซึ่งทั้งสองปีนั้นประมาณการรายจ่ายสูงกว่ารายรับ

อย่างไรก็ตาม นอกจากรายรับที่ได้มาจากการจัดเก็บเองและการจัดสรรของรัฐแล้ว เมืองพัทยายังมีเงินคงคลังอื่นๆ อยู่ด้วย อย่างในปีงบประมาณ 2563 ที่รายจ่ายสูงกว่ารายรับ เมืองพัทยามีเงินฝากในธนาคารทั้งสิ้น (ณ วันที่ 31 พฤษภาคม 2562) 5,079,172,415.8 บาท และยังมีเงินสะสมอีก 2,663,319,213.24 บาท และทุนสำรองเงินสะสมอีก 1,013,924,994.21 บาท ซึ่งจะเห็นได้ว่าเงินคงคลังทั้งหมดของเมืองพัทยามีสูงกว่ารายจ่ายแม้ว่าในปีนั้นรายจ่ายจะสูงกว่ารายรับก็ตาม

เช่นเดียวกันกับปีงบประมาณ 2564 เมืองพัทยาก็มีเงิน มีเงินฝากในธนาคารทั้งสิ้น (ณ วันที่ 31 พฤษภาคม 2563) 5,310,130,396.07 บาท และยังมีเงินสะสมอีก 3,189,530,667.52 บาท และทุนสำรองเงินสะสมอีก 1,189,154,356.03 บาท ซึ่งนอกจากจะสูงกว่ารายจ่าย ยังเพิ่มขึ้นมากกว่าในปี 2563 อีกด้วย แม้ว่าจะยังอยู่ในช่วงการระบาดของโควิด-19 ก็ตาม

โดยในปีงบประมาณล่าสุด 2569 เมืองพัทยามีเงินฝากในธนาคารทั้งสิ้น (ณ วันที่ 30 มิถุนายน 2568) 7,193,086,686.93 บาท และมีเงินสะสม 12,929,578,011.23 บาท และทุนสำรองเงินสะสม 0 บาท 

นอกจากนั้นหากเราพิจารณาในส่วนของรายรับ จะพบว่าในส่วนของรายรับที่รัฐจัดเก็บให้ เมืองพัทยาเคยได้รับการจัดสรรมากที่สุดในปี 2562 จำนวน 1,782,364,160.25 บาท ในส่วนที่ที่จัดเก็บเอง เมืองพัทยาเคยจัดเก็บได้มากที่สุดในปี 2569 จำนวน 972,162,122.68 บาท และหากรวมรายรับจากทั้งสองส่วน ปี 2569 เป็นปีที่เมืองพัทยามีรายรับมากที่สุด 2,812,863,261.39 บาท 

ในส่วนของรายจ่ายนั้น พบว่าในปี 2563 ประมาณการรายจ่าย สูงขึ้นจากปี 2562 อย่างมาก จาก 1,850,000,000 บาท เป็น 2,000,000,000 บาท โดยเพิ่มจากด้านบริหารงานทั่วไปสูงที่สุด จาก 226,048,900 บาท เป็น 338,990,270 บาท ในขณะที่ปี 2569 เป็นปีที่มีประมาณการรายจ่ายสูงที่สุดใน 13 ปีที่ผ่านมา อยู่ที่ 2,400,000,000 บาท โดยงานด้านสาธารณสูงเพิ่มขึ้นจาก 180,382,480 บาทในปี 2568 เป็น 282,964,160 ในปี 2569 และในส่วนของงบกลาง จาก 262,063,870 บาท ในปี 2568 เป็น 383,946,930 ในปี 2569

ดูข้อมูลได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-pattaya-budget/

The post สำรวจเมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษผ่านงบประมาณใน 13 ปีที่ผ่านมา appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูล ที่นี่

อ่าน รายงานงบเกี่ยวกับถนน 4 ปี (2565-2569) ของ กทม. ในยุคชัชชาติ ซ่อม-สร้าง อะไรที่ไหนบ้าง

The post งบเกี่ยวกับถนน 4 ปี (2565-2569) ของ กทม. ในยุคชัชชาติ ซ่อม-สร้าง อะไรที่ไหนบ้าง [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

• จากงบ กทม. ปี 2565-2569 พบว่ามีงบที่เกี่ยวข้องกับถนน เฉพาะงบประมาณของ 50 สำนักงานเขตและสำนักการโยธา รวมทั้งสิ้นประมาณ 12,123.46 ล้านบาท โดยแบ่งเป็นงบของสำนักการโยธา ประมาณ 7,605.09 ล้านบาท ซึ่งเน้นไปที่โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่เป็นหลัก และงบของ 50 สำนักงานเขต ซึ่งเน้นไปที่การปรับปรุงซ่อมแซมถนนและซอยในพื้นที่ รวมประมาณ 4,518.37 ล้านบาท
• เขตลาดกระบังได้รับงบมากที่สุด 2,169.50 ล้านบาท คิดเป็น 17.9% แบ่งเป็นงบก่อสร้าง 1,437.46 ล้านบาท ซึ่งส่วนใหญ่เป็นโครงการทางยกระดับถนนอ่อนนุช-ลาดกระบัง โดยสำนักการโยธา และงบปรับปรุง 732.05 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นงบปรับปรุงซอยและถนนพัฒนาชนบท และเขตที่ได้รับการจัดสรรงบเกี่ยวกับถนนน้อยที่สุดคือ ปทุมวัน 18.29 ล้านบาท คิดเป็น 0.15% ของงบทั้งหมด
• เมื่อดูเฉพาะงบจากสำนักการโยธา 4 ปี รวม 7,605.09 ล้านบาท แบ่งเป็นงบก่อสร้าง 4,095.88 ล้านบาท และงบปรับปรุง 3,509.22 ล้านบาท เมื่อเทียบงบรายปี ปี 2569 งบที่เกี่ยวกับถนนของสำนักการโยธาพุ่งขึ้นสูงที่สุดอยู่ที่ 3,018.35 ล้านบาท คิดเป็นเกือบ 40% ของงบทั้ง 4 ปี
• งบของสำนักการโยธากระจายอยู่ใน 31 เขต เขตลาดกระบังได้รับงบมากที่สุด 1,925.22 ล้านบาท คิดเป็น 25.31% ของงบทั้งหมด แบ่งเป็นงบก่อสร้าง 1,437.46 ล้านบาท และงบปรับปรุง 487.76 ล้านบาท ส่วนเขตพระนครได้รับงบจากสำนักการโยธาน้อยที่สุด 7.58 ล้านบาท คิดเป็น 0.10% 

ถนนเป็นหนึ่งในปัญหาที่ชาวกรุงเทพฯ ส่งเรื่องร้องเรียนไปยังแพลตฟอร์มทราฟฟี่ ฟองดูว์ ของกรุงเทพมหานครในช่วง 4 ปีที่ผ่านมามากเป็นอันดับที่ 2 ถึง 116,824 เรื่อง คิดเป็น 8.95% ของปัญหาทั้งหมด

จากการรวบรวมข้อมูลของ Rocket Media Lab จากข้อบัญญัติงบประมาณกรุงเทพมหานคร ปี 2565-2569 ซึ่งอยู่ภายใต้การบริหารงานของชัชชาติ สิทธิพันธ์ กรุงเทพมหานครมีการจัดสรรงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับถนน เฉพาะงบประมาณของ 50 สำนักงานเขตและสำนักการโยธา รวมทั้งสิ้นประมาณ 12,123.46 ล้านบาท โดยแบ่งเป็นงบของสำนักการโยธา ประมาณ 7,605.09 ล้านบาท ซึ่งเน้นไปที่โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่เป็นหลัก และงบของ 50 สำนักงานเขต ซึ่งเน้นไปที่การปรับปรุงซ่อมแซมถนนและซอยในพื้นที่ รวมประมาณ 4,518.37 ล้านบาท

ลาดกระบังได้งบถนนมากที่สุด ปทุมวันได้น้อยสุด

ในภาพรวม งบประมาณด้านการปรับปรุงซ่อมแซมซึ่งหมายถึงการปรับปรุงจากถนนที่มีอยู่แล้ว มีสัดส่วนสูงกว่าการก่อสร้างใหม่ ซึ่งหมายถึงการสร้างถนนหรือเส้นทางขึ้นมาใหม่ งบปรับปรุงถนนอยู่ที่ 8,023.61 ล้านบาท และงบก่อสร้างใหม่อยู่ที่ 4,099.85 ล้านบาท โครงการทางยกระดับถนนอ่อนนุช-ลาดกระบังได้รับงบประมาณมากที่สุด 1,420.5 ล้านบาท ซึ่งกระจายอยู่ในงบประมาณปี 2566, 2568-2569 

เขตลาดกระบังได้รับการจัดสรรงบประมาณมากที่สุด 2,169.50 ล้านบาท คิดเป็น 17.9% ของงบทั้งหมด แบ่งเป็นงบก่อสร้าง 1,437.46 ล้านบาท ซึ่งส่วนใหญ่เป็นโครงการทางยกระดับถนนอ่อนนุช-ลาดกระบัง โดยสำนักการโยธาและงบปรับปรุง 732.05 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นงบปรับปรุงซอยและถนนพัฒนาชนบท เช่น โครงการปรับปรุงถนนพัฒนาชนบท 2 ช่วงจากถนนร่มเกล้า 1 ถึงสุดเขตทางสาธารณะพื้นที่เขตลาดกระบัง อันดับ 2 ดอนเมือง 1,177.17 ล้านบาท อันดับ 3 หนองจอก 891.87 ล้านบาท อันดับ 4 บางขุนเทียน 775.85 ล้านบาท อันดับ 5 บางแค 737.76 ล้านบาท

เขตที่ได้รับการจัดสรรงบเกี่ยวกับถนนน้อยที่สุดคือ ปทุมวัน 18.29 ล้านบาท คิดเป็น 0.15% ของงบทั้งหมด ทั้งหมดเป็นงบปรับปรุงซ่อมแซมที่เกี่ยวกับถนนและเป็นงบของสำนักงานเขต โดยเป็น ค่าใช้สอย ค่าซ่อมแซมถนนตรอกซอยสะพานและสิ่งสาธารณประโยชน์ ค่าซ่อมแซมไฟฟ้าสาธารณะ ซึ่งปี 2566 ได้งบประมาณ 3.18 ล้านบาท ส่วนปี 2567-2569 ได้ปีละ 5.03 ล้านบาท

