#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนมาเปิดไพ่ เพื่อใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ Judgement ค่าแรงขั้นต่ำ

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคนทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทยว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่าแรงขั้นต่ำไม่ได้ขึ้นทุกปี แม้ราคาสินค้าค่าครองชีพจะขยับขึ้น  

ประเทศไทยมีการนำแนวคิดเรื่องค่าแรงขั้นต่ำมาใช้ครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2516 ในสมัยรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร โดยนำร่องในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลซึ่งเป็นเขตอุตสาหกรรม จนกระทั่งถึงรัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล ประเทศไทยมีการปรับขึ้นค่าแรงมาแล้วทั้งหมด 50 ครั้ง แบ่งเป็นการขึ้นแบบรายจังหวัด 21 ครั้ง และขึ้นพร้อมกันทั่วประเทศ 29 ครั้ง 

แต่ประเทศไทยไม่ได้ปรับค่าแรงขั้นต่ำขึ้นทุกปี แม้ราคาข้าวของจะขยับตัวขึ้นทุกปีก็ตาม โดยเฉพาะช่วงหลังปี 2539 ที่เริ่มเปลี่ยนจากการขึ้นเกือบทุกปีมาเป็นการเว้นช่วงนานขึ้น อย่างการขึ้นในปี 2541 ในยุค ชวลิต ยงใจยุทธ หากนั้นก็เว้นไปถึง 2 ปี ถึงจะขึ้นอีกครั้งในปี 2544 ในยุคชวน หลีกภัย ซึ่งก็เว้นไปอีก 3 ปี ถึงจะขึ้นอีกในปี 2548 ในยุคทักษิณ ชินวัตร

เช่นเดียวกันกับการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งประเทศในปี 2556 ยุคยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จากนั้นเว้นไปอีก 3 ปี ในช่วงการรัฐประหารถึงจะมีการขึ้นอีกครั้งในปี 2560 ในยุคประยุทธ์ จันทร์โอชา แต่หลังจากมีการเลือกตั้งแล้วในปี 2562 ค่าแรงขั้นต่ำก็ยังไม่ขึ้นทุกปี แต่เป็นการขึ้นปีเว้นปี โดยขึ้นในปี 2563 2565 และ 2567 แม้ว่าราคาค่าครองชีพจะเขยิบขึ้นทุกปีก็ตาม 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อปีที่ GDP เพิ่ม แต่ใช่ว่าค่าแรงขั้นต่ำจะเพิ่มตาม

ทุกครั้งที่จะมีการปรับค่าแรงขั้นต่ำขึ้น ข้อโต้แย้งเรื่องการขึ้นค่าแรงมักวนเวียนอยู่กับสภาพเศรษฐกิจที่ยังคงไม่เติบโต ความกังวลของภาคเอกชนเรื่องต้นทุนจะพุ่งสูงขึ้น หรือหากขึ้นค่าแรงแล้วอาจทำให้นักลงทุนย้ายฐานผลิตหนี แต่เมื่อนำข้อมูลการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในแต่ละปี และตัวเลขผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติต่อหัว หรือ GDP ต่อหัว มาเปรียบเทียบกันก็จะพบว่า แม้ในปีที่ GDP เติบโต แต่ค่าแรงก็กลับไม่ขึ้นตาม 

เช่น ในช่วงปี 2544 จนถึงช่วงปี 2551 ที่ตัวเลข GDP ต่อหัวนั้นเติบโตสูงขึ้นเรื่อยๆ แต่เมื่อหันกลับมาดูค่าแรงขั้นต่ำกลับพบว่าไม่ได้เติบโตตามการเติบโตของเศรษฐกิจเลยแม้แต่น้อย เช่นเดียวกันกับในช่วงปี 2558 จนถึงปี 2563 ที่ที่ตัวเลข GDP ต่อหัวนั้นเติบโตสูงขึ้นเรื่อยๆ แต่ค่าแรงขั้นต่ำนั้นกลับเติบโตอย่างเชื่องช้า จนดูเหมือนว่าแทบจะไม่มีการเปลี่ยนแปลง 

นอกจากนั้น ข้อกังวลเรื่องค่าแรงที่สูงขึ้น จะทำให้เจ้าของกิจการต้องแบกรับต้นทุนเพิ่มมากขึ้นนั้น พบว่าในปี 2557 หลังนโยบายค่าแรง 300 บาทมีผลบังคับใช้ทั่วประเทศ แม้จะมีปัจจัยลบทางการเมืองหรือข้อถกเถียงทางการเมือง แต่จะพบว่า GDP ต่อหัวกลับสูงถึง 608 บาท และอัตราเงินเฟ้ออยู่ในระดับต่ำเพียงร้อยละ 1.9 ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ยังยืนยันว่าการลงทุนจากต่างประเทศไม่ได้ลดลง แต่กลับเพิ่มขึ้นเป็น 1.6 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ สิ่งนี้เหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าการเติบโตของ GDP ไม่ได้ส่งผลให้ค่าแรงปรับขึ้นตามกลไกที่ควรจะเป็น แม้ตัวเลขเศรษฐกิจจะดีขึ้นแต่ค่าแรงกลับถูกแช่แข็งหรือปรับขึ้นเพียงเล็กน้อยเท่านั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่าแรงขั้นต่ำไม่เท่ากัน แต่ราคาข้าวของเท่ากัน

ค่าแรงขั้นต่ำที่ไม่เท่ากันในแต่ละจังหวัด มีจุดเริ่มต้นจากการกำหนดนโยบายของรัฐที่ไม่ทั่วถึง ตั้งแต่การประท้วงปี 2517 ที่ทำให้มีการขึ้นค่าแรงเป็น 20 บาทเฉพาะในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ต่อมาเมื่อรัฐบาลมุ่งเน้นพัฒนาพื้นที่เศรษฐกิจเฉพาะจุด เช่น โครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณชายฝั่งทะเลตะวันออก หรือ Eastern Seaboard Development Program ในปี 2524 ก็ส่งผลให้ค่าแรงในภาคตะวันออกอย่างชลบุรีและระยองพุ่งสูงขึ้นเทียบเท่าเมืองหลวง หรือนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยว (Visit Thai) ในช่วงปี 2530-2534 ที่ดันให้ภูเก็ตกลายเป็นจังหวัดที่มีค่าแรงสูงเป็นอันดับต้นๆ ของประเทศ ซึ่งจะเห็นว่าค่าแรงขั้นต่ำสูงๆ ขึ้นมักกระจุกตัวอยู่แค่ในพื้นที่อุตสาหกรรมและท่องเที่ยวตามการชี้เป้าของภาครัฐ ในขณะที่จังหวัดอื่นถูกทิ้งไว้ข้างหลังแม้ราคาสินค้าจะขยับขึ้นเท่ากันทั่วประเทศ

กลไกที่ทำให้ค่าแรงไม่สะท้อนค่าครองชีพจริงคือสูตรคำนวณที่เริ่มใช้มาตั้งแต่ปี 2560 ซึ่งรศ.ดร.กิริยา กุลกลการ นักวิชาการมองว่ามีความไม่เป็นธรรมหลายจุด เช่น การกำหนดตัวถ่วงน้ำหนัก 0.32 คูณกับผลิตภาพแรงงาน หมายความว่าหากแรงงานเก่งขึ้น 10% จะได้รับการขึ้นค่าแรงเพียง 3.2% เท่านั้น นอกจากนี้ยังมีการปรับเปลี่ยนวิธีคิดฐานเงินเฟ้อในช่วงการเจรจา โดยเลือกใช้ค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี (ซึ่งรวมช่วงเงินเฟ้อต่ำตอนโควิด) แทนที่จะใช้ตัวเลขปีล่าสุด ทำให้ตัวเลขค่าแรงที่ปรับขึ้นออกมาต่ำกว่าความเป็นจริงและไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพ เมื่อเทียบกับราคาสินค้าที่พุ่งสูงขึ้นในปัจจุบัน

จากข้อมูลล่าสุดในยุครัฐบาลเศรษฐาถึงแพทองธาร พบว่าจังหวัดชายแดนใต้อย่างนราธิวาส ปัตตานี ยะลา มีค่าแรงขั้นต่ำเกาะกลุ่มอยู่ที่ระดับ 330-337 บาท ซึ่งเป็นฐานที่ต่ำที่สุด ในขณะที่พื้นที่เศรษฐกิจพิเศษและท่องเที่ยวอย่างภูเก็ต ชลบุรี ระยอง หรือกิจการโรงแรมระดับ 4 ดาวขึ้นไปในบางพื้นที่ ได้รับการนำร่องปรับขึ้นเป็น 400 บาท ความต่างของรายได้ ทำให้เห็นว่าในความเป็นจริงค่าจ้างขั้นต่ำยังคงสวนทางกันอยู่ แม้ข้อเท็จจริงที่ว่าราคาสินค้าอุปโภคบริโภคในร้านสะดวกซื้อหรือตลาดแทบจะราคาเท่ากันทั่วประเทศ แต่ค่าแรงขั้นต่ำกลับไม่เท่ากัน 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อการขึ้นค่าแรงแต่ละปีถูกสกัดด้วยระบบไตรภาคีที่ไม่สมดุล

การจะขึ้นค่าแรงขั้นต่ำได้ อยู่ที่คณะกรรมการไตรภาคีจำนวน 15 คน ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนฝ่ายรัฐ นายจ้าง และลูกจ้าง ฝ่ายละ 5 คน ตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานซึ่งมีอำนาจเด็ดขาดในการเคาะตัวเลขโดยยึดสูตรคำนวณปี 2560 ที่นำตัวแปรเศรษฐกิจมาเป็นเกณฑ์ แต่กลไกนี้กลับกลายเป็นกับดักเพราะความไม่สมดุลของอำนาจต่อรอง รศ.ดร.กิริยา กุลกลการ ชี้ว่าฝ่ายนายจ้างมีความได้เปรียบสูงเนื่องจากไม่มีกฎหมายกำหนดวาระการดำรงตำแหน่ง “บอร์ดค่าจ้างไม่ได้มีการกำหนดวาระของตัวแทน เช่น ฝั่งนายจ้างบางคนสามารถที่จะเป็นบอร์ดฝั่งนายจ้างแบบ 5-7 ปีเลย มันไม่มีการกำหนดว่าเป็นบอร์ดได้กี่ปี ต้องเว้นวรรคกี่ปี สมมติว่าฝั่งนายจ้างจะส่งคนนี้เป็นตัวแทน ซึ่งเป็นคนที่เก่งในการเจรจา เขาก็จะส่งคนนี้มาเป็นบอร์ดตลอด มันเลยมีโอกาสที่จะเกิดการผูกขาด” ส่งผลให้การเจรจามักจบลงที่ความล่าช้าหรือตัวเลขที่ไม่สะท้อนค่าครองชีพจริง

ความขัดแย้งในระบบเห็นได้ชัดจากความพยายามดันค่าแรง 400 บาทในการประชุมคณะกรรมการค่าจ้างชุดที่ 22 ครั้งที่ 1/2568 ที่ถูกสกัดด้วยปัญหาเทคนิคอย่างองค์ประชุมไม่ครบและแรงต้านจากคณะกรรมการร่วมภาคเอกชน 3 สถาบัน  (กกร.) ซึ่งประกอบด้วย สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย และสมาคมธนาคารไทย ที่คัดค้านการขึ้นเท่ากันทั่วประเทศ จนนำมาสู่การแก้ปัญหาด้วยการออกประกาศแบ่งเป็น 2 ระยะ คือฉบับที่ 13 มีผล 1 มกราคม 2568 ปรับค่าแรงทั่วประเทศเป็น 337 ถึง 400 บาท โดยพื้นที่ได้ 400 บาทมีเพียงชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา ภูเก็ต และอำเภอเกาะสมุย ส่วนฉบับที่ 14 จะมีผล 1 กรกฎาคม 2568 โดยเพิ่มกรุงเทพมหานครเข้าสู่เกณฑ์ 400 บาท จากเดิม 372 บาท 

แนวทางการแก้ปัญหาที่ภาครัฐเลือกใช้คือการอาศัยช่องว่างทางกฎหมายกำหนดค่าจ้างเฉพาะกิจการเพื่อลดแรงต้าน โดยในฉบับที่ 14 ได้กำหนดให้ธุรกิจโรงแรมระดับ 2-4 ดาวและสถานบริการทั่วประเทศต้องจ่ายค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาท เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตแรงงานในภาคท่องเที่ยวที่กำลังเติบโต แต่การแก้ไขปัญหาที่ต้นตออย่างการปฏิรูปโครงสร้างไตรภาคีโดยกระจายอำนาจให้แต่ละจังหวัดมีอิสระในการกำหนดค่าแรงตามสภาพเศรษฐกิจจริงตามพื้นที่ยังคงจำเป็น โดยนักวิชาการชี้ว่าคล้ายโมเดลสหรัฐอเมริกา เพื่อให้เกิดการแข่งขันและหลุดพ้นจากสูตรคำนวณส่วนกลางที่แข็งตัวจนเกินไป

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. นำร่องขึ้นค่าแรง 400 บาทในพื้นที่เศรษฐกิจ

รัฐบาลพยายามแก้ปัญหาช่องว่างรายได้โดยนำร่องขึ้นค่าแรง 400 บาทในพื้นที่เศรษฐกิจและการท่องเที่ยว ในจังหวัดภูเก็ต ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง และเกาะสมุย จ.สุราษฎร์ธานี มีผลบังคับใช้ 1 ม.ค.2568 พร้อมทั้งพยายามปรับปรุงสูตรคำนวณไตรภาคีเพื่อผลักดันเป้าหมายค่าแรง 400 บาททั่วประเทศ แต่ยังติดขัดในขั้นตอนการเจรจาทำให้ค่าแรงล่าสุดยังคงเหลื่อมล้ำอยู่ในช่วง 330 ถึง 370 บาท

2. แก้สูตร/ปรับสูตรการคำนวณขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ 

รัฐบาลได้ปรับปรุงกลไกการกำหนดค่าแรงผ่านคณะกรรมการไตรภาคี 15 คน โดยเริ่มใช้สูตรคำนวณใหม่ในปี 2560 ที่นำตัวเลขเศรษฐกิจและเงินเฟ้อมาเป็นฐาน แต่ยังพบปัญหาความไม่สมดุลของสูตรที่กำหนดตัวถ่วงน้ำหนักผลิตภาพแรงงานไว้เพียง 0.32 ทำให้ค่าแรงขยับขึ้นได้น้อยกว่าความเป็นจริง รวมถึงมีการปรับเปลี่ยนวิธีคิดเงินเฟ้อเป็นค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 5 ปี ส่งผลให้ตัวเลขค่าแรงถูกกดต่ำลง ท่ามกลางโครงสร้างคณะกรรมการที่ขาดการกำหนดวาระดำรงตำแหน่งที่ชัดเจน ทำให้ฝ่ายลูกจ้างเสียเปรียบในการต่อรอง

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. แก้ไขระบบไตรภาคี
2. ปรับสูตรคำนวณค่าแรงขั้นต่ำ 
3. ปรับค่าแรงขั้นต่ำให้ขึ้นทุกปี 
4. ปรับค่าแรงขั้นต่ำให้ขึ้นเท่ากันทั่วประเทศ 

ข้อมูลดิบ https://rocketmedialab.co/database-minimum-wage-2023/ 

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาค่าแรงขั้นต่ำ appeared first on Rocket Media Lab.

