เหตุการณ์น้ำท่วมกรุงเทพมหานคร 2569 มีการตั้งข้อสังเกตถึงการบริหารจัดการความช่วยเหลือแก่ประชาชนว่า เหตุใดจึงไม่ทันต่อความต้องการของผู้ประสบภัย ทั้งที่กรุงเทพมหานครเป็นพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแบบพิเศษ  ซึ่งน่าจะดำเนินการได้อย่างราบรื่นในฐานะที่เป็นเมืองหลวงที่มีความพร้อม ช่วงเวลา 7 วันหลังจากน้ำท่วมสูงสุด ผู้ประสบภัยประสบปัญหารอบด้าน โดยที่ขาดการจัดการอย่างเป็นระบบ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาน้ำเน่าเสีย ประชาชนไม่สามารถออกจากที่อยู่อาศัยได้ เสบียงอาหารไม่เพียงพอ ประชาชนต้องช่วยเหลือกันเอง นอกจากนี้ยังมีเรื่องสาธารณสุขที่ไม่เพียงผู้ประสบภัยมีอาการน้ำกัดเท้า แต่ยังมีเรื่องความเจ็บป่วยอื่นๆ อีก เช่น ผู้มีโรคประจำตัว หรือผู้ป่วยที่ต้องฟอกไตตามกำหนด ประชาชนไม่รู้ว่า กทม. สำนักการแพทย์และสำนักอนามัย หรือสำนักงานเขตมีแนวทางอย่างไร ในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเหล่านี้ นอกจากความพยายามที่จะทำให้ระบายน้ำให้เร็วที่สุด

กทม. ออกประกาศเขตพื้นที่ประสบสาธารณภัยครอบคลุม 50 เขต ตั้งแต่วันที่ 25 กันยายนเพื่อให้ดำเนินการตามพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ได้ จนกระทั่งผ่านมาเกือบ 1 สัปดาห์ กทม. จึงมีการตั้งหน่วยบัญชาการหน้าพื้นที่  ในวันที่ 2 ตุลาคม 2569 ในพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญ 4 จุดเพื่อทำหน้าที่บริหารจัดการระบายน้ำ กระจายอาหารและถุงยังชีพ ตลอดจนการเร่งรัดจัดการขยะ

ความโกลาหลในการบริหารจัดการช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมของกรุงเทพมหานครนำมาสู่การเปรียบเทียบกับจังหวัดอื่นๆ การช่วยเหลือประชาชนที่ประสบภัยพิบัติในกรุงเทพฯ จากหน่วยงานรัฐในครั้งนี้ถูกตั้งคำถามว่า  เหตุใดกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นเมืองหลวงและมีทรัพยากรมากมายจึงดำเนินการอย่างไม่เต็มศักยภาพเท่าที่ควร จนมีการตั้งคำถามถึงระบบช่วยเหลือผู้ประสบภัย ทั้งอาหาร น้ำดื่ม จุดประสานงาน และทีมแพทย์เคลื่อนที่ว่า น้ำท่วมในท้องถิ่นอื่น หน่วยงานระดับ อบต. หรือเทศบาลอาจจะจัดการได้ดีกว่า

Rocket Media Lab มีข้อสังเกตว่า การขาดตัวแทนที่ใกล้ชิดกับประชาชน ในโครงสร้างบริหารท้องถิ่นของกรุงเทพมหานครที่ซับซ้อน อย่างตำแหน่ง สข. ในอดีต อาจเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้การจัดการในช่วงน้ำท่วมและหลังน้ำท่วม มีประสิทธิภาพน้อยกว่าที่ควรจะเป็น โดยเฉพาะเมื่อเทียบกับจังหวัดอื่นๆ

สายบัญชาการภัยพิบัติ กทม สั่งการได้แค่หน่วยงานในสังกัด

กรุงเทพมหานครมีผู้ว่าฯ ที่มาจากการเลือกตั้ง และสามารถแต่งตั้งผู้บริหารที่เป็นรองผู้ว่าฯ ได้ไม่เกิน 4 คน เมื่อเกิดภัยพิบัติ ผู้ว่าฯ กทม. เป็นผู้อำนวยการกรุงเทพมหานคร จัดการภัยพิบัติในพื้นที่กรุงเทพมหานครตาม พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 และมีอำนาจหน้าที่ในด้านป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ตาม พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 โดยมีผู้อำนวยการเขต (ผอ.เขต) เป็นผู้ช่วยผู้อำนวยการกรุงเทพมหานคร ในมาตรา 32-36 ของ พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 กำหนดขอบเขตให้สั่งการส่วนราชการและเจ้าพนักงานของกรุงเทพมหานครให้รับผิดชอบทั้งป้องกันและบรรเทาภัยพิบัติ

ในกรณีของน้ำท่วมกรุงเทพฯ 2569 ที่เกิดขึ้นแล้ว ผู้ว่าฯ มีอำนาจหน้าที่ จัดอุปกรณ์เพื่อใช้ในการบรรเทาสาธารณภัย ดำเนินการให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ประสบภัย ซึ่งรวมถึงการจัดตั้งศูนย์อำนวยการเฉพาะกิจเมื่อเกิดสาธารณภัยขึ้น รวมทั้งการประสานงานกับองค์การสาธารณกุศล (มาตรา 32-33) ผู้ว่าฯ กทม. มอบหมายให้ผอ.เขต เจ้าพนักงานในสำนักต่างๆ เช่น สำนักการระบายน้ำ สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สำนักพัฒนาสังคม ดำเนินการต่างๆ เพื่อช่วยเหลือประชาชนตามขอบเขตอำนาจของตนเองได้ แต่ไม่สามารถสั่งการหน่วยงานอื่นๆ ได้ เช่น กรมชลประทาน กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย โดย ผู้ว่าฯ กทม.ทำได้เพียง “ประสาน” (มาตรา 32 วรรคสอง) และแจ้งขอความช่วยเหลือ ซึ่งหน่วยงานที่ได้รับแจ้งมีหน้าที่ต้องช่วยเหลือ (มาตรา 38)

ขณะที่ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจ “สั่งการ” หน่วยงานของรัฐอื่นๆ  และกำกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดเมื่อเกิดเหตุภัยพิบัติได้ตามมาตรา 15

กรณีน้ำท่วมครั้งนี้เห็นได้ชัดเจนว่า แม้ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าฯ กทม. จะประกาศให้ กทม.เป็นพื้นที่สาธารณภัย เปิดโอกาสให้หน่วยงานอื่นในพื้นที่เข้าช่วยเหลือได้ แต่น่าสนใจว่า กทม. ได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานราชการนอกสังกัดกทม.หรือได้รับความช่วยเหลือจากหน่วยงานอื่นในพื้นที่บ้างหรือไม่ ดังที่พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตั้งข้อสังเกตว่า การบริหารจัดการน้ำท่วมใน กทม.จึงมีความพิเศษในตัวเอง ซับซ้อนทั้งเงื่อนไขธรรมชาติ เงื่อนไขเศรษฐกิจ และเงื่อนไขในการบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจในการบริหารพื้นที่ในช่วงก่อนภาวะฉุกเฉิน ช่วงภาวะฉุกเฉิน และหลังภาวะฉุกเฉิน

ตัวแทนประชาชน 1 เขต 1 คน พอไหมที่จะรับมือภัยพิบัติ

กรุงเทพมหานครมีโครงสร้างของเมืองที่ซับซ้อน เต็มไปด้วยความหลากหลายในมิติต่างๆ และมีผู้อาศัยไม่น้อยกว่า 5 ล้านคน การเชื่อมโยงระหว่างความต้องการของประชาชนที่กระจัดกระจายกับหน่วยงานภาครัฐที่มีอำนาจในการบริหารจัดการดำเนินการได้อย่างไร โดยเฉพาะในยามวิกฤติ

หากพิจารณาระดับย่อยกว่าระดับจังหวัด เขตน่าจะเป็นการแบ่งเขตปกครองที่เป็นทางการที่สุดและใกล้ชิดคนกรุงเทพฯ มากที่สุด ข้อมูลปี 2568 จำนวนประชากรใน 50 เขตมีความแตกต่างกว้างมาก อยู่ระหว่าง 18,329 -215,427 คน โดยมีค่ามัธยฐานอยู่ที่ 97,582 คน เช่นเดียวกับขนาดพื้นที่ซึ่งแตกต่างกันมากตั้งแต่ 1.42 -236.26 ตร.กม.

แต่ละเขตมีผอ.เขต 1 คน ซึ่งมีอำนาจหน้าที่ตาม พ.ร.บ.บริหารราชการ กทม. ใช้งบประมาณ และกลไกอื่นๆ ของ กทม. ตามระบบราชการ และแต่ละเขตยังมีสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร (สก.) ที่มีมาจากการเลือกตั้ง เขตละ 1 คน ทำหน้าที่เป็นฝ่ายนิติบัญญัติพิจารณาและอนุมัติงบ กทม. ตรวจสอบฝ่ายบริหาร กทม. และเป็นสื่อกลางนำปัญหาของประชาชนเข้าสู่ที่ประชุมสภา กทม. ไม่มีอำนาจรัฐและทรัพยากร

ช่วงภัยพิบัติ ผอ.เขต ซึ่งได้รับมอบหมายจากผู้ว่าฯ กทม. เป็นผู้รับผิดชอบต่อประชาชนในเขตนั้น ผอ.เขต ถูกจัดให้เป็นผู้ช่วยผู้อำนวยการกรุงเทพมหานคร ตาม พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย มีอำนาจสั่งการส่วนราชการและหน่วยงานของ กทม. ในเขตพื้นที่ให้ช่วยเหลือหรือร่วมมือ ทั้งนี้สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเป็นหน่วยงานสังกัด กทม. ที่มีภารกิจโดยตรงมีหน้าที่จัดตั้งศูนย์บัญชาการเหตุการณ์เพื่อเป็นศูนย์ประสานงานและให้การสงเคราะห์ผู้ประสบภัย เช่น การมอบถุงยังชีพ เครื่องอุปโภคบริโภค ในกรณีที่ต้องการความช่วยเหลือจากหน่วยงานรัฐอื่น ผู้ว่าฯ กทม. จะเป็นผู้แจ้งต่อหน่วยงานนั้น ขณะที่ สก.ทำได้เพียงช่วยเหลือเฉพาะหน้าเท่านั้น งบประมาณที่นำมาใช้จัดการภัยพิบัติช่วงเร่งด่วนเป็นงบกลางที่ผู้ว่าฯ กทม.ใช้สำรองจ่ายได้

ขณะที่กรุงเทพฯ สก. เป็นตัวแทนที่มาจากการเลือกตั้งที่ใกล้ชิดกับประชาชนมากที่สุดอยู่ในระดับเขต แต่ในจังหวัดอื่นๆ มีตัวแทนถึงระดับตำบลและเทศบาล ซึ่งได้แก่ สภาองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) และสภาเทศบาลที่ทำหน้าที่ออกข้อบัญญัติ/เทศบัญญัติ อนุมัติงบประมาณ และตรวจสอบฝ่ายบริหารเช่นเดียวกัน แต่ละตำบลจะมีสมาชิก อบต. อย่างน้อย 6 คน มาจากหมู่บ้านละ 1 คน ส่วนเทศบาล ซึ่งส่วนใหญ่มาจากการยกระดับจาก อบต. ที่กระทรวงมหาดไทยพิจารณาจากจำนวนประชากร การจัดเก็บรายได้ และศักยภาพของท้องถิ่นในการพัฒนาพื้นที่ ประกอบด้วย เทศบาลตำบล มีประชากรตั้งแต่ 7,000 คน เทศบาลเมือง มีประชากรตั้งแต่ 10,000 คน เทศบาลนคร ตั้งแต่ 50,000 คน ในเวลาปกติ อำนาจหน้าที่ของ อบต. และ เทศบาลไม่แตกต่างกันมากนัก เป็นการดูแลโครงสร้างพื้นฐานของประชาชนในพื้นที่ เช่น บำรุงรักษาถนน ไฟฟ้า ทางระบายน้ำ จัดการน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค

ช่วงภัยพิบัติ นายก อบต. และนายกเทศมนตรี ปฏิบัติหน้าที่ในฐานะ ผู้อํานวยการท้องถิ่น ตาม พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย โดยสามารถสั่งการหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในเขตเทศบาลหรือเขตตำบลเพื่อให้ความช่วยเหลือแก่ประชาชนได้ (มาตรา 20-21) และยังสามารถใช้จ่ายงบประมาณเพื่อช่วยเหลือประชาชนในเบื้องต้น โดยฉับพลันทันที เพื่อการดำรงชีพหรือบรรเทาความเดือดร้อนเฉพาะหน้าได้ ตามระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยค่าใช้จ่ายเพื่อช่วยเหลือประชาชนตามอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2566 ซึ่งข้อ 4 ของระเบียบนี้หมายความถึงเฉพาะองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เท่านั้น ไม่รวมถึงกรุงเทพมหานคร

ตัวอย่างเช่น กรณีน้ำท่วมหาดใหญ่ พฤศจิกายน 2568 แม้ภาพรวมจะถูกวิจารณ์ แต่ในระดับท้องถิ่นสามารถบริหารจัดการช่วยเหลือประชาชนได้โดยไม่ต้องรอคำสั่งจากส่วนกลาง ภายใน 24 ชั่วโมงแรก องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแต่ละแห่งเปิดศูนย์พักพิง  จุดบริการกระสอบทราย เปิดโรงครัว แจกข้าวกล่อง  และจัดเตรียมพื้นที่รองรับยานพาหนะในสภาวะฉุกเฉิน ไม่ว่าจะเป็นเทศบาลนครหาดใหญ่ เทศบาลเมือง และทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครอง ทหาร และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ช่วยเหลือประชาชนทันที

จะเห็นได้ว่าโครงสร้างการบริหารกรุงเทพฯ แตกต่างจากจังหวัดอื่นๆ ตรงที่มีผู้ว่าฯ ที่มาจากการเลือกตั้ง ทำหน้าที่บริหารและกำหนดนโยบาย ข้าราชการในสำนักต่างๆ เป็นส่วนกลางแบ่งตามภารกิจหน้าที่ เช่น สำนักการโยธา สำนักการแพทย์ โดยมีสำนักงานเขตเป็นหน่วยบริหารท้องถิ่นแบ่งตามพื้นที่ 50 เขต ผอ.เขต ซึ่งเป็นข้าราชการประจำเป็นผู้บังคับบัญชาและรับผิดชอบบริการสาธารณะแก่ประชาชนในพื้นที่เขตนั้นโดยตรง แต่ละเขต สก.เป็นตัวแทนที่เลือกตั้งมาจากประชาชนทำหน้าที่เป็นฝ่ายนิติบัญญัติ ขณะที่จังหวัดอื่นๆ แม้ผู้ว่าฯ จะมาจากการแต่งตั้งจากส่วนกลาง แต่ตัวแทนที่ประชาชนเลือกมาในระดับท้องถิ่น ที่มาจากหมู่บ้าน และนายก อบต. หรือนายกเทศมนตรี ซึ่งถืออำนาจสั่งการและมีงบประมาณ จนอาจกล่าวได้ว่า เส้นทางจากความต้องการของประชาชนถึงผู้ที่มีอำนาจตัดสินใจสั้นกว่าคนกรุงเทพฯ ทำให้การสั่งการและตอบสนองกับประชาชนได้รวดเร็วและตรงเป้าหมาย

เห็นได้ชัดเจนเมื่อเกิดภัยพิบัติ ในกรุงเทพฯ เส้นทางความช่วยเหลือระหว่างรัฐกับประชาชนขาดตอนที่ระดับเขตที่มีประชากรส่วนใหญ่อยู่ที่ราวหนึ่งแสนคน ผู้ที่มีอำนาจสั่งการเมื่อเกิดภัยพิบัติ คือ ผอ.เขตที่เป็นข้าราชการ ขณะที่ สก.ที่ประชาชนเลือกมาไม่มีทั้งอำนาจสั่งการและทรัพยากร ต่างจากจังหวัดอื่นที่ตัวแทนที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนสามารถดูแลได้อย่างทั่วถึงมากกว่า จนถึงระดับหมู่บ้าน