ลาดกระบังได้งบจากสำนักโยธามากที่สุด 19 เขตไม่ได้เลย

เมื่อดูเฉพาะงบจากสำนักการโยธา 4 ปี รวม 7,605.09 ล้านบาท แบ่งเป็นงบก่อสร้าง 4,095.88 ล้านบาท และงบปรับปรุง 3,509.22 ล้านบาท เมื่อเทียบงบรายปี ปี 2569 งบที่เกี่ยวกับถนนของสำนักการโยธาพุ่งขึ้นสูงที่สุดอยู่ที่ 3,018.35 ล้านบาท คิดเป็นเกือบ 40% ของงบทั้ง 4 ปี

งบของสำนักการโยธากระจายอยู่ใน 31 เขต เขตลาดกระบังได้รับงบมากที่สุด 1,925.22 ล้านบาท คิดเป็น 25.31% ของงบทั้งหมด แบ่งเป็นงบก่อสร้าง 1,437.46 ล้านบาท และงบปรับปรุง 487.76 ล้านบาท โดยในงบก่อสร้าง นอกจากโครงการทางยกระดับถนนอ่อนนุช-ลาดกระบัง 1,420.5 ล้านบาท แล้ว ยังมีงบต่อเชื่อมถนนพัฒนาชนบท 4 กับถนนศรีนครินทร์ – ร่มเกล้า 17 ล้านบาทในปี 2569 ส่วนงบปรับปรุง เป็นการปรับปรุงถนน ผิวจราจรและทางเท้า โครงการปรับปรุงถนนหลวงแพ่งช่วงจากสำนักงานประปา สาขาสุวรรณภูมิถึงคลองพระยาเพชรพื้นที่เขตลาดกระบัง ได้รับงบประมาณมากที่สุด รวม 109.78 ล้านบาทในปี 2567 และ 2568

เขตพระนครได้รับงบจากสำนักการโยธาน้อยที่สุด 7.58 ล้านบาท คิดเป็น 0.10% ของงบทั้งหมด มีโครงการเดียวคือ โครงการปรับปรุงผิวจราจรและทางเท้าถนนศิริพงษ์และถนนอุณากรรณ ช่วงจากถนนบำรุงเมืองถึงคลองหลอดวัดราชบพิธพื้นที่เขตพระนครในปี 2567

ขณะที่อีก 19 เขตที่ไม่ได้งบจากสำนักการโยธาที่เกี่ยวกับถนนเลย ได้แก่ คลองสาน คันนายาว ดินแดง ธนบุรี บางกอกน้อย บางกอกใหญ่ บางซื่อ บางพลัด บางรัก บึงกุ่ม ปทุมวัน  พญาไท พระโขนง ราชเทวี ราษฎร์บูรณะ วัฒนา สัมพันธวงศ์ สาทร และ ห้วยขวาง

หนองจอกได้งบเขตเยอะ คลองเตยได้น้อยสุด

ในงบประมาณที่กรุงเทพมหานครจัดสรรลงไปให้สำนักงานเขตทั้ง 50 เขต ส่วนที่เกี่ยวข้องกับถนนใน 4 ปีที่ผ่านมา มีงบรวม 4,518.37 ล้านบาท เกือบทั้งหมดเป็นงบปรับปรุงรวม 4,514.40 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นการซ่อมแซมซอย และมีงบก่อสร้างเพียงโครงการเดียวคือ โครงการก่อสร้างถนนคอนกรีตเสริมเหล็ก ชุมชนอยู่ดีร่วมใจพัฒนา 3.97 ล้านบาท นอกจากนี้ยังพบว่างบที่เกี่ยวกับถนนของสำนักงานเขตทั้ง 50 เขตในปี 2569 สูงที่สุดในรอบ 4 ปีที่ผ่านมา รวมเป็นเงิน 1,959.56 ล้านบาท คิดเป็นสัดส่วน 43.37% ของงบรายเขตที่เกี่ยวกับถนน

เขตหนองจอกมีงบที่เกี่ยวกับถนนมากที่สุด เมื่อเทียบกับอีก 49 เขต รวม 537.42 ล้านบาท คิดเป็น 11.89% ของงบทั้งหมด โดยโครงการปรับปรุงซอยเชื่อมสัมพันธ์ 22 จากถนนเชื่อมสัมพันธ์ ถึงถนนเลียบคลองเจียรดับ แขวงโคกแฝด ในปี 2568 ได้งบประมาณมากที่สุด 34.66 ล้านบาท  ขณะที่งบที่ระบุว่าเป็น ค่าใช้สอย ค่าซ่อมแซมไฟฟ้าสาธารณะ ค่าซ่อมแซมถนน ตรอก ซอย สะพานและสิ่งสาธารณประโยชน์ ค่าซ่อมแซมเครื่องจักรกลและเครื่องทุ่นแรง ที่ไม่ระบุรายละเอียดมีสัดส่วนมากที่สุดรวม 4 ปี 54.36 ล้านบาท 

เขตคลองเตยมีงบเกี่ยวกับถนนน้อยที่สุด 17.23 ล้านบาท แบ่งเป็น ค่าใช้สอย ค่าซ่อมแซมถนนตรอกซอยสะพานและสิ่งสาธารณประโยชน์ ค่าซ่อมแซมไฟฟ้าสาธารณะ ที่ไม่ระบุรายละเอียดในปี 2566-2568 รวม 10.96 ล้านบาท โครงการปรับปรุงซอยสุขุมวิท 12 จากถนนสุขุมวิท ถึงคลองไผ่สิงโต 4.42 ล้านบาท ปี 2568 และการปรับปรุงถนนใต้ทางด่วน 1.84 ล้านบาท

นอกจากนี้จากการตรวจสอบข้อมูลโครงการงบประมาณที่เกี่ยวกับถนนในปี 2566-2569 พบว่า หลายเขตที่ไม่ได้รับการจัดสรรงบประมาณจากสำนักการโยธาเลย และยังได้รับงบประมาณจากสำนักงานเขต ในระดับที่น้อยที่สุด 5 อันดับสุดท้ายด้วย คือ ปทุมวัน 18.29 ล้านบาท ได้รับงบรายเขตน้อยที่สุดเป็นอันดับ 49  คลองสาน 19.27 ล้านบาท อันดับ 48 พระโขนง 20.50 ล้านบาท อันดับ 47 บางกอกใหญ่ 22.50 ล้านบาท อันดับ 45

ดูข้อมูล งบประมาณที่เกี่ยวกับถนน ของ กรุงเทพมหานคร ปี 2566-2569 ได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-bkkconstructionprojects/

The post งบเกี่ยวกับถนน 4 ปี (2565-2569) ของ กทม. ในยุคชัชชาติ ซ่อม-สร้าง อะไรที่ไหนบ้าง appeared first on Rocket Media Lab.

มองกทม. ผ่านแผนพัฒนา

ทิศทางการพัฒนาที่ปรากฏในแต่ละแผนกรุงเทพมหานครจะสอดรับกับสภาพปัญหาในแต่ละช่วงเวลานั้น ด้วยตั้งเป้าหมายว่าต้องการเห็นกรุงเทพฯ เป็นอย่างไร โดยในภาพรวมจะพบว่าแผนพัฒนากรุงเทพฯ ทั้ง 9 ฉบับ ส่วนใหญ่ไม่ได้แตกต่างกันมากนัก ครอบคลุมเรื่อง ที่ดินและผังเมือง การจราจร การระบายน้ำ การกำจัดน้ำเสีย ขยะมูลฝอย การศึกษา สาธารณสุข สิ่งแวดล้อม พัฒนาชุมชน และสวัสดิการสังคม

มีหลายประเด็นปัญหาที่ยังปรากฏในแต่ละแผนจนถึงปัจจุบัน เสมือนเป็นปัญหาเรื้อรังที่ยังไม่สามารถแก้ไขให้สำเร็จได้ เช่น การจัดการขยะมูลฝอย การจราจร น้ำเสีย น้ำท่วมและการระบายน้ำ สาธารณสุข เศรษฐกิจปากท้องประชาชน

สำหรับจุดเน้นของแผนพัฒนากรุงเทพมหานครแต่ละฉบับอาจสรุปได้เบื้องต้นว่า แผนพัฒนาฉบับที่ 1 ซึ่งลงนามโดย ชลอ ธรรมศิริ มุ่งเน้นไปที่การพัฒนาชุมชนบริเวณชานเมืองและรอบนอกกรุงเทพฯ จากนั้นในฉบับที่ 2 ของ เทียม มกรานนท์ ได้หันมาให้ความสำคัญกับโครงสร้างพื้นฐาน ส่วนฉบับที่ 3 และ 4 ในยุคของ จำลอง ศรีเมือง เริ่มขยับมาเน้นเรื่องมลพิษ น้ำท่วม สุขาภิบาลอาหารและน้ำ รวมถึงการมุ่งเน้นกลุ่มผู้ด้อยโอกาสตามลำดับ โดยภาพรวมของแผนฉบับที่ 1 ถึง 4 นี้ ถือเป็นการให้ความสำคัญกับการพัฒนาโครงสร้างและบริการพื้นฐาน สิ่งแวดล้อมและรายได้ของกรุงเทพฯ เป็นหลัก

ต่อมาในฉบับที่ 5 ของ พิจิตต รัตตกุล มีการปรับเปลี่ยนแนวทางการพัฒนาที่เน้นคนเป็นศูนย์กลางมากขึ้น มีการทำประชาพิจารณ์แผน เพื่อให้สอดคล้องกับแนวคิดของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 และเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการพัฒนาแผน ขณะที่ฉบับที่ 6 ในยุคของ สมัคร สุนทรเวช ได้ขยายขอบเขตการพัฒนาเพิ่มขึ้นเพื่อสอดรับกับพระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนกำหนดวิสัยทัศน์และร่างแผน พร้อมกำหนดให้แผนพัฒนากรุงเทพเป็นแผนยุทธศาสตร์ที่ชี้นำการพัฒนากรุงเทพฯ ที่หน่วยงานจะแปลงแผนไปสู่การปฏิบัติตามยุทธศาสตร์ที่กำหนดไว้