ทุกปีในวันแรงงานแห่งชาติ ซึ่งตรงกับวันที่ 1 พฤษภาคม ของทุกปี ทุกคนต่างติดตามว่าปีนี้จะขึ้นค่าแรงขั้นต่ำไหม จะขึ้นเท่าไร ขึ้นในพื้นที่ไหนบ้าง เพราะหลายครั้งรัฐบาลก็มักจะปรับค่าแรงขั้นต่ำให้เป็นของขวัญในช่วงวันแรงงาน

Rocket Media Lab เคยพาไปสำรวจประวัติศาสตร์การปรับค่าแรงขั้นต่ำในไทยว่าในแต่ละครั้งที่มีการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ ขึ้นช่วงไหน ขึ้นแค่ไหน มีปัจจัยอะไรบ้าง ทำไมบางจังหวัดสูง บางจังหวัดต่ำ ทำไมขึ้นไม่เท่ากันมาแล้ว ปีนี้ชวนย้อนดูว่าค่าแรงขั้นต่ำในรอบกว่า 15 ปี ตั้งแต่ 2553 – 2568 ปีไหนไม่มีการปรับค่าแรงขั้นต่ำบ้าง เพราะอะไร 

ประเทศไทยมีการประกาศใช้ค่าแรงขั้นต่ำครั้งแรกในปี 2516 ในรัฐบาลถนอม กิตติขจร แต่โดยทั่วไปแล้วค่าแรงขั้นต่ำไทยไม่ได้มีการปรับขึ้นทุกปี หากสำรวจในรอบกว่า 15 ปีที่ผ่านมา ตั้งแต่ปี 2553 – 2568 จะพบว่า มีการขึ้นค่าแรง 10 ครั้ง ใน 10 ปี และมี 6 ปีไม่มีการขึ้นค่าแรง ได้แก่ 

ปี 2557 ไม่มีการปรับค่าแรงขั้นต่ำ เนื่องจากในการประชุมคณะกรรมการค่าจ้างชุดที่ 18 เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2554 คณะกรรมการค่าจ้างกำหนดให้คงอัตราค่าจ้างขั้นต่ำวันละ 300 บาทเท่ากันทั่วประเทศ 3 ปี ตั้งแต่ปี 2556-2558 อย่างไรก็ตาม หากภาวะเศรษฐกิจของประเทศมีความผันผวนอย่างรุนแรงจนส่งผลกระทบต่อการครองชีพของลูกจ้าง คณะกรรมการค่าจ้างสามารถพิจารณาทบทวนอัตราค่าจ้างขั้นต่ำใหม่ได้ 

จนกระทั่งในปี 2558 ในสมัยรัฐบาลประยุทธ์ จันทร์โอชา พล.อ. สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานก็ยืนยันว่าไม่ปรับค่าแรงขั้นต่ำเพิ่มเป็น 320 บาท เนื่องจากต้องพิจารณาถึงสภาพเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศก่อน และบอร์ดมีมติให้คงค่าแรงไว้ที่ 300 บาทจนถึงสิ้นปี 2558

ต่อมาปี 2559 ก็ยังไม่มีการปรับค่าแรงขั้นต่ำ ซึ่งอยู่ในช่วงทบทวนสูตรคำนวณค่าแรงขั้นต่ำ แต่เดิมจะพิจารณาจากเกณฑ์ 9 ข้อของจังหวัดนั้นๆ ได้แก่ ดัชนีค่าครองชีพ อัตราเงินเฟ้อ มาตรฐานการครองชีพ ต้นทุนการผลิต ราคาของสินค้า ความสามารถของธุรกิจ ผลิตภาพแรงงาน ผลิตภัณฑ์มวลรวม และสภาพเศรษฐกิจและสังคม ต่อมามีการพิจารณาสูตรคำนวณแบบใหม่ ในระหว่างนี้จึงทำให้กระบวนการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำล่าช้า และไม่ได้ถูกปรับขึ้นในปี 2559

ในปี 2562 มีการเลือกตั้งครั้งแรกหลังรัฐประหารในปี 2557 อย่างไรก็ตามมีการพิจารณาของอนุกรรมการค่าจ้างว่าจะประกาศใช้ได้ 1 เม.ย. 2562 แต่ไม่มีข้อสรุปที่ลงตัว ต่อมา ม.ร.ว.จัตุมงคล โสณกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานกล่าวว่าไม่มีการปรับค่าแรงขั้นต่ำในปี 2562 โดยกล่าวว่า หากปรับขึ้นช่วงปลายปีจะกระทบกับนายจ้างในการจ่ายเงินโบนัส 

หลังจากนั้นไม่นานทั่วโลกก็เจอกับสถานการณ์โควิด-19 ระบาด ทำให้ปี 2564 ไม่มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ ซึ่งสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานก็ได้ให้เหตุผลไว้ว่าช่วงที่ผ่านมาไม่ได้มีการปรับค่าแรงเลย เนื่องจากต้องแก้ปัญหาและเยียวยาประชาชนในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 รัฐบาลทำได้แค่ประคับประคองไม่ให้เลิกจ้าง

ปี 2566 ก็เป็นอีกปีที่ไม่มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ เนื่องจากอยู่ในช่วงจัดตั้งรัฐบาลใหม่ที่ยังไม่ลงตัวจากการเลือกตั้งในเดือนพฤษภาคม จนได้รัฐบาลในเดือนสิงหาคม ขณะที่อนุคณะกรรมการค่าจ้างก็มีการประชุมทบทวนและปรับปรุงสูตรการคำนวณอัตราค่าแรงขั้นต่ำอยู่เสมอ แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นกระบวนการก็ล่าช้า จึงทำให้การขึ้นค่าแรงขั้นต่ำไปมีผลในวันที่ 1 มกราคม 2567 

นอกจากนี้ ในปี 2567 ยังมีการพิจารณาปรับค่าแรงขั้นต่ำให้เป็นไปตามตามที่รัฐบาลนายเศรษฐา ทวีสิน  มีนโยบายและเป้าหมายให้มีการปรับค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาทเท่ากันทั่วประเทศภายใน 1 ตุลาคม 2567 อย่างไรก็ตาม เป้าหมายค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาทไม่เกิดขึ้น เนื่องจากตัวแทนธนาคารแห่งประเทศไทย เกษียณอายุราชการ ต้องรอให้แบงก์ชาติส่งผู้แทนคนใหม่เข้ามาทำให้ไม่สามารถเปิดประชุมบอร์ดค่าจ้างได้ เพราะสัดส่วนคณะกรรมการค่าจ้างมีไม่ครบ 15 คน ตามกฎหมาย การประชุมในครั้งนี้จึงล่ม จนต่อมามีการเปิดพิจารณาตัวเลขใหม่ ซึ่งซึ่งคณะกรรมการค่าจ้างจึงได้มีมติให้ปรับอัตราค่าแรงขั้นต่ำเพิ่มในอัตราวันละ 2 – 16 บาท เป็นอัตราวันละ 330 – 370 บาท

เส้นทางในการเดินไปสู่เป้าหมายค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาททั่วประเทศก็ยังคงไม่เกิดขึ้นในปี 2568 เนื่องจากในประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ (ฉบับที่ 13) ระบุว่าค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาทนั้น จะขึ้นบางพื้นที่ 4 จังหวัด 1 อำเภอ คือ จังหวัดฉะเชิงเทรา ชลบุรี ภูเก็ต ระยอง เฉพาะอำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยระบุว่าเป็นการนำร่อง และ 380 บาทใน 2 อำเภอ เฉพาะอำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ และเฉพาะอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

น่าสนใจว่านายพิพัฒน์ รัชกิจประการ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ระบุว่าภายใน 1 พ.ค. 2568 จะมีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำให้เป็น 400 บาททั่วประเทศ เพื่อเป็นของขวัญให้ชาวแรงงาน แต่การประชุมค่าจ้างช่วงที่ผ่านมา นายบุญสงค์ ทัพชัยยุทธ์ ปลัดกระทรวงแรงงาน เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการค่าจ้างชุดที่ 22 กล่าวว่านายจ้างเห็นว่ายังไม่ควรขึ้นค่าแรงในช่วงนี้ เศรษฐกิจที่ได้รับผลกระทบจากการขึ้นภาษีของโดนัลด์ ทรัมป์ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา 

สุดท้ายนี้ ก็ต้องมาลุ้นกันต่อไปว่า ‘ค่าแรงขั้นต่ำ 400 บาททั่วประเทศ’ จะทำสำเร็จได้หรือไม่ในปีนี้ 

ดูข้อมูลดิบ https://rocketmedialab.co/database-minimumwage-2025

ชวนย้อนอ่าน ปีใหม่ ค่าแรงใหม่ : ค่าแรงขั้นต่ำไทยยุติธรรมหรือไม่ ขึ้นยังไง ขึ้นช่วงไหน ทำไมขึ้นไม่เท่ากัน https://rocketmedialab.co/minimum-wage-2023/ 

The post ค่าแรงขั้นต่ำไม่ได้ขึ้นทุกปี ส่องเหตุผล ปีไหนไม่ได้ขึ้น? ไม่ได้ขึ้นเพราะอะไร? appeared first on Rocket Media Lab.

อ่าน ค่าแรงขั้นต่ำไม่ได้ขึ้นทุกปี ส่องเหตุผล ปีไหนไม่ได้ขึ้น? ไม่ได้ขึ้นเพราะอะไร?

The post เหตุผลการไม่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ ปีไหนไม่ได้ขึ้น? ไม่ได้ขึ้นเพราะอะไร? [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

• ประเทศ/ดินแดน ที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปี 2023 และ 2024 มีจำนวน 110 ประเทศ จาก 199 ประเทศ/ดินแดนที่สำรวจ แบ่งเป็นประเทศที่ประกาศขึ้นเฉพาะในปี 2024 (นับถึง 1 พ.ค. ซึ่งตรงกับวันแรงงาน) จำนวน 12 ประเทศ เฉพาะปี 2023 จำนวน 37 ประเทศ และประเทศที่มีการขึ้นค่าแรงทั้งในปี 2023 และในปี 2024 จำนวน 61 ประเทศ
• หากพิจารณาประเทศที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งในปี 2023 และ 2024 ทั้ง 61 ประเทศ จะพบว่าส่วนใหญ่เป็นประเทศในแถบยุโรป จำนวน 28 ประเทศ และประเทศในแถบยุโรปเป็นประเทศที่มีการขึ้นค่าแรงอย่างสม่ำเสมอ
• ประเทศที่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเฉพาะในปี 2024 (นับถึงวันที่ 1 พ.ค. วันแรงงาน) มีจำนวน 12 ประเทศ คือ กัมพูชา เยอรมนี เกรนาดา อินเดีย มาลาวี ไนเจอร์ ปานามา ไทย เอลซาวาดอร์ เซนต์คิตส์แอนด์เนวิส ศรีลังกา ตุรกี และเวียดนาม 
• ประเทศที่ไม่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในรอบปีที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน พบว่ามีจำนวน 100 ประเทศจาก 199 ประเทศที่สำรวจ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในทวีปแอฟริกาจำนวน 39 ประเทศ ตามมาด้วยเอเชีย 26 ประเทศ อเมริกาเหนือ 10 ประเทศ โอเชียเนีย 10 ประเทศ ยุโรป 8 ประเทศ อเมริกาใต้ 6 ประเทศ และอเมริกา 1 ประเทศ 
• ประเทศที่ปรับค่าแรงขั้นต่ำเป็นสัดส่วนที่สูงขึ้นมากที่สุดในโลก คือ อิหร่าน เพิ่มขึ้นมาจากเดิมในปี 2020 ถึง 116.6% โดยปี 2024 ค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 653,409.09 เรียลอิหร่าน หรือ 575.47 บาทต่อชั่วโมง จากเดิม 301,552.8 เรียลอิหร่าน หรือ 265.57 บาทต่อชั่วโมง 

ตั้งแต่ปี 2019 เป็นต้นมา ทั่วโลกเจอวิกฤติการณ์โควิด-19 จนทำให้เศรษฐกิจอยู่ในสภาวะชะงักงัน จนกระทั่งปี 2022-2023 ที่เศรษฐกิจโลกเพิ่งเริ่มฟื้นตัว แต่ก็ยังประสบกับภาวะเศรษฐกิจถดถอย ทั้งจากปัญหาสงครามและการเมือง ส่งผลต่อการเติบโตในอนาคต จากรายงานของธนาคารโลก (World Bank) ระบุถึงแนวโน้มเศรษฐกิจว่า การเติบโตของเศรษฐกิจจะชะลอตัวติดต่อกันเป็นปีที่ 3 ตั้งแต่ปี 2023 ที่เติบโตเพียง 2.6% ตามมาด้วยปี 2024 ซึ่งเติบโตเพียง 2.4% ทั้งนี้ ในอนาคตปี 2025 ก็อาจเติบโตเพิ่มขึ้นเพียง 2.7% โดยประเทศที่กำลังพัฒนาประสบปัญหาภาวะเศรษฐกิจมากที่สุด ตามมาด้วยอเมริกาเหนือ ยุโรป เอเชียกลาง และเอเชียแปซิฟิก

Rocket Media Lab ชวนสำรวจค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกในช่วง 2023 และ 2024 ที่แม้ทั่วโลกจะประสบกับปัญหาการแพร่ระบาดของโควิด-19 ตามมาด้วยภาวะเศรษฐกิจถดถอย แต่มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำกันบ้างไหม 

โควิดผ่านไปแล้ว ค่าแรงขึ้นบ้างหรือยัง?