คนกรุงเทพฯ เคยมีผู้แทนระดับเขตอย่างน้อย 8 คน

หน้าที่ของ สก. ตามกฎหมายจะอยู่ที่การเป็นฝ่ายนิติบัญญัติทำหน้าที่ในสภากรุงเทพมหานคร แต่นอกสภา สก. ยังต้องทำหน้าที่ดูแลและเชื่อมประสานระหว่างกลุ่มคน หน่วยงานต่างๆ หลายเรื่อง ข้อจำกัดของบทบาทการเป็นตัวแทนของ สก. ที่ไม่ครอบคลุมคนในเขตนั้นได้เท่าที่ควร ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการที่ สข. หรือสมาชิกสภาเขตหายไป

กรุงเทพมหานครเคยมีสภาเขต ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 มาตรา 71 ที่กำหนดให้ แต่ละเขตมีการเลือกตั้งสมาชิกสภาเขต (สข.) เขตละอย่างน้อย 7 คน ถ้าเขตใดมีราษฎรเกิน 1 แสนคน ให้เพิ่มอีก 1 คนต่อราษฎรทุก 1 แสนคน เศษที่ถึง 5 หมื่นคนให้นับเป็น 1 แสนคน มีวาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปี

มาตรา 79 ให้สภาเขตมีอำนาจหน้าที่ ดังนี้

(1) ให้ข้อคิดเห็นและข้อสังเกตเกี่ยวกับแผนพัฒนาเขตต่อผู้อำนวยการเขต และสภากรุงเทพมหานคร

(2) จัดสรรงบประมาณเพื่อการพัฒนาเขต ทั้งนี้ ตามที่กำหนดในข้อบัญญัติกรุงเทพมหานครว่าด้วยวิธีการงบประมาณหรืองบประมาณรายจ่าย

(3) สอดส่องและติดตามดูแลการดำเนินการของสำนักงานเขต เพื่อให้เกิดประโยชน์แก่ราษฎร

(4) ให้คำแนะนำหรือข้อสังเกตต่อผู้อำนวยการเขต เกี่ยวกับการปรับปรุง หรือแก้ไขการบริการประชาชนภายในเขต หากผู้อำนวยการเขตไม่ดำเนินการใด ๆ โดยไม่แจ้งเหตุผลให้ทราบ ให้สภาเขตแจ้งให้ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครพิจารณาดำเนินการต่อไป

(5) ให้คำปรึกษาตามที่ผู้อำนวยการเขตร้องขอ

(6) แต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อกระทำกิจการหรือพิจารณาสอบสวน หรือศึกษาเรื่องใด ๆ อันเกี่ยวกับการงานของสภาเขต ทั้งนี้ ตามที่กำหนดในข้อบัญญัติกรุงเทพมหานครว่าด้วยการนั้น

(7) หน้าที่อื่น ๆ ตามที่กำหนดในกฎหมายหรือที่สภากรุงเทพมหานครมอบหมาย

ให้กรุงเทพมหานครจัดให้มีงบประมาณเพื่อการพัฒนาเขตตามความเหมาะสม ซึ่งการใช้จ่ายงบประมาณดังกล่าวจะต้องได้รับการพิจารณาจัดสรรจากสภาเขตตาม (2)

สข.มีหน้าที่และอำนาจน้อยกว่าสมาชิกสภาจังหวัด (สจ.) สมาชิกสภาเทศบาล (สท.) และ สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล (ส.อบต.) กลไก สข. มีขึ้นเพื่อให้ประชาชนมีบทบาทในการพัฒนาเขตและสอดส่องดูแลการดำเนินงานของสำนักงานเขตภายใต้การบังคับบัญชาของผอ.เขต แต่ สข.ไม่มีอำนาจในการถอดผอ.เขตทำได้เพียงให้ข้อคิดเห็น และมีอำนาจพิจารณาจัดสรรงบพัฒนาเขต หากผอ.เขต ไม่รับฟังต้องทำจดหมายถึงผู้ว่าฯ กทม. สภาเขตประชุมอย่างน้อยเดือนละครั้ง และ ผอ.เขตต้องเข้าประชุมชี้แจง (มาตรา 75–76)  และมีอำนาจพิจารณาจัดสรรงบพัฒนาเขต

สภาเขตถูกระงับในยุครัฐประหาร 2557 มีประกาศ คสช. ที่ 86/2557 นำโดยประยุทธ์ จันทร์โอชา ก่อนที่ วันที่ 16 เมษายน 2562 จะมีประกาศใช้พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2562 มาตรา 24  ระงับเลือกตั้ง สข. (มาตรา 71-80 ของ พ.ร.บ.บริหารราชการ กทม. 2528) ให้ เหลือแต่ ส.ก. จนกว่าปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติและแผนการปฏิรูปประเทศ ตามข้อเสนอของสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) โดยให้เหตุผลว่า มี สก.ทำหน้าที่นิติบัญญัติอยู่แล้ว และประชาชนไม่สนใจการเลือกตั้ง สข. ขณะเดียวกันก็มีแนวคิดที่จัดตั้ง “คณะกรรมการประชาคมเขต” ที่จะมาทำงานแทนที่ สข. โดยมาจากการแต่งตั้งของผอ.เขต เขตละ 20 คนด้วย ซึ่งยังอยู่ในขั้นตอนรับฟังความคิดเห็น

ผลจากการระงับ สข. จึงทำให้คนกรุงเทพฯ ไม่มีใครที่ทำหน้าที่จับตาผอ.เขต อย่างเป็นระบบ เพราะ สก.ก็ไม่ได้มีหน้าที่แบบเดียวกัน ซึ่ง สก. ทำหน้าที่ตรวจสอบผู้ว่าฯ กทม. การหายไปของ สข. เท่ากับว่าผู้แทนที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนแต่ละเขตลดลงจากอย่างน้อย 8 คน (สก. 1 คน และ สข. 7 คน) เหลือเพียง 1 คน ซึ่งไม่สอดคล้องกับจำนวนประชาชนในพื้นที่ งานติดตามการทำงานของสำนักงานเขตและการรับเรื่องจากชุมชนตกไปอยู่กับ สก. ดังที่เราเห็นในปัจจุบัน ทั้งที่ สก. ไม่มีอำนาจตามกฎหมาย

ช่องว่างที่เกิดขึ้นจากการหายไปของ สข. เห็นได้ชัดเจนที่สุดในยามที่เกิดภัยพิบัติ เพราะเป็นช่วงเวลาที่ผอ.เขต ถืออำนาจสั่งการและใช้ทรัพยากรมากที่สุด แต่ไม่มีตัวแทนจากการเลือกตั้งในระดับเขตคอยติดตามการทำงาน รวมทั้งเป็นตัวกลางสื่อสารระหว่างประชาชนกับหน่วยงานรัฐ

ข้อต่อที่หายไปในการบริหารเมืองที่ซับซ้อน

อันที่จริงกรุงเทพฯ มีประชากรไม่น้อยกว่าเทศบาลเมืองและเทศบาลนครในหลายพื้นที่ ขณะที่เทศบาลมี สท. หลายคน แต่ กรุงเทพฯ ไม่มีตัวแทนในระดับนี้ ต่างจากในต่างจังหวัดที่มีตัวแทนดูแลกันในระดับหมู่บ้าน หากเทียบเฉพาะชุมชนเมือง สัดส่วนของประชากรต่อตัวแทนที่ใกล้ชิดประชาชนที่สุดของจังหวัดอื่นๆ ที่เป็นเทศบาลนครที่มีสมาชิก 24 คน ต่อประชากร 50,000 คน จะได้สัดส่วน สท. 1 คนต่อประชากรราว 2,000 คน ตามเกณฑ์ประชากรขั้นต่ำ ขณะที่กรุงเทพฯ เขตมีประชากรน้อยที่สุด 18,329 คน ก็มี สก.เพียง 1 คนเท่านั้น นอกจากนี้ตัวเลขในทะเบียนบ้านต่ำกว่าคนที่อยู่อาศัยจริงมากอีกด้วย

หากพิจารณาจากสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงน้ำท่วม กลไกที่หายไปในระดับเขตมี 2 ชั้น ชั้นแรก ตัวแทนที่ประชาชนเลือกมาเพื่อรับเรื่อง ส่งต่อความต้องการ และติดตามการทำงานของสำนักงานเขต ซึ่งเป็นบทบาทที่ สข. เคยทำ อีกชั้นหนึ่งผู้ที่มีอำนาจสั่งการและมีงบประมาณในพื้นที่ที่ต้องรับผิดชอบต่อประชาชนโดยตรง เช่นเดียวกับนายก อบต. หรือนายกเทศมนตรี

ที่ผ่านมามีเสียงเรียกร้องให้ฟื้นฟูสภาเขตเพื่อให้ประชาชนมีตัวแทนระดับพื้นที่ เชื่อมท้องถิ่นที่ทำให้แก้ปัญหาได้อย่างตรงจุด เพราะแม้ กทม.จะมีช่องทางอื่นๆ เช่น กรรมการชุมชน แต่ก็ไม่ใช่ผู้แทนตามกฎหมายเลือกตั้งท้องถิ่น และไม่มีอำนาจหรืองบประมาณตามกฎหมาย

ที่ประชุมสภากรุงเทพมหานคร ใน ปี 2565 นภาพล จีระกุลและสุทธิชัย วีรกุลสุนทร สก. เสนอญัตติ ขอให้ กทม.เร่งรัดให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาเขต (สข.) โดยกล่าวว่า การมีสข.เป็นการกระจายอำนาจ ที่ผ่านมามีความผูกพันระหว่างประชาชนกับ สข. ในพื้นที่ ปัจจุบันเหลือ สก. เพียงคนเดียว ซึ่งทำงานโดยที่ผู้ช่วย สก. ไม่ได้ค่าตอบแทน ประชาชนจึงขาดตัวแทนที่ช่วยอำนวยความสะดวกและตรวจสอบการทำงานของผอ.เขต พร้อมกับคัดค้านแนวคิดกรรมการประชาคมเขต เพราะไม่ได้มาจากการเลือกตั้งและไม่มีอำนาจตรวจสอบการทำงานของผอ.เขต ได้

หลังจากประกาศระงับ สข. ออกมาในเดือนเมษายน ปี 2562 พรรคประชาธิปัตย์ ยื่นร่างแก้ไข พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร ฟื้นคืนการเลือกตั้ง สข. ในเดือนกันยายนปีเดียวกัน โดยให้เหตุผลว่าเพื่อให้ประชาชนมีสิทธิเลือกตั้งผู้แทนระดับท้องถิ่นที่ทำงานใกล้ชิดประชาชนมากที่สุด และมีผู้แทนของประชาชนร่วมพัฒนาเขต

นอกจากนี้ยังมีข้อเสนออื่นๆ อีกเพื่อให้การทำงานของเขตยึดโยงกับประชาชนมากกว่าเดิม ไม่ว่าจะเป็น การเลือกตั้งผอ.เขต หรือนโยบายของพรรคก้าวไกล (ในขณะนั้น) เมื่อปี 2566 ที่เสนอให้มี “นายกเขต” ลักษณะเดียวกับ นายก อบต.หรือนายกเทศมนตรี และเปลี่ยนโครงสร้างการบริหารเขตให้มีสภาเขตจากการเลือกตั้ง ปรับบทบาท ผอ.เขตจากการแต่งตั้งให้เป็นปลัดเขต ในปี 2569 พรรคประชาชนได้ยื่นร่างแก้ไข พ.ร.บ.ฯ แล้ว เมื่อเดือนเมษายน

แม้จะยังไม่มีความคืบหน้าอื่นๆ เพิ่มเติมอีกนับตั้งแต่การระงับสภาเขต ปี 2562 แต่หลายฝ่ายเห็นไปในแนวทางเดียวกันว่า กทม.จำเป็นจะต้องเพิ่มตัวแทนในระดับเขตเป็นหนึ่งในกลไกเชื่อมโยงกับประชาชน ช่องว่างที่เป็นอยู่สะท้อนปัญหาชัดเจนเมื่อเกิดวิกฤติ ซึ่งคนกรุงเทพฯ หลายล้านคนไม่มีตัวแทนที่เป็นปากเสียงให้กับตนเองมากเท่าที่ควรจะเป็น

ดังที่เห็นจากน้ำท่วม 2569 สก. แต่ละเขตต้องใช้ทรัพยากรของตัวเอง จัดหาอาหาร หาเรือ ประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อระบายน้ำ ทั้งเปิดช่องทางสื่อสารกับประชาชนของตัวเองและกับสำนักงานเขต ซึ่งเห็นได้ชัดเจนว่ากำลังคนไม่เพียงพอต่อความเดือดร้อนของประชาชน ขณะที่ กทม. ใช้แพลตฟอร์ม Traffy Fondue เป็นหนึ่งในช่องทางรับเรื่องร้องเรียนจากประชาชน ซึ่งไม่แน่ชัดว่าได้ผลมากน้อยเพียงใด สำหรับประชาชนที่มีโรคประจำตัวและต้องพบแพทย์ตามเวลาก็ไม่มีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องช่วยเหลือ เช่น ผู้ป่วยที่ต้องฟอกไตทุกวันในเคหะร่มเกล้า ต้องติดอยู่ในบ้าน 3 วัน หรือโรคน้ำกัดเท้า ที่ไม่มีหน่วยงานใดมาแจกจ่ายยา ปัญหาสาธารณสุขต่างๆ ที่เกิดขึ้นระหว่างน้ำท่วมส่งผลให้พรรคประชาชนต้องประกาศรับอาสาสมัครเพื่อออกหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ให้บริการตรวจรักษาพี่น้องประชาชนในพื้นที่น้ำท่วม

กรุงเทพฯ มีความซับซ้อนของเมืองและเต็มไปด้วยปัญหาย่อยมากมายและมีพลวัต แต่ละเขตมีชุมชนหลายรูปแบบ เช่น ชุมชนแบบเดิมที่อยู่กันมานาน ชุมชนผู้ที่อยู่ในอาคารสูง หมู่บ้านที่เกิดขึ้นใหม่ในพื้นที่ซึ่งเคยเป็นเกษตรกรรม การบริหารเขตที่ยึดเอาแต่นโยบายจากส่วนกลางซึ่งมาจากผู้ว่าฯ กทม. แบบเดียวกันหมดโดยมีสำนักงานเขตเป็นผู้ปฏิบัติงานในระดับพื้นที่ ไม่สามารถนำความต้องการของประชาชนไปถึงผู้มีอำนาจตัดสินใจดังเช่นท้องถิ่นอื่นของประเทศได้

น้ำท่วม 2569 จึงไม่ได้สะท้อนเพียงปัญหาการระบายน้ำ แต่ทำให้เห็นว่า เมืองหลวงที่มีทรัพยากรมากที่สุดของประเทศยังขาดกลไกที่จะพาความต้องการของประชาชนไปถึงผู้มีอำนาจตัดสินใจได้ทันในยามวิกฤติ

The post การหายไปของ สข. ในกรุงเทพฯ กับปัญหาการช่วยเหลือประชาชนในช่วงน้ำท่วมที่ไม่ทั่วถึง appeared first on Rocket Media Lab.