หลังจากนั้นกรุงเทพฯ เริ่มก้าวเข้าสู่การวางแผนระยะยาว โดยแผนระยะยาว 12 ปี พ.ศ. 2552 ถึง 2563 ในยุคของ อภิรักษ์ โกษะโยธิน ได้กำหนดวิสัยทัศน์และเป้าหมายการพัฒนาระยะยาว เพื่อเป็นกรอบแนวทางหลักในการพัฒนากรุงเทพฯ ให้เป็นมหานครน่าอยู่อย่างยั่งยืน โดยแบ่งช่วงการพัฒนาเป็น 3 ระยะตามวาระของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร และส่งไม้ต่อมายังแผนพัฒนาระยะ 20 ปี พ.ศ. 2556 ถึง 2575 ในยุคของ สุขุมพันธ์ บริพัตร ที่ใช้วิสัยทัศน์กรุงเทพฯ 2575 ตั้งเป้าหมายเป็นมหานครศูนย์กลางของเอเชีย ประกอบด้วย 6 มิติ ได้แก่ มหานครปลอดภัย มหานครสีเขียว สะดวกสบาย มหานครสำหรับทุกคน มหานครกะทัดรัด มหานครประชาธิปไตย และมหานครแห่งเศรษฐกิจและการเรียนรู้ มาเป็นกรอบในการพัฒนา มีการกำหนดประเด็นยุทธศาสตร์ ยุทธศาสตร์ย่อย และตัวชี้วัดทุก 5 ปี 

จนกระทั่งมาถึงแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร 20 ปี ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2561 ถึง 2580 ซึ่งเป็นฉบับล่าสุดที่ลงนามโดย อัศวิน ขวัญเมือง แผนฉบับนี้มุ่งส่งเสริมและยกระดับกรุงเทพมหานครให้เป็นมหานครแห่งเอเชียและเป็นเมืองที่มีสมรรถนะสูง ทว่าในเวลาต่อมา อัศวินได้หมดวาระลง ทำให้แผนฉบับปรับปรุงนี้ถูกส่งต่อมาอยู่ในมือของ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้นำคนใหม่ที่ต้องรับไม้ต่อและนำแผนนี้ไปใช้จริง สะท้อนให้เห็นภาพภาพเดิมๆ ของเมืองกรุงที่คนลงนามในแผนและคนนำแผนไปใช้กลายเป็นคนละคนกัน 

จากการศึกษาความเปลี่ยนแปลงและพัฒนาการของแต่ละประเด็นหรือแผนงานในแผนพัฒนาฉบับต่าง ๆ ที่ครอบคลุมการบริหารกรุงเทพฯ ตลอด 55 ปี พบว่า แผนทุกฉบับมีเป้าหมายและยุทธศาสตร์ในการดำเนินงานคล้ายคลึงกันในบางมิติ เช่น

• มลพิษทางเสียง ที่กำหนดไว้ตรงกันว่า ต้องการควบคุมไม่ให้มีการก่อเสียงรบกวนเกินมาตรฐาน
• สวนสาธารณะ มุ่งไปที่การจัดหาพื้นที่สำหรับสวนสาธารณะเพิ่มเติม
• ที่ดินและผังเมือง กำหนดย่านและประเภทการใช้ที่ดิน และการปรับปรุงผังเมืองรวมกรุงเทพฯ
• พื้นที่นันทนาการ ดนตรี กีฬา เป็นการจัดสร้างศูนย์กิจกรรมต่างๆ ให้เพียงพอและมีประสิทธิภาพ

หากแต่มีบางฉบับ ที่มีวิธีมองและแก้ไขปัญหาที่โดดเด่นและมีรายละเอียดที่พัฒนาขึ้นมาจากฉบับอื่น ๆ อย่างเห็นได้ชัดในแต่ละด้าน 

มลพิษทางอากาศ 

เดิมระบุตรงกันว่าต้องการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศ แต่เพิ่งเริ่มมีการกำหนดชัดเจนถึงการตรวจสอบคุณภาพอากาศในย่านที่มีการจราจรหนาแน่นจำนวน 30 แห่งต่อเดือน ในแผนฉบับที่ 4 จากนั้นในแผนพัฒนาระยะ 20 ปี ยุคสุขุมพันธ์ ได้เพิ่มตัวชี้วัดที่ชัดเจนว่า พลเมืองกรุงเทพฯ ไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 ต้องได้สูดอากาศบริสุทธิ์ไม่น้อยกว่า 200 วันต่อปี โดยมีเกณฑ์ก๊าซโอโซนไม่เกิน 70 ส่วนในพันล้านส่วน และก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์ไม่เกิน 170 ส่วนในพันล้านส่วน จนกระทั่งในแผนฉบับปรับปรุงล่าสุดของอัศวิน ได้ปรับเปลี่ยนวิธีมองมามุ่งเน้นการบริหารจัดการคุณภาพอากาศในเชิงพื้นที่ให้ได้มาตรฐาน เพื่อให้คุณภาพอากาศโดยรวมอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานร้อยละ 85 ถึง 95 โดยเน้นการควบคุมและลดฝุ่นละอองในบรรยากาศริมถนนที่เกิดจากการสัญจร ผ่านมาตรการความสะอาดและวิธีทางธรรมชาติ 

ขยะมูลฝอย 

จากเดิมทุกแผนฯ จะระบุถึงการพัฒนาประสิทธิภาพของการจัดเก็บและขนถ่ายขยะมูลฝอยให้ทั่วพื้นที่กำจัดขยะไม่ให้มีการตกค้าง โดยในฉบับที่ 4 เน้นเก็บขยะให้หมดวันต่อวัน และฉบับที่ 6 ตั้งเป้าไม่มีขยะตกค้างตามที่ว่างสาธารณะและลดอัตราการเกิดขยะให้น้อยกว่า 1 กิโลกรัมต่อคนต่อวัน อย่างไรก็ตาม จุดเปลี่ยนสำคัญเริ่มขึ้นในแผนฉบับที่ 3 ที่มีการลงรายละเอียดกำหนดประเด็น แยกขยะ และเริ่มทดลองให้ประชาชนแยกขยะในหมู่บ้านทดลองของสำนักงานเขตต่าง ๆ ก่อนจะต่อยอดในแผนฉบับที่ 5 ที่เพิ่มเรื่องรณรงค์ให้ประชาชนแยกขยะมูลฝอยและการนำมาหมุนเวียนใช้ประโยชน์ใหม่ ขยายมาสู่แผน 12 ปีที่เน้นเทคโนโลยีแปรรูปขยะเพื่อสร้างมูลค่า และในแผน 20 ปีที่หันมาเน้นการลดขยะต้นทางจนถึงปลายทาง ควบคุมการฝังกลบให้ไม่เกินร้อยละ 60 จนถึงแผนฉบับปรับปรุงล่าสุดที่มุ่งเพิ่มประสิทธิภาพการคัดแยกขยะ ของเสียอันตราย และกากไขมันตั้งแต่แหล่งกำเนิด

การกำจัดน้ำเสีย 

ทุกแผนฯ จะเน้นไปที่การสร้างระบบระบายน้ำป้องกันน้ำเสีย สร้างโรงงานกำจัดน้ำเสียและการควบคุมคุณภาพน้ำในคูคลองต่าง ๆ โดยในฉบับที่ 4 มีการวางแผนสร้างโรงงานบำบัดน้ำเสียใหม่ถึง 5 แห่งโดยกรุงเทพฯ และรัฐบาล และอีก 11 แห่งโดยเอกชน จนถึงแผนฯ ฉบับที่ 6 ที่เพิ่มการกำหนดเป้าหมายต้องลดการทำให้น้ำเสียโดยประชาชนลงร้อยละ 5 ต่อปี ส่วนแผนระยะ 12 ปี กำหนดตัวชี้วัดยกระดับคุณภาพน้ำทิ้ง และฟื้นฟูคุณภาพน้ำคลองให้มีค่าดีโอมากกว่า 2 มิลลิกรัมต่อลิตร ขณะที่แผนระยะยาว 20 ปี ตั้งเป้าหมายว่าภายในปี 2575 น้ำเสียจากทุกครัวเรือนต้องได้รับการบำบัดก่อนปล่อยลงสู่แหล่งน้ำ และแผนฉบับปรับปรุงล่าสุดได้ขยายขีดความสามารถของระบบบำบัดน้ำเสียชุมชนให้รองรับได้ถึงร้อยละ 90 พร้อมตั้งเป้าให้จุดเก็บตัวอย่างน้ำในคลองมีคุณภาพอยู่ในเกณฑ์พอใช้ถึงดีให้ได้ร้อยละ 80

น้ำท่วมและการระบายน้ำ 

ทุกแผนฯ จะกำหนดเรื่องติดตั้งและปรับปรุงระบบป้องกันน้ำท่วม รวมทั้งการขุดลอกคูคลอง จนแผนฯ ฉบับที่ 3 เริ่มกล่าวถึงการพัฒนาเทคโนโลยีและความรู้ และแผนฯ ฉบับที่ 4 กล่าวถึงการติดตั้งระบบคอมพิวเตอร์ของศูนย์ป้องกันน้ำท่วม ติดตั้งอุปกรณ์ตรวจวัดระดับน้ำและฝนในฝั่งธนบุรี และเริ่มมีการสำรวจข้อมูลระบบระบายน้ำย่อย ต่อมาในแผนฉบับที่ 6 มุ่งเน้นการฟื้นฟูคูคลองเพื่อระบายน้ำและคมนาคม จนถึงแผนระยะยาว 20 ปีที่กำหนดเป้าหมายชัดเจนว่า พื้นที่ร้อยละ 90 ของกรุงเทพฯ ต้องสามารถระบายน้ำฝนให้เสร็จสิ้นได้ภายใน 30 นาทีหลังฝนตก ขณะที่แผนฉบับปรับปรุงล่าสุด ได้ปรับเกณฑ์มาเน้นการเพิ่มขีดความสามารถในการระบายน้ำท่วมขังบนถนนสายหลักกรณีฝนตกไม่เกิน 100 มิลลิเมตรต่อชั่วโมง ให้อยู่ในเกณฑ์ 60 ถึง 180 นาที พร้อมเพิ่มความสามารถในการรองรับน้ำหลากและน้ำหนุน

จราจรและขนส่งสาธารณะ 

นับตั้งแต่แผนฯ ฉบับที่ 1 เป็นต้นมา ทุกแผนมุ่งเน้นไปที่การสร้าง ปรับปรุง และเชื่อมต่อถนน ตรอก ซอย ต่าง ๆ รวมถึงการสร้างทางด่วนหรือทางพิเศษ ขยายเส้นทางและเพิ่มจำนวนรถโดยสารประจำทาง จนแผนฯ ฉบับที่ 4 ถึงได้เริ่มบรรจุเรื่องการก่อสร้างรถรางไฟฟ้าในพื้นที่จราจรติดขัดและเดินเรือทางน้ำ ส่วนแผนฉบับที่ 6 เริ่มกำหนดประเด็นเพิ่มโครงข่ายคมนาคมขนส่งทั้งระบบถนนและทางน้ำเพื่อเป็นตัวเลือกในการเดินทาง และในแผนระยะยาว 20 ปี นับเป็นครั้งแรกที่พูดถึงการสัญจรด้วยจักรยาน ทางเดินเท้าอย่างสะดวก ปลอดภัย และตั้งเป้าให้คนกรุงใช้ระบบขนส่งมวลชนที่กำหนดเวลาได้ภายใน 10 นาที ล่าสุดในแผนฉบับปรับปรุงของอัศวิน ได้มุ่งเน้นการเชื่อมต่อระบบรางหลัก พัฒนารถไฟฟ้าส่วนต่อขยายหรือรางรอง ขยายการขนส่งทางน้ำ พัฒนาทางเดินเท้าและทางจักรยานตามแนวคิดอารยสถาปัตย์(Universal Design) รวมถึงการพัฒนาแอปพลิเคชันรวมข้อมูลการเดินทางเพื่อช่วยประชาชนวางแผน