จากการเก็บข้อมูลของ Rocket Media Lab พบว่า ประเทศ/ดินแดน ที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปี 2023 และ 2024 มีจำนวน 110 ประเทศ จาก 199 ประเทศ/ดินแดนที่สำรวจ แบ่งเป็นประเทศที่ประกาศขึ้นเฉพาะในปี 2024 (นับถึง 1 พ.ค. ซึ่งตรงกับวันแรงงาน) จำนวน 12 ประเทศ เฉพาะปี 2023 จำนวน 37 ประเทศ และประเทศที่มีการขึ้นค่าแรงทั้งในปี 2023 และในปี 2024 จำนวน 61 ประเทศ

หากพิจารณาประเทศที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเฉพาะในปี 2023 มีจำนวน 37 ประเทศ พบว่ากระจายตัวอยู่ในทวีปเอเชียมากที่สุด 13 ประเทศ ตามมาด้วยทวีปแอฟริกา 10 ประเทศ ยุโรป 5 ประเทศ อเมริกาเหนือ 3 ประเทศ อเมริกาใต้ 3 ประเทศ และโอเชียเนีย 3 ประเทศ เช่น ประเทศอาร์เมเนีย ค่าแรงรายชั่วโมงอยู่ที่ 468.75 ดรัมอาร์มีเนียหรือ 44.85 บาท ซึ่งในปี 2024 นี้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าว Armenian News ว่าจะไม่มีการเพิ่มค่าแรงขั้นต่ำในปีนี้ หรือญี่ปุ่น ซึ่งค่าแรงขั้นต่ำแตกต่างกันไปตามภูมิภาค โดยสูงสุดอยู่ที่โตเกียว 1,113 เยนต่อชั่วโมง คิดเป็น 263.19 บาท ตามมาด้วยจังหวัดคานางาวะ 1,112 เยน ขณะที่จังหวัดทตโตริได้ต่ำสุด อยู่ที่ 790 เยนต่อชั่วโมง 

หากพิจารณาประเทศที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งในปี 2023 และ 2024 จำนวน 61 ประเทศ จะพบว่ากระจายตัวกันไปในทุกทวีป และส่วนใหญ่เป็นประเทศในแถบยุโรป 28 ประเทศ ตามมาด้วยทวีปเอเชีย 19 ประเทศ อเมริกาเหนือ 13 ประเทศ แอฟริกา 7 ประเทศ อเมริกาใต้ 6 ประเทศ และโอเชียเนีย 1 ประเทศ 

โดยประเทศในทวีปยุโรป ที่มีการประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปี 2023 และ 2024 เช่น อันเดอร์รา เบลเยียม โครเอเชีย ลัตเวีย มอลต้า รัสเซีย เซอร์เบีย ยูเครน ฯลฯ อย่างเช่น โครเอเชีย รัฐบาลประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำให้เป็น 840 ยูโรต่อเดือนโดยเป็นยอดสุทธิก่อนหักภาษี คิดเป็น 5.25 ยูโรต่อชั่วโมง หรือ 208.33 บาท จากเดิมในปี 2023 ที่มีค่าแรงรายชั่วโมงอยู่ที่ 4.375 ยูโร หรือ 173.49 บาท อย่างไรก็ตาม ในบรรดา 21 ประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปที่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำให้เป็นกฎหมายนั้น ค่าแรงขั้นต่ำของโครเอเชียนั้นอยู่ต่ำที่สุดเป็นอันดับห้า

ฝรั่งเศสเพิ่มค่าแรงขั้นต่ำในปี 2024 เป็น 11.65 ยูโรต่อชั่วโมง หรือ 462.26 บาท จากเดิมในปี 2023 มีค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 11.52 ยูโรต่อชั่วโมง หรือ 457.07 บาท เพิ่มขึ้น 1.13% ประเทศโปรตุเกส ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำจาก 760 ยูโรต่อเดือน เป็น 820 ยูโร ชั่วโมงละ 5.125 ยูโร หรือ 188.32 บาท เนื่องจากอัตราเงินเฟ้อที่คาดไว้อยู่ที่ 2.9% ขณะที่รัฐบาลกำหนดค่าแรงขั้นต่ำให้สูงกว่าเงินเฟ้อถึง 7.9% 

ในสหราชอาณาจักร เรียกค่าแรงขั้นต่ำว่าเป็น National Living Wage ค่าแรงขั้นต่ำพื้นฐานที่เพียงพอต่อการใช้จ่าย โดยอยู่ที่ 11.44 ปอนด์ต่อชั่วโมง หรือ 531.9 บาท จากเดิม 10.42 ปอนด์ต่อชั่วโมง หรือ 484.5 บาทในปี 2023 คิดอัตราการเพิ่มเป็น 9.79% 

ด้านทวีปเอเชียก็มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปี 2024 เช่นเดียวกัน อย่าง จีน อินโดนีเซีย อิหร่าน อิสราเอล เลบานอน เกาหลีใต้ ไต้หวัน ฯลฯ โดยค่าแรงขั้นต่ำในอินโดนีเซียแบ่งย่อยตามภูมิภาค ในปี 2024 ภูมิภาคที่มีค่าแรงขั้นต่ำมากที่สุดคือ กรุงจาการ์ตา 5,067,381 รูเปียห์อินโดนีเซียต่อเดือน หรือ 26,392 รูเปียห์อินโดนีเซียต่อชั่วโมง หรือ 60.02 บาท และได้น้อยที่สุดในชวากลาง ได้ค่าแรงต่อเดือนคือ 2,036,947 รูเปียห์อินโดนีเซีย

ในจีน ค่าแรงขั้นต่ำขึ้นอยู่กับเขตการปกครองระดับมณฑล โดยมณฑลที่ได้รับการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำสูงสุดคือปักกิ่ง จำนวน 26.40 หยวนต่อชั่วโมง หรือ 137.91 บาท ต่ำสุดคือทิเบต 16 หยวนต่อชั่วโมง หรือ 83.58 บาท ทั้งนี้เดิมในปี 2023 ปักกิ่งมีค่าแรงขั้นต่ำที่ 25.40 หยวนต่อชั่วโมง หรือ 130.05 บาท

ส่วนประเทศที่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเฉพาะในปี 2024 (นับถึงวันที่ 1 พ.ค. วันแรงงาน) มีจำนวน 12 ประเทศ คือ กัมพูชา เยอรมนี เกรนาดา มาลาวี ไนเจอร์ ปานามา ไทย เอลซาวาดอร์ เซนต์คิตส์แอนด์เนวิส ศรีลังกา ตุรกี และเวียดนาม อย่างเช่น เยอรมนี เดิมค่าแรงรายชั่วโมงอยู่ที่ 12 ยูโร หรือ 475.8 บาท เพิ่มเป็น 12.41 ยูโรต่อชั่วโมงหรือ 492.5 บาท ทั้งนี้ รัฐบาลได้กำหนดไว้ว่าปี 2025 จะประกาศเพิ่มค่าแรงขั้นต่ำรายชั่วโมงให้เป็น 12.82 ยูโรด้วย ขณะที่ประเทศไทยขึ้นค่าแรงในภาคอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว การบริการโรงแรมและที่พัก ในพื้นที่ 10 จังหวัดเท่านั้น 

เมื่อพิจารณาสถานการณ์เศรษฐกิจทั่วโลกในช่วงที่มีการระบาดของโควิด-19 จากการประเมินของ IMF พบว่าเศรษฐกิจโลกในระยะปานกลางจะเติบโตเพียง 3.0% ซึ่งถือว่าต่ำที่สุดในรอบ 30 ปี ทั้งนี้ การฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลกเป็นไปแบบค่อยเป็นค่อยไปและไม่เท่าเทียม (slow and uneven) โดยสหรัฐอเมริกามีสภาวะเศรษฐกิจที่กลับไปโตสูงกว่าช่วงก่อนโควิดแล้ว ขณะที่กลุ่มประเทศเกิดใหม่และมีรายได้น้อย เศรษฐกิจต่ำกว่าระดับก่อนโควิดประมาณ 5-6% อย่างไรก็ตาม แม้ได้รับผลกระทบจากพิษเศรษฐกิจ หลายประเทศก็ยังเลือกที่จะปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำไม่ว่าในปี 2023 หรือ 2024 โดยมีมากถึง 110 ประเทศ

ในส่วนของประเทศที่ไม่มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ อย่างน้อยตั้งแต่ปี 2018 จนถึงปัจจุบัน พบว่ามีจำนวน 100 ประเทศจาก 199 ประเทศที่สำรวจ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในทวีปแอฟริกาจำนวน 39 ประเทศ ตามมาด้วยเอเชีย 26 ประเทศ อเมริกาเหนือ 10 ประเทศ โอเชียเนีย 10 ประเทศ ยุโรป 8 ประเทศ อเมริกาใต้ 6 ประเทศ และอเมริกา 1 ประเทศ เช่น สาธารณรัฐแอฟริกากลาง โดยค่าแรงขั้นต่ำไม่ขึ้นมาตั้งแต่ปี 2018 ซึ่งกำหนดไว้ที่ 219 ฟรังก์เซฟาธนาคารรัฐแอฟริกากลางต่อชั่วโมง หรือ 13.25 บาท หรือบอตสวานาที่ยังคงตรึงค่าแรงไว้ตั้งแต่ปี 2022 ที่ 7.34 ปูลาบอตสวานาต่อชั่วโมง หรือ 19.82 บาท โดยส่วนใหญ่ประเทศเหล่านี้ขาดเสถียรภาพทางการเมือง ประสบปัญหาความอดอยาก และปัญหาอาชญากรรม

นอกจากนี้ มีบางประเทศที่เพิ่งจะกำหนดค่าแรงขั้นต่ำขึ้น เช่น ไซปรัส ซึ่งเดิมไซปรัสกำหนดค่าแรงบนการเจรจาต่อรองร่วมกัน สำหรับผู้ช่วยร้านค้า ผู้ช่วยพยาบาล เสมียน ช่างทำผม และผู้ช่วยดูแลเด็ก ได้ค่าจ้าง 870 ยูโร หรือ 32,702 บาทต่อเดือน โดยไซปรัสกำหนดค่าแรงขั้นต่ำและบังคับใช้ครั้งแรกในวันที่ 1 มกราคม 2023 ที่ 940 ยูโรต่อเดือน คิดเป็น 4.8 ยูโรต่อชั่วโมง หรือ 194 บาท และในปี 2024 ก็ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำอย่างต่อเนื่องเป็น 1,000 ยูโรต่อเดือน หรือคิดเป็น 5.2 ยูโรต่อชั่วโมง หรือ 296 บาท นอกจากนี้ไซปรัสยังเคยกำหนดค่าแรงขั้นต่ำของผู้ลี้ภัยไว้ด้วย พบว่าสำหรับผู้ขอลี้ภัยที่ทำงานเป็นแรงงานไร้ฝีมือในภาคเกษตร ค่าจ้างขั้นต่ำต่อเดือนคือ 425 ยูโร หรือ 15,975 บาท พร้อมที่พักและอาหาร หรือหากไม่ต้องการที่พักและอาหาร ค่าแรงก็เพิ่มสูงขึ้นอีกเป็น 767 ยูโร ต่อเดือน หรือ 28,816 บาท  

ในส่วนของประเทศที่ไม่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำ 25 ประเทศ เช่น เดนมาร์ก ฟินแลนด์ สวีเดน อิตาลี ลิกเทนสไตน์ สิงคโปร์ เกาหลีเหนือ บรูไน ซูดานใต้ เอริเทรีย เยเมน ตูวาลู ฯลฯ ทั้งนี้บางประเทศแม้ไม่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำไว้ แต่ก็ถือหลักเกณฑ์การกำหนดกันเองบนความเสมอภาคระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง โดยที่รัฐจะไม่เข้าไปแทรกแซง หรืออย่างในกรณีของสิงคโปร์ แม้จะไม่ได้กำหนดค่าจ้างขั้นต่ำ แต่มีการประกันราคาสำหรับบางอาชีพ และพนักงานพาร์ทไทม์ในสิงคโปร์ยังกำหนดค่าแรงขั้นต่ำในปี 2024 ที่ 10.50 ดอลลาร์สิงคโปร์ต่อชั่วโมง หรือ 285.90 บาท

ปี 2024 ประเทศไหนขึ้นค่าแรงมากที่สุดในโลก?

เมื่อพิจารณาสัดส่วนของการขึ้นค่าแรงของปี 2023 และ 2024 พบว่าประเทศที่ปรับค่าแรงขั้นต่ำเป็นสัดส่วนที่สูงขึ้นมากที่สุดในโลก คือ อิหร่าน เพิ่มขึ้นมาจากเดิมในปี 2020 ถึง 116.6% โดยปี 2024 ค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 653,409.09 เรียลอิหร่านต่อชั่วโมง หรือ 575.47 บาท จากเดิม 301,552.8 เรียลอิหร่าน หรือ 265.57 บาท อย่างไรก็ตามแม้ว่าอิหร่านจะพยายามขึ้นค่าแรงขั้นต่ำให้มากกว่าอัตราเงินเฟ้อ แต่จากรายงานพบว่าเงินเฟ้อในอิหร่านยังคงพุ่งสูงขึ้น อันเป็นผลมาจากการคว่ำบาตรจากสหรัฐฯ ที่ส่งผลให้รายรับของประเทศที่น้อยลงและค่าครองชีพสูงขึ้น

รองลงมาได้แก่เลบานอน ที่เพิ่มค่าแรงจากเดิมในปี 2023 สูงถึง 101.92% โดยปี 2024 ค่าแรงของเลบานอนอยู่ที่ 93,750 ปอนด์เลบานอนต่อชั่วโมง หรือ 38.91 บาท จากเดิม 46,875 ปอนด์เลบานอน หรือ 19.27 บาท 

ตามมาด้วยอียิปต์ ซึ่งขึ้นค่าแรง 2 ครั้งในปี 2024 โดยขึ้นมาจากเดือนมกราคม ถึง 71.05% เดิมค่าแรงในเดือนมกราคมอยู่ที่ 18.229 ปอนด์อียิปต์ต่อชั่วโมง หรือ 14.08 บาทไทย ต่อมามีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำใหม่ในเดือนพฤษภาคม โดยมีผลบังคับใช้ทันที อยู่ที่ 31.25 ปอนด์อียิปต์ต่อชั่วโมงหรือ 24.09 บาทไทย

อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลจะเห็นได้ว่า แม้ในบางประเทศมีส่วนต่างการขึ้นค่าแรงที่สูง แต่เมื่อเปรียบเทียบกับค่าครองชีพ กลับพบว่าส่วนต่างที่เพิ่มมาดังกล่าวอาจไม่ทำให้มีกำลังซื้อที่มากขึ้น อย่างอิหร่านที่แม้ว่าจะพยายามขึ้นค่าแรงขั้นต่ำให้มากกว่าอัตราเงินเฟ้อก็ตาม 

หรือประเทศไทยที่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำให้เป็น 400 บาทในพื้นที่นำร่อง แต่ล่าสุดมหาวิทยาลัยหอการค้าไทยเผยผลสำรวจ พบว่าภาคเอกชนสัดส่วน 64.7% จะปรับขึ้นราคาสินค้า-บริการสุทธิที่ 15% ภายใน 1-3 เดือน ดังนั้น การจะพิจารณาว่าค่าแรงขั้นต่ำประเทศใดขึ้นมากหรือน้อย จึงไม่อาจพิจารณาเพียงสัดส่วนของการเพิ่มขึ้น แต่ยังต้องพิจารณาค่าครองชีพในประเทศนั้นด้วย 

หมายเหตุ: อัปเดตข้อมูลล่าสุด เมื่อ 30 เมษายน 2024 และสำรวจใน 199 ประเทศ/ดินแดน โดยพิจารณาจากค่าแรงขั้นต่ำของภาคเอกชนเป็นหลักและนับรวมประเทศที่ขึ้นเป็นบางรัฐ/แคว้น

อ้างอิงข้อมูลจากเว็บไซต์ทางการของแต่ละประเทศและรายงานข่าว

ดูข้อมูลที่ https://rocketmedialab.co/database-minimum-wage 

The post เศรษฐกิจพัง ค่าแรงยังขึ้นไหม? สำรวจการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกในปี 2024 appeared first on Rocket Media Lab.