จากการสังเกตการณ์ พบประเด็นที่ควรปรับปรุงเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความโปร่งใสในการจัดการเลือกตั้งครั้งต่อไป ดังนี้

1. เว็บไซต์ประกันสังคมไม่เสถียรในช่วงเลือกตั้ง

เว็บไซต์สำนักงานประกันสังคม sso.go.th ใช้งานได้ไม่สม่ำเสมอในช่วงสัปดาห์ก่อนการเลือกตั้ง โดยบางช่วงสามารถเข้าใช้งานได้ แต่บางช่วงไม่สามารถโหลดหน้าเว็บได้ ปัญหานี้เป็นอุปสรรคต่อผู้มีสิทธิที่ต้องการตรวจสอบสถานะและสถานที่ลงคะแนนของตนเอง ทำให้มีรายงานว่า ผู้ลงคะแนนไปผิดหน่วย และต้องเดินทางย้ายหน่วยโดยที่ไม่มั่นใจว่า หน่วยที่จะต้องไปนั้นเป็นหน่วยที่ถูกต้องหรือไม่

2. ขั้นตอนและเอกสารที่ยุ่งยากในการลงคะแนนฝ่ายนายจ้าง

การเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายนายจ้างกำหนดให้ผู้ใช้สิทธิต้องเตรียมเอกสารหลายรายการ นอกเหนือจากบัตรประชาชนแล้ว ยังต้องใช้หนังสือรับรองการจดทะเบียนนิติบุคคลที่มีอายุไม่เกิน 6 เดือน กรณีที่มีการมอบอำนาจต้องมีหนังสือมอบอำนาจที่ลงนามโดยกรรมการผู้มีอำนาจตามที่ระบุในหนังสือรับรองบริษัทและสำเนาบัตรประชาชนของกรรมการผู้มีอำนาจนั้นๆ เงื่อนไขดังกล่าวเพิ่มภาระในการเตรียมเอกสารและอาจเป็นอุปสรรคต่อการใช้สิทธิของนายจ้าง

นอกจากนี้ ผู้ใช้สิทธิฝ่ายนายจ้างไม่สามารถใช้เลขทะเบียนนิติบุคคลหรือเลขประจำตัวผู้เสียภาษี (Tax ID) ในการค้นหาข้อมูลได้ แต่ต้องใช้เลขบัญชีนายจ้างจำนวน 10 หลัก ซึ่งเป็นข้อมูลคนละชุดกับเลขทะเบียนนิติบุคคลที่ผู้ประกอบการคุ้นเคยมากกว่า

อีกปัญหาที่พบซ้ำกันคือ ข้อมูลหมายเลขผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่ตรงกันระหว่างช่องทางออนไลน์ ป้ายรายชื่อหน้าหน่วย และบัญชีรายชื่อภายในหน่วยเลือกตั้ง ตัวอย่างเช่น ผู้ใช้สิทธิพบชื่อบริษัทและหมายเลขของตนบนป้ายหน้าหน่วย แต่เมื่อเข้าไปลงชื่อรับบัตรเลือกตั้งกลับไม่พบชื่อ หรือพบชื่อแต่หมายเลขไม่ตรงกับข้อมูลหน้าหน่วย ความคลาดเคลื่อนดังกล่าวทำให้เกิดความสับสนและอาจทำให้การตรวจสอบสิทธิใช้เวลานานขึ้น

3. การมุดกระดานขีดคะแนนที่ผู้สังเกตการณ์มองเห็นได้ไม่ชัดเจน

หลังปิดหีบเลือกตั้ง ในขั้นตอนการขานคะแนนและบันทึกคะแนนลงบนกระดาน พบปัญหาคล้ายกับที่เคยเกิดขึ้นในการเลือกตั้งทั่วไป กล่าวคือ เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยบางแห่งระบุว่ามีพื้นที่ไม่เพียงพอ จึงนำกระดานบันทึกคะแนนหลายใบมาแขวนรวมกันเป็นปึกเดียว เมื่อมีการขานคะแนนจึงค่อยเปิดกระดาษและมุดเข้าไปขีดคะแนนด้านใน

วิธีการดังกล่าวทำให้ผู้สังเกตการณ์ไม่สามารถมองเห็นการบันทึกคะแนนได้อย่างชัดเจน จึงเป็นข้อจำกัดต่อการตรวจสอบความถูกต้องของการนับคะแนนแบบเรียลไทม์ การจัดพื้นที่และรูปแบบการแสดงกระดานคะแนนควรเอื้อให้ผู้สังเกตการณ์สามารถติดตามขั้นตอนการนับคะแนนได้โดยไม่ถูกบดบัง

4. พื้นที่ลงคะแนนแออัดและการจัดคิวล่าช้า

สถานที่เลือกตั้งบางแห่งมีหน่วยลงคะแนนจำนวนมากตั้งอยู่ในพื้นที่เดียวกัน ทำให้เกิดความแออัด ทั้งในบริเวณหน่วยเลือกตั้งและเส้นทางสัญจรภายในสถานที่ การจัดคิวและการเคลื่อนตัวของผู้มาใช้สิทธิจึงเป็นไปอย่างล่าช้า

ปัญหานี้สะท้อนถึงความจำเป็นในการประเมินความเหมาะสมของพื้นที่ จำนวนหน่วยเลือกตั้ง และการจัดเส้นทางเข้าออกให้สอดคล้องกับจำนวนผู้มาใช้สิทธิ โดยเฉพาะเมื่อการเลือกตั้งเปิดให้ผู้มีสิทธิเข้าถึงได้ง่ายขึ้นและมีผู้มาใช้สิทธิมากกว่าครั้งก่อนอย่างมีนัยสำคัญ

5. แบบฟอร์มบันทึกคะแนนระบุข้อมูลประจำหน่วยไม่ละเอียดพอ

ในการนับคะแนน พบข้อจำกัดของหัวกระดาษในแบบฟอร์มบันทึกคะแนน (สปส.ลต.2/6) ทั้งแบบฟอร์มขนาดใหญ่ที่ติดบนกระดาน และแบบฟอร์มขนาดเล็ก ซึ่งไม่มีช่องระบุหมายเลขหน่วยย่อยที่แน่ชัด โดยมีเพียงช่องสำหรับชื่อสถานที่เลือกตั้ง เขต และจังหวัด แต่ไม่ได้ระบุว่าสถานที่เลือกตั้งนั้นเป็นแห่งที่เท่าใดในพื้นที่เดียวกัน

หากสถานที่แห่งหนึ่งมีหลายหน่วยเลือกตั้ง การขาดข้อมูลระบุหน่วยอย่างละเอียดอาจทำให้เกิดความสับสนในการจัดเก็บเอกสารและเป็นอุปสรรคต่อการตรวจสอบคะแนนย้อนหลัง จึงควรปรับปรุงแบบฟอร์มให้มีข้อมูลระบุหน่วยเลือกตั้งอย่างครบถ้วนและตรวจสอบย้อนกลับได้

ความท้าทายของการเลือกตั้งครั้งต่อไป

แม้การเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคมเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม 2566 จะใช้เวลารับรองผลนานถึง 2 เดือน โดยกระทรวงแรงงานมีคำสั่งแต่งตั้งในวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2567 แต่ในการเลือกตั้ง ปี 2569 สำนักงานประกันสังคมคาดว่าจะประกาศผลการเลือกตั้งอย่างเป็นทางการภายใน 30 วันหลังวันเลือกตั้ง ทั้งนี้ ต้องติดตามการประกาศผลอย่างเป็นทางการเพื่อยืนยันตัวเลขผู้มาใช้สิทธิและผลคะแนนที่ถูกต้อง

แม้การเลือกตั้งครั้งนี้จะมีผู้มาใช้สิทธิมากที่สุดนับตั้งแต่กองทุนประกันสังคมก่อตั้งขึ้น แต่เมื่อเปรียบเทียบกับฐานผู้มีสิทธิทั้งหมด จะพบว่าสัดส่วนผู้มาใช้สิทธิยังอยู่ในระดับต่ำ หากใช้จำนวนผู้มีสิทธิประมาณ 400,000 คนในฝ่ายนายจ้าง และ 11 ล้านคนในฝ่ายผู้ประกันตนเป็นฐานคำนวณ จะมีผู้มาใช้สิทธิฝ่ายนายจ้างประมาณ 2.68% และฝ่ายผู้ประกันตนประมาณ 7.45%

ตัวเลขดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า การเพิ่มจำนวนผู้มาใช้สิทธิเป็นเพียงส่วนหนึ่งของโจทย์การพัฒนาการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม ในระยะต่อไปยังจำเป็นต้องทำให้กระบวนการใช้สิทธิเข้าถึงง่ายขึ้น ข้อมูลมีความถูกต้องตรงกัน ระบบและสถานที่เลือกตั้งรองรับผู้ใช้สิทธิได้อย่างมีประสิทธิภาพ และทุกขั้นตอนสามารถตรวจสอบได้อย่างโปร่งใส เพื่อให้ผู้ประกันตนและนายจ้างมีโอกาสใช้สิทธิและติดตามการนับคะแนนได้อย่างมั่นใจ

VOTE62 เป็นแพลตฟอร์มรายงานผลการเลือกตั้งแบบคราวด์ซอร์ส (Crowdsourcing) ซึ่งเป็นความร่วมมือกันระหว่าง opendream บริษัทที่นำเอาความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีมาแก้ปัญหาสังคม, iLaw องค์กรที่จับตาด้านกฎหมายและนโยบายของไทย และ Rocket Media Lab องค์กรที่ทำงานด้านข้อมูลเพื่อสื่อสารมวลชน

The post รวมบทเรียนจากการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม appeared first on Rocket Media Lab.

• สำนักการจราจรและขนส่งได้รับงบประมาณเพิ่ม 151.09% จากปี 2569 ที่ได้รับงบประมาณ 3,306.07 ล้านบาท เป็น 8,301.11 ล้านบาทใน 2570 ส่วนสำนักพัฒนาสังคมได้รับงบประมาณลดลง 48.55% จาก 858.15 ล้านบาทในปี 2569 เหลือ 441.51 ล้านบาทในปี 2570
• 5 เขตที่ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น อีก 45 เขตได้รับงบประมาณลดลง เขตจตุจักรงบเพิ่มเป็นสัดส่วนมากที่สุด 18.10% ขณะที่เขตบึงกุ่มลงลง 29.02%

สภากรุงเทพมหานครเผยแพร่ร่างข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี พ.ศ. 2570 วงเงินรวม 93,000 ล้านบาท ซึ่งคาดว่าจะเริ่มประชุมเพื่อพิจารณาในวันที่ 22 กรกฏาคม 2570 Rocket Media Lab สำรวจข้อมูลเปรียบเทียบงบระหว่างปี 2569 และ 2570 ว่า ในภาพรวมทั้งในระดับสำนักและในระดับเขตต่างๆ ทั้ง 50 เขต ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น-ลดลงอย่างไรบ้าง

สำนักการจราจรฯ งบเพิ่ม 151.09% สำนักพัฒนาสังคม งบลด 48.55%

สำนักการจราจรและขนส่งได้รับงบประมาณเพิ่มจากปีก่อนหน้าเป็นสัดส่วนมากที่สุด เพิ่มขึ้น 151.09% จากปี 2569 ที่ได้รับงบประมาณ 3,306.07 ล้านบาท เป็น 8,301.11 ล้านบาทในปีนี้ ส่วนสำนักพัฒนาสังคมได้รับงบประมาณลดลงเป็นสัดส่วนมากที่สุด ลดลง 48.55% ทั้งนี้ สำนักที่ได้รับงบประมาณมากที่สุด 3 อันดับแรกของปี 2570 ได้แก่ สำนักการระบายน้ำได้รับงบประมาณมากที่สุด คิดเป็นสัดส่วน 9.24% ของงบประมาณปี 2570 อันดับ 2 สำนักการโยธา 9.10% และสำนักการจราจรและขนส่ง 8.84%

ร่างงบประมาณรายจ่ายของกรุงเทพมหานครประจําปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 จํานวน 93,918.922 ล้านบาท เพิ่มขึ้นจากปี 2569 จำนวน 1,083.23 ล้านบาท หรือ 1.18% ในจำนวนนี้แบ่งเป็น งบของสำนักต่างๆ รวมกัน 50,928.06 ล้านบาท งบสำนักงานเขต 21,842.92 ล้านบาท งบกลาง 17,721.61 ล้านบาท งบมหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช 2,507.41 ล้านบาท และงบประมาณรายจ่ายของการพาณิชย์ 918.92 ล้านบาท

จากสำนักงานของ กทม. ทั้งหมด 20 สำนัก สำนักจราจรขนส่ง ซึ่งมีภารกิจออกแบบระบบการจราจรและขนส่งในกรุงเทพฯ โดยประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้รับงบประมาณรวมทั้งสิ้น 8,301.11 ล้านบาท คิดเป็น 11.41% ของงบประมาณทั้งหมด โดยเกินครึ่งเป็นเป็นค่าจ้างเดินรถและซ่อมบำรุง และค่าภาษีที่ดินโครงการระบบขนส่งมวลชนสายสีเขียว ช่วงหมอชิต– สะพานใหม่ – คูคตและช่วงแบริ่ง-สมุทรปราการ 4,492.50 ล้านบาท ขณะที่สำนักพัฒนาสังคม  ซึ่งมีภารกิจพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนได้รับงบประมาณรวม 441.51 ล้านบาท คิดเป็น 0.47% ของงบประมาณทั้งหมด โดยเกือบครึ่งหนึ่ง 190.03 ล้านบาท เป็นงบบริหารทรัพยากรบุคคล รองลงมาเป็นงบเกี่ยวกับการฝึกอาชีพและพัฒนาฝีมือแรงงาน 143.76 ล้านบาท

นอกจาก สำนักการจราจรและขนส่งแล้วที่ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น ยังมีอีก 6 สำนัก สำนักสิ่งแวดล้อม เพิ่มขึ้น 25.53% สำนักยุทธศาสตร์และประเมินผล เพิ่มขึ้น 9.72%  สำนักงานเลขานุการผู้ว่าฯ เพิ่มขึ้น 5.29% สำนักปลัด กทม. เพิ่มขึ้น 4.08% สำนักการระบายน้ำ เพิ่มขึ้น 3.12%  และสำนักงบประมาณ เพิ่มขึ้น 2.98%

สำนักที่ได้รับงบประมาณน้อยลงจากปี 2569 นอกจากสำนักพัฒนาสังคมแล้ว มีอีก 12 สำนัก ที่ได้รับงบประมาณลดลง สำนักงานเลขานุการสภากรุงเทพมหานคร ลดลง 35.93%  สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง ลดลง 26.04% สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ลดลง 20.11% สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการกรุงเทพมหานคร ลดลง 18.96% สำนักวัฒนธรรม กีฬา และการท่องเที่ยว ลดลง 16.78 % สำนักการโยธา ลดลง 13.88% สำนักการศึกษา ลดลง 8.81% สำนักอนามัย ลดลง 8.1.% สำนักเทศกิจ ลดลง  2.94%  สำนักการคลัง ลดลง 2.25% สำนักการแพทย์ ลดลง 1.49% และสำนักดิจิทัล ลดลง 0.47%

งบลดลงเกือบทุกเขต มี 5 เขตงบเพิ่ม จตุจักรเพิ่มสัดส่วนสูงสุด

ร่างงบประมาณรายจ่ายของกรุงเทพมหานครประจําปีงบประมาณ พ.ศ. 2570  มีงบสำนักงานเขตรวม 21,842.92 ล้านบาท คิดเป็น 23.26 % ของงบทั้งหมด เมื่อเทียบกับปี 2569 พบว่า มี 5 เขตที่ได้รับงบประมาณเพิ่มขึ้น อีก 45 เขตได้รับงบประมาณลดลง เขตจตุจักรงบเพิ่มเป็นสัดส่วนมากที่สุด 18.10% ขณะที่เขตบึงกุ่มลงลง 29.02%

5 เขตที่งบประมาณเพิ่มขึ้น ได้แก่ จตุจักรเพิ่มขึ้น 18.10% จากปี 2569 โดยในปี 2570 ได้รับงบ 643.85 ล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นงบบุคลากรมากที่สุด 292.40 ล้านบาท รองลงมาเป็นงบบำรุงซ่อมแซม ถนน ตรอก ซอย สะพาน รวมทั้งทางระบายน้ำ 121.34 ล้านบาท อันดับ 2 บางพลัด เพิ่มขึ้น  5.19% บางบอน เพิ่มขึ้น 3.37% คลองสาน เพิ่มขึ้น  2.05% และภาษีเจริญเพิ่มขึ้น  0.29%

เขตที่ได้งบลดลงมากที่สุด 5 อันดับแรกคือ บึงกุ่ม ลดลง 29.02% จากปี 2569 โดยในปี 2570 ได้รับงบ  431.22 ล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นงบบุคลากรมากที่สุด 176.69 ล้านบาท รองลงมาเป็น งานงบประมาณโรงเรียน 107.60 ล้านบาท รองลงมา บางเขน ลดลง 24.61% อันดับ 3 ดอนเมือง ลดลง 24.30% อันดับ 4 มีนบุรี ลดลง 23.81% และอันดับ 5 คลองสามวา ลดลง 22.46%

เขตที่ได้รับงบประมาณมากที่สุดคือ ลาดกระบัง 792.44 ล้านบาท ซึ่งมีงบบำรุงซ่อมแซม ถนน ตรอก ซอย สะพาน รวมทั้งทางระบายน้ำมากที่สุดรองจากงบบุคลากร 170.06 ล้านบาท อันดับ 2 หนองจอก 779.41 ล้านบาท และอันดับ 3 บางขุนเทียน 751.05 ล้านบาท ขณะที่ปี 2569 เขตที่ได้รับงบประมาณมากที่สุดได้แก่ หนองจอก บางขุนเทียน และมีนบุรี จะเห็นว่า เขตบางขุนเทียนติดอันดับ 2 ของเขตที่ได้รับงบประมาณมากที่สุด 2 ปีซ้อนทั้งที่งบประมาณลดลงจาก 859.89 ล้านบาท เหลือ 751.05 ล้านบาท คิดเป็นสัดส่วน 12.66% โดยใน ปี 2570 งบซ่อมแซมอยู่ที่ 170.60 ล้านบาท ลดลงจากปี 2569 จำนวน 328.32 ล้านบาท

ดาวน์โหลดข้อมูลร่างข้อบัญญัติงบประมาณประจำปี 2570 ได้ที่ สำนักงบประมาณ กทม.