สาธารณสุข 

แผนฯ เกือบทั้งหมดให้ความสำคัญกับการขยายและพัฒนาศูนย์บริการสาธารณสุขชุมชนให้ทั่วถึง มีคุณภาพ จนแผนฉบับที่ 6 เริ่มระบุถึงระบบเครือข่ายการบริการสุขภาพแบบผสมผสานให้ครอบคลุม 50 เขต ส่วนแผนระยะ 12 ปีกล่าวถึงการเพิ่มประสิทธิภาพของระบบการแพทย์ฉุกเฉินในสถานการณ์วิกฤตหรือภัยพิบัติ และในแผนฉบับปรับปรุงล่าสุดได้ยกระดับสู่การเป็น เมืองสุขภาพดี มุ่งจัดให้มีระบบสุขภาพปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และตติยภูมิอย่างครอบคลุม จัดตั้งคลินิกหมอครอบครัว และเร่งคัดกรองโรคคนเมือง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิต เพื่อนำเข้าสู่การรักษาอย่างรวดเร็ว

เศรษฐกิจปากท้องประชาชน 

เป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจน้อยกว่าปัญหาเชิงโครงสร้างพื้นฐานอื่น ๆ มักถูกจัดอยู่ส่วนที่เกี่ยวกับการพัฒนาชุมชนหรือสวัสดิการสังคม เริ่มจากตลาดซึ่งได้รับการกล่าวถึงตั้งแต่ในฉบับที่ 1 เพื่อให้เป็นพื้นที่ระบายสินค้าการเกษตร จากนั้นในฉบับที่ 2 และ 4 เป็นการพัฒนาเป็นตลาดเพื่อผู้มีรายได้น้อยและพัฒนาอาชีพ ต่อมาในแผนระยะยาว 12 ปี ระบุว่าจะปรับปรุงตลาดนัดเพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยว จนกระทั่งในแผนฉบับปรับปรุงล่าสุดของอัศวิน ได้เริ่มหันมาให้ความสำคัญกับแรงงานนอกระบบ โดยตั้งเป้าขยายสถานธนานุบาลหรือโรงรับจำนำเพิ่มขึ้นอีก 10 แห่ง เพื่อให้เข้าถึงแหล่งเงินทุน พร้อมทั้งเน้นการพัฒนาทักษะอาชีพให้ตรงกับตลาดงาน และผลักดัน ผลิตภัณฑ์ชุมชน หรือ แบงค็อก แบรนด์ ให้เป็นสินค้าระดับพรีเมียม แพลทินัม และโกลด์ เพื่อยกระดับมูลค่าทางเศรษฐกิจฐานราก

กทม. พัฒนาได้ตามแผนฯ มากน้อยแค่ไหน

คำถามที่หลายคนยังอดสงสัยไม่ได้คือ แผนพัฒนากรุงเทพฯ ที่ผ่านมาถูกนำไปปฏิบัติได้ครบถ้วนหรือไม่

ประเด็นนี้ กรุงเทพมหานครเองได้มีการทบทวนและประเมินผลการดำเนินการตามแผนฯ โดยเฉพาะในช่วงต้องจัดทำแผนใหม่ ซึ่งจะต้องพิจารณาว่าแผนเดิม บรรลุเป้าหมายไปกี่โครงการและมีโครงการอะไรบ้างที่ทำไม่สำเร็จ

จากการสำรวจพบว่าแผนงานที่ถูกประเมินว่าทำสำเร็จส่วนใหญ่จะเป็นโครงการระยะสั้น หรือเป็นการเพิ่มจำนวนสิ่งที่มีอยู่แล้ว เช่น การก่อสร้างถนน ปรับปรุงตรอกซอกซอย การจัดสร้างสวนสาธารณะ การติดตั้งสถานีระบายน้ำ การเพิ่มจำนวนศูนย์บริการสาธารณสุข

แต่ก็มีอีกหลายเรื่องที่ไม่สามารถทำได้สำเร็จ เช่น แผนงานป้องกันน้ำท่วมและน้ำเสียของ แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 3 สามารถดำเนินโครงการติดตั้งระบบกำจัดน้ำเสียสี่พระยาได้ตามแผน แต่โครงการบำบัดน้ำเสียในเขตกรุงเทพฯ ชั้นในไม่สำเร็จ เนื่องจากติดปัญหาเรื่องพื้นที่ก่อสร้าง ขณะที่งานก่อสร้างขนาดใหญ่ที่ต้องใช้งบประมาณมาก หรืองานติดตั้งระบบโครงข่ายต่าง ๆ ที่มีความซับซ้อนมากไม่เป็นไปตามแผน เช่น โครงการขุดแม่น้ำเจ้าพระยา 2 ซึ่งใช้งบประมาณสูงมากและต้องมีการบริหารจัดการใหม่เป็นแผนรวมป้องกันน้ำท่วมของกรุงเทพและปริมณฑล

จากการประมวลข้อมูลแผนพัฒนากรุงเทพฯ ที่ผ่านมาอาจสรุปได้ว่า ผู้จัดทำแผนฉบับต่าง ๆ วิเคราะห์สาเหตุที่ทำให้แผนงานหรือโครงการต่าง ๆ ไม่เป็นไปตามที่วางไว้ว่ามาจากการเกินขีดความสามารถของหน่วยงาน ติดขัดขั้นตอนตามระบบราชการ ไม่มีงบประมาณเพียงพอ และเป็นโครงการระยะยาวเกินกว่าที่ประเมินไว้

สรุปจากแผนพัฒนากรุงเทพฯ 4 ฉบับที่ได้รับการประเมินจากแผนพัฒนาฉบับถัดไป พบว่า

• แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 2 มีขั้นตอนการอนุมัติการจัดซื้อจัดจ้างตามระเบียบราชการเป็นไปได้ล่าช้ามาก การเปลี่ยนแปลงผู้บริหารทำให้นโยบายเปลี่ยนแปลง งบประมาณไม่เพียงพอ
• แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 3 ขาดแผนหลักในการพัฒนา ขาดแผนลงทุน ไม่ได้กำหนดรายละเอียดที่สำคัญไว้อย่างชัดเจน ขาดงบประมาณ วางแผนปฏิบัติการและติดตามผล อัตรากำลังไม่เหมาะสม ระเบียบกฎหมาย ประสานงานกับหน่วยงานภายนอก
• แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 4 โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ล่าช้าเนื่องจากระยะเวลากำหนดน้อยเกินไป หน่วยงานของกรุงเทพมหานคร มีภารกิจมาก ขาดระบบและแนวทางการดำเนินงานชัดเจนในการประสานระหว่างหน่วยงานรัฐ ภาคเอกชน ปัญหาด้านงบประมาณ อัตรากำลังข้าราชการและลูกจ้างไม่เพียงพอ สภาพเศรษฐกิจที่เปลี่ยนไปทำให้มูลค่าการดำเนินโครงการสูงขึ้น
• แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 5 มีปัญหาด้านงบประมาณ ปัญหาด้านบุคลากร ระยะเวลาไม่สอดคล้องกับขอบเขตของโครงการ ประชาชนไม่ไห้การสนับสนุนการปฏิบัติงาน อย่างต่อเนื่อง ขาดประสิทธิภาพในการนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาใช้ในการปฏิบัติงาน

แต่บางครั้งการประเมินความสำเร็จตามแผนงานก็มีคำอธิบายที่ชวนสงสัยว่าสำเร็จจริงหรือไม่…

เช่น ในการประเมินแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 4 ซึ่งอ้างอิงจากเนื้อหาในแผนพัฒนา ฯ ฉบับที่ 5 ระบุว่าการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อม มีโครงการที่บรรลุเป้าหมาย “แม้จะไม่มีผลเป็นรูปธรรมมากนัก แต่ได้ผลมากในด้านจิตวิทยาที่ทำให้ประชาชนตระหนักและเห็นความสำคัญของการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อม”

จนกระทั่ง พ.ศ. 2552 เริ่มมีการนำระบบการประเมินผลด้วย ‘ตัวชี้วัด’ ที่ชัดเจนมีความพยายามประเมินผลมาใช้ เพื่อให้สามารถปรับเปลี่ยนหรือเพิ่มเติมเป้าหมายและยุทธศาสตร์ย่อยลงไปใหม่ได้ แผนพัฒนาระยะ 12 ปี มีการประเมินและปรับปรุงแผนพัฒนาทุก 4 ปี ด้วยการจัดทำตัวชี้วัดเชิงปริมาณเพื่อให้วัดความสำเร็จของยุทธศาสตร์ย่อยได้

สุดท้าย แม้กรุงเทพมหานครจะกำหนดให้มีหน่วยงานหน้าที่ติดตามและประเมินผลคือ หน่วยงานเจ้าของโครงการ กองงบประมาณ สำนักนโยบายและผู้ตรวจการกรุงเทพมหานคร แต่ก็ยังตอบโจทย์เพียงว่าทำงานสำเร็จตามแผนหรือไม่เท่านั้น แต่ไม่ได้กำหนดว่าถ้าทำไม่สำเร็จแล้วจะมีผลกระทบใด ๆ ตามมา ยิ่งเมื่อแผนล่าสุดถูกส่งผ่านจากผู้ลงนามในยุคหนึ่งมาสู่ผู้ปฏิบัติในอีกยุคหนึ่ง ความท้าทายในการผลักดันแผนให้เข้าเป้าจึงยังคงเป็นคำถามสำคัญของคนเมืองหลวงต่อไป

จากแผน 5 ฉบับ ถึงแผนพัฒนา กทม. 20 ปี ฉบับปรังปรุง: ใครทำ ใครใช้?