ประเทศไทยมีการนำแนวคิดเรื่องค่าแรงขั้นต่ำมาใช้ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2516 ในรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร โดยประกาศครั้งแรกวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2516 บังคับใช้ในเขตพื้นที่จังหวัดกรุงเทพมหานคร สมุทรปราการ นนทบุรีและปทุมธานีก่อน เนื่องจากเป็นเขตอุตสาหกรรมในขณะนั้น ล่าสุด ในการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั่วประเทศในรัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน ทำให้ประเทศไทยมีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งหมด 50 ครั้ง แบ่งเป็นการขึ้นเป็นรายจังหวัด 21 ครั้ง และการขึ้นทุกจังหวัด 29 ครั้ง 

ขณะที่จุดประสงค์ตั้งต้นของการนำแนวคิดเรื่องค่าแรงขั้นต่ำมาใช้คือเพื่อให้ความคุ้มครองแก่ลูกจ้าง สามารถดำรงชีพอยู่เหนือความยากจนได้ แต่ทุกครั้งที่มีการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ ก็มักจะเจอแรงต้านทานจากกลุ่มผู้ประกอบการธุรกิจว่าการขึ้นราคาค่าแรงขั้นต่ำจะทำให้ต้นทุนราคาสินค้าสูงขึ้น เกิดภาวะเงินเฟ้อ ต่างประเทศจะไม่มาลงทุน หรืออาจย้ายฐานการผลิตหนีไปที่อื่น 

Rocket Media Lab พาไปสำรวจประวัติศาสตร์การปรับค่าจ้างขั้นต่ำในไทยว่าในแต่ละครั้งที่มีการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ ขึ้นช่วงไหน ขึ้นแค่ไหน มีปัจจัยอะไรบ้าง ทำไมบางจังหวัดสูง บางจังหวัดต่ำ ทำไมขึ้นไม่เท่ากัน และค่าแรงขั้นต่ำของไทยในปัจจุบันนี้ยุติธรรมแล้วหรือไม่ 

สำรวจการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งประเทศ 29 ครั้ง

ประเทศไทยมีการประกาศใช้ค่าแรงขั้นต่ำครั้งแรกในปี 2516 ในรัฐบาลถนอม กิตติขจร โดยกำหนดค่าแรงขั้นต่ำเพียง 4 จังหวัดคือกรุงเทพมหานคร สมุทรปราการ นนทบุรีและปทุมธานีก่อน เป็นวันละ 12 บาท ต่อมาในปี 2517 จึงมีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำในทุกจังหวัด โดยจังหวัดที่มีค่าแรงขั้นต่ำสูงที่สุด มีค่าแรงขั้นต่ำวันละ 20 บาท ส่วนจังหวัดที่มีค่าแรงขั้นต่ำต่ำที่สุด มีค่าแรงขั้นต่ำวันละ 16 บาท จนถึงปัจจุบัน ประเทศไทยมีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งหมด 50 ครั้ง แบ่งเป็นการขึ้นเป็นรายจังหวัด 21 ครั้ง และการขึ้นทุกจังหวัด 29 ครั้ง 

การขึ้นค่าแรงทุกจังหวัดพร้อมกันครั้งแรกเกิดขึ้นในสมัยรัฐบาลธานินทร์ กรัยวิเชียร มีผลบังคับใช้วันที่ 1 ตุลาคม 2520 โดยกลุ่มจังหวัดที่ได้ค่าแรงสูงสุดคือ 28 บาท ได้แก่ กรุงเทพมหานคร, สมุทรปราการ, นนทบุรี, ปทุมธานี, สมุทรสาคร และนครปฐม และต่ำที่สุดคือ 19 บาท ในจังหวัดภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งความต่างของจังหวัดที่ได้ค่าแรงสูงสุดและต่ำที่สุดยังต่างกันที่ 9 บาท ทั้งนี้ยังมีการปรับเปลี่ยนช่วงเวลาในการประกาศเรื่องค่าจ้างซึ่งแต่เดิมเริ่มบังคับใช้วันที่ 1 ตุลาคมทุกปี มาเป็น 1 มกราคมหรือ 1 เมษายนแทน

รัฐบาลที่มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำแบบทุกจังหวัดพร้อมกันทั้งประเทศมากครั้งที่สุดคือ รัฐบาลชวน หลีกภัย 1 เป็นจำนวน 4 ครั้ง ในปี 2536, 2537 (เดือนเมษายน และตุลาคม) และปี 2538 ส่วนในรัฐบาลเปรม ติณสูลานนท์ แม้จะเห็นว่ามีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเป็นจำนวน 4 ครั้ง เหมือนกัน ในปี 2523, 2526, 2528 และ 2530 แต่เป็นการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ 4 ครั้งจากการเป็นรัฐบาล 3 สมัย เช่นเดียวกับยุครัฐบาลประยุทธ์ จันทร์โอชา ที่มีการขึ้นค่าแรงทั้งหมด 4 ครั้ง ก็มาจากการเป็นรัฐบาล 2 สมัย 

ในขณะที่หากเป็นการขึ้นรายจังหวัดนั้น พบว่าในยุครัฐบาลทักษิณ ชินวัตร 1 มีการปรับค่าแรงขั้นต่ำแบบรายจังหวัดมากถึง 6 ครั้ง ในปี 2548 ปี 2545 สองครั้ง ปี 2546 สองครั้ง และปี 2547 และยังมีการขึ้นทุกจังหวัดทั้งประเทศอีก 2 ครั้ง คือ เดือนมกราคม 2548 และสิงหาคม 2548 รัฐบาลทักษิณ ชินวัตร 1 จึงถือเป็นรัฐบาลที่มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำจำนวนครั้งมากที่สุด

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าการที่ค่าแรงขั้นต่ำในแต่ละจังหวัดในประเทศไทยไม่เท่ากันนั้น เกิดขึ้นตั้งแต่การประกาศค่าแรงขั้นต่ำทุกจังหวัดทั่วประเทศในปี 2517 ซึ่งในปีนั้นค่าแรงแตกต่างกันเพียง 4 บาท ในขณะที่การขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทุกจังหวัดพร้อมกันครั้งแรกในปี 2520 ในสมัยรัฐบาลธานินทร์ กรัยวิเชียร ก็จะเห็นว่าความแตกต่างของจังหวัดที่มีค่าแรงสูงสุดกับจังหวัดที่มีค่าแรงน้อยที่สุด แตกต่างกันเพียง 8 บาท เท่านั้น และความแตกต่างของจังหวัดที่มีค่าแรงสูงสุดกับจังหวัดที่มีค่าแรงน้อยที่สุดก็จะยิ่งห่างกันมากขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งนอกจากจะเกิดจากการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำครั้งแรกทั่วประเทศที่ไม่เท่ากันแล้ว ส่วนหนึ่งยังเป็นผลมาจากนโยบายในการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำอีกด้วย

โดยในปี 2540 ในรัฐบาลชวลิต ยงใจยุทธ มีการปรับระบบการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำใหม่เป็นการแบ่งเป็น 3 กลุ่มท้องที่จังหวัด คือ กลุ่ม 1 ประกอบด้วย กรุงเทพมหานคร นนทบุรี ปทุมธานี นครปฐม สมุทรสาคร สมุทรปราการ และภูเก็ต กลุ่ม 2 ประกอบด้วย ชลบุรี เชียงใหม่ นครราชสีมา พังงา ระนองและสระบุรี กลุ่มที่ 3 ได้แก่ 63 จังหวัดที่เหลือ นอกจากนี้ในปี 2544 ในยุครัฐบาลรัฐบาลชวน หลีกภัย 2 มีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการพิจารณาค่าจ้างขั้นต่ำในแต่ละจังหวัดเพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องคณะกรรมไตรภาคีหรือคณะกรรมการปรับค่าจ้างขั้นต่ำที่ไม่ยึดโยงกับคนในจังหวัด หรือมองไม่เห็นภาพรวมเศรษฐกิจจริงๆ ของจังหวัดนั้นๆ 

แต่ในขณะเดียวกันก็พบว่าหลังจากมีการตั้งคณะอนุกรรมการพิจารณาค่าจ้างขั้นต่ำในแต่ละจังหวัดในปี 2544 นั้น ความแตกต่างของจังหวัดที่มีค่าแรงสูงสุดกับจังหวัดที่มีค่าแรงน้อยที่สุดยิ่งมีมากขึ้นเรื่อยๆ โดยในสมัยยิ่งลักษณ์ ชินวัตรนั้น ในการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำครั้งแรกในปี 2555 พบว่าจังหวัดที่มีค่าแรงขั้นต่ำสูงที่สุด คือภูเก็ต กรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสาคร ได้ค่าแรงขั้นต่ำวันละ 300 บาท ในขณะที่จังหวัดที่มีค่าแรงขั้นต่ำต่ำที่สุดคือจังหวัดพะเยา ได้ค่าแรงขั้นต่ำวันละ 222 บาท โดยห่างกันมากถึง 78 บาท 

อย่างไรในปี 2556 รัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ก็ได้มีการประกาศปรับอัตราค่าจ้างขั้นต่ำอีกครั้งให้จังหวัดที่ได้ต่ำกว่า 300 บาทปรับขึ้นมาเป็น 300 บาท ทำให้ทุกจังหวัดในประเทศไทยได้รับค่าแรงขั้นต่ำเท่ากันเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ แต่หลังจากนั้นในยุคของรัฐบาลประยุทธ์ จันทร์โอชา ก็มีการประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำพร้อมกันทุกจังหวัดในปี 2560, 2562, 2563 และ 2565 โดยกำหนดค่าแรงขั้นต่ำตามข้อเสนอของคณะอนุกรรมการพิจารณาค่าจ้างขั้นต่ำในแต่ละจังหวัด ซึ่งทำให้ค่าแรงขั้นต่ำในแต่ละจังหวัดของไทยกลับมาไม่เท่ากันอีกครั้ง จนกระทั่งล่าสุดในรัฐบาลของเศรษฐา ทวีสิน ซึ่งมีการประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งประเทศ โดยจะมีผลในวันที่ 1 มกราคม 2567 โดยจังหวัดที่มีค่าแรงขั้นต่ำสูงที่สุด วันละ 370 บาท คือภูเก็ต และจังหวัดที่ได้ค่าแรงขั้นต่ำน้อยที่สุด วันละ 330 คือ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส ซึ่งมีความแตกต่างกัน 40 บาท 

คำถามที่น่าสนใจก็คือ ค่าแรงขั้นต่อในประเทศไทยควรจะแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่หรือควรจะเท่ากัน และสิ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบันนี้สะท้อนให้เห็นอะไร ซึ่งในประเด็นนี้รศ.ดร.กิริยา กุลกลการ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ให้ความเห็นว่า 

“ส่วนตัวคิดว่าไม่จำเป็นต้องเท่ากันทุกจังหวัด เราควรกระจายอำนาจให้แต่ละจังหวัดพิจารณาตามสภาพเศรษฐกิจของตัวเองว่าเป็นยังไง ค่าจ้างขั้นต่ำควรจะเป็นเท่าไหร่ อย่างในอเมริกา รัฐต่างๆ ก็มีค่าจ้างขั้นต่ำเป็นของตัวเองแตกต่างกัน ประเทศไทยเองก็มีคณะอนุกรรมการพิจารณาค่าจ้างขั้นต่ำในแต่ละจังหวัด แต่เราก็ไม่ได้มีการปล่อยอิสระขนาดนั้น การปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำมันยังมีลักษณะของการใช้สูตรคำนวณ แล้วไปต่อรองกันเองอีกที ร้อยละ 3 จากกรอบ เหมือนกับเป็นกี่งเสรี กึ่งบังคับ 

“และในการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ หรือเจรจาต่อรองซึ่งต้องใช้ระบบไตรภาคี คือตัวแทนฝ่ายรัฐบาล ตัวแทนฝ่ายนายจ้าง และตัวแทนฝ่ายลูกจ้าง ในทางปฏิบัติตัวแทนฝ่ายลูกจ้างต้องเป็นสหภาพแรงงาน แต่เราไม่ได้มีสหภาพแรงงานในทุกจังหวัด ซึ่งนำมาสู่การตั้งคำถามว่า แล้วตัวแทนฝ่ายลูกจ้างในแต่ละจังหวัดเป็นตัวแทนที่มาจากสหภาพแรงงานหรือเป็นลูกจ้างจริงๆ 

“สหภาพแรงงานในไทยมีไม่เยอะ และสัดส่วนของการเป็นสมาชิกก็ต่ำมาก ถามว่าจังหวัดที่ไม่มีสหภาพแรงงานเอาตัวแทนฝั่งลูกจ้างมาจากไหน แล้วเป็นตัวแทนที่ดีของฝ่ายลูกจ้างไหม อีกประเด็นที่ควรตั้งคำถามก็คือ บอร์ดค่าจ้างไม่ได้มีการกำหนดวาระของตัวแทน เช่น ฝั่งนายจ้างบางคนสามารถที่จะเป็นบอร์ดฝั่งนายจ้างแบบ 5-7 ปีเลย มันไม่มีการกำหนดว่าเป็นบอร์ดได้กี่ปี ต้องเว้นวรรคกี่ปี สมมติว่าฝั่งนายจ้างจะส่งคนนี้เป็นตัวแทน ซึ่งเป็นคนที่เก่งในการเจรจา เขาก็จะส่งคนนี้มาเป็นบอร์ดตลอด มันเลยมีโอกาสที่จะเกิดการผูกขาด”

“ในทางทฤษฎี ถ้าจังหวัดเข้มแข็ง ก็ควรจะกระจายอำนาจให้แต่ละจังหวัดไปคิดกันเอาเอง ว่าอยากจะได้ค่าจ้างเท่าไหร่ เพราะเขารู้ดีที่สุดว่า ว่าสภาพเศรษฐกิจ สังคม เขาเป็นยังไง เขาอาจจะคุยกันเองแล้วยอมกำหนดให้ค่าจ้างต่ำต่ำกว่าจังหวัดอื่น เพื่อดึงนักลงทุนมาลงทุนในจังหวัดตัวเองก็ได้ มันก็เกิดการแข่งขันกันในแต่ละจังหวัด แต่ว่าสภาพปัญหาในปัจจุบันของไทยก็คือจังหวัดมันไม่ค่อยเข้มแข็งเท่าไหร่” 

ทำไมค่าแรงขั้นต่ำในแต่ละจังหวัดปรับขึ้นไม่เท่ากัน เป็นเพราะอะไร หรือใครกันแน่? 

จากการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำครั้งแรกในไทย ในปี 2516 ใน 4 จังหวัดแรก คือ กรุงเทพมหานคร สมุทรปราการ นนทบุรี และปทุมธานี ต่อมาในปี 2517 เกิดการชุมนุมประท้วงนัดหยุดงานของคนงานในโรงงานทอผ้าในกรุงเทพฯ และจังหวัดใกล้เคียง เพื่อขอให้รัฐบาลเพิ่มค่าแรงขั้นต่ำ จากเดิม 16 บาท เป็นวันละ 25 บาท จนในที่สุดรัฐบาลประกาศขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำตามข้อเรียกร้องของคนงาน ในอัตรา 20 บาทต่อวัน โดยขึ้นแค่ในกรุงเทพมหานคร สมุทรปราการ นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรสาคร และนครปฐมเท่านั้น โดยผลจากข้อเรียกร้องของแรงงานโรงงานทอผ้ายังทำให้เกิดการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำในแต่ละจังหวัดทั่วประเทศอีกด้วย 

อย่างไรก็ตาม จากจุดเริ่มต้นนี้ก็ทำให้จังหวัดในเขตปริมณฑลได้รับค่าจ้างสูงที่สุดมาโดยตลอด เพราะเป็นที่ตั้งของโรงงานอุตสาหกรรม จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าในช่วงต้น เส้นกราฟสีเหลืองซึ่งก็คือกลุ่มจังหวัดในภาคกลางมีค่าแรงขั้นต่ำที่สูงกว่ากลุ่มจังหวัดในภาคอื่นๆ จนกระทั่งในช่วงปี 2524 ที่กราฟเส้นสีส้ม อันหมายถึงกลุ่มจังหวัดในภาคตะวันออกเริ่มที่จะพุ่งสูงขึ้นจนแทบจะเทียบเท่ากลุ่มจังหวัดกรุงเทพฯ และปริมณฑลในภาคกลาง อันเป็นผลเนื่องมาจากโครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณชายฝั่งทะเลตะวันออก หรือ Eastern Seaboard Development Program ในสมัยรัฐบาล เปรม ติณสูลานนท์ ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 5 (2525-2529) ที่ทำให้จังหวัดในภาคตะวันออกอย่างชลบุรีได้รับค่าแรงเทียบเท่ากรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ สมุทรสาคร ระนอง พังงา ภูเก็ต ลพบุรี สระบุรี นครราชสีมา และเชียงใหม่ รวมถึงในปีต่อๆ มาค่าแรงขั้นต่ำของจังหวัดในภาคตะวันออกก็เป็นรองแค่จังหวัดในภาคกลางเท่านั้น