The post สำรวจร่างงบปี 70 ของ กทม. สำนักการจราจรฯ เพิ่ม 150% มีเพียง 5 เขตที่งบเพิ่ม โดยเขตจตุจักรสูงสุด appeared first on Rocket Media Lab.

คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบร่าง พ.ร.บ.ปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. (การปรับปรุงโครงสร้างการแบ่งส่วนราชการกระทรวงวัฒนธรรม และกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา) ตามที่สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) เสนอเมื่อวันที่14 ก.ค. 2569 โดยในการปรับโครงสร้างจะเปลี่ยนเป็นกระทรวงกีฬาที่มีสำนักงานปลัดกระทรวงกีฬา กรมพลศึกษา มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ ส่วนงานด้านการท่องเที่ยวที่ประกอบด้วยกรมการท่องเที่ยว องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) จะโอนไปกระทรวงวัฒนธรรมเป็นกระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว

จาก ร่าง พ.ร.บ.งบประมาณปี 2570 กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ได้รับงบประมาณ 5,856.18 ล้านบาท แบ่งเป็นงบที่เกี่ยวกับการกีฬา 2,451.35 ล้านบาท งบที่เกี่ยวกับการท่องเที่ยว 3,404.83 ล้านบาท

สำหรับงบที่เกี่ยวกับการท่องเที่ยวกระจาย 3,404.83 ล้านบาท อยู่ในกรมการท่องเที่ยว สำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน นอกจากงบประมาณบุคคลากร 1,217.75 ล้านบาทแล้ว งบประมาณส่วนใหญ่อยู่ที่ 3 โครงการหลักรวม 1,269.10 ล้านบาท แบ่งเป็นโครงการยกระดับบริการความปลอดภัยและบริหารจัดการท่องเที่ยวให้ได้มาตรฐาน 532.17 ล้านบาท โครงการส่งเสริมและพัฒนาเพื่อยกระดับคุณภาพสินค้าและบริการ 418.10 ล้านบาท ซึ่งเป็นโครงการจัดทำป้ายเข้าสู่แหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่เขตอำเภอน่าเที่ยวทั่วประเทศ 165 ล้านบาท และโครงการยกระดับภาพลักษณ์การท่องเที่ยวไทย 318.82 ล้านบาท ซึ่งเป็นส่วนใหญ่เป็นค่าใช้จ่ายการส่งเสริมการถ่ายทำภาพยนตร์ต่างประเทศในประเทศไทย 310.98 ล้านบาท

งบท่องเที่ยวยังอยู่ในการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.)  ซึ่งเป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจด้านการส่งเสริมการท่องเที่ยว อีก 5,756.81 ล้านบาท โดยเป็นงบโครงการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมากที่สุด 2,400.34 ล้านบาท ซึ่งเป็นการส่งเสริมการตลาดทั้งในและต่างประเทศ รองลงมาเป็นโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และวัฒนธรรม 1,041.88 ล้านบาท ที่เป็นค่าใช้จ่ายในการส่งเสริมกิจกรรมระดับนานาชาติมากที่สุด 670 ล้านบาท นอกจากนี้เป็นค่าใช้จ่ายบุคลากร 997.18 ล้านบาท

ในกรณีที่มีการปรับโครงสร้างกระทรวงฯ ใหม่เป็น กระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวโดยรวมงบประมาณของหน่วยงานด้านการท่องเที่ยว ที่เดิมอยู่ในกระทรวงการท่องเที่ยวและการกีฬา และ ททท. ดังที่ สุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รมว.การท่องเที่ยวและกีฬาให้สัมภาษณ์ มารวมเข้ากับกระทรวงวัฒนธรรมที่ในปี 2570 ได้รับงบประมาณ 8,463.30 ล้านบาท จะทำให้กระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวมีงบประมาณจากงานด้านการท่องเที่ยวเพิ่มขึ้น 9,161.64 ล้านบาท เป็น 17,624.94 ล้านบาท

งบที่เกี่ยวกับการกีฬากระจายอยู่ในกรมพลศึกษา มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ และสำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา 2,451.35 ล้านบาท  ซึ่งงบประมาณส่วนใหญ่เป็นงบมหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ โครงการส่งเสริมการออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการ และโครงการพัฒนาศักยภาพนักกีฬาสู่ความเป็นเลิศ และรายการค่าใช้จ่ายบุคลากรภาครัฐ ส่งเสริมและพัฒนาการกีฬาและนันทนาการ

การกีฬาแห่งประเทศไทย (กกท.) ซึ่งเป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจส่งเสริมการกีฬา ได้รับงบ 3,445.74 ล้านบาท โดยเป็นงบการบริหารจัดการกีฬาเพื่อความเป็นเลิศ ต่อยอดสู่กีฬาอาชีพและกีฬามวยมากที่สุด 1,303.54 ล้านบาท ซึ่งมีงบส่งนักกีฬาเข้าร่วมการแข่งขันกีฬาระดับนานาชาติมากที่สุด 328.94 ล้านบาท รองลงมาเป็นงบการจัดการแข่งขันกีฬาระดับชาติ 295.07 ล้านบาท การจัดการแข่งขันกีฬาขี่ม้า รายการ Royal Horse Show – Bangkok CDI 5* and CSI 5*  274.26 ล้านบาท อันดับสองของงบ กกท. เป็นงบพัฒนาศูนย์บริการกีฬาของ กกท. ทั้งในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค 968.08 ล้านบาท อันดับสาม งบเพื่อส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการแข่งขันกีฬาระดับนานาชาติ  437.59 ล้านบาท ซึ่งมีงบการส่งเสริม สนับสนุนกิจกรรมกีฬามวยให้เป็นอุตสาหกรรมกีฬา 294.32 ล้านบาท

เมื่อพิจารณาจากร่าง พ.ร.บ. งบประมาณประจำปี 2570 การปรับโครงสร้างกระทรวงใหม่เป็นกระทรวงกีฬา คาดว่าจะมีงบด้านกีฬาจากกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาเดิม และในกรณีที่รวมงบของ กกท.ด้วย กระทรวงกีฬาจะมีงบประมาณรวม 5,897.09 ล้านบาท

ขั้นตอนต่อจากนี้ หลังจาก ครม.เห็นชอบการปรับโครงสร้างกระทรวงใหม่แล้ว จะต้องนำเข้าสู่สภาผู้แทนราษฎร เพื่อพิจารณาในวาระ 1-3 ก่อนเข้าสู่วุฒิสภา คาดว่าน่าจะเสร็จภายในสิ้นปี 2569 หรือต้นปี 2570

The post เมื่อแยกท่องเที่ยวออกจากกีฬา กระทรวงใหม่จะมีงบฯ ประมาณเท่าไร appeared first on Rocket Media Lab.

.

ดู Bangkok Index ได้ที่ https://bkkindex.rocketmedialab.co/

The post สมุดจดการบ้าน ส.ก. 2569 : แต่ละเขตมีปัญหาอะไรที่ ส.ก. ต้องทำการบ้าน appeared first on Rocket Media Lab.

ในการเลือกตั้งครั้งนี้ ทีม Vote62 ซึ่งประกอบด้วย iLaw, Opendream และ Rocket Media Lab ร่วมกับ We Watch ได้เชิญชวนประชาชนร่วมเป็นผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้ง เพื่อช่วยกันติดตามความโปร่งใสของกระบวนการเลือกตั้งท้องถิ่นทั้งสองพื้นที่

การสังเกตการณ์ครั้งนี้มีทั้งสิ่งที่ประสบความสำเร็จและความท้าทาย แต่ทุกครั้งที่ได้เฝ้าสังเกตและตรวจสอบกระบวนการเลือกตั้ง ก็ทำให้เราได้เรียนรู้บทเรียนใหม่ๆ ที่จะนำไปสู่การพัฒนาการจัดการเลือกตั้งและการสังเกตการณ์ในอนาคต

อาสาสมัครกรุงเทพฯ กระจายใน 265 หน่วย คิดเป็น 4%

ในกรุงเทพฯ อาสาสมัครที่รายงานข้อมูลผ่านแพลตฟอร์ม Vote62 กระจายตัวอยู่ในหน่วยเลือกตั้ง 265 หน่วย จากทั้งหมด 6,629 หน่วย หรือคิดเป็นประมาณ 4% ของหน่วยเลือกตั้งทั้งหมด

แม้สัดส่วนผู้สังเกตการณ์จะครอบคลุมเพียงร้อยละ 4 ของหน่วยเลือกตั้ง แต่เมื่อพิจารณาบริบทที่การเลือกตั้งท้องถิ่นครั้งนี้ไม่ได้มีการแข่งขันเข้มข้นเท่าการเลือกตั้งระดับชาติ กระแสความตื่นตัวก่อนวันออกเสียงมีน้อย และการจัดการเลือกตั้งเป็นไปโดยเรียบร้อย จำนวนผู้สังเกตการณ์ที่ไปช่วยกันทำหน้าที่ทุกคนสะท้อนให้เห็นว่า ยังมีประชาชนที่พร้อมติดตามตรวจสอบการเลือกตั้งอย่างต่อเนื่อง โดยไม่จำเป็นต้องรอให้เกิดสถานการณ์วิกฤตหรือข้อถกเถียงทางการเมืองจึงจะเข้ามามีส่วนร่วม

อาสาสมัครกระจายตัวอยู่ใน 43 เขต จากทั้งหมด 50 เขตของกรุงเทพมหานคร โดย 10 เขตที่มีผู้สังเกตการณ์มากที่สุด ได้แก่

1. ดอนเมือง 42 หน่วย
2. สายไหม 19 หน่วย
3. วัฒนา 17 หน่วย
4. ทวีวัฒนา 16 หน่วย
5. ทุ่งครุ 13 หน่วย
6. ห้วยขวาง 11 หน่วย
7. จตุจักร 10 หน่วย
8. บางซื่อ 10 หน่วย
9. หลักสี่ 9 หน่วย
10. พระโขนง 8 หน่วย

ส่วนเขตที่ไม่มีผู้สังเกตการณ์ส่งภาพถ่ายรายงานเข้ามาในระบบของเว็บไซต์ Vote62.com มี 7 เขต ได้แก่ ดุสิต สัมพันธวงศ์ ปทุมวัน ตลิ่งชัน บางขุนเทียน สะพานสูง และประเวศ

พัทยามีอาสาสมัครครบทั้ง 113 หน่วยเลือกตั้ง

สำหรับการเลือกตั้งเมืองพัทยา ทีมงาน iLaw และ We Watch ได้วางแผนจัดอาสาสมัครให้ครอบคลุมทุกหน่วยเลือกตั้งทั้ง 113 หน่วย โดยอาสาสมัครส่วนใหญ่เดินทางจากกรุงเทพมหานครไปปฏิบัติหน้าที่ และมีการจัดระบบแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบด้วยกันเพื่อให้มีกำลังคนครอบคลุมได้ทั้งหมด

ผลจากการมีผู้สังเกตการณ์ครบทุกหน่วย ทำให้หลังปิดหีบเลือกตั้งสามารถรวบรวมและสรุปผลคะแนนได้ตั้งแต่เวลาประมาณ 21.15 น. ระหว่างการรายงานข้อมูลพบข้อผิดพลาด (อ่านเพิ่มที่ https://www.ilaw.or.th/articles/58411) จากการนับและการบันทึกคะแนนในบางหน่วย ซึ่งเป็นความคลาดเคลื่อนที่เกิดขึ้นโดยไม่เจตนา ส่วนใหญ่ผู้สังเกตการณ์สามารถทักท้วงได้ทันเวลา และกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) ได้ตรวจสอบและแก้ไขข้อมูลก่อนประกาศผล ทำให้กระบวนการโดยรวมเป็นไปอย่างรวดเร็วและเรียบร้อย

บทเรียนและข้อเสนอเพื่อพัฒนาการจัดการเลือกตั้ง

จากบทเรียนในครั้งนี้พบแง่มุมที่น่าสนใจ และสามารถนำเป็นบทเรียนไปสู่การออกแบบการวางแผนสังเกตการณ์การเลือกตั้ง รวมถึงข้อเสนอต่อหน่วยงานที่มีหน้าที่โดยตรงต่อการจัดการการเลือกตั้งอย่าง กกต. และหน่วยงานท้องถิ่น ดังนี้

ใบขีดคะแนนคือข้อมูลสำคัญที่สุดในการตรวจสอบผลเลือกตั้ง

ระหว่างการนับคะแนน เจ้าหน้าที่จะเปิดบัตรเลือกตั้งทีละใบ ขานหมายเลขผู้สมัคร และบันทึกคะแนนลงในใบขีดคะแนนด้วยวิธีขีดนับ ก่อนจะรวมคะแนนและบันทึกลงในใบรวมคะแนน

จากการสังเกตการณ์ครั้งนี้พบว่า ขั้นตอนที่มีโอกาสเกิดความผิดพลาดมากที่สุด คือการถ่ายโอนข้อมูล (อ่านเพิ่มที่ https://www.ilaw.or.th/articles/58411) จากใบขีดคะแนน (แบบ 5/6 สำหรับการเลือกตั้งท้องถิ่น และแบบ 5/11 สำหรับการเลือกตั้งสส.) ไปยังใบรวมคะแนน (แบบ 5/7 และแบบ 5/18 ตามลำดับ)

ในกรณีของเมืองพัทยา พบความคลาดเคลื่อนในขั้นตอนนี้หลายกรณี แม้ทั้งหมดจะเป็นความผิดพลาดที่ไม่ได้เกิดจากเจตนา และไม่ทำให้เปลี่ยนแปลงผลการเลือกตั้ง เมื่อผู้สังเกตการณ์สามารถทักท้วง และกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งได้แก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องทันที แต่ก็ยังมีบางหน่วยที่ทักท้วงไม่ทันและไม่ได้รับการแก้ไข

ควรบันทึกวิดีโอการนับคะแนนตั้งแต่ต้นจนจบ

หลักฐานที่เป็นไฟล์วิดีโอเหล่านี้ก็มีความสำคัญ หากเกิดข้อสงสัยหรือข้อโต้แย้งภายหลังว่าการนับคะแนนไม่ถูกต้อง หรือไม่สุจริตเป็นธรรม ภาพบันทึกจะเป็นหลักฐานที่ช่วยตรวจสอบข้อเท็จจริง ลดข้อขัดแย้ง และเสริมสร้างความเชื่อมั่นต่อกระบวนการเลือกตั้งได้

ทุกวันนี้มีประชาชนจำนวนหนึ่งที่ตั้งกล้องถ่ายทอดสดการนับคะแนนทางเฟซบุ๊ก ยูทูป หรือติ๊กต่อกอยู่แล้ว จึงไม่เป็นการยากเกินไปหากกกต. จะสนับสนุนกิจกรรมนี้และจัดเตรียมงบประมาณเพื่อสร้างระบบการบันทึกวิดีโอเองทุกหน่วย เพื่อยืนยันความถูกต้องและลดปัญหาข้อโต้แย้งในภายหลัง

กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานานเกินไป

จากการสังเกตการณ์ทั้งในการเลือกตั้งครั้งนี้และการเลือกตั้งที่ผ่านมา พบว่า กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งต้องเริ่มปฏิบัติหน้าที่ตั้งแต่ช่วงเช้า และทำงานต่อเนื่องจนเสร็จสิ้นการนับคะแนนและจัดทำเอกสารในช่วงค่ำ รวมระยะเวลามากกว่า 12 ชั่วโมง

ช่วงเวลาที่ต้องใช้ความละเอียดและสมาธิมากที่สุด คือการนับคะแนนและการจัดทำเอกสาร กลับเป็นช่วงที่เจ้าหน้าที่มีความอ่อนล้าสะสมจากการทำงานตลอดทั้งวัน และเป็นช่วงเวลาค่ำที่แสงสว่างลดลง ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความผิดพลาดที่ไม่ได้เกิดจากเจตนา

ในระยะยาว หน่วยงานที่รับผิดชอบควรพิจารณาปรับรูปแบบการปฏิบัติงาน เช่น ออกแบบระบบการทำงานใหม่ หรือแบ่งกำลังเจ้าหน้าที่เป็นผลัด เพื่อลดภาระงานต่อเนื่องและรักษาประสิทธิภาพของการปฏิบัติหน้าที่

Vote62 ขอขอบคุณอาสาสมัครทุกคนที่ร่วมเป็นผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้ง และร่วมส่งข้อมูลจากพื้นที่ต่างๆ

ทุกการสังเกตการณ์ ทุกการรายงานข้อมูล และทุกการตั้งคำถาม ล้วนมีส่วนช่วยทำให้กระบวนการเลือกตั้งมีความโปร่งใสมากขึ้น พร้อมทั้งสร้างบทเรียนสำคัญที่จะนำไปสู่การพัฒนาการเลือกตั้งในอนาคต

The post  Vote62 ขอบคุณประชาชนที่ร่วมสังเกตการณ์การเลือกตั้งชวนคุยกันถึงบทเรียนที่เราได้รับจากเลือกตั้ง กรุงเทพฯ – พัทยา appeared first on Rocket Media Lab.