เคยสงสัยไหมว่าสารพัดโครงการพัฒนาในกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่การแก้ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซาก บำบัดน้ำเสีย จัดการรถติด ไปจนถึงการวางระบบขนส่งสาธารณะขนาดใหญ่ สิ่งเหล่านี้มีที่มาที่ไปอย่างไร และทำไมเมืองหลวงแห่งนี้ถึงมีหน้าตาและสภาพแวดล้อมอย่างที่เราเผชิญกันอยู่ทุกวันนี้

หากลองแกะรอยดูก็จะพบว่า ทิศทางในการขับเคลื่อนเมืองหลวงแห่งนี้ ถูกกำหนดไว้ผ่านแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร และจุดเริ่มต้นนี้ก็เกิดขึ้นเมื่อหลายสิบปีก่อนแล้ว ซึ่งนำมาใช้ครั้งแรกเมื่อ 45 ปีก่อน หลังจากที่กรุงเทพมหานครมีผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครมาแล้ว 5 คน ในช่วงระยะเวลา 4 ปี

แผนพัฒนาเมืองแต่ละฉบับเปรียบเหมือนพิมพ์เขียว และหมุดหมายสำคัญที่ใช้กำหนดทิศทางว่าอยากจะเปลี่ยนโฉมหน้าเมืองหลวงไปทางไหน ขณะเดียวกัน แผนแม่บทเหล่านี้ยังกลายเป็นกรอบบังคับให้ทุกหน่วยงานต้องทำตามด้วย จนบางครั้งก็เกิดคำถามว่าตอบโจทย์ต่อคนกรุงมากน้อยเพียงใด

นับจากอดีต จาก พ.ศ. 2520 จนถึงปัจจุบันกรุงเทพมหานคร มีแผนพัฒนามาแล้วทั้งหมด 8 ฉบับ เริ่มตั้งแต่แผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ฉบับที่ 1-6 ต่อเนื่องมาถึง แผนยุทธศาสตร์กรุงเทพระยะยาว 12 ปี พ.ศ. 2552-2563 และแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร 20 ปี พ.ศ. 2556-2575

นำมาสู่คำถามชวนสงสัยต่อไปว่า ท่ามกลางกรอบแผนแม่บทที่ถูกวางโครงข่ายเอาไว้ล่วงหน้าแล้ว ผู้ว่าฯ กทม. ที่คนกรุงโหวตเลือกเข้ามาเพราะถูกอกถูกใจนโยบาย สุดท้ายแล้วจะสามารถผลักดันนโยบายที่หาเสียงไว้ได้มากน้อยแค่ไหน หรือสุดท้ายแล้วก็ยังมี ‘กรอบ’ ที่ต้องทำตามแผนพัฒนากรุงเทพมหานครอยู่ดี

Rocket Media Lab ชวนทุกคนไปร่วมสำรวจแผนที่ และเข็มทิศนำทางเมืองหลวง ผ่านแผนพัฒนาเมืองหลวงทั้ง 8 ฉบับ เพื่อเข้าใจเมืองกรุงไปด้วยกัน

ใครเป็นคนกำหนดทิศทางการพัฒนาเมืองหลวง

ก่อนจะมีแผนพัฒนาเป็นของตัวเองนั้น กรุงเทพมหานคร บริหารงานภายใต้ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 3 และ แผนแม่บทกระทรวงมหาดไทย

แต่เนื่องจากกรุงเทพฯ เป็น “เมืองหลวง” บริหารจัดการภายใต้ พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 มีสถานะเป็น “องค์กรปกครองท้องถิ่นพิเศษ” พูดอีกแง่หนึ่งคือ กทม. ยังเป็นหน่วยการปกครองท้องถิ่นที่ครอบคลุมพื้นที่เมืองเต็มพื้นที่ มีสถานะเป็น “จังหวัด” ในแง่ของพื้นที่การบริหาร แต่ไม่มีโครงสร้างแบบจังหวัดตาม พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 ทำให้ “ผู้ว่าฯ กทม.” ไม่มีอำนาจเหนือหน่วยงานราชการอื่นในระดับเดียวกับผู้ว่าราชการจังหวัด

และมีกระทรวงมหาดไทยเป็นหน่วยงานที่ “กำกับดูแล กทม.”

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย โดยมติคณะรัฐมนตรี สามารถปลดผู้ว่าฯ ​กทม. ได้

แต่ใน “ความเป็นพื้นที่” ซึ่งกรุงเทพฯ เป็นเมืองหลวง และเป็นพื้นที่ศูนย์กลางอำนาจรัฐ (ไทย) จึงมีปัญหาหลายด้านที่แตกต่างจากพื้นที่อื่น มีแนวคิดให้มีแผนพัฒนากรุงเทพฯ เพื่อแก้ไขปัญหา เริ่มจากแผนพัฒนากรุงเทพฯ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2520-2524) และฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2525-2529) ซึ่งใช้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 4 เป็นแนวทาง ร่วมกับ แผนแม่บทมหาดไทย

จนกระทั่ง แผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ฉบับที่ 3 เป็นต้นมา ถึงได้เริ่มนำนโยบายผู้ว่าฯ กทม. ที่มาจากการเลือกตั้งมาใช้เป็นแนวทางกำหนดแผนด้วย โดยมี ‘สำนักนโยบายและแผน’ (ปัจจุบันคือสำนักยุทธศาสตร์และประเมินผล) เป็นหน่วยงานรับผิดชอบในการจัดทำ

สำรวจ 3 รูปแบบจัดทำแผนพัฒนา ฯ คนกรุงมีส่วนร่วมแค่ไหน

หากพิจารณาแผนพัฒนากรุงเทพฯ ทั้ง 8 ฉบับแล้ว อาจจำแนกตามกระบวนการจัดทำแผนได้เป็น 3 รูปแบบ คือ

1) จัดทำโดยข้าราชการ กทม. สอดคล้องตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

ในช่วง 20 ปีแรก แผนพัฒนาฉบับที่ 1-4 (พ.ศ. 2520-2539) การออกแบบการพัฒนากรุงเทพฯ ซึ่งเป็นเมืองที่มีประชากรไม่ต่ำกว่า 4.7 ล้านคน ถูกกำหนดโดย คณะกรรมการพัฒนากรุงเทพมหานคร ซึ่งได้รับการแต่งตั้งจากผู้ว่าฯ กทม. เป็นกลุ่มคนที่มีอำนาจหน้าที่กำหนดนโยบายและอนุมัติทิศทางของการพัฒนา โดยมี คณะอนุกรรมการจัดทำแผนแต่ละสาขา ซึ่งประกอบด้วยข้าราชการจากหน่วยงานต่าง ๆ ในแต่ละแผนพัฒนาจะประกอบด้วย แผนงานย่อย วัตถุประสงค์ และ เป้าหมายย่อย หากย้อนไปดูรายละเอียดของแต่ละแผนพัฒนาฯ จะพบจุดเด่นที่มีลักษณะเฉพาะตัวของแต่ละแผน เช่น

• ฉบับที่ 1 เน้นไปที่การพัฒนาชุมชนบริเวณชานเมืองและรอบนอกกรุงเทพฯ
• ฉบับที่ 2 เน้นการวางโครงสร้างพื้นฐานด้านต่าง ๆ ของเมือง
• ฉบับที่ 3 ให้ความสำคัญกับปัญหามลพิษ น้ำท่วม รวมถึงสุขอนามัยของประชาชน โดยมีประเด็นสุขาภิบาลอาหารและน้ำ ปรากฏขึ้นมาโดยเฉพาะในระดับแผนงาน จากที่ฉบับก่อน ๆ เป็นเพียงโครงการย่อย
• ฉบับที่ 4 เริ่มพูดถึงเป้าหมายเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตของผู้ด้อยโอกาส และเรื่องมลพิษทางอากาศและเสียงปรากฏอยู่ในระดับแผนงาน

2) จัดทำโดยข้าราชการ กทม. ภายใต้การมีส่วนร่วมของประชาชน

จุดเปลี่ยนของการจัดทำแผนพัฒนาฯ เริ่มต้น ในแผนพัฒนาฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2540-2544) ด้วยบริบทกระแสการตื่นตัวทางการเมืองของภาคประชาชนกับการมีส่วนร่วมร่างรัฐธรรมนุญปี 2540 คือเดิมที่ภาคราชการเป็นผู้จัดทำ แต่ฉบับนี้ เปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมครั้งแรกในการแสดงความคิดเห็น และกำหนดทิศทางผ่านการระดมความคิดเห็นจากประชาชนทั่วไป ด้วยการออกแบบสอบถามความคิดเห็นเกี่ยวกับการพัฒนากรุงเทพฯ ในด้านต่าง ๆ

เริ่มจากการจัดสัมมนาเรื่องเมืองน่าอยู่ 1 วัน เพื่อประมวลความคิดเห็นของประชาชนทุกเขต ต่อด้วยการสัมมนาประชาพิจารณ์อีก 1 วัน ให้ตัวแทนประชาชนวิจารณ์ร่างแผนพัฒนาที่กรุงเทพมหานคร จัดทำขึ้น

ทว่า บทบาทของประชาชนก็ยังถูกจำกัดอยู่เพียงแค่เป็น “ผู้ให้ความเห็น” ต่อแผนที่หน่วยงานรัฐร่างไว้ก่อนเท่านั้น ยิ่งหากพิจารณาเนื้อหาในแผนฉบับที่ 5 นั้น จะพบว่ามีแผนงานในประเด็นต่าง ๆ ที่แทบไม่แตกต่างจากแผนฉบับที่ 4

บทบาทของประชาชนเริ่มมีขึ้นในขั้นตอนการจัดทำแผนฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2545-2549) โดยผู้จัดทำเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ทั้งภาคประชาชน เอกชน และราชการ มีส่วนร่วมในการระดมความคิดเห็นและจัดทำแผนทุกขั้นตอน นับตั้งแต่การกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ วัตถุประสงค์ และเป้าหมาย ตลอดจนการร่วมตรวจร่างแผน ก่อนนำเสนอคณะกรรมการพัฒนากรุงเทพฯ พิจารณาให้ความเห็นชอบและประกาศใช้

แผนพัฒนาฉบับนี้มีลักษณะที่เป็นแผนยุทธศาสตร์มากขึ้นกว่าก่อนหน้านี้ และเริ่มมีประเด็นเรื่องการท่องเที่ยว การกีฬาและเทคโนโลยีสารสนเทศปรากฏขึ้นมาในระดับแผนงานเป็นครั้งแรกในแผนฉบับนี้อีกด้วย

3) จัดทำโดยคณะผู้เชี่ยวชาญและรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน

แผนพัฒนากรุงเทพมหานครในระยะหลัง ถูกขยายกรอบเวลาให้นานขึ้น จากเดิมที่กำหนดไว้ 5 ปี ทั้งแผนยุทธศาสตร์กรุงเทพฯ ระยะยาว 12 ปี (พ.ศ. 2552-2563) ที่อยู่ภายใต้เป้าหมาย ‘มหานครน่าอยู่อย่างยั่งยืน’ แบ่งช่วงการพัฒนาเป็น 3 ระยะ ระยะละ 4 ปี ตามวาระของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร

ในกระบวนการจัดทำแผน คณะกรรมการกํากับนโยบายการจัดทําแผนบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2552-2555 ได้มอบนโยบายแก่ผู้บริหารของกรุงเทพมหานครให้กําหนดวิสัยทัศน์การพัฒนากรุงเทพฯ ในระยะยาว 12 ปี จากนั้น จึงนำแผนฉบับร่างไปเปิดรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน และพัฒนาเป็นแผนฉบับสมบูรณ์ระยะยาว 12 ปี

ไม่นานก็มีแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร 20 ปี (พ.ศ. 2556-2575) ซ้อนขึ้นมา ด้วย เป้าหมายเป็น ‘มหานครของเอเชีย’ ซึ่งจัดทำโดยคณะที่ปรึกษาจากสถาบันวิจัยและให้คำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยมีการทำงานร่วมกับข้าราชการกรุงเทพมหานครและรับฟังความคิดเห็นจากตัวแทนภาคประชาชน

หลังการประกาศใช้แผนได้ไม่นาน กรุงเทพมหานคร ได้ปรับปรุงแนวทางเป็น แผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580) หรือ ฉบับปรับปรุง ด้วยเหตุผลว่า “เพื่อให้เหมาะสมกับบริบทที่เปลี่ยนแปลงไปในทุกด้าน” ภายใต้กรอบ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 และ สอดคล้องกับ ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี แผนการปฏิรูปประเทศ นโยบายและแผนระดับชาติว่าด้วยความมั่นคงแห่งชาติเข้าไว้ด้วยตามพระราชบัญญัติการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561

แต่การจัดทำแผนฉบับนี้จำกัดอยู่เฉพาะผู้เชี่ยวชาญและหน่วยงานของกรุงเทพมหานคร ทั้งการทบทวนเอกสารที่เกี่ยวข้องและการรับฟังความเห็นจากข้าราชการ แต่ระบุว่ามีการฟังความเห็นจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้องด้วยก็ตาม

กล่าวโดยสรุป ทิศทางการจัดทำแผนพัฒนากรุงเทพฯ ที่เคยจำกัดอยู่เฉพาะหน่วยงานของ กรุงเทพมหานคร ได้เปิดให้ประชาชนเข้ามามีบทบาทมากขึ้น แต่ในความเป็นจริงก็ยังมีข้อจำกัด ทั้งขั้นตอนการมีส่วนร่วมของประชาชน ยังเป็นเพียงขั้นตอนรับฟังความคิดเห็นมากกว่าการร่วมกำหนดวิสัยทัศน์ ประเด็นรายละเอียด รวมทั้งเรื่องระยะเวลาที่สั้นมาก

แต่สิ่งสำคัญคือจะมีช่องทางให้คนกรุงสามารถเสนอความคิด และข้อเสนอแนะ ร่วมพัฒนาถิ่นที่อยู่ของตัวเองได้หรือไม่

บทบาทของผู้ว่าฯ กทม. ในการกำหนดทิศทางผ่านแผนพัฒนากรุงเทพฯ

จนถึงปัจจุบัน กรุงเทพฯ มีผู้ว่าฯ กทม. มาแล้ว 16 คน และมีแผนพัฒนากรุงเทพฯ 8 ฉบับ ผู้ว่าฯ ที่มีโอกาสได้ใช้แผนพัฒนากรุงเทพฯ คนแรก คือ ชลอ ธรรมศิริ

เป็นที่น่าสังเกตว่าจากแผนพัฒนากรุงเทพฯ แต่ละฉบับ มีทั้งผู้ว่าฯ ที่เป็นเพียงแค่ผู้ปฏิบัติตามแผน บางคนได้มีส่วนร่วมและใช้แผนพัฒนาในช่วงเวลาที่ตนเองดำรงตำแหน่งอยู่ ในขณะที่ผู้ว่าฯ บางคนดำรงตำแหน่งในช่วงที่มีการร่างแผนที่จะใช้ดำเนินการในระยะต่อไป แต่หมดวาระก่อนที่จะได้ทันใช้แผนพัฒนาดังกล่าว บางคนรับช่วงแผนมาจากผู้ว่าฯ ชุดก่อนโดยไม่มีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางตั้งแต่ต้น บางคนทุ่มเทจัดทำแผนฉบับใหม่จนเสร็จสมบูรณ์ แต่กลับหมดวาระเสียก่อนที่จะได้ลงมือขับเคลื่อนแผนนั้นด้วยตนเอง

อีกทั้งพบว่า ผู้ว่าฯ ที่ได้ใช้แผนพัฒนากรุงเทพฯ ฉบับที่ตนเองลงนาม มีเพียงแค่ 4 คน คือ

1) ชลอ ธรรมศิริ ดำรงตำแหน่งระหว่าง พ.ศ. 2520-2522 ในช่วงที่แผนพัฒนาฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2520-2524) ประกาศใช้

2) พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ดำรงตำแหน่งระหว่าง พ.ศ. 2528-2532 และ 2533-2535 ในช่วงที่แผนพัฒนาฉบับที่ 2 (พ.ศ.2525-2539) และ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2530-2534) ประกาศใช้

3) พิจิตต รัตตกุล ดำรงตำแหน่งระหว่าง 2539-2543 ในช่วงที่แผนพัฒนาฉบับที่ 5 (พ.ศ.2540-2544)ประกาศใช้

4) ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร ดำรงตำแหน่งระหว่าง พ.ศ.2552-2556 ในช่วงที่แผนพัฒนา 20 ปี ประกาศใช้

จากข้อมูลจะเห็นว่า แผนพัฒนากรุงเทพฯ ที่ครอบคลุมระยะเวลา 5 ปี บางฉบับเช่น ฉบับที่ 1 มีผู้ว่าฯ 2 คนคือ ชลอ ธรรมศิริ และ เชาวน์วัศ สุดอาภา บริหารภายใต้แผนเดียวกัน ส่วนฉบับที่ 4 มี ร.อ.กฤษฎา อรุณวงศ์ ณ อยุธยา เป็นผู้ว่าฯ คนเดียวของแผนฉบับนี้

ขณะที่การบริหารงาน กทม. ภายใต้ผู้ว่าฯ อภิรักษ์ โกษะโยธิน ในช่วงปี พ.ศ. 2550-2551 ไม่มีแผนพัฒนากรุงเทพฯ ใช้เป็นแนวทางในการบริหาร เนื่องจากมีพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 ที่กำหนดให้ส่วนราชการทำแผนปฏิบัติการที่สอดคล้องกับแผนการบริหารราชแผ่นดิน จากนั้น จึงเริ่มมีการจัดทำแผนพัฒนากรุงเทพระยะยาว 12 ปี

ต่อมาในยุค ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร มีการจัดทำและประกาศใช้แผนพัฒนาระยะ 20 ปี ในช่วงเวลาซ้อนกับแผนระยะ 12 ปีด้วย ซึ่งแผน 20 ปีใช้มาจนถึงยุคของ พล.ต.อ.อัศวิน ขวัญเมือง ที่ได้รับการแต่งตั้งจาก คสช. ตั้งแต่ พ.ศ. 2559 

ระยะที่ 1 ของแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2556–2560) ถูกจัดทำขึ้นในสมัยการบริหารงานของ ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร โดยมุ่งนำวิสัยทัศน์กรุงเทพฯ 2575 มาสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งกระบวนการจัดทำแผนเน้นการ มีส่วนร่วมจากภาคประชาชน ข้าราชการกรุงเทพมหานคร และนักวิชาการจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภายใต้แนวคิดการพัฒนาจากล่างขึ้นบน เพื่อให้ประชาชนร่วมกำหนดอนาคตของเมือง แผนดังกล่าวมีเป้าหมายผลักดันกรุงเทพมหานครสู่การเป็นมหานครแห่งเอเชียที่สามารถรองรับการเปลี่ยนแปลงทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลกได้อย่างยั่งยืน ทั้งนี้แม้จะเป็นผู้วางรากฐานแผน แต่ ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ กลับได้บริหารงานภายใต้แผนนี้เพียงระยะสั้น ก่อนที่ พล.ต.อ.อัศวิน ขวัญเมือง ซึ่งได้รับการแต่งตั้งจาก คสช. จะเป็นผู้รับช่วงต่อในปี พ.ศ. 2559

ระยะ ที่ 2 ของแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2561–2565) จัดทำโดยสำนักยุทธศาสตร์และประเมินผล ร่วมกับคณะที่ปรึกษาจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยยังคงวิสัยทัศน์การพัฒนากรุงเทพมหานครสู่ “มหานครแห่งเอเชีย” ภายในปี 2575 ในสมัยการบริหารของ พล.ต.อ.อัศวิน ขวัญเมือง ทั้งยังมีการปรับแผนพัฒนาเพื่อแก้ไขตัวชี้วัดและเพิ่มประสิทธิภาพการขับเคลื่อนนโยบายให้บรรลุเป้าหมายมากขึ้น พร้อมประกาศนโยบาย NOW ภายใต้แนวคิด “ทำจริง เห็นผลจริง” ซึ่งเป็นการหยิบเอาประเด็นต่าง ๆ ของแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร แผนปฏิบัติราชการประจำปีของ กทม. และแนวนโยบายของพล.ต.อ.อัศวิน ขวัญเมือง มาปรับใช้

ในช่วงนี้เองที่เห็นชัดว่า พล.ต.อ.อัศวิน เป็นตัวอย่างของผู้ว่าฯ ที่ทำแผน แต่ไม่ได้เก็บเกี่ยวผลจากแผนนั้น เพราะนอกจากจะผลักดันแผนพัฒนากรุงเทพฯ ระยะ 20 ปี ฉบับปรับปรุง (พ.ศ. 2561–2580) ออกมาเพื่อปรับตัวชี้วัดและวางฐานข้อมูลเมืองแล้ว ยังจัดทำระยะที่ 3 ไว้ด้วย แต่สุดท้ายแผนแม่บทที่วางโครงสร้างเมืองสมรรถนะสูง นี้กลับตกมาถึงมือ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ในปี พ.ศ. 2565 ผู้ว่าฯ คนใหม่ที่มาจากการเลือกตั้งเป็นผู้รับช่วงต่อ