ทั้งนี้ ในปีต่อๆ มา ภาคตะวันออกก็มีการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้นด้วย เช่น นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดขึ้นในปี 2531 การมีนิคมอุตสาหกรรมหลายแห่งในเขตภาคตะวันออก ทำให้ภาคตะวันออกกลายเป็นแหล่งงาน และแหล่งสร้างรายได้ แม้ว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัดระยอง สัดส่วนระหว่างภาคเกษตรและอุตสาหกรรมไม่แตกต่างกันมากนักในปีแรกๆ ทว่าในปี 2537 มีโรงงานอุตสาหกรรมมากขึ้น และรัฐบาลไทยเปิดเสรีอุตสาหกรรมปิโตรเคมีทั้งหมดในปี 2540 ภาคอุตสาหกรรมในจังหวัดระยองจึงมีสัดส่วนเพิ่มเป็น ร้อยละ 47.77 และยิ่งเห็นชัดขึ้นเมื่อรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ดำเนินแผนยุทธศาสตร์พลังงานเพื่อการแข่งขัน มีการขยายแผนการพัฒนาอุตสาหกรรมปิโตรเคมีเป็นระยะที่ 3 (พ.ศ.2547-2561) เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับก๊าซธรรมชาติและการส่งออกผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดถูกเลือกให้เป็นพื้นที่หลักในการพัฒนาเศรษฐกิจ

นอกจากนี้ในช่วงปี 2532 เราก็จะเริ่มเห็นเส้นกราฟสีน้ำเงิน อันหมายถึงกลุ่มจังหวัดในภาคใต้ เริ่มขยับสูงขึ้นเหนือกลุ่มจังหวัดในภาคอื่นๆ อย่างไรก็ตาม เมื่อดูข้อมูลรายจังหวัดจะพบว่า ค่าแรงที่ทำให้ค่าเฉลี่ยของภาคสูงขึ้นคือภูเก็ต การขยับขึ้นนี้เป็นผลมาจากโครงการที่เปลี่ยนจากจังหวัดอุตสาหกรรมเหมืองแร่สู่การเป็นอุตสาหกรรมท่องเที่ยว ซึ่งสอดรับกับนโยบายของรัฐ ในปี 2530-2534 เกิดเป็นปีท่องเที่ยวไทย Visit Thai ซึ่งถือเป็นความสำเร็จของการท่องเที่ยวไทย หรือยุคทองของการท่องเที่ยว โดยเริ่มในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 6 (2530-2534) ความสำเร็จนี้สะท้อนจากรายได้จากการทํองเที่ยวในปีแรกของแผนฯ ประมาณ 50,000 ล้านบาท และเพิ่มเป็น 100,000 ล้านบาทในปีสุดท้ายของแผนฯ และค่าแรงของจังหวัดในภาคใต้ โดยเฉพาะภูเก็ตที่จัดอยู่ในกลุ่มจังหวัดที่ได้รับค่าแรงสูงสุดมาตลอด จนถึงปี 2545 ภูเก็ตยังก้าวขึ้นมาเป็นจังหวัดที่มีค่าแรงสูงที่สุดในประเทศอีกด้วย อันเป็นผลมาจากการส่งเสริมอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของภาครัฐผ่านโครงการ Amazing Thailand ในปี 2542 

จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำที่ทำให้บางจังหวัด หรือกลุ่มจังหวัดมีค่าแรงขั้นต่ำที่สูงกว่าพื้นที่อื่นๆ นั้นมักมีความสัมพันธ์กับการเป็นพื้นที่อุตสาหกรรมและการบริการการท่องเที่ยวอันเกิดมาจากโครงการภาครัฐ นอกจากนั้นอีกหนึ่งตัวแปรที่สำคัญก็คือ การเกิดขึ้นของคณะอนุกรรมการค่าจ้างจังหวัด ในปี 2544 ที่ทำหน้าที่พิจารณาค่าจ้างขั้นต่ำที่เหมาะสมกับท้องถิ่นนั้น โดยจะพิจารณาจากเกณฑ์ 9 ข้อของจังหวัดนั้นๆ ได้แก่ ดัชนีค่าครองชีพ อัตราเงินเฟ้อ มาตรฐานการครองชีพ ต้นทุนการผลิต ราคาของสินค้า ความสามารถของธุรกิจ ผลิตภาพแรงงาน ผลิตภัณฑ์มวลรวม และสภาพเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งถือเป็นการเริ่มต้นในการใช้สูตรคำนวณค่าจ้างขั้นต่ำเป็นครั้งแรก 

การกำหนดค่าจ้างขั้นต่ำแต่เดิมขึ้นอยู่กับคณะกรรมการค่าจ้าง หรือเรียกกันว่าคณะกรรมการไตรภาคี ซึ่งประกอบด้วยตัวแทน 15 คน มีทั้งตัวแทนฝ่ายลูกจ้าง 5 คน ตัวแทนฝ่ายนายจ้าง 5 คน และตัวแทนฝ่ายรัฐบาล 5 คน ตามข้อกำหนดในกฎหมายคุ้มครองแรงงานฉบับปี พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2551) คณะกรรมการไตรภาคีสามฝ่ายนี้มีอำนาจพิจารณาการปรับค่าแรงขั้นต่ำ ก่อนจะนำตัวเลขที่ตกลงกันได้นำเสนอให้คณะรัฐมนตรีรับทราบ และหากตกลงตัวเลขดังกล่าวก็จะประกาศออกมาเป็นราชกิจานุเบกษาเพื่อให้มีผลบังคับใช้กันต่อไป

สูตรในการคำนวณค่าแรงขั้นต่ำพิจารณาจากหลายปัจจัย โดยคำนึงถึง ดัชนีค่าครองชีพ อัตราเงินเฟ้อ มาตรฐานการครองชีพ ต้นทุนการผลิต ราคาของสินค้าและบริการ ความสามารถของธุรกิจ ผลิตภาพแรงงานผลิตภัณ์มวลรวมของประเทศ และสภาพเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งการนำข้อมูลเหล่านี้มาคำนวณไม่ได้กำหนดสูตรตายตัว หรือเจาะจงตัวเลข เป็นเพียงการบอกคร่าวๆ ว่าจะใช้สิ่งใดมาคำนวณ จากข้อมูลระบุว่าสูตรดังกล่าวถูกคิดค้นโดยคณะกรรมการค่าจ้างชุดที่ 19 ได้มอบหมายให้คณะอนุกรรมการเฉพาะกิจศึกษาแนวทางในการกำหนดอัตราค่าจ้างขั้นต่ำออกมา จนกระทั่งได้สูตรคำนวณที่ใช้ค่าจ้างขั้นต่ำในปี 2559 และเริ่มใช้มาตั้งแต่ปี 2560

ซึ่งสูตรคำนวณการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำที่ใช้มาตั้งแต่ปี 2560 เป็นสิ่งที่รศ.ดร.กิริยา กุลกลการ ชี้ว่ามีปัญหาทำให้เกิดการขึ้นค่าแรงที่ ‘ไม่เป็นธรรม’

“ในสูตรการคำนวณการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ มันมีตัวถ่วงหนึ่งที่ไม่ควรจะถ่วง เช่น เงินเฟ้อขึ้น 5% ค่าจ้างขั้นต่ำก็ควรขึ้นเพิ่ม 5% บวกกับอีกส่วนหนึ่งคือส่วนผลิตภาพขึ้น 5% ค่าจ้างขั้นต่ำก็ควรขึ้นเพิ่ม 5% แต่สูตรนี้มันมีตัวถ่วงตัวหนึ่งที่นำมาใช้คูณกับผลิตภาพแรงงาน โดยใช้ที่ 0.32 ซึ่งหมายความว่า ถ้าผลิตภาพแรงงาน อันหมายถึงว่าความเก่งของแรงงานเพิ่ม 10% ปกติเราควรจะขึ้นเงินเดือนให้เขา 10% ด้วย แต่พอต้องคูณด้วยตัวถ่วง 0.32 ก็หมายความว่าถ้าแรงงานเก่งขึ้น 10% สูตรนี้จะบอกว่าจ่ายให้แรงงานเพิ่มขึ้นแค่ 3.2% สูตรการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำที่เราใช้อยู่จึงทำให้ค่าแรงขั้นต่ำมันขึ้นได้ไม่มากในแต่ละครั้ง และที่สำคัญก็คือเราใช้สูตรผิดมาตั้งแต่แรกแล้ว เพราะฉะนั้นค่าแรงที่ขึ้นมาแต่ละครั้งจนถึงปัจจุบันมันจึงไม่ได้สะท้อนความเป็นจริงและไม่ยุติธรรมต่อแรงงาน

“นอกจากนี้การขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปีนี้ยังมีความผิดปกติเพิ่มขึ้นอีก ซึ่งก็คือเรื่อง ‘เงินเฟ้อ’ โดยปกติแล้วประเด็นเรื่องเงินเฟ้อจะทำปีต่อปี แต่ปีนี้ในการต่อรองกันของคณะกรรมการไตรภาคี ฝั่งตัวแทนนายจ้างหัวใส บอกว่าเราจะคิดเฉลี่ย 5 ปีละกัน เพราะถ้าใช้อัตราเงินเฟ้อจากปีที่แล้วซึ่งมันสูง ก็จะทำให้ค่าแรงที่ต้องปรับขึ้นสูงตามอัตราเงินเฟ้อ แต่พอคิดเฉลี่ย 5 ปีซึ่งย้อนไปจนถึงช่วงโควิด เลยทำให้ตัวเลขอัตราเงินเฟ้อที่นำมาใช้มันต่ำกว่า พอคำนวณออกมาว่าควรจะปรับค่าแรงขั้นต่ำขึ้นเท่าไร ตัวเลขที่ได้มันจึงต่ำ

“คำถามคือทำไมปล่อยให้ผิดได้ตั้ง 6 ปี ส่วนหนึ่งก็เป็นเพราะว่าสูตรมันไม่เคยถูกเปิดเผยออกมา มันไม่มีสาธารณชนที่ไหนรู้ว่าสูตรคำนวณอะไร ยังไง เท่าไหร่ เวลาข่าวออกปุ๊บ ว่าค่าแรงขึ้นเท่านี้เท่านั้นนะ เราไม่เคยได้รับคำอธิบายว่าตัวเลขนี้มันมาจากไหน จนกระทั่งมาเห็นสูตรนี้ด้วยตัวเองก็ตกใจว่า เฮ้ย! สูตรมันผิดนี่ แล้วเราจะชดเชยย้อนกลับไหม ก็น่าคิดเหมือนกัน

“เพราะฉะนั้น เราต้องเรียกร้องให้เปิดเผยสูตรนี้ทุกปี อยู่ๆ จะมาบอกว่าใช้เงินเฟ้อ 5 ปีย้อนหลัง อยู่ๆ จะเปลี่ยนแบบนั้นก็เปลี่ยนเลยหรือ แล้วในวงเจรจา ฝั่งตัวแทนนายจ้างที่มีอิทธิพลและอยู่ในบอร์ดมาอย่างยาวนานและมีความสามารถในการเจรจา เขาก็จะยืนยันว่าสูตรไม่ผิด มันแก้อะไรไม่ได้อีกแล้ว ทั้งๆ ที่เขานั่นแหละเป็นคนเสนอเรื่องค่าเฉลี่ยเงินเฟ้อ 5 ปีย้อนหลัง 

“ส่วนตัวแทนฝั่งลูกจ้างเอง บางส่วนก็ไม่ได้เห็นด้วย แต่จุดอ่อนของฝั่งลูกจ้างก็คือ เขาอาจจะไม่ได้เข้าใจอะไรมาก ทั้งสูตร ทั้งเศรษฐกิจ ทั้งสังคม มันก็ทำให้การต่อรองต่างๆ ยากลำบาก เขาก็ไม่กล้าแสดงความเห็น หรือคงไม่กล้าที่จะเปลี่ยนแปลงอะไร ซึ่งทางฝั่งลูกจ้างก็ควรที่จะมีทีมมีนักวิชาการมาเป็นที่ปรึกษา ให้การสนับสนุนทั้งเชิงความรู้และข้อมูลข่าวสารเพื่อสร้างอำนาจการต่อรองให้ได้ หรือมีการรวมกลุ่มที่เข้มแข็งเพื่อสร้างอำนาจต่อรอง”

เศรษฐกิจไม่ดี ไม่ต้องขึ้นค่าแรงหรอก เหตุผลคลาสสิกของการไม่ขึ้นค่าแรง 

ทุกครั้งที่มีข่าวจะปรับขึ้นค่าแรง ก็มักมีเสียงค้านจากกลุ่มผู้ประกอบการธุรกิจว่าการขึ้นราคาค่าแรงขั้นต่ำจะทำให้ต้นทุนราคาสินค้าสูงขึ้น เกิดภาวะเงินเฟ้อ ต่างประเทศจะไม่มาลงทุน หรือย้ายฐานการผลิตหนีไปที่อื่น เนื่องจากผู้ประกอบการมีภาระค่าใช้จ่ายที่เพิ่มสูงขึ้นจากการเพิ่มค่าแรง ไปจนถึงการอ้างถึงสภาวะทางเศรษฐกิจที่ซบเซาหรือเติบโตช้าทำให้ธุรกิจรายได้หดตัวและขาดสภาพคล่อง การขึ้นค่าแรงขั้นต่ำอาจจะส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการธุรกิจและทำให้ระบบเศรษฐกิจเสียหาย

แต่จากข้อมูล เมื่อนำค่าแรงขั้นต่ำเฉลี่ยทั้งประเทศมาเปรียบเทียบกับผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติต่อหัว หรือ GDP Per Capita จะพบว่าค่าแรงขั้นต่ำที่ปรับขึ้นนั้นไม่เคยอยู่เหนือ GDP ต่อหัวเลย ยกตัวอย่างปี 2533 ในยุคของรัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ ค่าจ้างขั้นต่ำเฉลี่ยทั้งประเทศต่อวันจะอยู่ที่ 76.08 บาทต่อวัน แม้จะมีวิกฤตการณ์อ่าวเปอร์เซียที่ทำให้เศรษฐกิจชะลอตัวลง ทว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมต่อหัวของประชากรอยู่ที่ 125 บาทต่อวัน นั่นหมายความประชากรหนึ่งคนในประเทศ สามารถสร้างรายได้ให้แก่เศรษฐกิจของประเทศได้มากกว่าเฉลี่ยค่าจ้างขั้นต่ำเสียอีก

ในปี 2535 เกิดเหตุการณ์พฤษภาทมิฬขึ้น ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่ประชาชนเคลื่อนไหวประท้วงรัฐบาลสุจินดา คราประยูร ซึ่งค่าจ้างขั้นต่ำทั้งประเทศรายวันอยู่ที่ 96.75 บาท ทว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติต่อหัวอยู่สูงถึง 158 บาทต่อวัน หรือในปี 2538 ในยุคของบรรหาร ศิลปอาชาซึ่งเศรษฐกิจของประเทศมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ทั้งด้านการส่งออก การท่องเที่ยว การลงทุน รวมไปถึงการบริโภค มีผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศเพิ่มขึ้นจากปีก่อนเฉลี่ย ร้อยละ 8.12 อัตราเงินเฟ้ออยู่ที่ร้อยละ 5.71 GDP ต่อหัวอยู่สูงถึง 219 บาทต่อวัน ทว่าค่าแรงเฉลี่ยทั้งประเทศอยู่ที่ 121.12 บาทต่อวันเท่านั้น