หากย้อนไปดูปัญหาเรื้อรังที่อยู่กับกรุงเทพฯ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาการจราจรติดขัด ทางเท้าผุพังไม่ได้มาตรฐาน สายสื่อสารรกรุงรัง ถนนเป็นหลุมเป็นบ่อตลอดเวลา ดังที่อยู่ในแพลตฟอร์มทราฟฟี่ฟองดูว์ในช่วง 4 ปีที่ผ่านมากว่า 1.3 ล้านเรื่อง ก็พบว่า มีเรื่องที่ต้องส่งต่อไปยังหน่วยงานอื่น 8% โดยเมื่อมีการร้องเรียนประเด็นเหล่านี้ คำตอบที่ได้กลับมามักออกมาในทำนองว่า กทม.ไม่มีอำนาจโดยตรงหรือเป็นความรับผิดชอบของหน่วยงานอื่น กทม. มีอำนาจโดยตรงเพียงบางเรื่อง เช่น จัดเก็บขยะ ดูแลสวนสาธารณะ แต่ส่วนใหญ่แล้ว ปัญหาหลายอย่างถูกผูกไว้กับหลายหน่วยงาน ทั้งรัฐส่วนกลางและองค์กรเอกชนอื่นๆ ทำให้ กทม. ทำได้แค่ “ประสาน” แต่ไม่อาจบังคับได้

Rocket Media Lab ชวนสำรวจว่า ปัญหาที่ประชาชนในกรุงเทพฯ ต้องเผชิญอยู่ทุกวัน กรุงเทพฯ ซึ่งเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ และมีผู้บริหารเมืองที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนโดยตรงมีความซับซ้อนอย่างไร เหตุใดกรุงเทพฯ จึงไม่สามารถแก้ไขได้โดยลำพัง

ทางเท้า-ถนน กทม. พื้นที่แห่งความซับซ้อน

จากข้อมูลการร้องเรียนในแพลตฟอร์มทราฟฟี่ฟองดูว์ 4 ปีระหว่างมิถุนายน 2565 ถึงพฤษภาคม 2569 พบว่า 5 ประเด็นที่มีเรื่องร้องเรียนมากที่สุดได้แก่ ทางเท้า ถนน ผิดกฎจราจร ไฟฟ้า และความสะอาด เฉพาะทางเท้า ซึ่งเป็นอันดับ 1 จำนวน 145,449 เรื่อง คิดเป็น 11.14% ปัญหามักเป็นเรื่องทางเท้าผุพัง ฝาท่อชำรุด การขับขี่และจอดรถบนทางเท้า หาบเร่แผงลอย ไฟส่องทาง เมื่อเข้าไปดูข้อมูลเกี่ยวกับความคืบหน้าพบว่า สัดส่วนของเรื่องร้องเรียนที่ได้รับการแก้ไขสำเร็จอยู่ที่ประมาณ 80% อีกราว 20% อยู่ระหว่างการดำเนินการ

ในขั้นตอนการแก้ปัญหา นอกจากการส่งต่อให้กับหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงของ กทม.เช่น สำนักงานเขต ฝ่ายเทศกิจ สำนักการจราจรและขนส่ง แล้ว ยังมีการส่งต่อให้หน่วยงานอื่นๆ แก้ปัญหาด้วย ทั้งรัฐและเอกชน ขึ้นอยู่กับพื้นที่และลักษณะของเรื่อง

แม้ กทม.จะมีอำนาจดูแลทางเท้า ตามกฎหมาย พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 มาตรา 89 ที่กำหนดให้ กทม. มีหน้าที่ดูแลรักษาที่สาธารณะ ถึงกระนั้นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ต้องประสานงานกับหลายหน่วยงานก็เพราะว่าทางเท้าของกทม. เป็นหนึ่งในพื้นที่ทับซ้อน โดยในระดับผิวถนนทางเท้าอยู่คู่กับถนน ซึ่ง ถนนและซอยในกรุงเทพฯ นั้นมีหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบอย่างน้อย 3 ประเภทหน่วยงานก็คือ สำนักการโยธา กทม. สำนักงานเขต และหน่วยงานอื่นๆ เช่น กรมทางหลวง การทางพิเศษแห่งประเทศไทย การรถไฟแห่งประเทศไทย ไปจนถึงสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ และหน่วยงานทางทหาร

ทางเท้ายังเป็นพื้นที่รองรับอุปกรณ์สาธารณูปโภคทั้งบนและใต้ทางเท้า ใต้ทางเท้ามี ท่อสายไฟใต้ดินของ กฟน. ท่อแก๊สใต้ดินของ ปตท. ท่อระบายน้ำของกทม. ท่อประปาของกปน. สายสื่อสารของบริษัทโทรคมนาคมต่างๆ

บนทางเท้ามี เสาไฟฟ้าของกฟน. สายสื่อสาร ของบริษัทโทรคมนาคม ต้นไม้ของกทม. ป้ายจราจรของกรมทางหลวง การทางพิเศษแห่งประเทศไทย ตำรวจหรือกทม. หาบเร่แผงลอย ของกทม. ท่อดับเพลิงของกปน. ตู้ไปรษณีย์ของบริษัทไปรษณีย์ไทย แต่ละหน่วยงานมี พ.ร.บ. ของตัวเอง

ขณะที่ถนนซึ่งเกี่ยวเนื่องกับทางเท้า มีจำนวนเรื่องร้องเรียนมากเป็นอันดับ 2 โดยปัญหาส่วนใหญ่มักเป็นเรื่อง ผิวถนนชำรุด การทำฝาท่อบนถนน การเปิดปิดสัญญาณไฟจราจร การจอดรถริมทาง การจัดการจราจร การก่อสร้างบนถนน เช่นเดียวกันกับทางเท้า การแก้ปัญหาบนถนนในกรุงเทพฯ ขึ้นอยู่กับว่าปัญหานั้นเกิดที่ไหน และเป็นปัญหาอะไร เพราะถนนในกรุงเทพฯ ก็มีหน่วยงานรับผิดชอบหลายชั้นเช่นกัน

ในแง่ของพื้นที่รับผิดชอบ หน่วยงานหลักที่รับผิดชอบถนนสาธารณะในกรุงเทพฯ เป็นไปตาม พ.ร.บ. ทางหลวง พ.ศ. 2535 ที่แบ่งทางหลวงออกเป็นประเภทต่างๆ ถนนในกรุงเทพฯ ประกอบด้วยทางหลวงพิเศษ (มอเตอร์เวย์)  และทางหลวงแผ่นดินสายหลัก เช่น ถนนวิภาวดีรังสิต กรมทางหลวงดูแล ทางด่วนที่อยู่ภายใต้กำกับของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย ทางหลวงท้องถิ่น ที่สำนักการโยธาและสำนักงานเขต เป็นผู้ดูแล ยังมีถนนที่อยู่ภายใต้การดูแลของหน่วยงานอื่นๆ ที่ไม่ได้สังกัดกทม.เป็นเจ้าของด้วย เช่น การรถไฟแห่งประเทศไทย ไปจนถึงสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ และหน่วยงานทางทหาร ซึ่งมีกฎหมายเฉพาะตัว กทม. ไม่สามารถเข้าไปจัดการได้เอง

ขณะเดียวกัน จากลักษณะของปัญหาที่หลากหลายบนถนน เช่น การทำผิดกฎจราจร ถนนยุบจากการก่อสร้างรถไฟฟ้า ทำให้ต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานอื่น นอกสังกัด กทม. ตัวอย่างจากการร้องเรียนเช่น การจอดรถในช่องทางซ้ายสุดซึ่งเป็นที่ห้ามจอด เมื่อดูความรับผิดชอบของหน่วยงานจะพบว่า กทม.สร้างถนนและโครงสร้างจราจรต่างๆ รวมทั้งเป็นผู้ลงทุนติดตั้งสัญญาณไฟและระบบควบคุม ส่วนตำรวจจราจรทำหน้าที่ควบคุมสัญญาณไฟ และแม้ กทม. จะพัฒนาติดตั้งระบบอัจฉริยะแล้ว แต่ต้องขอความร่วมมือกับตำรวจในพื้นที่ ส่วนการออกใบสั่งและการจับกุมรถที่จอดในที่ห้ามจอดเป็นอำนาจของตำรวจ ยังไม่นับว่ามีปัญหาจราจรที่เกิดจากโครงการก่อสร้างรถไฟฟ้าต่างๆ เช่น กรณีดินถล่มบริเวณจุดก่อสร้างสถานีรถไฟฟ้าวชิรพยาบาล ปัญหาถนนชำรุด การจัดเส้นทางจราจรใหม่อันเป็นผลจากการโครงการก่อสร้างรถไฟฟ้าสายสีส้ม กทม. ทำได้เพียงเจรจา หรือประสาน ไม่มีอำนาจหยุดหรือสั่งปรับแผนใหม่ได้โดยตรง

สกายวอล์คเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน

สกายวอล์ค ทางเดินเท้ายกระดับที่กระจายอยู่หลายพื้นที่เชื่อมต่อกับสถานีรถไฟฟ้าในกรุงเทพฯ เป็นหนึ่งในพื้นที่กึ่งสาธารณะกึ่งเอกชน เพราะสร้างบนพื้นที่สาธารณะ เปิดให้ประชาชนสัญจรผ่านไปมาได้ แต่พื้นที่บางส่วนเอกชนมีอำนาจในการดำเนินการ เช่น กำหนดเวลาเปิด-ปิด การติดตั้งและเข้าถึงข้อมูลในกล้องวงจรปิด การที่เส้นทางถูกแบ่งเป็นส่วนๆ ตามความเป็นเจ้าของพื้นที่บริเวณนั้นทำให้เกิดความซับซ้อนในการบริหารจัดการ

ตัวอย่างเรื่องร้องเรียนในแพลตฟอร์มทราฟฟี่ฟองดูว์ เมื่อวันที่  3 เม.ย. 2567 

“ปัญหา: พื้นที่บนสกายวอล์ค ประชาชนแจ้งว่ายังคงพบการตั้งวางขายสินค้าที่บริเวณดังกล่าวอยู่เช่นเดิม ต้องการให้มีการปรับผู้ที่กระทำผิดอย่างจริงจังด้วย อ้างอิงเลขที่รับแจ้ง BWFZCE เมื่อวันที่ 24 ก.พ. 67 เจ้าหน้าที่เทศกิจเข้าตรวจสอบบริเวณทางเชื่อม BTS ลาดพร้าวแล้ว ขณะลงพื้นที่ตรวจสอบไม่พบมีการตั้งวางขายสินค้าบนทางเชื่อมตามที่ร้องเรียน เจ้าหน้าที่จึงได้ดำเนินการดังนี้

1. พื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่ของสถานีรถไฟฟ้า BTS ซึ่งผู้ร้องเรียนสามารถแจ้งเรื่องร้องเรียนร้องทุกข์ได้กับบริษัทระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัน (จำกัดมหาชน)

2. เจ้าหน้าที่เทศกิจได้ประสานสอบถามกับเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยในบริเวณดังกล่าว ทราบว่าได้มีการตรวจตราและเฝ้าระวังไม่ให้มีการวางขายสินค้าหรือการเรี่ยไรบริเวณทางสัญจรอย่างต่อเนื่อง เพื่อแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนผู้ใช้ทางเชื่อมในการสัญจร

ประชาชนแจ้งว่าเมื่อเวลาประมาณ 18.14 น. วันที่ 4 มีนาคม 2567 ประชาชนยังพบเจอว่ามีการขายของประมาณ 5 ราย ให้มาตรวจจับทั้งสองด้าน ทั้งจากด้าน บีทีเอส และด้านยูเนี่ยนมอลล์ อยากให้เจ้าหน้าที่จับปรับอย่างจริงจัง…”

หรือ

“วันนี้ตอนประมาณเกือบสามทุ่ม เรากำลังเดินบนสกายวอคบีทีเอสอโศกมุ่งหน้าไปทางเชื่อมตึกไทมสแควร์ ได้เจอกับนักเที่ยวผู้ชายเกาหลี วิ่งหน้าตาตื่นมา บอกว่าโดนเลดี้บอยใส่ชุดสีเหลืองล้วงกระเป๋า ต้องการความช่วยเหลือ เราทำอะไรไม่ถูก ไม่รู้จะช่วยยังไงดี ได้แต่บอกเค้าว่าน่าจะต้องแจ้งตำรวจ แต่ไม่เป็นไรมีกล้อง cctv แล้วก็พาเค้าไปหาเจ้าหน้าที่บีทีเอสเพื่อถามว่าเราจะช่วยเค้ายังไงได้บ้าง จนท บีทีเอสแจ้งว่าสกายวอคไม่มีกล้องวงจรปิด มีแค่หน้าโรงแรมโซฟิเทล นักท่องเที่ยวต้องไปแจ้งความที่ สน ลุมพินีเอง แต่ตอนนั้น นทท ไม่มีเงินติดตัว และเราก็ไม่สะดวกใจที่จะพาเค้าไปถึง สน ลุมพินี แต่สุดท้ายได้โทรแจ้ง 191 ให้ส่งตำรวจมาช่วยเหลือแล้ว จนท ของบีทีเอสบอกว่าตรงนั้นเกิดเหตุบ่อยมาก แต่ไม่มีกล้องวงจรปิด จึงอยากร้องเรียน กทม ว่าควรมีกล้อง เพื่อความปลอดภัยนะคะ แถวนั้นคนเดินเยอะมาก เช่นกรณีนี้ คือไม่สามารถตามตัวคนร้ายได้เลย การมีกล้องจะทำให้คนร้ายไม่กล้าทำความผิดนะคะ รบกวนผู้เกี่ยวข้องช่วยพิจารณาด้วยค่ะ”

การดำเนินการใดๆ กับทางเชื่อมระหว่างสถานีรถไฟฟ้าจะขึ้นอยู่กับว่า เส้นทางนั้นเป็นสัมปทานแบบใด และจุดนั้นอยู่ในความรับผิดชอบของใคร