ระยะที่ 3 แผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ระยะ 20 ปี(พ.ศ. 2566-2570) จัดทำโดยสำนักยุทธศาสตร์และประเมินผล กรุงเทพมหานคร ร่วมกับคณะที่ปรึกษาจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และหน่วยงานของกรุงเทพมหานคร เพื่อใช้เป็นกรอบทิศทางการพัฒนาเมืองในระยะต่อไป ภายใต้การบริหารของ พล.ต.อ.อัศวิน ขวัญเมือง โดยแผนฉบับนี้ให้ความสำคัญกับแนวคิด “เมืองสมรรถนะสูง” ที่สามารถรับมือกับความซับซ้อนและความผันผวนของเมืองสมัยใหม่ นอกจากนี้ยังมีการปรับโครงสร้างงบประมาณเชิงยุทธศาสตร์ ลดการกระจุกตัวของงบประมาณในระดับสำนัก และมุ่งเน้นการพัฒนาเชิงพื้นที่ผ่านสำนักงานเขตตามยุทธศาสตร์ทั้ง 7 ด้านของกรุงเทพมหานคร 

จากแผนนี้จะเห็นว่าพล.ต.อ.อัศวิน เป็นผู้จัดทำและลงนาม แต่หมดวาระลงก่อนที่แผนจะมีผลบังคับใช้ ทำให้ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ต้องรับกรอบแผนที่ตนเองไม่ได้มีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น และต้องหาทางผนวกนโยบาย 214 ข้อที่หาเสียงไว้เข้ากับโครงสร้างแผนพัฒนาที่วางไว้ก่อนแล้ว

ระยะที่ 4  แผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ระยะ 20 ปี ระยะที่ 4 (พ.ศ. 2571–2575) จัดทำขึ้นในสมัยการบริหารของ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ โดยเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมระหว่างนักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญ และหน่วยงานปฏิบัติของกรุงเทพมหานคร เพื่อกำหนดทิศทางการพัฒนาเมืองในช่วง 5 ปีสุดท้ายของแผนแม่บท ระยะนี้แบ่งการทำงานออกเป็น 9 ด้านตามนโยบายสำคัญของเมือง พร้อมนำองค์ความรู้และตัวอย่างความสำเร็จจากพื้นที่อื่นมาปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของกรุงเทพมหานคร แผนดังกล่าวครอบคลุมทั้งการพัฒนาเชิงยุทธศาสตร์ การพัฒนาเชิงพื้นที่ และแผนปฏิบัติราชการประจำปี โดยเปิดรับฟังความคิดเห็นจากผู้บริหาร หน่วยงานระดับสำนัก และผู้ปฏิบัติงานจริง เพื่อร่วมกันออกแบบยุทธศาสตร์ ตัวชี้วัด และโครงการที่สามารถนำไปปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรมและมีประสิทธิภาพสูงสุด

จากภาพรวมทั้งหมด จะเห็นได้ว่าโครงสร้างของแผนพัฒนาระยะยาวทำให้เกิดปรากฏการณ์ที่เป็นเอกลักษณ์ของการบริหาร กทม. นั่นคือ ผู้ว่าฯ มักไม่ได้เริ่มต้นและจบลงพร้อมกับแผนที่ตนเองวางไว้ แต่ละยุคจึงเป็นทั้งผู้รับมรดกและผู้ส่งต่อโครงสร้างการพัฒนาเมืองในเวลาเดียวกัน

คำถามคือผู้ว่าฯ คนใหม่จะผนวกนโยบายที่ตนเองได้หาเสียงไปภายใต้แผนพัฒนาที่ตนเองไม่ได้มีส่วนในการทำแผนอย่างไร

เมื่อได้เป็นผู้ว่าฯ นโยบายที่เคยหาเสียงไว้จะหลอมรวมกับแผนพัฒนา กทม. ออกมาเป็นผลงานได้มากน้อยแค่ไหน 

ในมิติของ นโยบายหาเสียงของผู้ว่าฯ กทม. กับ แผนพัฒนากรุงเทพมหานคร จะพบว่าแม้ผู้ว่าฯ กทม. บางคนไม่ได้มีส่วนร่วมในการกำหนดแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ต้องบริหารงานตามแผนเดิมที่มีอยู่ก่อนแล้ว แต่ก็ยังสามารถเชื่อมโยงนโยบายเข้ากับแผนพัฒนา กทม. จนสร้างผลงานตามที่เคยหาเสียงไว้ได้

ยกตัวอย่าง สวนสาธารณะจุตจักร ที่ริเริ่มโดย ธรรมนูญ เทียนเงิน ผู้ว่าฯ กทม. ที่มาจากการเลือกตั้งคนแรก แต่มีระยะเวลาดำรงตำแหน่งเพียง 2 ปี จนกระทั่ง ชลอ ธรรมศิริ ผู้ว่าฯ คนต่อมาซึ่งเป็นคนแรกที่มีโอกาสได้ใช้แผนพัฒนากรุงเทพฯ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2520-2524) ได้สานต่อนโยบายสร้างสวนสาธารณะสวนจตุจักรให้แล้วเสร็จ

ไม่ต่างจาก ‘โครงการกรุงเทพเมืองสะอาด’ ของ พล.ต.จำลอง ศรีเมือง“ (ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2528-2533) ที่ทำให้กรุงเทพฯ ติดอันดับเมืองสะอาดน่าอยู่ของโลกได้ นั้น ก็เป็นการขยายมาจากโครงการเดิมของ พล.ร.อ.เทียม มกรานนท์ ผู้ว่าฯ คนก่อนหน้านี้

ในแง่การทำงานนโยบายเรื่องความสะอาดเป็นนโยบายที่มีในทุกแผนอยู่แล้ว ขึ้นอยู่กับว่าผู้ว่าฯ แต่ละคนจะเสนอโครงการใดเพื่อรองรับและดำเนินการตามแผนนั้น เช่นเดียวกันกับนโยบายด้านความสะอาดในยุค พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ก็สอดคล้องกับแผนฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2525-2529) ที่มีเป้าหมายว่า “ให้มีการกวาดถนน ตรอก ซอยทุกสายในกรุงเทพ”

เช่นเดียวกับการจัดตั้งศูนย์ป้องกันน้ำท่วมของ พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ที่สอดคล้องกันกับแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 3 ที่ระบุว่า มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาเทคโนโลยีหรือความรู้ด้านการป้องกันน้ำท่วม และการระบายน้ำ

หรือการเปลี่ยนตลาดนัดจตุจักรให้กลายเป็นตลาดนัดถาวร มีโครงสร้างพื้นฐาน มีน้ำ มีไฟฟ้า ซึ่งโครงการตลาดนัดจตุจักรนั้น แรกเริ่มเป็นโครงการของชลอ ธรรมศิริ ที่ต้องการจะย้ายตลาดนัดสนามหลวงออกมาเพื่อแก้ปัญหารถติดบริเวณรอบสนามหลวงและใช้สนามหลวงเป็นพื้นที่สวนสาธารณะและประกอบพระราชพิธีสำคัญ

อย่างไรก็ตาม มีผลงานจำนวนหนึ่งที่เกิดขึ้นในยุคผู้ว่าฯ จำลอง ที่อาจไม่ได้มาจากแผนพัฒนากรุงเทพฯ โดยตรง แต่เป็นโครงการที่มีแนวคิดริเริ่มเกิดขึ้นจากตัวผู้ว่าฯ เอง เช่น แนวคิดริเริ่มทำรถไฟลอยฟ้าเพื่อแก้ปัญหารถติด เช่นเดียวกันกับการนำเรือมาใช้ในการโดยสารในคลองแสนแสบ

ในสมัย พิจิตต รัตตกุล เป็นผู้ว่าฯ กทม. พ.ศ. 2539-2543 ผลงานส่วนหนึ่งเป็นไปตามแผนฉบับที่ 5 ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง ‘รถตู้มวลชน’ ที่เป็นไปตามแผนที่กล่าวถึงระบบขนส่งเชื่อมต่อระหว่างเมือง มี ‘ป้ายจุดผ่อนผันหาบเร่แผงลอย’ ตามแนวทางควบคุมผู้ค้าบนทางเท้า ตลอดจนการพัฒนาระบบเฝ้าระวังคุณภาพอากาศและการให้ความรู้ความเข้าใจเรื่องมลพิษทางอากาศ ซึ่งในยุคของผู้ว่าฯ พิจิตตก็มีการตั้งจุดตรวจมลพิษยานยนต์ 50 จุดทั่วกรุงเทพฯ ส่วนการสร้างอุโมงค์ระบายน้ำคลองเปรมประชากรก็เป็นไปตาม แผนงานก่อสร้างระบบป้องกันน้ำท่วมและปรับปรุงระบบระบายรองรับในพื้นที่กรุงเทพฯ

ในขณะที่แนวคิดสร้าง “หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร” ก็ไม่ปรากฏอยู่ในแผนพัฒนาฯ ด้านวัฒนธรรมแต่อย่างใด

ส่วนยุคของ สมัคร สุนทรเวช แม้จะมีชื่อว่ามีส่วนในการก่อตั้งศูนย์เอราวัณและเป็นเจ้าของนโยบาย ‘แฟลตข้าวโพด’ แต่ทั้งสองโครงการนี้ก็อยู่ในแผนพัฒนาฯ พ.ศ. 2540-2544 อยู่แล้ว ซึ่งระบุไว้ว่าจะ “พัฒนาระบบส่งต่อด้านสุขภาพระหว่างหน่วยงานในสังกัด กทม. กับหน่วยงานอื่น ๆ” และ “ให้ความช่วยเหลือชุมชนที่ถูกรื้อย้าย”

ผลงานของอภิรักษ์ โกษะโยธินก็เช่นเดียวกับคนอื่น ๆ ที่การเพิ่มจำนวนพื้นที่สีเขียว ภายใต้โครงการ ‘10 สวนสวย 10 คลองใส 10 ถนนสะอาด’ ซึ่งอยู่ภายใต้แผนพัฒนากรุงเทพฯ ฉบับที่ 6 ที่ระบุเป้าหมายว่า ต้องเพิ่มพื้นที่โล่งว่างและสวนสาธารณะเพื่อนันทนาการให้มีสัดส่วนต่อประชากรมากกว่า 2.5 ตารางเมตรต่อคน ภายในระยะเวลา 5 ปี นอกจากนี้ ผลงานโครงการจราจรอัจฉริยะต่าง ๆ ก็สอดคล้องกับเป้าหมายของแผนที่มุ่งพัฒนาระบบสารสนเทศด้านการจราจรและขนส่งให้สมบูรณ์ เป็นปัจจุบัน และจัดตั้งศูนย์ข้อมูลสารสนเทศด้านการจราจรและขนส่งกรุงเทพ