ในปี 2557 เศรษฐกิจไทยขยายตัวจากเดิมเพียงร้อยละ 0.7 สาเหตุจากสถานการณ์ทางการเมือง ซึ่งส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานบางส่วนของภาครัฐและความเชื่อมั่นของครัวเรือน ธุรกิจ รวมทั้งนักท่องเที่ยว ประกอบกับหนี้ครัวเรือนที่อยู่ในระดับสูงทำให้ผู้บริโภคระมัดระวังในการใช้จ่าย ทั้งยังมีนโยบายค่าแรง 300 บาททั่วประเทศ ที่หวั่นเกรงกันว่าการขึ้นค่าแรง 300 ทั่วประเทศในรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จะส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ แต่เมื่อคำนวณ GDP ต่อหัวแล้วกลับมีมากถึงเท่าตัวคือ 608 บาท ขณะที่อัตราเงินเฟ้ออยู่ที่ร้อยละ 1.9 

อีกทั้ง ข้อมูลในปี 2557 สถิติการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ รายเดือนสะสมปี 2556 และ ปี 2557 ที่จัดทำโดยกองความร่วมมือการลงทุนต่างประเทศ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) จะพบว่ามีการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศขาเข้าโดยรวม (Global foreign direct investment) มีมูลค่าการลงทุน 1.6 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นร้อยละ 9 จากปี 2556 ที่มีมูลค่า การลงทุน 1.46 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ 

จะเห็นได้ว่าการเติบโตของ GDP ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยในการนำมาคำนวณการปรับเพิ่มค่าแรงขั้นต่ำนั้น ไม่ได้ส่งผลให้เกิดการปรับขึ้นค่าแรงอย่างสัมพันธ์กันเลย โดยเฉพาะในช่วงของรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร 1 ที่แม้จะมีการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำมากถึง 8 ครั้ง แต่เมื่อพิจารณาจากการเติบโตของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศต่อหัว และการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเฉลี่ยทั้งประเทศ จะเห็นได้ว่าในขณะที่ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศต่อหัวมีอัตราการเติบโตสูงขึ้นเรื่อยๆ แต่อัตราการปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเฉลี่ยทั้งประเทศนั้นกลับไม่ได้สูงขึ้นอย่างสัมพันธ์กันกับผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศต่อหัว เช่นเดียวกันกับในยุคของรัฐบาลประยุทธ์ จันทร์โอชา 1 ที่การขึ้นค่าแรงขั้นต่ำนั้นไม่ได้สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศต่อหัวที่มีการเติบโต

โดยรศ.ดร.กิริยา ให้ความเห็นในเรื่องนี้ว่า “ประเทศไทยเป็นประเทศที่มี SMEs เยอะมาก บริษัทใหญ่ๆ ที่กำไรสูงๆ เขาไม่ได้มีผลกระทบอะไรจากการปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำ และเขาใช้คนน้อยแต่ใช้เครื่องจักรเยอะ เขาไม่ได้รับผลกระทบมากเวลามีการปรับค่าจ้างขั้นต่ำ แต่ธุรกิจที่มีปัญหาคือ SMEs ซึ่งมีจำนวนเยอะมากในประเทศไทย 

“แต่เรื่องการปรับค่าจ้างขั้นต่ำก็เป็นปลายเหตุ อย่าไปมองว่าค่าจ้างขั้นต่ำเป็นเครื่องมือเดียวของรัฐที่จะช่วยเรื่องความยากจน มันมีเครื่องมือมากกว่านั้น จังหวัดที่ได้ค่าแรงขั้นต่ำต่ำ รัฐก็อาจจะต้องมีการอุดหนุนด้วยเครื่องมืออื่นๆ มากขึ้น มีการให้เงินอุดหนุน หรือจัดสวัสดิการให้มากขึ้น แต่ที่สำคัญก็คือเราควรจะต้องพัฒนาประเทศให้สามารถสร้างผลผลิตที่ขายได้ราคาแพง กลายเป็นประเทศรายได้สูงเหมือนเกาหลีที่เขามีนวัตกรรม มี Samsung, K-POP ทั้งหลายที่สร้างรายได้ได้เยอะ ถ้าเราทำอย่างนั้นได้ เราไม่ต้องไปพูดถึงเรื่องค่าจ้างขั้นต่ำด้วยซ้ำไป เพราะว่ารายได้มันก็จะสูงขึ้นโดยอัตโนมัติของมัน

“แต่ตอนนี้ ในเรื่องการปรับค่าแรงขั้นต่ำของไทย ยังมีความไม่เป็นธรรมอยู่ในเรื่องของสูตรที่ใช้คำนวณในการปรับค่าแรงขั้นต่ำ มันมีความผิดถูกชัดเจน เราต้องไปแก้ให้มันถูกเสียก่อน”

ดูข้อมูลพื้นฐานที่ https://rocketmedialab.co/database-minimum-wage-2023/ 

อ้างอิง

ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำและการบังคับใช้ (ตั้งแต่ 2516 – 2536) จำนวน 22 ฉบับ

ประกาศกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำและการบังคับใช้ (ตั้งแต่ พ.ศ. 2537 – 2541) จำนวน 6 ฉบับ

ประกาศกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ (ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541) จำนวน 11 ฉบับ 

ประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ (ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2551) จำนวน 8 ฉบับ 

ประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ (ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2560) จำนวน 3 ฉบับ 

The post ปีใหม่ ค่าแรงใหม่ : ค่าแรงขั้นต่ำไทยยุติธรรมหรือไม่ ขึ้นยังไง ขึ้นช่วงไหน ทำไมขึ้นไม่เท่ากัน  appeared first on Rocket Media Lab.

รายละเอียดมีดังนี้

ดาวน์โหลดที่นี่

อ่าน ปีใหม่ ค่าแรงใหม่ : ค่าแรงขั้นต่ำไทยยุติธรรมหรือไม่ ขึ้นยังไง ขึ้นช่วงไหน ทำไมขึ้นไม่เท่ากัน

The post ค่าจ้างขั้นต่ำ 2516-2567 [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

หากใช้ฐานข้อมูลค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกในปี 2022 ของ Rocket Media Lab  เพื่อคำนวณว่าแต่ละประเทศที่มีการกำหนดค่าแรงขั่นต่ำในการทำงานไว้ จะต้องทำงานกี่ชั่วโมง จึงจะสามารถซื้อ iPhone 15 รุ่น 128 GB ซึ่งเป็นรุ่นที่ราคาต่ำที่สุด 799 ดอลลาร์สหรัฐได้ โดยพบว่า

ประเทศ/ดินแดน ที่จะสามารถซื้อ iPhone 15 ได้เร็วที่สุดก็คือนครรัฐวาติกัน เพราะวาติกันมีค่าแรงขั้นต่ำ 18.25 ดอลลาร์สหรัฐต่อชั่วโมง หรือประมาณ 638.12 บาท ซึ่งจะใช้เวลาทำงานประมาณ 43.78 ชั่วโมงถึงจะสามารถซื้อ iPhone 15 ได้ 1 เครื่อง หรือหากคิดเป็นวัน  โดย 1 วันทำงานระยะเวลา 8 ชั่วโมง ก็เท่ากับว่าผู้คนที่ทำงานในนครรัฐวาติกันต้องทำงาน 5.47 วัน จึงจะซื้อ iPhone 15 ได้ 

ประเทศต่อมาที่จะสามารถซื้อ iPhone 15 ได้เร็วที่สุดก็คือ เดนมาร์ก ตามมาด้วยแคนาดา ฟินแลนด์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ลักเซมเบิร์ก ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ ไอร์แลนด์ และเบลเยียม

ในขณะที่ประเทศไทยนั้น อยู่ในอันดับที่ 91 จาก 186 ประเทศที่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำ จากฐานข้อมูลของ Rocket Media Lab ประเทศไทยมีค่าแรงขั้นต่ำ ที่ต่ำที่สุดอยู่ที่ 328 บาทต่อวัน หรือคิดเป็น 41 บาทต่อชั่วโมง ซึ่งจะใช้เวลาทำงานประมาณ 694.78 ชั่วโมงจึงจะสามารถซื้อ iPhone 15 ได้ 1 เครื่อง (คิดตามราคา 799 ดอลลาร์สหรัฐเพื่อเป็นเกณฑ์เดียวกันในการคำนวณเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ) หรือหากคิดเป็นวัน โดยหนึ่งวันทำงาน 8 ชั่วโมง ก็เท่ากับว่าคนไทยต้องทำงาน 86.85 วัน จึงจะซื้อ iPhone 15 ได้

แต่หากคิดตามราคาขายจริงที่รวมภาษีแล้ว ประเทศไทยที่กำหนดราคา iPhone 15 รุ่นราคาต่ำสุดไว้ที่ 32,900 บาท จะพบว่า คนไทยซึ่งมีค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 41 บาทต่อชั่วโมง ต้องทำงาน 802.44 ชั่วโมง จึงจะสามารถซื้อ iPhone 15 ได้ 1 เครื่อง หรือหากคิดเป็นวัน โดย 1 วันทำงานเป็นระยะเวลา 8 ชั่วโมง ก็เท่ากับว่าคนไทยต้องทำงาน 100.30 วัน จึงจะซื้อ iPhone 15 ได้

ประเทศที่ต้องใช้เวลาทำงานนานที่สุด ในอันดับที่ 186 ก็คือประเทศบุรุนดี ซึ่งมีค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 0.01 ดอลลาร์สหรัฐต่อชั่วโมง หรือประมาณ 0.25 บาท จะต้องทำงาน 112,535.21 ชั่วโมง ถึงจะสามารถซื้อ iPhone 15 ได้ 1 เครื่อง หรือหากคิดเป็นวัน โดย 1 วันทำงานเป็นระยะเวลา 8 ชั่วโมง ก็เท่ากับว่าคนบุรุนดีต้องทำงาน 14,066.90 วัน หรือ 38.54 ปี จึงจะซื้อ iPhone 15 ได้ 

และหากดูเฉพาะประเทศในเอเชียจะพบว่าญี่ปุ่นอยู่ในอันดับสูงสุด อันดับที่ 22 ของโลก โดยมีค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 6.88 ดอลลาร์สหรัฐต่อชั่วโมง คนญี่ปุ่นต้องทำงาน 116.13 ชั่วโมง หรือหากคิดเป็นวัน โดยโดย 1 วันทำงานเป็นระยะเวลา 8 ชั่วโมง ก็เท่ากับว่าคนญี่ปุ่นต้องทำงาน 14.52 วัน จึงจะซื้อ iPhone 15 ได้ ตามมาด้วยเกาหลีใต้ (24) บรูไน (26) ฮ่องกง (31) และ ไต้หวัน (32)

เมื่อดูเฉพาะประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก็จะพบว่าบรูไนอยู่ในอันดับสูงที่สุด (สิงคโปร์ไม่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำจึงไม่ถูกจัดอันดับ) ติดอยู่ในอันดับที่ 26 ของโลก โดยมีค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 6.52 ดอลลาร์สหรัฐต่อชั่วโมง เท่ากับว่า คนบรูไนต้องทำงาน 122.55 ชั่วโมง หรือหากคิดเป็นวัน  โดย 1 วันทำงานเป็นระยะเวลา 8 ชั่วโมง  ก็เท่ากับว่าคนบรูไนต้องทำงาน 15.32 วัน ถึงจะซื้อ iPhone 15 ได้ ตามมาด้วยอินโดนีเซีย (67) มาเลเซีย (85) ไทย (91) และเวียดนาม (97) 

หมายเหตุ

ราคา iPhone 15 เป็นราคาต่ำสุด ยังไม่รวมภาษีในแต่ละประเทศ ในขณะที่ราคาจริงในประเทศไทยคือ 32,900 บาท 
ค่าแรงขั้นต่ำในแต่ละประเทศเป็นข้อมูลในปี 2022 นับเฉพาะประเทศที่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำ 
การแปลงค่าเงินเป็นดอลลาร์สหรัฐ ใช้ข้อมูลวันที่ 13 ก.ย. 66 

The post อยากได้ ‘ไอโฟน 15’ ต้องทำงานกี่ชั่วโมง appeared first on Rocket Media Lab.

เคยลองคำนวณดูไหมว่าที่ผ่านมา ใช้ผ้าอนามัยไปแล้วกี่ชิ้น เสียเงินไปแล้วกี่บาท ผ้าอนามัยถือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้หญิง ในขณะเดียวกันมันก็กลายมาเป็นภาระรายจ่ายประจำเดือนที่ผู้หญิงต้องแบกรับ

แล้วจะจัดการเรื่องนี้อย่างไร ควรยกเลิกการเก็บภาษีผ้าอนามัย? ควรขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ? ควรจัดให้ผ้าอนามัยเป็นสวัสดิการฟรี? 

Rocket Media Lab  ชวนมาดูข้อมูลว่าประเทศไหนเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตราเท่าไรบ้าง มีประเทศไหนที่ยกเลิกภาษีที่เก็บจากผ้าอนามัยไปแล้ว และผู้หญิงในแต่ละประเทศต้องทำงานเท่าไร ถึงจะซื้อผ้าอนามัยได้ 1 ชิ้น 

ภาษีผ้าอนามัยคืออะไร เก็บเท่าไร ทำไมถึงไม่เท่ากัน 

เราคงเคยได้ยินคำว่าภาษีผ้าอนามัย (Tampon Tax) หรือ “Pink Tax” ภาษีสีชมพู ซึ่งเป็นคําที่ใช้เรียกเชิงเสียดสีภาษีที่เก็บจากสินค้าที่ผลิตมาเพื่อผู้หญิง ที่จริงแล้ว ผ้าอนามัยถือเป็นสินค้าอย่างหนึ่งที่ในแต่ละประเทศจะจัดอยู่ในหมวดสินค้าใดสินค้าหนึ่ง ซึ่งแต่ละหมวดหมู่ของประเภทสินค้าก็จะมีการจัดเก็บภาษีแตกต่างกันไป 

ในแต่ละประเทศกำหนดให้ผ้าอนามัยเป็นสินค้าในหมวดหมู่ที่แตกต่างกัน ซึ่งทำให้มีการเก็บภาษีที่แตกต่างกันด้วย มีทั้งประเทศที่จัดให้ผ้าอนามัยเป็นสินค้าในหมวดหมู่สิ่งจําเป็นพื้นฐาน โดยจะได้รับการยกเว้นภาษี ประเทศที่จัดให้ผ้าอนามัยเป็นสินค้าในหมวดหมู่สินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไป ซึ่งมีการคิดภาษีตามอัตราภาษีมูลค่าเพิ่มมาตรฐานในประเทศนั้นๆ หรือถูกจัดให้เป็นสินค้าในหมวดหมู่อื่นๆ เช่น เวชภัณฑ์ อุปกรณ์ทางการแพทย์ สินค้าประเภทสุขอนามัย ไปจนถึงสินค้าฟุ่มเฟือย

Rocket Media Lab สำรวจภาษีที่เกี่ยวกับผ้าอนามัยใน 69 ประเทศ พบว่า มีหลายประเทศที่จัดให้ผ้าอนามัยเป็นสินค้าในหมวดหมู่สิ่งจําเป็นพื้นฐาน ที่ทำให้ได้รับการยกเว้นภาษี เช่น เคนยา ซึ่งเป็นประเทศแรกที่ยกเลิกภาษีจากผ้าอนามัยในปี 2004 ก่อนหน้านั้นเคนยาเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตราเดียวกับภาษีมูลค่าเพิ่มทั่วไปที่ 16% เช่นเดียวกันกับอินเดียและรวันดา โดยอินเดียยกเลิกภาษีจากผ้าอนามัยในปี 2018 และรวันดายกเลิกภาษีจากผ้าอนามัยในปี 2019 รวมไปถึงแคนาดา โคลอมเบีย มาเลเซีย ออสเตรเลีย ฯลฯ และประเทศที่ยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยล่าสุดในปี 2022 คือ นามิเบียและเม็กซิโก