• สกายวอล์คเส้นทางสัมปทานกับบีทีเอส (สายสีเขียวหลัก) กทม.เป็นเพียงผู้ออกใบอนุญาตเท่านั้น เอกชนที่จะสร้างทางเชื่อมดำเนินการผ่านบีทีเอส ตัวอย่างเช่น แยกราชประสงค์ (Ratchaprasong Walk) ซึ่งสมาคมผู้ประกอบวิสาหกิจในย่านราชประสงค์ (RSTA) พัฒนาโครงข่ายทางเดินลอยฟ้า R-Walk ความยาว 1,150 เมตร เชื่อมต่อ 18 อาคารทั่วย่าน โดยสมาคมฯ ส่งมอบให้ กทม. ด้วยรูปแบบ MOU ที่ กทม. เป็นผู้ดูแลเพราะเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์บนที่สาธารณะ เอกชนเป็นผู้บำรุงรักษาในทางปฏิบัติ เช่น กล้องวงจรปิดเป็นของบีทีเอสที่ดูแลและเก็บรวบรวมข้อมูล
• สกายวอล์คเส้นทางส่วนต่อขยายโครงการที่กทม. ลงทุนเอง เช่น อ่อนนุช-แบริ่ง และตากสิน-บางหว้า เอกชนจะยื่นขออนุญาตมาที่ กทม. โดยตรง กทม. ได้กำหนด หลักเกณฑ์การอนุญาตและค่าตอบแทนการสร้างทางเชื่อมระหว่างระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานคร ส่วนต่อขยายกับอาคารบุคคลภายนอก 2555 ไว้ว่า ทางเชื่อมในส่วนที่อยู่เหนือที่สาธารณะจะตกเป็นกรรมสิทธิ์ของ กทม. ผู้ได้รับอนุญาต (เอกชน/เจ้าของอาคาร) รับผิดชอบค่าใช้จ่ายทั้งหมด ทั้งค่าก่อสร้าง ค่ารื้อย้ายสาธารณูปโภค ค่าภาษี ค่าธรรมเนียม ค่าตอบแทนรายปี และค่าใช้จ่ายอื่นๆ ไปจนกว่าจะสิ้นสุดการอนุญาต ส่วนการดูแลรักษาและความปลอดภัย ผู้รับใบอนุญาตจะต้องรับผิดชอบจัดการรักษาความปลอดภัยของประชาชน บำรุงดูแลรักษา ความสะอาด และความเป็นระเบียบเรียบร้อยบริเวณทางเชื่อม ทั้งระหว่างก่อสร้างและระหว่างใช้งาน รวมทั้งต้องรับผิดชอบต่อการกระทำที่อาจขัดต่อกฎหมาย รวมถึงความรับผิดชอบต่อการละเมิดและอุบัติภัยต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นบนทางเชื่อมทั้งหมด
• สกายวอล์คหรืออุโมงค์ใต้ดินที่เชื่อมต่อกับสถานีรถไฟฟ้า รฟม. ข้อบังคับ รฟม. ว่าด้วยหลักเกณฑ์การเชื่อมต่อหรือร่วมใช้กิจการรถไฟฟ้า พ.ศ. 2567 กำหนดให้ผู้รับสัมปทานมีหน้าที่ดูแล รักษา และบำรุงรักษาทรัพย์สินหรือระบบในส่วนที่ตนเองรับผิดชอบ

• สกายวอล์กที่ กทม. สร้างเอง และดูแลเอง ตัวอย่าง สกายวอล์คบริเวณอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ทางเดินยกระดับ (Sky Walk) เชื่อมสถานีวงเวียนใหญ่ บริเวณใต้สะพานข้ามแยกตากสิน สำนักงานเขตในพื้นที่นั้นรับผิดชอบ โดยมีเทศกิจคอยกำกับดูแลสภาพความเป็นระเบียบ
• สกายวอล์ครูปแบบอื่นๆ เช่น โครงการก่อสร้างสะพานลอยเดินเท้าสายสีเขียวและสายสีน้ำเงิน บริเวณถนนวิภาวดีรังสิต ห้าแยกลาดพร้าว ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) การรถไฟแห่งประเทศไทย การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย กรมทางหลวง และ กรุงเทพมหานคร ซึ่งแต่ละจุดก็อยู่ภายใต้การดูแลของหน่วยงานที่แตกต่างกัน หรือสกายวอล์คหน้าโรงพยาบาลศิริราช แยกอรุณอัมรินทร์ ก่อสร้างโดยโรงพยาบาลศิริราช กทม.โดยสำนักงานเขตบางกอกน้อยร่วมตรวจตราความสะอาด ความเป็นระเบียบเรียบร้อย

ในกรณีที่มีเหตุผิดปกติเกิดขึ้น ความสลับซับซ้อนของการจัดสรรความรับผิดชอบที่มีหลายรูปแบบก็สร้างความสับสนและยุ่งยากแก่ประชาชน ตัวอย่างเช่น เมื่อเกิดเหตุร้าย เช่น โดนทำร้ายในบริเวณนี้ ต้องการขอภาพจากกล้องวงจรปิด ซึ่งโดยทั่วไปในพื้นที่อื่นๆ กทม.เป็นผู้ติดตั้งและบำรุงรักษา และเชื่อมโยงข้อมูลจากกล้องวงจรปิดไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กองบังคับการตำรวจจราจร กองบัญชาการตำรวจนครบาล ประชาชน สิ่งที่เกิดขึ้นอาจจะเป็นต้องทำหนังสือขอภาพจากกล้องต่อเจ้าของกล้องแต่ละเจ้าของ ขั้นตอนมากมายและใช้เวลายาวนาน สกายวอล์คเป็นอีกตัวอย่างของดินแดนกึ่งกลางที่พื้นที่เดียวกัน มีเจ้าของหลายราย มีกฎหมายหลายฉบับที่ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อทำงานร่วมกัน

สกายวอล์คเป็นพื้นที่รอยต่อที่สะท้อนปัญหาเดิมของ กทม.ที่เป็นพื้นที่ซับซ้อนในรูปแบบใหม่ พื้นที่ลักษณะเดียวกัน มีเจ้าของหลายแบบ กฎหมายที่มีอยู่ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อทำงานร่วมกัน

กทม. มีอำนาจแก้ปัญหาเมืองหลวงมากแค่ไหน

กฎหมายที่ใช้บริหารกรุงเทพมหานครในปัจจุบันบังคับใช้มาตั้งแต่ 40 ปีที่แล้ว โดย พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 มาตรา 89 กำหนดหน้าที่ของกรุงเทพมหานคร (กทม.) ไว้ 27 ด้าน ดังนี้

(1) การรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน ทั้งนี้ตามข้อบัญญัติกรุงเทพมหานครและตามกฎหมายอื่นที่กำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของกรุงเทพมหานคร

(2) การทะเบียน ตามที่กฎหมายกำหนด

(3) การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย

(4) การรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง

(5) การผังเมือง

(6) การจัดให้มีและบำรุงรักษาทางบก ทางน้ำ และทางระบายน้ำ

(7) การวิศวกรรมจราจร

(8) การขนส่ง

(9) การจัดให้มีและควบคุมตลาด ท่าเทียบเรือ ท่าข้ามและที่จอดรถ

(10) การดูแลรักษาที่สาธารณะ

(11) การควบคุมอาคาร

(12) การปรับปรุงแหล่งชุมชนแออัดและการจัดการเกี่ยวกับที่อยู่อาศัย

(13) การจัดให้มีและบำรุงรักษาสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ

(14) การพัฒนาและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

(14 ทวิ) บำรุงรักษาศิลปะ จารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวัฒนธรรมอันดีของท้องถิ่น 

(15) การสาธารณูปโภค

(16) การสาธารณสุข การอนามัยครอบครัว และการรักษาพยาบาล

(17) การจัดให้มีและควบคุมสุสานและฌาปนสถาน

(18) การควบคุมการเลี้ยงสัตว์

(19) การจัดให้มีและควบคุมการฆ่าสัตว์

(20) การควบคุมความปลอดภัย ความเป็นระเบียบเรียบร้อยและการอนามัย ในโรงมหรสพและสถานบริการอื่น ๆ

(21) การจัดการศึกษา

(22) การสาธารณูปการ

(23) การสังคมสงเคราะห์

(24) การส่งเสริมการกีฬา

(25) การส่งเสริมการประกอบอาชีพ

(26) การพาณิชย์ของกรุงเทพมหานคร

(27) หน้าที่อื่น ๆ ที่มีกฎหมายระบุให้เป็นอำนาจหน้าที่ของผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอ เทศบาลนคร หรือตามที่คณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี หรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมอบหมาย หรือที่กฎหมายระบุเป็นหน้าที่ของกรุงเทพมหานครพมหานคร

จะเห็นได้ว่า อำนาจหน้าที่ของ กทม. ถูกกำหนดไว้อย่างกว้างขวาง อย่างไรก็ตามก็มีข้อจำกัดว่า อำนาจหน้าที่ของ กทม. ใน 27 ด้านนี้ อยู่ภายใต้กฎหมายอื่น ซึ่งหากมีกฎหมายเฉพาะที่ให้อำนาจหน่วยงานส่วนกลางไว้ อำนาจผู้ว่าฯ ก็จะถูกจำกัดลงทันที

ส่วนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครมีอำนาจหน้าที่กำหนดนโยบายและบริหารกรุงเทพมหานครตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม อำนาจของผู้ว่าฯ จะถูกจำกัดไว้ด้วยในมาตรา 49 ว่า “(4) บริหารราชการตามที่คณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี หรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมอบหมาย”

นอกจาก พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการ กทม. พ.ศ. 2528 มาตรา 89 ที่ระบุอำนาจหน้าที่ของกทม. ยังมีกฎหมายที่ กทม. ใช้บ่อย คือ

• พ.ร.บ.รักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535 ที่ครอบคลุมเรื่องขยะ ทางเท้า สิ่งกีดขวางบนที่สาธารณะ ที่ให้อำนาจพนักงานเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น 
• พ.ร.บ. การสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ครอบคลุมเรื่องเหตุรำคาญ เสียง กลิ่น ขยะ โรงงานรบกวน ให้อำนาจ เจ้าพนักงานท้องถิ่น เจ้าพนักงานสาธารณสุข กทม. สั่งระงับเหตุรำคาญได้
• พ.ร.บ. ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ครอบคลุมเรื่องอาคารชำรุด กำหนดให้ราชการบริหารส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่รับผิดชอบเกี่ยวกับการ ควบคุม อาคาร ที่ปลูกสร้างในเขตพื้นที่
• พ.ร.บ. การผังเมือง พ.ศ. 2562 ครอบคลุมการวางแผนการใช้พื้นที่ เช่น ห้ามตั้งโรงงานในพื้นที่ที่อยู่อาศัย กทม. มีหน้าที่สำรวจ วิเคราะห์ และจัดทำร่างผังเมือง

ขณะที่ปัญหาต่างๆ ที่คนกรุงเทพฯ ประสบอยู่นั้น เกี่ยวข้องกับกฎหมายอีกหลายฉบับ ที่มีหลายหน่วยงานเป็นผู้ใช้อำนาจรับผิดชอบ ตัวอย่างปัญหาที่มีหลายหน่วยงานทับซ้อนกัน

• รถเมล์ไม่ทั่วถึง พ.ร.บ. การขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 และ พ.ร.บ. จัดตั้ง ขสมก. พ.ศ. 2519 ให้กรมขนส่งทางบกเป็นผู้กำหนดเส้นทาง ออกใบอนุญาต และควบคุมคุณภาพรถ กทม.เป็นเพียงแค่ผู้สนับสนุนด้านอื่นๆ เช่น จัดทำศาลารอรถโดยสายประจำทาง
• รถไฟฟ้าราคาแพง ไม่เพียงพอในชั่วโมงเร่งด่วน พ.ร.บ. การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2543 ที่ให้อำนาจการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) กำหนดอัตราค่าโดยสาร โดยมีกระทรวงคมนาคมเป็นผู้กำกับดูแล ในเส้นทางที่ กทม. เป็นคู่สัญญาโดยตรง กทม. ต้องเสนอต่อคณะรัฐมนตรี
• สายสื่อสารรกรุงรัง พ.ร.บ.ทางหลวง พ.ศ.2535 (มาตรา 47 วรรคสองและมาตรา 48 ววรคสอง) และกฎกระทรวงกำหนดค่าใช้เขตทางหลวงท้องถิ่น พ.ศ. 2567 กำหนดให้กทม. มีอำนาจและดำเนินการตัดและรื้อถอนสายสื่อสารที่ไม่ได้ใช้งาน หรือสายที่ติดตั้งโดยไม่ได้รับอนุญาตได้ โดยร่วมมือกับการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และ กสทช. เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยได้
• รถเมล์-รถบรรทุกควันดำ พ.ร.บ. การขนส่งทางบก พ.ศ. 2522, พ.ร.บ.จราจรทางบก  พ.ศ. 2522 และ ประกาศกรมการขนส่งทางบก เรื่อง กำหนดเกณฑ์มาตรฐานและวิธีการตรวจวัดค่าควันดำจากท่อไอเสียของรถตามกฎหมายว่าด้วยรถยนต์ พ.ศ. 2568 ให้กรมขนส่งทางบกมีอำนาจกำกับรถโดยสาร รถบรรทุก กทม. มีอำนาจกำกับเฉพาะรถยนต์ 4 ล้อ

จะเห็นได้ว่า กรอบกฎหมายนี้ไม่เอื้อต่อการแก้ปัญหาที่กรุงเทพฯ เผชิญอยู่มาอย่างยาวนาน เพราะต้องประสานกับหน่วยงานกลางที่มีกฎหมายเฉพาะ และอยู่ภายใต้นโยบายของแต่ละกระทรวงอีกด้วย

รถเมล์-รถไฟฟ้าที่ตรงใจคนกรุงเทพฯ พยายามแค่ไหนก็แพ้ ถ้าไม่แก้กฎหมาย

ปัญหาที่ชาวกรุงเทพฯ เรียกร้องมานาน แต่ไม่ได้รับการแก้ปัญหาคือ อำนาจในการบริหารจัดการขนส่งสาธารณะ ทั้งรถเมล์และรถไฟฟ้า เหตุผลสำคัญมาจากการที่ กทม. ไม่มีอำนาจโดยตรงในการจัดการขนส่งสาธารณะของตัวเอง

กรณีของรถเมล์ กทม. ไม่มีอำนาจจัดการรถเมล์ทุกด้าน เพราะเป็นความรับผิดชอบขององค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ ซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับของกรมขนส่งทางบก และกระทรวงคมนาคม กรมขนส่งทางบกเป็นผู้กำหนดเส้นทางและออกใบอนุญาต และควบคุมคุณภาพรถ ตาม พ.ร.บ. การขนส่งทางบก พ.ศ. 2522  ด้วยเหตุนี้ที่ผ่านมา  แทนที่เป็นการแก้ปัญหาการให้บริการขนส่งสาธารณะโดยตรง ที่เป็นความเดือดร้อนหลักของคนกรุงเทพฯ ทั้งราคาและการเข้าถึง ซึ่งส่งผลต่อค่าใช้จ่ายและคุณภาพชีวิตโดยตรง บทบาทของ กทม. ในเรื่องนี้มักวนเวียนอยู่กับใช้งบประมาณปรับปรุงป้ายรถเมล์แบบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นป้ายรถเมล์อัจฉริยะในยุคของอภิรักษ์ โกษะโยธิน หรือการปรับรูปแบบของป้ายบอกสายรถเมล์ และออกแบบป้ายรถเมล์ใหม่ของชัชชาติ สิทธิพันธ์  อย่างไรก็ตาม กทม. ไม่มีอำนาจพิจารณาตำแหน่งป้ายรถเมล์ที่อยู่ในความรับผิดชอบของกรมขนส่งทางบก

ที่ผ่านมา กทม. มีการเดินรถโดยสารประจำทางเองคือ รถโดยสารด่วนพิเศษ (BRT) ซึ่ง กทม. ต้องขอใบอนุญาตจากกรมขนส่งทางบกเท่านั้น ล่าสุดเมื่อปี 2567 กทม. ต้องการขยายเส้นทางเดินรถต่อ จากแยกสาทร-นราธิวาสไปถึงแยกวิทยุ เพื่อเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้า MRT สถานีลุมพินีในช่วงเวลาเร่งด่วน ปรากฏว่า กรมขนส่งทางบกไม่อนุญาต อีกวิธีหนึ่งที่กทม. ใช้คือ BMA Feeder การเดินรถแบบรถโดยสารไม่ประจำทางที่กำหนดจุดจอดรับ-ส่ง เฉพาะจุดที่กำหนดเฉพาะ แต่ก็อยู่ในเส้นทางที่จำกัด

ส่วนรถไฟฟ้าก็เช่นกัน เนื่องจากรถไฟฟ้าอยู่ภายใต้พ.ร.บ. การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2543 และสัมปทานระหว่างรัฐบาล กับบริษัทเอกชนต่างๆ กทม. จึงไม่มีอำนาจกำหนดราคาหรือเส้นทางได้เองนอกจากรถไฟฟ้าส่วนต่อขยายสายสีเขียวที่ กทม. เป็นเจ้าของและจ้างบริษัทเดินรถ

กทม. เคยมีความพยายามผลักดันให้กรุงเทพฯ มีรถโดยสารประจำทางพลังงานไฟฟ้าในปี 2566 โดยสภากรุงเทพมหานครลงมติผ่านร่างข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร เรื่อง รถโดยสารประจำทางพลังงานไฟฟ้าเพื่อลดมลภาวะ พ.ศ. …ปรากฏว่าสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (สคก.) มีหนังสือตอบกลับโดยสรุปว่า ไม่ใช่อำนาจของ กทม.