ด้านแผนระยะยาวทั้ง 12 ปีและ 20 ปี ที่อยู่ในช่วงที่ ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร ดำรงตำแหน่ง ระบุว่ากรุงเทพฯ จะมีความปลอดภัยจากอาชญากรรมอยู่ใน 5 อันดับแรกของเอเชีย การติดตั้งกล้อง CCTV เป็นหนึ่งในโครงการที่จะดำเนินการ และกำหนดว่า เพื่อให้บรรลุเป้าหมายมหานครสีเขียว สะดวกสบาย ต้องมีพื้นที่สีเขียวกระจายครอบคลุมพื้นที่กรุงเทพไม่น้อยกว่าร้อยละ 40 ของพื้นที่ ดังนั้นผลงานด้านการจัดหาสวนสาธารณะและกล้อง CCTV ของสุขุมพันธุ์ก็อยู่ภายใต้แผนพัฒนาฯ เช่นกัน

จะเห็นได้ว่าผู้ว่าฯ ส่วนใหญ่ดำเนินงานตามแผนพัฒนากรุงเทพฯ ที่กำหนดไว้อยู่แล้ว มีเพียงบางกรณีที่อยู่นอกเหนือแผน กระนั้นก็ตามเนื่องจากเนื้อหาในแผนฯ มักเขียนอย่างไม่เฉพาะเจาะจงและมีแนวนโยบายครอบคลุมเกือบทุกปัญหาในกรุงเทพฯ จึงเอื้อให้ผู้ว่าฯ ในเวลานั้นสามารถนำเอานโยบายของตนเองหรือสิ่งที่ตนเองเคยหาเสียงไว้มาปรับใช้เป็นโครงการต่าง ๆ ได้

การพัฒนากรุงเทพฯ จึงไม่ได้อยู่แค่เพียงว่าแผนพัฒนานั้นดีมากน้อยแค่ไหน หรือผู้ว่าฯ ได้ทำตามที่เคยหาเสียงไว้หรือไม่ แต่คำถามที่สำคัญมากกว่านั้นก็คือ ชาวกรุงเทพฯ มีบทบาทมากน้อยแค่ไหนในการกำหนดการพัฒนาของเมืองหลวงแห่งนี้

ไม่ใช่แค่แผนพัฒนากรุงเทพฯ ที่คอยกำกับการทำงานของผู้ว่าฯ กทม. แต่ยังมีอำนาจทับซ้อนที่อยู่เหนือการตัดสินใจของ ผู้ว่าฯ กทม. อีกที

แต่สำหรับโครงการขนาดใหญ่ใน กทม. ที่ต้องใช้งบประมาณสูงและมีกรอบการดำเนินการที่ยาวนานนั้น อำนาจการตัดสินใจชี้ขาดก็ไม่ได้ขึ้นของผู้ว่าฯ กทม. เพียงคนเดียวเท่านั้น เนื่องจากอำนาจในการบริหารจัดการกรุงเทพมหานครถูกรวมศูนย์ไว้ที่รัฐบาลและส่วนราชการอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ทำให้กรุงเทพฯ ไม่สามารถบริหารจัดการเมืองได้อย่างอิสระดังที่คาดคิด

ดังนั้น แม้ประชาชนจะเลือกผู้ว่าฯ จากนโยบายที่ตรงกับความต้องการของตนเอง แต่ก็ใช่ว่านโยบายเหล่านั้นจะเป็นจริงได้ทั้งหมด เพราะการบริหารกรุงเทพฯ รายล้อมไปด้วยเงื่อนไขมากมายจนยากที่จะขยับแต่ลำพัง

ตัวอย่างที่ชัดเจน คือ การก่อสร้างรถไฟฟ้าโครงการต่าง ๆ แม้ พล.ต.จำลอง ศรีเมือง น่าจะเป็นผู้ว่าฯ คนแรก ๆ ที่เริ่มพูดถึงการสร้างรถไฟลอยฟ้าในกรุงเทพฯ เพื่อแก้ปัญหาจราจร แต่ในความเป็นจริงแล้ว กรุงเทพมหานครไม่สามารถดำเนินการได้เพียงลำพัง คนกรุงเทพฯ ต้องรอนานนับสิบปีกว่ารถไฟฟ้าสายแรกจะใช้ได้จริง เพราะผ่านขั้นตอนต่าง ๆ มากมาย ต้องอาศัยงบประมาณจากส่วนกลาง และต้องได้รับการอนุมัติจากคณะรัฐมนตรีก่อน จนถึงปัจจุบันการก่อสร้างหรือเก็บค่าบริการส่วนต่อขยายรถไฟฟ้าก็ยังเป็นอำนาจการตัดสินใจของรัฐบาล

หรือแม้แต่กรณี โครงการการพัฒนาฟื้นฟูสภาพแวดล้อมคลองแสนแสบ ยังเป็นผลมาจากการที่รัฐบาลเห็นชอบแผนหลักการพัฒนาฟื้นฟูสภาพแวดล้อมคลองแสนแสบ ระยะเวลา 11 ปี (พ.ศ. 2564-2574) จำนวน 84 โครงการ วงเงินรวมทั้งสิ้น 82,563 ล้านบาทตามข้อเสนอของสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ ด้วยเหตุผลว่าเป็นการสนองพระบรมราโชบายของรัชกาลที่ 10 ที่ทรงให้ความสำคัญกับการพัฒนาดูแลแหล่งน้ำลำคลอง

นอกจากนี้การบริหารจัดการกรุงเทพฯ ยังถูกกำกับไว้ด้วยหน่วยงานอื่น ๆ ที่มีอำนาจและบทบาทเฉพาะเรื่องโดยตรงมากกว่า จนปัญหาเดียวของกรุงเทพฯ มี “เจ้าภาพ” หลายราย ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจนเรื่องนี้คือ การแก้ปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นปรากฎอยู่ในแผนพัฒนาทุกฉบับและชี้สาเหตุได้ว่าเกี่ยวข้องกับน้ำเหนือ น้ำทะเลหนุน และการระบายน้ำไม่ทันตั้งแต่ในแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 2

แต่การแก้ปัญหานี้ขึ้นอยู่กับรัฐบาล หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเช่น กรมชลประทาน นับตั้งแต่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2557 ที่คณะรักษาความมั่นคงแห่งชาติ (คสช.) ตั้งคณะกรรมการกำหนดกรอบนโยบายและการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ เพื่อจัดทำแบบยุทธศาสตร์จัดการทรัพยากรน้ำทั้งประเทศ และเกิดสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติขึ้น การบริหารจัดการน้ำของกรุงเทพฯ ก็ขึ้นอยู่กับหน่วยงานนี้เช่นกัน กรุงเทพฯ ไม่ได้มีบทบาทจัดการเท่าที่ควรแม้จะเป็นผู้รับผิดชอบคุณภาพชีวิตและสภาพแวดล้อมของคนกรุงเทพฯ โดยตรง

รวมไปถึงเงื่อนไขเรื่อง “กฎหมาย” ที่เกี่ยวกับการบริหารจัดการท้องถิ่นตั้งแต่ พ.ศ. 2540 เป็นต้นมา ก็ยิ่งทำให้การจัดการกรุงเทพฯ ซับซ้อนมากขึ้น โดยไม่เพียงแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือแผนแม่บทกระทรวงมหาดไทยเท่านั้นที่กำหนดแนวทางพัฒนาเมืองกรุงเทพฯ แต่ยังเป็นผลจากบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ที่กำหนดแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐให้รัฐบาลที่เข้ามาบริหารงานต้องดำเนินการประกอบกับพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 โดยรัฐบาลได้จัดทำแผนการบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2548-2551 ขึ้น และกำหนดให้ส่วนราชการต่าง ๆ ทำแผนปฏิบัติการให้สอดคล้องกับแผนการบริหารราชการแผ่นดิน

ต่อมา ยังมีแนวทางของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี แผนการปฏิรูปประเทศ นโยบายและแผนระดับชาติว่าด้วยความมั่นคงแห่งชาติเข้าไว้ด้วยตามพระราชบัญญัติการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561 ไปจนถึงเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals) ขององค์การสหประชาชาติด้วย

ที่น่าสนใจ คือ บทบาทของประชาชนซึ่งควรจะเป็นคนที่ได้ประโยชน์จากแผนพัฒนาฯ มากที่สุด ได้หายไปจากแผนพัฒนากรุงเทพฯ ตั้งแต่ร่วมคิดและกำหนดวิสัยทัศน์ ออกแบบเมืองที่ตนเองต้องอยู่โดยตรง ตลอดจนการประเมินความก้าวหน้าของการพัฒนาเมืองสะท้อนให้เห็นวิธีการทำงานของระบบรัฐราชการที่ไม่ยึดโยงกับประชาชนมากเท่าที่ควรจะเป็น

ทั้งหมดนี้นำมาสู่คำถามต่อไปว่า แผนพัฒนากรุงเทพฯ ในปัจจุบันตอบสนองกับความต้องการของประชาชนมากน้อยเพียงใด และควรจะมีกระบวนการร่วมคิดร่วมสร้างกรุงเทพฯ รูปแบบใหม่ ๆ โดยประชาชนในฐานะที่เป็นพลเมืองของกรุงเทพฯ หรือไม่ เพื่อไม่ให้แผนพัฒนากรุงเทพเป็นเพียง “คู่มือ” กำกับการปฏิบัติงานของข้าราชการเท่านั้นดังที่เป็นมา

ที่มา : ปรุงปรุงแก้ไขจากบทความ “แผนพัฒนา กทม. มีไว้ทำไม” EP1 EP2 และ EP3 ซึ่งเป็นความร่วมมือทางด้านข้อมูลระหว่าง The Active และ Rocket Media Lab

อ่านเพิ่มเติม เลือกตั้ง กทม. 69 : ย้อนดูนโยบายหาเสียงและผลงานของผู้ว่าฯ กทม. ในแต่ละยุค  – Rocket Media Lab 

ดูข้อมูลนโยบายหาเสียงของผู้ว่าฯ ปี 2518-2565 ได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-bkk-campaign   

The post เลือกตั้ง กทม. 69 : แผนพัฒนา กทม. มีไว้ทำไม ผู้ว่า กทม. แต่ละคนวางแผนฉบับไหน ทำตามแผนยังไงบ้าง  appeared first on Rocket Media Lab.