สำหรับประเทศที่เก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตราเท่ากับภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไป เช่น  ฮังการี 27% ซึ่งเป็นประเทศที่มีการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยสูงที่สุดในโลก โครเอเชีย 25% ฟินแลนด์ 24% อาร์เจนตินา 21% อัลแบเนีย 20% บัลแกเรีย 20% ตุรกี 18% จีน 13% หรือประเทศไทยที่ 7%

สำหรับประเทศที่มีการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตราที่ต่ำกว่าภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไป ได้แก่ เบลเยียม ซึ่งเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตรา 6% ในขณะที่ภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไปคือ 21% เยอรมนี เก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตรา 7% ในขณะที่ภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไปคือ 19% เวียดนาม เก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตรา 5% ในขณะที่ภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไปคือ 10% ไซปรัส เก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตรา 5% ในขณะที่ภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไปคือ 19% เอธิโอเปีย เก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตรา 10% ในขณะที่ภาษีมูลค่าเพิ่มของสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไปคือ 15%

ทำไมต้องยกเลิกภาษีจากผ้าอนามัย ประเทศไหนประสบความสำเร็จบ้าง

ผ้าอนามัยถือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้หญิง ในขณะเดียวกันมันก็กลายมาเป็นภาระรายจ่ายประจำเดือนที่ผู้หญิงต้องแบกรับ โดย Huffington Post รายงานว่าทั้งชีวิตของผู้หญิงคนหนึ่งมีรอบประจำเดือนประมาณ 358 รอบ ใช้ผ้าอนามัยทั้งหมด 9,120 ชิ้น คิดเป็นเงิน 1,173 ดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 58,271 บาท ด้วยเหตุนี้จึงมีการรณรงค์เรียกร้องให้รัฐยกเลิกหรือลดภาษีที่เก็บจากผ้าอนามัย เพื่อช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของผู้หญิง 

ออสเตรเลียเคยเก็บภาษีจากผลิตภัณฑ์สุขอนามัยของผู้หญิงที่ 10% เท่ากับอัตราภาษีมูลค่าเพิ่มสินค้า และเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2019 ที่ผ่านมา รัฐบาลออสเตรเลียประกาศยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยทั้งแบบสอดและแบบแผ่น อันเป็นผลจากการรณรงค์เพื่อให้ยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในออสเตรเลียต่อเนื่องและยาวนานถึง 18 ปี ตลอดระยะเวลาที่เคลื่อนไหว ชาวออสเตรเลียมีแคมเปญออกมามากมาย เช่นในปี 2015 นักเคลื่อนไหวชาวออสเตรเลีย ได้สร้างคลิปวิดีโอขึ้นเพื่อรณรงค์ให้งดเว้นภาษีในผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับประจำเดือน วิดีโอขาวดำเป็นการล้อเลียนเพลงแร็พสุดคลาสสิกของ Snoop Dogg เรื่อง “Drop it like it’s hot” มียอดเข้าชมกว่า 90,000 วิว

หรือในอินเดียซึ่งมีการยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในปี 2018 อันเป็นผลมาจากภาพยนตร์เรื่อง Pad Man บอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับชายคนหนึ่งซึ่งได้รู้ว่าภรรยาตนเองต้องใช้ผ้าขี้ริ้วแทนผ้าอนามัย เนื่องด้วยผ้าอนามัยมีราคาแพง เขาจึงคิดค้นผ้าอนามัยราคาถูกขึ้นมาเพื่อช่วยให้ภรรยาตนเองและผู้หญิงคนอื่นๆ สามารถเข้าถึงผ้าอนามัยราคาถูกได้ หลังจากภาพยนตร์ออกฉายก็เกิดเป็นกระแสและนักแสดงนำอย่าง อักษัย กุมาร (Akshay Kumar) ก็ได้รณรงค์ต่อจนเกิดการเปลี่ยนแปลงยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในที่สุด 

จากการสํารวจ ปี 2015 – 16 สุขภาพครอบครัวแห่งชาติของอินเดียพบว่ามากกว่า 40% ของผู้หญิงอินเดียอายุ 15 ถึง 24 ปีไม่สามารถเข้าถึงผลิตภัณฑ์สุขอนามัยได้ นอกจากนี้สถิติของกระทรวงสาธารณสุขอินเดียยังชี้ว่า 70% ของผู้หญิงอินเดียติดเชื้อในระดับที่แตกต่างกัน เนื่องจากการขาดผลิตภัณฑ์สุขอนามัยประจําเดือนที่ดี 

ที่โคลอมเบีย ในปี 2016 นักการเมืองชูประเด็นเรื่องให้ยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มในผ้าอนามัย แต่รัฐสภาปฏิเสธ โดยตกลงที่จะลดจาก 16% เป็น 5% จนกระทั่งวันที่ 14 พฤศจิกายน 2018 ศาลรัฐธรรมนูญมีมติเป็นเอกฉันท์ให้ยกเลิกภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) สำหรับผ้าอนามัยแบบสอดและแบบแผ่น เพื่อความเท่าเทียมทางเพศ โดยระบุในคำวินิจฉัยว่า การมีภาษีมูลค่าเพิ่มในผ้าอนามัย และผ้าอนามัยแบบสอดเป็นการละเมิดรัฐธรรมนูญของโคลอมเบียที่ระบุว่าเพศชายและหญิงเท่าเทียมกันทุกประการ การเรียกเก็บนั้นถือเป็นการเลือกปฏิบัติต่อผู้หญิง 

แต่ก็มีอีกหลายประเทศที่มีการรณรงค์ให้ยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัย แม้จะไม่ประสบความสำเร็จขนาดถึงกับยกเลิกการเก็บภาษี แต่ก็ทำให้เกิดการลดอัตราภาษีที่เก็บจากผ้าอนามัย ทำให้ราคาของผ้าอนามัยนั้นถูกลง เช่น เยอรมนี ซึ่งเกิดจากการรณรงค์ของ Nanna-Josephine Roloff และ Yasemin Kotra ในปี 2018 โดยมีการลงชื่อเรียกร้องให้รัฐบาลลดภาษีที่เก็บจากผ้าอนามัย ซึ่งมีประชาชนร่วมลงชื่อกว่า 180,000 รายชื่อ ต่อมาแคมเปญนี้ประสบความสำเร็จในปี 2020 ทำให้เยอรมนีลดการเก็บภาษีจากผ้าอนามัย จากเดิม 17% เหลือเพียง 9%

หรือในประเทศฝรั่งเศสซึ่งมีการรณรงค์จากภาคประชาชน ด้วยแฮชแท็ก #laissermoisaigner จนทำให้เกิดการโหวตในรัฐสภาในปี 2015 ซึ่งเสียงส่วนใหญ่เห็นด้วยที่จะลดอัตราการเก็บภาษีจากผ้าอนามัย ทำให้ประเทศฝรั่งเศสประกาศลดการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในปีเดียวกัน จากเดิม 20% เหลือเพียง  5.5%

นอกจากนี้ยังพบว่ายังมีประเทศอื่นๆ อีก ที่มีการปรับลดการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยซึ่งเกิดจากกระแสความเคลื่อนไหวทั่วโลกและในประเทศ เช่น เบลเยียม ที่เคยเก็บในอัตรา 21% แต่ปัจจุบันลดเหลือ 6% เท่ากับภาษีที่เรียกเก็บจากอาหารและหนังสือ หรือในเวียดนาม ที่ลดจาก 10% เหลือเพียง 5% ในปี 2018 

การยกเลิกภาษีจากผ้าอนามัย อาจไม่ใช่หนทางเดียวที่ทำให้ผู้หญิงเข้าถึงผ้าอนามัยได้

แม้ทั่วโลกจะมีการรณรงค์ยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยเพื่อให้ผู้หญิงสามารถเข้าถึงผ้าอนามัยในราคาที่ถูกลง อันเป็นการลดภาระค่าใช้จ่ายที่ผู้หญิงต้องแบกรับ แต่ก็ใช่ว่าเมื่อมีการการยกเลิกหรือลดภาษีที่เก็บจากผ้าอนามัยแล้วผู้หญิงจะสามารถเข้าถึงผ้าอนามัยได้ดีขึ้น

จากข้อมูลของ Rocket Media Lab จะพบว่า ในประเทศยากจนที่มีค่าแรงขั้นต่ำน้อยมากเช่น รวันดา แม้จะมีการยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยแล้ว แต่เมื่อพิจารณาค่าแรงขั้นต่ำและราคาผ้าอนามัยในแบบที่ถูกที่สุดในประเทศ ก็จะพบว่า รวันดามีค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ชั่วโมงละ 2.01 บาท ในขณะที่ราคาผ้าอนามัยที่ถูกที่สุดในประเทศ 1 แผ่น อยู่ที่ 108.25 RWF หรือ 3.47 บาท เท่ากับว่าผู้หญิงในรวันดาทำงาน 1 ชั่วโมงยังไม่สามารถซื้อผ้าอนามัย 1 ชิ้นได้เลย

หรือในประเทศยากจนอื่นๆ ที่มีการยกเลิกหรือลดอัตราการเก็บภาษีจากผ้าอนามัย เช่น เอธิโอเปีย ที่ลดอัตราการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยลงเหลือเพียง 10% จาก 15% แต่ผู้หญิงในเอธิโอเปียทำงาน 1 ชั่วโมงก็ยังไม่สามารถซื้อผ้าอนามัยได้แม้แต่แผ่นเดียว

กลับกัน ในประเทศที่แม้จะมีการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยในอัตราที่สูง (เท่ากับภาษีสินค้าทั่วไป) แต่ค่าแรงขั้นต่ำในประเทศนั้นสูงมาก ก็ทำให้ผู้หญิงสามารถเข้าถึงผ้าอนามัยได้ง่ายกว่า เช่น ฟินแลนด์ ซึ่งมีการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยสูงถึง 24% แต่ฟินแลนด์มีค่าแรงขั้นต่ำชั่วโมงละ 517 บาท จึงสามารถซื้อผ้าอนามัยในราคาที่ถูกที่สุดในประเทศ (0.94 บาท) ได้ถึง 500 แผ่นจากการทำงานแค่ชั่วโมงเดียว

นอกจากนั้น ยังพบว่าแม้อัตราภาษีของผ้าอนามัยจะไม่สูงหรือค่าแรงขั้นต่ำจะไม่ถึงกับน้อยมาก แต่หากมีปัจจัยอื่นๆ ก็ทำให้ผู้หญิงเข้าถึงผ้าอนามัยได้ยากเช่นเดียวกัน เช่น ในตุรกีหรือเลบานอน ที่ภาวะเงินเฟ้อทำให้ราคาผ้าอนามัยสูงกว่าที่ควรจะเป็น เช่น ตุรกีราคาผ้าอนามัยเพิ่มขึ้น 50% จากราคาในปีที่แล้ว โดยเป็นผลมาจากภาวะเงินเฟ้อที่เพิ่มขึ้นสูงถึง 36%

ดังนั้นจะเห็นได้ว่าการยกเลิกการเก็บภาษีจากผ้าอนามัยอาจไม่ได้เป็นหนทางเดียวที่จะทำให้ผู้หญิงสามารถเข้าถึงผ้าอนามัยได้มากขึ้น แต่อาจจะต้องมองไปยังบริบทต่างๆ ร่วมด้วย ทั้งเรื่องการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ หรือแม้แต่สวัสดิการผ้าอนามัยฟรี ดังเช่นที่มีการเรียกร้องเกิดขึ้นในหลายๆ ประเทศ 

ความเคลื่อนไหวเรื่อง “ภาษีผ้าอนามัย” รอบโลกและในประเทศไทย

นอกจากการรณรงค์ให้ลด หรือยกเลิกภาษีที่เรียกเก็บจากผ้าอนามัยแล้ว ยังมีบางประเทศที่ริเริ่มโครงการเพื่อสุขอนามัยแก่ผู้หญิง โดยชาติแรกที่เริ่มแจกจ่ายผ้าอนามัยฟรีให้ประชาชนคือสกอตแลนด์ ในปี 2020 หลังจากการรณรงค์ที่มีมาอย่างยาวนานกว่า 4 ปี ขณะที่สหราชอาณาจักร ในปี 2015 ก็มีการตั้งเป็นกองทุนผ้าอนามัย (Tampon Tax Fund) โดยเอาเงินที่ได้จากการเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มไปอุดหนุนโครงการนี้เพื่อแจกจ่าย ต่อมาก็มีนโยบายแจกผลิตภัณฑ์สุขอนามัยประจำเดือนแบบให้เปล่า (policy of free sanitary products) ในสถานศึกษาและสถานพยาบาลของรัฐด้วย 

สำหรับที่ไทยนั้น ปี 2021 มีประเด็นร้อนแรงจากกรณีที่ราชกิจจานุเบกษาประกาศให้ “ผ้าอนามัยแบบสอด” เป็นเครื่องสำอาง โดยระบุไว้ว่า  “ให้ผ้าอนามัยชนิดสอดที่ใช้สอดใส่เข้าไปในช่องคลอดเพื่อซับเลือดประจำเดือน เป็นเครื่องสำอาง” ซึ่งการระบุว่าเป็นเครื่องสำอางนั้น จะทำให้ผ้าอนามัยชนิดสอดกลายเป็นสินค้าฟุ่มเฟือย และถูกเก็บภาษีมูลค่าเพิ่ม 30% จึงทำให้คนกังวลว่าราคาผ้าอนามัยอาจสูงขึ้น 

จนเกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในไทย พร้อมด้วยแฮชแท็ก #ภาษีผ้าอนามัย  #ผ้าอนามัยไม่มีภาษี #Saveผ้าอนามัย #แจกฟรีไม่ได้รึไง อย่างไรก็ตาม อธิบดีกรมสรรพสามิตยืนยืนว่าไม่เก็บภาษีผ้าอนามัยแบบสอดเป็นสินค้าฟุ่มเฟือย เพราะเป็นสินค้าจำเป็นสำหรับใช้ในชีวิตประจำวัน ซึ่งยังคงเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มที่ (VAT) 7% 

แม้ว่าปัจจุบันยังไม่มีการลดอัตราภาษีให้ต่ำลง หรืองดเว้นอัตราภาษีมูลค่าเพิ่มสำหรับผ้าอนามัยจากหน่วยงานรัฐ แต่ก็มีบางมหาวิทยาลัยที่เริ่มมีโครงการนำร่อง ทำสวัสดิการผ้าอนามัยฟรีให้สำหรับผู้หญิง มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ถือเป็นต้นแบบมหาวิทยาลัยแห่งแรกในประเทศไทย ซึ่งงานนโยบาย สโมสรนักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ร่วมกับร้านสหกรณ์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ทำโครงการ ‘ผ้าอนามัยฟรี’ ตั้งจุดผ้าอนามัยฟรีไว้ในห้องน้ำหญิงและที่สาธารณะในมหาวิทยาลัย รวมถึงทำศูนย์แจกจ่ายผ้าอนามัยให้นักศึกษาที่ต้องการประหยัดค่าใช้จ่าย ในปี 2021 หรือที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ก็เริ่มทำโครงการ “สวัสดิการผ้าอนามัยฉุกเฉิน” เพื่อความเท่าเทียมทางเพศใน 3 จังหวัดชายแดนใต้ ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ 2022 ซึ่งตั้งตู้แจกผ้าอนามัยในจุดต่างๆ 

ดูข้อมูลได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-tampon-tax

อ้างอิง: 

India scraps tampon tax after campaign – BBC News

200810_States with a Special VAT Treatment(2).xlsx – Schreibgeschützt (periodtax.org)

Resources (periodtax.org)

Menstrual Health and the Problem with Menstrual Stigma (fawco.org)

The Tampon Tax: Everything You Need to Know (globalcitizen.org)

‘Tampon tax’ paid around the world – BBC News

Half of the European countries levy the same VAT on sanitary towels and tampons as on tobacco, beer and wine | Civio

India scraps controversial tax on sanitary pads – CNN

Tampon Taxes, Discrimination, and Human Rights (pace.edu)

The post ค่าแรง 1 ชั่วโมง ซื้อผ้าอนามัยได้กี่ชิ้น appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูลที่นี่

อ่านรายงานที่เกี่ยวข้อง

2021-2022: สำรวจค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกและไทย ทำไมถึงยังไม่ขึ้นค่าแรง

2023: ปีใหม่ ค่าแรงใหม่ : ค่าแรงขั้นต่ำไทยยุติธรรมหรือไม่ ขึ้นยังไง ขึ้นช่วงไหน ทำไมขึ้นไม่เท่ากัน 

2024: เศรษฐกิจพัง ค่าแรงยังขึ้นไหม? สำรวจการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกในปี 2024 นี้ ประเทศไหนขึ้นบ้าง?