หรือการกำหนดราคาโดยสารรถไฟฟ้า ที่ดูเหมือน กทม. จะมีอำนาจทำได้ แต่สุดท้ายศาลตัดสินว่า กทม. ไม่สามารถทำได้ เมื่อปี 2564 กทม. ออกประกาศเรื่องการกำหนดค่าโดยสารโครงการรถไฟฟ้าสายสีเขียว  ตลอดสายสูงสุด 104 บาท ต่อมาปี 2566 ศาลปกครองกลางพิพากษาเพิกถอนประกาศนี้ โดยให้เหตุผลว่า แม้รัฐธรรมนูญจะบัญญัติรับรองให้ กทม.ซึ่งเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่นมีความเป็นอิสระ แต่การใช้อำนาจบริหารราชการและการจัดทำบริการสาธารณะของ กทม. โดยผู้ว่าฯ กทม.ก็ยังต้องเป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติภายใต้การกำกับดูแลของรัฐบาลตามหลักการกระจายอำนาจทางปกครองของรัฐ ดังนั้น กทม. ต้องปฏิบัติตามมติครม.

ทั้งสองกรณีสะท้อนว่า แม้ กทม. ต้องการจะบริหารจัดการขนส่งสาธารณะด้วยตนเอง แต่ก็ต้องเผชิญกับอุปสรรคทางกฎหมายที่จำกัด จนทำให้การเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ทันกับความต้องการของประชาชนเกิดขึ้นได้ยาก 

การเคลื่อนไหวแก้ไข พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 ใครเสนออะไร ถึงไหนแล้ว

ข้อติดขัดทางกฎหมายจนทำให้เมืองไม่สามารถพัฒนาได้มากกว่าที่เป็นอยู่ ทำให้หลายฝ่ายพยายามแก้กฎหมาย พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 ซึ่งบังคับใช้มากว่า 40 ปี และกำหนดโครงสร้างอำนาจของกรุงเทพมหานครทั้งหมด

เมื่อ ตุลาคม 2567 คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชนและการมีส่วนร่วมของประชาชนสภาผู้แทนราษฎร เปิดเวทีรับฟังความเห็นต่อร่างพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานครและการเพิ่มการมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดงบประมาณกรุงเทพมหานคร  พริษฐ์ วัชรสินธุ ประธานกรรมาธิการพัฒนาการเมืองฯ เปิดเผยว่า จะยื่นร่างกฎหมายแก้ไข พ.ร.บ.บริหารราชการกรุงเทพมหานคร โดยเพิ่มการเลือกตั้งนายกเทศมนตรีระดับเขตหรือกลุ่มเขต และการขยายอำนาจการบริหารและแก้ไขปัญหา เพื่อให้กทม. สามารถมีอำนาจจัดการปัญหาในพื้นที่ของตัวเอง โดยย่นย่อเรื่องการประสานงานหรือบูรณาการข้ามหน่วยงานไปได้

ต่อมา เดือนเมษายน 2568 กทม.โดยชัชชาติ สิทธิพันธ์ เริ่มเสนอแนวคิดปรับปรุง พ.ร.บ.บริหารราชการกรุงเทพมหานครฯ ผ่านเว็บไซต์ มุ่งเป้าจะแก้ปัญหา 3 ด้าน ได้แก่ ด้านอำนาจฝ่ายบริหารที่เพิ่มอำนาจหน้าที่ของกทม. ในการดำเนินงานต่างๆ ด้านงบประมาณ เปิดทางให้กทม. สามารถจัดเก็บรายได้เพิ่มเติมจากภาษีหรือค่าธรรมเนียมใหม่ ๆ และด้านโครงสร้างการบริหารราชการ  ปรับโครงสร้างและสัดส่วนข้าราชการการเมือง ทั้งฝ่ายบริหารและนิติบัญญัติให้เหมาะสมกับภารกิจในปัจจุบัน มีการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนแล้ว อยู่ในขั้นตอนของคณะรัฐมนตรี

ขณะเดียวกัน ร่างพ.ร.บ.ฯ ของพรรคประชาชนอยู่ในสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งเพิ่งปิดรับฟังความเห็นจากประชาชนเมื่อ 23 พฤษภาคม 2569 สาระสำคัญคือการแก้ไขมาตรา 4 เพื่อยกเลิกอำนาจบางส่วนของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยในการควบคุม กทม. และกระจายอำนาจการบริหารสู่ท้องถิ่นอย่างเบ็ดเสร็จ โดยบังคับกระจายอำนาจ ถ่ายโอนภารกิจ งบประมาณ และบุคลากรให้ กทม. ตามแผน รวมถึงการขยายกรอบอำนาจให้กับ กทม.ในการให้บริการสาธารณะ โดยเปลี่ยนจากระบบ Positive List ที่ระบุว่า กทม. สามารถทำอะไรได้ จะต้องมีการระบุอยู่ในกฎหมาย เปลี่ยนไปเป็นระบบ Negative List ระบุเฉพาะสิ่งที่ประชาชนไม่ต้องการให้กรุงเทพมหานครทำ อาทิเช่น เงินตรา ศาล การทหาร การต่างประเทศ เป็นต้น นอกจากนี้ยังเสนอให้มีการเลือกตั้ง 2 ชั้น มีทั้งผู้ว่าฯ/ส.ก. ในระดับเมือง และนายกเขต/ส.ข. ในระดับเขต

จนถึงมิถุนายน 2569 ร่าง พ.ร.บ. กทม. ของพรรคประชาชน อยู่ในขั้นตอนรอการอนุมัติรับรองจากนายกรัฐมนตรี เนื่องจากเป็นร่างการเงิน จึงจะเข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรได้

The post กทม. มีอำนาจแค่ไหน ในการแก้ปัญหาให้คนที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพฯ appeared first on Rocket Media Lab.

ที่มา: ข้อบัญญัติงบประมาณประจำปี เมืองพัทยา

ดาวน์โหลดข้อมูล ที่นี่

อ่าน สำรวจเมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษผ่านงบประมาณใน 13 ปีที่ผ่านมา

The post สำรวจเมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษผ่านงบประมาณใน 13 ปีที่ผ่านมา [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

เมืองพัทยา เป็น หน่วยการปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ที่จัดตั้งโดยพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ. 2521 จากนั้นในปี พ.ศ. 2542 ได้มีการจัดโครงสร้างการบริหารเมืองพัทยาใหม่ โดยการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยา พ.ศ. 2542 เป็นการปรับเปลี่ยนกฎหมายเมืองพัทยาให้เป็นไปตามกรอบกติกาของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 

ในพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการเมืองพัทยาฉบับนี้ ได้กำหนดรูปแบบโครงสร้างแตกต่างไปจากเดิมหลายประการ โดยโครงสร้างภายในของเมืองพัทยารูปแบบใหม่ ประกอบด้วย (1) สภาเมืองพัทยา ประกอบด้วย สมาชิกที่มาจากการเลือกตั้งโดยประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเมืองพัทยา จำนวน 24 คน อยู่ในวาระคราวละ 4 ปี นับแต่วันเลือกตั้ง (2) นายกเมืองพัทยา มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตเมืองพัทยา จะมีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ 4 ปี นับแต่วันเลือกตั้ง และจะดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกินสองวาระไม่ได้ 

จากนั้นในวันที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2543 จึงได้มีการเลือกตั้งนายกเมืองพัทยาตาม พ.ร.บ. บริหารราชการเมืองพัทยา 2542 ซึ่งเป็นการเลือกโดยประชาชนขึ้นเป็นครั้งแรก โดยได้ ไพรัช สุทธิธำรงสวัสดิ์ มาเป็นนายกเมืองพัทยา ในการเลือกตั้งต่อมาในปี 2547 ก็ได้ นิรันดร์ วัฒนศาสตร์สาธร เป็นนายกเมืองพัทยา ตามมาด้วย อิทธิพล คุณปลื้ม ซึ่งได้รับการเลือกตั้งเป็นนายกเมืองพัทยาถึงสองมัยด้วยกันคือในปี 2551- 2555 และ 2555-2559 จากนั้นในปี 2560-261 คสช. ก็ได้แต่งตั้ง พลตำรวจตรี อนันต์ เจริญชาศรี มาดำรงแหน่งในช่วงระยะเวลาสั้นๆ ก่อนจะแต่งตั้ง สนธยา คุณปลื้ม มาเป็นนายกเมืองพัทยาในปี 2561-2565 จากนั้นจึงจัดให้มีการเลือกตั้งใหม่และได้ ปรเมศวร์ งามพิเชษฐ์ มากำรงตำแหน่งนายกเมืองพัทยาในปี 2565-2669 จนครบวาระ และได้มีการจัดการเลือกตั้บใหม่ในวันที่ 28 มิถุนายน 2569 นี้

รู้จักเมืองพัทยาผ่านงบประมาณ : รายได้ที่รัฐจัดเก็บให้มาจากไหนบ้าง?

เมืองพัทยามีโครงการสร้างรายได้ไม่แตกต่างจากองค์การปกครองท้องถิ่นแบบอื่นๆ คือมีรายรับจากการจัดเก็บเองส่วนหนึ่ง และรายรับที่ส่วนราชการอื่นจัดเก็บให้อีกส่วนหนึ่ง โดยพบว่า

ในส่วนของรายรับที่รัฐจัดเก็บให้จะพบว่าในช่วง 13 ปีที่ผ่านมารายได้ในส่วนนี้มาจากภาษีมูลค่าเพิ่มจาก พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ มากที่สุด คิดเป็นประมาณ 40.77% ของรายได้ทั้งหมดของเมืองพัทยาเลยทีเดียว โดยในปี 2567 ได้รับการจัดสรร 939,697,860.3 บาท ซึ่งภาษีมูลค่าเพิ่มจาก พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ คือ เงินภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) ที่รัฐบาลกลางจัดเก็บได้ แล้วถูกจัดสรรตาม พ.ร.บ. กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 เพื่อกระจายรายได้และเพิ่มขีดความสามารถในการพัฒนาพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ทั่วประเทศ

นอกจากภาษีมูลค่าเพิ่มจาก  พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ เมืองพัทยายังได้ภาษีมูลค่าเพิ่มจัดสรรรายได้ (ตามประมวลรัษฎากร) อีกด้วย มีสัดส่วนประมาณ 2% ของรายรับทั้งหมด โดยในปี 2567 จัดเก็บ ได้รับการจัดสรร 64,829,480.63 บาท และรายรับในหมวดของภาษีมูลค่าเพิ่มยังมีภาษีมูลค่าเพิ่มตาม พ.ร.บ. อบจ. อีกด้วย ซึ่งรายรับในหมวดนี้ปรากฏถึงแค่ในปี 2561 โดยได้รับการจัดสรร 33,949,861.36 บาท

รายรับในส่วนที่รัฐจัดเก็บให้ของเมืองพัทยาที่ได้มากเป็นอันดับสองก็คือ ค่าธรรมเนียมที่ดิน ใน 13 ปีที่ผ่านมามีสัดส่วนสูงถึง 20.84% โดยในปี 2667 ได้รับการจัดสรร 582,548,025 บาท อันดับสามคือภาษีสรรพสามิต คิดเป็น 3.13% ใน 13 ปีที่ผ่านมา โดยในช่วงแรกนั้นมีการเก็บภาษีสรรพสามิตและภาษีสุราแยกกัน จากนั้นภาษีสุราก็ถูกรวมเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของภาษีสรรพสามิต ภายใต้ “พระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560” ทำให้มีรายได้จากภาษีสุราในปี 2560 เป็นปีสุดท้าย โดยเก็บได้จริง 23,954,865.53 บาท ซึ่งในปีนั้นได้รับการจัดสรรภาษีสรรพสามิต 57,728,407.41 บาท จากนั้นในปี 2561 เมื่อนำภาษีสุรามารวมกับภาษีสรรพสามิตแล้ว ได้รับการจัดสรร 94,020,785.69 บาท และในปี 2567 ได้รับการจัดสรร 95,476,152.29 บาท

นอกจากนี้ยังมีภาษีรถยนต์ ซึ่งเมืองพัทยาเพิ่งจะได้รับการจัดสรรภาษีรถยนต์ในปี 2559 ซึ่งเกิดจาก ประกาศคณะกรรมการการกระจายอํานาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (กถ.) เรื่อง หลักเกณฑ์การจัดสรรเงินภาษีและค่าธรรมเนียมรถยนต์ให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สําหรับปีงบประมาณ พ.ศ. 2560 โดยให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2559 โดยจัดสรรแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภายในเขตจังหวัด ดังนี้ 1. ร้อยละ 80 ให้จัดสรรแก่องค์การบริหารส่วนจังหวัด และ 2. ร้อยละ 20 ให้จัดสรรแก่เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตําบล โดยร้อยละ 50 แบ่งเท่ากันทุกแห่ง และร้อยละ 50 ตามจํานวนประชากร กรณีเมืองพัทยาให้ได้รับการจัดสรรโดยถือเป็นเทศบาลหนึ่งในจังหวัดชลบุรี โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรรภาษีรถยนต์ 12,539,319.67 บาท 

ภาษีธุรกิจเฉพาะ ซึ่งจัดเก็บจากกิจการเฉพาะบางประเภทที่กฎหมายกำหนดไว้เป็นพิเศษ เช่น การค้าอสังหาริมทรัพย์ ซึ่งเมืองพัทยามีการค้าขายอสังหาริมทรัพย์เติมโตสูงมาก โดยเมืองพัทยาปรากฏรายรับจากภาษีธุรกิจเฉพาะ เพียงปีเดียวนั่นก็คือปี 2557 โดยได้รับการจัดสรร 720,700.05

บาท 

นอกจากนั้นยังมี ค่าภาคหลวงแร่ ที่เก็บจากผู้ประกอบการทำเหมืองแร่ โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรร 1,530,598.59 บาท ค่าภาคหลวงปิโตรเลียม ที่เก็บจากบริษัทเอกชนผู้รับสัมปทานเมื่อมีการขุดเจาะและนำพลังงานใต้ดินไม่ว่าจะเป็น น้ำมันดิบ, ก๊าซธรรมชาติ, หรือก๊าซธรรมชาติเหลว (LPG/NGL) ขึ้นมาจำหน่ายหรือส่งออก โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรร 913,483 บาท และเงินที่เก็บตามกฎหมายว่าด้วยอุทยานแห่งชาติ คือรายได้ที่จัดเก็บจากผู้เข้าไปใช้บริการในเขตอุทยานฯ วนอุทยาน สวนพฤกษศาสตร์ หรือสวนรุกขชาติ ซึ่งกรมอุทยานแห่งชาติฯ (ส่วนกลาง) เป็นผู้จัดเก็บจากอุทยานต่างๆ ทั่วประเทศ แล้วนำมาจัดสรรกระจายคืนให้ท้องถิ่น เมืองพัทยาปรากฏรายรับหมวดนี้เพียงปี 2555 ปีเดียว อยู่ที่ 27,333,365 บาท เนื่องจากกฎหมายระบุว่างบประมาณในส่วนนี้ต้องจัดสรรให้เฉพาะ อปท. ที่มีเขตอุทยาน

และสุดท้าย หมวดภาษีจัดสรรอื่นๆ โดยในปี 2567 เมืองพัทยาได้รับการจัดสรรจากภาษีจัดสรรอื่นๆ 525,777.3 บาท

รู้จักเมืองพัทยาผ่านงบประมาณ : รายได้ที่จัดเก็บเอง ได้มาจากการจัดเก็บค่าอะไรมากที่สุด 

ในส่วนรายได้ที่จัดเก็บเองของเมืองพัทยา มาจากภาษีอากรมากที่สุด คิดเป็น 21.62% ในรายรับทั้งหมดตลอด 13 ปีที่ผ่านมา ซึ่งก็คือภาษีโรงเรือนและที่ดิน ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ภาษีบำรุงท้องที่ และภาษีป้าย โดยในปี 2567 เก็บได้จริง 915,833,029.03 บาท ซึ่งจะพบว่า ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเป็นส่วนที่จัดเก็บได้มากที่สุด โดยในปี 2567 จัดเก็บได้ 774,533,777.49 บาท รองลงมาก็คือภาษีป้าย 78,377,956.53 บาท ภาษีโรงเรือนและที่ดิน 62,589,239.99 บาท  และภาษีบำรุงท้องที่ 62,055.02 บาท อย่างไรก็ตามในบางปีก็อาจจะเก็บภาษีโรงเรือนและที่ดินได้มากกว่าภาษีป้าย เช่น ปี 2566 ที่เก็บภาษีโรงเรือนและที่ดินได้สูงถึง 116,626,632.45 บาท ในขณะที่ภาษีป้ายเก็บได้ที่  65,461,473.09 บาท

รองลงมาก็คือค่าธรรมเนียม ค่าปรับ และใบอนุญาต คิดเป็น 5.51% ในรายรับทั้งหมดตลอด 13 ปีที่ผ่านมา ซึ่งมีมากกว่า 30 รายการ เช่น ค่าธรรมเนียมเก็บและขนมูลฝอย ค่าธรรมเนียมเกี่ยวกับการบำบัดน้ำเสีย ซึ่งเป็นค่าธรรมเนียมที่เก็บได้มากสุด ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตการขายสุรา ค่าปรับผู้กระทำผิดกฎหมายจราจรทางบก ค่าใบอนุญาตจัดตั้งสถานที่จำน่ายอาหาร ค่าธรรมเนียมเกี่ยวกับบัตรประจำตัวประชาชน ฯลฯ โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 132,729,654.26

นอกจากนั้นยังมี รายได้จากทรัพย์สิน โดยส่วนใหญ่เป็น ดอกเบี้ยและค่าเช่าที่ดิน คิดเป็น 2.44% ในรายรับทั้งหมดตลอด 13 ปีที่ผ่านมา โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 59,586,318.03 บาท รายได้จากสาธารณูปโภค และกิจการพาณิชย์ ซึ่งก็คือโรงรับจำนำ โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 1,467,932.07 บาท รายได้จากทุน ซึ่งมาจากการขายทอดตลาดทรัพย์สิน โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 520,200 บาท และรายได้เบ็ดเตล็ด ส่วนใหญ่มาจากค่าขายเอกสารการจัดซื้อจัดจ้าง  โดยในปี 2567 จัดเก็บได้จริง 4,665,431.22 บาท 

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าเมืองพัทยามีรายรับที่ส่วนราชการอื่นจัดเก็บให้เป็นสัดส่วนกว่า 60% ของรายรับทั้งหมดของเมืองพัทยา และภาษีมูลค่าเพิ่มยังเป็นรายรับที่มีสัดส่วนสูงที่สุด โดยพบว่าในปี 2563 ในส่วนของภาษีมูลค่าเพิ่มตาม พ.ร.บ. กำหนดแผนฯ เมืองพัทยาเคยได้รับการจัดสรรสูงสุดถึง 1,060,306,410.68 และเป็นปีเดียวที่ได้รับการจัดสรรสูงเกินหนึ่งพันล้านบาท 

รายจ่ายของเมืองพัทยามีอะไร นำเงินไปพัฒนาในส่วนไหนมากที่สุด

งบประมาณรายจ่ายของเมืองพัทยาก็มีโครงสร้างไม่แตกต่างจาก อปท. อื่นๆ คือแบ่งออกเป็นแผนงานต่างๆ คึือ บริหารงานทั่วไป การรักษาความสงบภายใน การศึกษา สาธารณสุข สังคมสงเคราะห์ เคหะและชุมชน สร้างความเข้มแข็งของชุมชน ศาสนาวัฒนธรรมและนันทนาการ อุตสาหกรรมและการโยธา และเกษตร โดยเมื่อพิจารณางบประมาณรายจ่ายใน 13 ปีที่ผ่านมาของเมืองพัทยา จะพบว่า

แผนงานที่มีรายจ่ายมากที่สุดก็คือ งานเคหะและชุมชน ซึ่งเป็นแผนงานที่เกี่ยวกับสวนสาธารณะ ขยะ และน้ำเสีย โดยในปี 2569 เมืองพัทยามีค่าจ้างเอกชนในการทำความสะอาดและบำรุงรักษาสวนสาธารณะของเมืองพัทยาทั้ง 9 แห่งอยู่ที่ 33,219,000 บาท ในส่วนของขยะ งบประมาณส่วนใหญ่จะเป็นการจ้างเหมากวาดและทำความสะอาดในเมืองพัทยา โดยในปี 2569 ใช้งบไป 39,496,000 บาท รวมไปถึงค่าจ้างเอกชนในการเก็บ ขนถ่ายและกำจัดขยะมูลฝอย 154,394,000 บาท ค่าจ้างเหมาะแรงงานเพื่อปฏิบัติการ 14,856,000 บาท เป็นต้น ในขณะที่เรื่องน้ำเสีย จะเป็นค่าจ้างเหมาระบบบำรุงรักษา ระบบรวบรวม และระบบบำบัดน้ำเสียและระบบป้องกันน้ำท่วมเมืองพัทยา โดยในปี 2569 มีงบประมาณอยู่ที่ 30,000,000 บาท 

แผนงานที่ใช้งบประมาณมากเป็นอันดับสองก็คือ งานบริหารงานทั่วไป ซึ่งก็เป็นเงินเดือน การบริหารจัดการของพนักงานเจ้าหน้าที่เมืองพัทยาต่างๆ อันดับสามคือ งานสาธารณสุข  ซึ่งงบประมาณส่วนใหญ่จะเป็นค่าใช้จ่ายในการบริหารโรงพยาบาลและหน่วยบริหารสาธารณสุข ปีละกว่า 80 ล้าน และงบคุรุภัณฑ์ในการซื้ออุปกรณ์การแพทย์ต่างๆ อีกปีละกว่า 20 ล้าน ที่น่าสนใจคือมีงบการกำจัดขยะมูลฝอยในส่วนของการบริการสาธารณสุขและงานสาธารณสุขอื่น อีก 23,000,000 ล้าน

งานอุตสาหกรรมและการโยธา ซึ่งมักจะเป็นส่วนที่เป็นรายจ่ายสูงที่สุดดังเช่นการศึกษาของ Rocket Media Lab ที่พบว่า งบประมาณอุตสาหกรรมและโยธาใน 76 อบจ. ทั่วประเทศ หรือคิดเป็นเงิน 22,846,269,817 บาท มีสัดส่วนสูงที่สุดเมื่อเปรียบเทียบกับแผนงานอื่นๆ หรือคิดเป็น 32.53% แต่สำหรับเมืองพัทยานั้นงบประมาณในส่วนของงานอุตสาหกรรมและการโยธาสูงเป็นอันดับ 4 เท่านั้น ซึ่งอาจจะเป็นเพราะเมืองพัทยามีพื้นที่รับผิดชอบเพียง 53.44 ตร.กม. เท่านั้น 

นอกจากนี้ยังพบความน่าสนใจว่า งบในส่วนของงานอุตสาหกรรมและการโยธาของเมืองพัทยาเพิ่งจะสูงแบบก้าวกระโดดในช่วงปี 2560 และปี 2561 โดยในปี 2559 มีงบประมาณรายจ่ายอยู่ที่ 117,427,980 บาท และสูงขึ้นเป็น 193,390,340 บาท ในปี 2560 และสูงขึ้นเป็น 269,140,120 บาท ในปี 2561 โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับงบในด้านศาสนาวัฒนธรรมและนันทนาการ และงบด้านการศึกษา ที่ในช่วงปี 2557-2559 สูงกว่างบงานอุตสาหกรรมและการโยธามาโดยตลอด 

อันดับต่อมาคืองบกลาง ซึ่งเป็บงบในการจ่ายเงินสมทบกองทุนประกันสังคม เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ ผู้พิการ เงินสำรองจ่ายกรณีเหตุฉุกเฉินและภัยพิบัติต่างๆ 

งานศาสนาวัฒนธรรมและนันทนาการ ซึ่งงบประมาณส่วนใหญ่จะใช้ไปกับโครงการเพื่งส่งเสริมการท่องเที่ยวของเมืองพัทยา เช่น โครงการแข่งขันพัทยามาราธอน 12,000,000 บาท โครงการเทศกาล Pattaya Festivak 10,000,000 บาท โครงการเทศกาลดนตรีเมืองพัทยา 15,000,000 บาท โครงการพลุนานาชาติเมืองพัทยา 31,000,000 บาท เป็นต้น 

งานการศึกษา ซึ่งดูแลกลุ่มสถานศึกษาในสังกัดสำนักการศึกษา เมืองพัทยา ซึ่งก็คือโรงเรียนเมืองพัทยา 1-11 โดยเฉพาะโรงเรียนเมืองพัทยา 11 หรือมัธยมสาธิตพัทยา ซึ่งเป็นโรงเรียนมัธยมขนาดใหญ่ในพัทยา 

งานการรักษาความสงบภายใน ซึ่งงบประมาณส่วนมากก็จะเกี่ยวข้องกับกล้องวงจรปิดในเมืองพัทยา โดยมีโครงการอย่าง ค่าจ้างเหมาเอกชนเพื่อใช้ระบบกล้องวงจรปิด 45,408,080 บาท โครงการปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพระบบกล้องวงจรปิดหาดจอมเทียน 9,538,300 บาท ค่าจ้างดูแลบำรุงรักษาระบบสื่อสารและระบบเฝ้าระวังความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนและนักท่องเที่ยวพื้นที่เกาะล้าน เมืองพัทยา 11,000,000 บาท เป็นต้น 

งานสังคมสงเคราะห์ งบประมาณส่วนมากก็จะเกี่ยวข้องกับโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตต่างๆ เช่น โครงการส่งเสริมการทำงานของคนพิการ 500,000 บาท โครงการพัฒนาสู่การพึ่งพาตัวเองของเด็กและเยาวชน 400,000 บาท โครงการส่งเสริมพัฒนาศักยภาพของเครือข่ายพัฒนาสังคมเมืองพัทยา 550,000 บาท

งานสร้างความเข้มแข็งของชุมชน งบประมาณส่วนมากก็จะเกี่ยวข้องกับโครงการพัฒนาชุมชนต่างๆ เช่น โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการปฏิบัติงานแก่คณะกรรมการชุมชน 300,000 บาท โครงการสร้างความรับรู้เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมและการเป็นเจ้าบ้านที่ดี 200,000 บาท โครงการอบรมและศึกษาดูงานเพื่อเพิ่มพูนศักยภาพคณะกรรมการชุมชน ผู้นำชุมชม และผู้นำท้องถิ่นในเมืองพัทยา 2,500,000 บาท

และด้านการเกษตร ที่เพิ่งจะมีงบประมาณรายจ่ายในด้านนี้ในปี 2565 ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นโครงการด้านสิ่งแวดล้อม เช่น ค่าจ้างเหมาตรวจวัดติดตามคุณภาพเสียง 1,070,000 บาท ค่าจ้างเหมาตรวจวัดติดตามคุณภาพอากาศ 2,357,800 บาท 

เมืองพัทยามีรายรับเพียงพอกับรายจ่ายไหม 

หากเปรียบเทียบรายรับและรายจ่ายของเมืองพัทยาในช่วง 11 ปีที่ผ่านมาจะเห็นว่าเมืองพัทยามีรายรับสูงกว่ารายจ่ายประมาณ 20-30% มาโดยตลอด จนเมื่อปี 2563-2564 ซึ่งเกิดเหตุการณ์การระบาดของโควิด-19 จนทำให้เศรษฐกิจตกต่ำ เก็บภาษีได้น้อยลง โดยในปี 2563 นั้นมีรายรับที่เก็บได้ตามจริงอยู่ที่ 1,775 ล้านบาท ในขณะที่มีประมาณการรายจ่ายอยู่ที่ 2,000 ล้านบาท เช่นกันกับปี 2564 มีรายรับที่เก็บได้ตามจริงอยู่ที่ 1,557 ล้านบาท และมีประมาณการรายจ่ายอยู่ที่ 1,670 ล้านบาท ซึ่งทั้งสองปีนั้นประมาณการรายจ่ายสูงกว่ารายรับ

อย่างไรก็ตาม นอกจากรายรับที่ได้มาจากการจัดเก็บเองและการจัดสรรของรัฐแล้ว เมืองพัทยายังมีเงินคงคลังอื่นๆ อยู่ด้วย อย่างในปีงบประมาณ 2563 ที่รายจ่ายสูงกว่ารายรับ เมืองพัทยามีเงินฝากในธนาคารทั้งสิ้น (ณ วันที่ 31 พฤษภาคม 2562) 5,079,172,415.8 บาท และยังมีเงินสะสมอีก 2,663,319,213.24 บาท และทุนสำรองเงินสะสมอีก 1,013,924,994.21 บาท ซึ่งจะเห็นได้ว่าเงินคงคลังทั้งหมดของเมืองพัทยามีสูงกว่ารายจ่ายแม้ว่าในปีนั้นรายจ่ายจะสูงกว่ารายรับก็ตาม

เช่นเดียวกันกับปีงบประมาณ 2564 เมืองพัทยาก็มีเงิน มีเงินฝากในธนาคารทั้งสิ้น (ณ วันที่ 31 พฤษภาคม 2563) 5,310,130,396.07 บาท และยังมีเงินสะสมอีก 3,189,530,667.52 บาท และทุนสำรองเงินสะสมอีก 1,189,154,356.03 บาท ซึ่งนอกจากจะสูงกว่ารายจ่าย ยังเพิ่มขึ้นมากกว่าในปี 2563 อีกด้วย แม้ว่าจะยังอยู่ในช่วงการระบาดของโควิด-19 ก็ตาม

โดยในปีงบประมาณล่าสุด 2569 เมืองพัทยามีเงินฝากในธนาคารทั้งสิ้น (ณ วันที่ 30 มิถุนายน 2568) 7,193,086,686.93 บาท และมีเงินสะสม 12,929,578,011.23 บาท และทุนสำรองเงินสะสม 0 บาท 

นอกจากนั้นหากเราพิจารณาในส่วนของรายรับ จะพบว่าในส่วนของรายรับที่รัฐจัดเก็บให้ เมืองพัทยาเคยได้รับการจัดสรรมากที่สุดในปี 2562 จำนวน 1,782,364,160.25 บาท ในส่วนที่ที่จัดเก็บเอง เมืองพัทยาเคยจัดเก็บได้มากที่สุดในปี 2569 จำนวน 972,162,122.68 บาท และหากรวมรายรับจากทั้งสองส่วน ปี 2569 เป็นปีที่เมืองพัทยามีรายรับมากที่สุด 2,812,863,261.39 บาท 

ในส่วนของรายจ่ายนั้น พบว่าในปี 2563 ประมาณการรายจ่าย สูงขึ้นจากปี 2562 อย่างมาก จาก 1,850,000,000 บาท เป็น 2,000,000,000 บาท โดยเพิ่มจากด้านบริหารงานทั่วไปสูงที่สุด จาก 226,048,900 บาท เป็น 338,990,270 บาท ในขณะที่ปี 2569 เป็นปีที่มีประมาณการรายจ่ายสูงที่สุดใน 13 ปีที่ผ่านมา อยู่ที่ 2,400,000,000 บาท โดยงานด้านสาธารณสูงเพิ่มขึ้นจาก 180,382,480 บาทในปี 2568 เป็น 282,964,160 ในปี 2569 และในส่วนของงบกลาง จาก 262,063,870 บาท ในปี 2568 เป็น 383,946,930 ในปี 2569

ดูข้อมูลได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-pattaya-budget/

The post สำรวจเมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษผ่านงบประมาณใน 13 ปีที่ผ่านมา appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูล ที่นี่

อ่าน รายงานงบเกี่ยวกับถนน 4 ปี (2565-2569) ของ กทม. ในยุคชัชชาติ ซ่อม-สร้าง อะไรที่ไหนบ้าง

The post งบเกี่ยวกับถนน 4 ปี (2565-2569) ของ กทม. ในยุคชัชชาติ ซ่อม-สร้าง อะไรที่ไหนบ้าง [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.