The post ค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกและไทย [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

การชะงักของเศรษฐกิจถูกหยิบยกมาเป็นเหตุผลในการพิจารณาการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ ทั้งการที่จะขึ้นหรือไม่ขึ้น หรือหากขึ้นจะส่งผลให้ค่าอาหาร วัตถุดิบ สูงขึ้นตามหรือไม่ แต่ในขณะเดียวกัน จากข้อมูลของศูนย์ข้อมูลวิจัยและประเมินค่าอสังหาริมทรัพย์ไทย ระบุว่าหลังรัฐประหาร 7 ปี นับตั้งแต่พฤษภาคม 2014 จนถึงปี 2021 ราคาอาหารเพิ่มขึ้น 55.9% หรือหากเทียบต่อปี ก็เท่ากับเพิ่มขึ้นปีละ 6.5% 

Rocket Media Lab ชวนมาสำรวจค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกในช่วงปีนี้และปีที่ผ่านมา ที่แม้ว่าทั่วโลกจะประสบปัญหาการแพร่ระบาดของโควิด-19 เหมือนกัน ว่ามีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำกันบ้างไหม  

หรือมีแต่ประเทศไทยที่ไม่ขึ้น 

โควิดมา เศรษฐกิจตกต่ำ แล้วค่าแรงขึ้นบ้างไหม? 

จากการทำงานของ Rocket Media Lab ซึ่งทำงานด้านข้อมูลเพื่อสื่อสารมวลชน พบว่า ประเทศ/ดินแดน ที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปี 2022 มีจำนวน 77 แห่ง จาก 199 แห่งที่สำรวจ แบ่งเป็นประเทศที่ประกาศขึ้นเฉพาะในปี 2022 จำนวน 23 แห่ง และประเทศที่มีการขึ้นค่าแรงทั้งในปี 2021 และในปี 2022 จำนวน 54 แห่ง

หากพิจารณาของประเทศที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเฉพาะในปี 2022 จะพบว่ากระจายตัวกันไปในทุกทวีป และส่วนใหญ่เป็นประเทศในแถบยุโรป

ประเทศที่มีการประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปี 2022 เช่น เยอรมนี ฝรั่งเศส โปรตุเกส สหราชอาณาจักร ฯลฯ อย่างในกรณีของเยอรมนี เรียกได้ว่าในปี 2022 นี้มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำสองครั้ง โดยครั้งแรกมีผล 1 มกราคม ที่ผ่านมา ค่าแรงขั้นต่ำขึ้นเป็น 9.82 ยูโร หรือ 374.13 บาทต่อชั่วโมง จากเดิมคือ 9.60 ยูโรหรือ 358.36 บาทต่อชั่วโมงในปี 2021 (เพิ่มขึ้นมา 22 เซนต์) หรือ 3.64% นอกจากนี้รัฐบาลเยอรมันยังประกาศอีกว่า จะขึ้นค่าแรงขั้นต่ำอีกครั้งเป็น 10.45 ยูโรในวันที่ 1 กรกฎาคม 2022

หรือฝรั่งเศส  ที่เคยประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำไปแล้วเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2022 และยังมีการประกาศปรับค่าแรงขั้นต่ำอีกครั้ง โดยเพิ่มขึ้นจาก 10.57 ยูโร เป็น 10.85 ยูโร ในวันที่ 1 พฤษภาคม 2022 

นอกจากนี้ยังมีเบลิซ ไม่ขึ้นมาตั้งแต่ปี 2012 ซึ่งค่าแรงต่อชั่วโมงอยู่ที่ 3.3 ดอลลาร์เบลีซ (53.52 บาท) ในที่สุดก็มีการประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ เป็น 5 ดอลลาร์เบลีซ (84.90 บาท) ซึ่งจะบังคับใช้ในวันที่ 1 กรกฎาคม 2022 หรือ สาธารณรัฐกินีที่คงค่าแรงไว้ตั้งแต่ปี 2015 โดยอยู่ที่ชั่วโมงละ 2,291.67 ฟรังก์กินี (8.29 บาท) เมื่อเดือนเมษายน 2022มีการประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเป็น 2,864.58 ฟรังก์กินี (10.95 บาท) 

และโคโซโว ที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำล่าสุดในปี 2011 อยู่ที่ชั่วโมงละ 1.06 ยูโร (40.48 บาท) ถือว่าเป็นประเทศที่ค่าแรงขั้นต่ำต่ำที่สุดในยุโรป ก็มีการประกาศค่าแรงขั้นต่ำใหม่เมื่อเดือนเมษายน 2022 เป็นชั่วโมงละ 1.65 ยูโร (59.57 บาท)

ในส่วนของเอเชียก็มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในปี 2022 เช่นเดียวกัน เช่น กัมพูชา จีน (บางมณฑล) อินโดนีเซีย เกาหลีใต้ ฯลฯ อย่างในกรณีของประเทศจีนในปี 2022 มีสามมณฑลที่ประกาศขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ ได้แก่ ฉงชิ่งและฝูเจี้ยน ขึ้นเป็น 21 หยวนต่อชั่วโมง และเหอหนาน ขึ้นเป็น 19.6 หยวน ต่อชั่วโมง 

เมื่อพิจารณาประเทศที่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำทั้งในปี 2022 และปี 2021 จะพบว่ามีมากถึง 54 แห่ง ด้วยกัน เช่น ตุรกี ไต้หวัน สเปน เกาหลีใต้ นิวซีแลนด์ เนเธอร์แลนด์ เม็กซิโก กานา อียิปต์ ฯลฯ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นประเทศในแถบยุโรป อย่างในกรณีของโคลอมเบีย ประกาศขึ้นค่าแรงเป็น 1,000,000 เปโซโคลอมเบีย ต่อเดือน ซึ่งถือว่าขึ้นสูงสุดในรอบ 40 ปี โดยเพิ่มมา 11.18% อย่างไรก็ตาม เงินเดือนในโคลอมเบียก็ยังคงต่ำกว่าประเทศอื่นๆ ในภูมิภาค เช่น อุรุกวัยซึ่งอยู่ที่ประมาณ 406 ดอลลาร์ (13,386.23 บาท) ปารากวัย 335 ดอลลาร์ (11,045.29 บาท) และโบลิเวีย 314 ดอลลาร์ (10,352.89 บาท) 

อย่างไรก็ตาม กรณีของเวเนซุเอลา แม้จะประกาศเพิ่มค่าแรงขั้นต่ำในปี 2021 เป็น 7 ล้านโบลิวาร์เวเนซุเอลาต่อเดือน บวกกับคูปองค่าอาหารที่รัฐบาลให้อีก 3 ล้านโบลิวาร์เวเนซุเอลา รวมเป็น 10 ล้านโบลิวาร์เวเนซุเอลา รวมถึงปรับค่าแรงขั้นต่ำเป็น 130 โบลิวาร์เวเนซุเอลา เมื่อเดือนมีนาคม 2022 แต่เวเนซุเอลาก็กำลังปัญหาภาวะเงินเฟ้อขั้นรุนแรง (hyperinflation) โดยมีอัตราอยู่ที่ 5,500% จนธนาคารกลางของเวเนซุเอลาต้องนำธนบัตรสกุลโบลิวาร์ชุดใหม่ที่ตัดเลขศูนย์ออก 6 ตำแหน่งออกมาใช้

ในส่วนประเทศที่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเฉพาะในปี 2021 ที่ผ่านมา มีจำนวน 24 ประเทศ เช่น ญี่ปุ่น อินเดีย ฮ่องกง  เบอร์กินาฟาโซ ออสเตรเลีย บาฮามาส แองโกลา มาลาวี ซีเรีย ฯลฯ

เมื่อพิจารณาสถานการณ์เศรษฐกิจทั่วโลกในช่วงที่มีการระบาดของโควิด-19 พบว่า เศรษฐกิจทั่วโลกชะลอตัว ธนาคารโลกรายงานว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศต่อหัวต่อปี ของปี 2020 อยู่ที่ -4.39% อย่างไรก็ตามแม้ได้รับผลกระทบจากพิษเศรษฐกิจ หลายประเทศก็ยังเลือกที่จะปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำไม่ว่าในปี 2021 หรือ 2022 โดยมีมากถึง 101 ประเทศ

ในส่วนของประเทศที่ไม่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในรอบปีที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน พบว่ามีจำนวน 76 แห่งจาก 199 แห่งที่สำรวจ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในแถบแอฟริกา เช่น อูกันดา โตโก เวียดนาม ซูดาน ฟิลิปปินส์ เกาหลีเหนือ พม่า รวมไปถึงประเทศไทย โดยประเทศที่ไม่ได้ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำมาอย่างยาวนานที่สุดก็คือจอร์เจีย ซึ่งคงค่าแรงไว้ตั้งแต่ปี 2007 ที่ชั่วโมงละ 0.125 ลารีจอร์เจีย (1.35 บาท) เช่นเดียวกับภูฏานที่ไม่ขึ้นค่าแรงมาตั้งแต่ปี 2014 ยังคงค่าแรงไว้ที่ชั่วโมงละ 23.43 งุลตรัมภูฏาน (10.18 บาท) ในขณะเดียวกันก็มีประเทศที่เพิ่งจะขึ้นไปในปี 2020 เช่น  เวียดนาม ชั่วโมงละ 27,625 ดงเวียดนาม (38.83 บาท) 

นอกจากนี้ มีบางประเทศที่เพิ่งจะกำหนดค่าแรงขั้นต่ำขึ้น เช่น มัลดีฟส์ โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานมัลดีฟส์ออกคําสั่งตามพระราชบัญญัติการจ้างงานเพื่อกําหนดค่าจ้างขั้นต่ำครั้งแรกในมัลดีฟส์ ซึ่งค่าจ้างขั้นต่ำจะมีผลตั้งแต่ 1 มกราคม 2022 ถือเป็นการประกาศการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำครั้งแรก คิดเป็นชั่วโมงละ 21.63 รูฟียาห์มัลดีฟส์ หรือ 46.53 บาทต่อชั่วโมง

และในส่วนของประเทศที่ไม่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำ 22 ประเทศ เช่น เดนมาร์ก ฟินแลนด์ สวีเดน อิตาลี ลิกเทนสไตน์ สิงคโปร์ ฯลฯ ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีการขึ้นค่าแรง แต่จะเป็นการกำหนดกันเองบนความเสมอภาคระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง โดยที่รัฐจะไม่เข้าไปแทรกแซง หรืออย่างในกรณีของสิงคโปร์ แม้จะไม่ได้กำหนดค่าจ้างขั้นต่ำ แต่มีการประกันราคาสำหรับบางอาชีพ เช่น พนักงานทำความสะอาดต้องได้รับค่าแรงขั้นต่ำต่อเดือนคือ 1,274 ดอลลาร์สิงคโปร์ นอกจากนี้ยังมีการออกกฎหมายปรับค่าแรงแบบขั้นบันไดทุกปีไว้อีกด้วย 

ประเทศไหนขึ้นค่าแรงมากที่สุดในโลก?

เมื่อพิจารณาร้อยละส่วนต่างของค่าแรงของปี 2021 และปี 2022 พบว่าประเทศที่ค่าแรงขั้นต่ำปรับสูงขึ้นมากที่สุดในโลก คือ มอนเตเนโกร เพิ่มขึ้นมาจากเดิมในปี 2021 ถึง 82% โดยปี 2022 ค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่  2.8125 ยูโร หรือ 105.32 บาทต่อชั่วโมง จากเดิม 1.56 ยูโรหรือ 57.77 บาทต่อชั่วโมง

รองลงมาคือ สาธารณรัฐแอฟริกากลาง ค่าแรงขั้นต่ำสำหรับภาคเอกชนในปี 2022 เพิ่มขึ้นเป็น 29,000 ฟรังก์เซฟาแอฟริกากลาง (XAF) ต่อเดือน จากเดิม 18,850 XAF ซึ่งอยู่ในอัตราดังกล่าวมาตั้งแต่ปี 2013 ถือว่าเพิ่มขึ้นถึง 58.39% ขณะที่ข้าราชการได้เงินเดือนขั้นต่ำ 35,000 XAF ต่อเดือนมาตั้งแต่ 2018 แล้ว

สำหรับประเทศที่มีค่าแรงขั้นต่ำปรับขึ้นเป็นร้อยละสูงที่สุดในลำดับถัดมาคือ เบลิซ ตุรกี โคโซโว คาซัคสถาน กายอานา จาไมกา กินี และเวเนซุเอลา

นอกจากนี้ จากข้อมูลจะเห็นได้ว่า แม้ในบางประเทศมีส่วนต่างการขึ้นค่าแรงที่สูง แต่เมื่อเปรียบเทียบกับค่าครองชีพ กลับพบว่าส่วนต่างที่เพิ่มมาดังกล่าวอาจไม่ทำให้มีกำลังซื้อที่มากขึ้นก็ได้

เช่นกรณีของสาธารณรัฐแอฟริกากลาง ที่ค่าแรงขั้นต่ำเพิ่มขึ้นถึง 58.39% แต่ด้วยภาวะเงินเฟ้อ ค่าเงินต่ำ ฐานค่าแรงขั้นต่ำเดิมที่ต่ำจนเกินไป (ไม่ได้ปรับขึ้นมาตั้งแต่ปี 2013) และค่าครองชีพที่สูงมากจากการขาดเสถียรภาพทางการเมืองและไม่มีโครงสร้างพื้นฐานที่เพียงพอ ทำให้ส่วนต่างค่าแรงขั้นต่ำที่เพิ่มขึ้นมาไม่สามารถซื้อน้ำดื่มได้แม้แต่ขวดเดียว ขณะที่ตุรกี ซึ่งค่าแรงขั้นต่ำเพิ่มขึ้นน้อยกว่า คือเพิ่มขึ้น 49% (จาก 15.69 ลีราตุรกีต่อชั่วโมง เป็น  23.61 ลีราตุรกีต่อชั่วโมง) แต่ส่วนต่างที่เพิ่มขึ้นมาสามารถซื้อน้ำดื่มได้ถึง 2 ขวด

ดังนั้นการจะพิจารณาว่าค่าแรงขั้นต่ำประเทศใดขึ้นมากหรือน้อย จึงไม่อาจพิจารณาเพียงส่วนต่างของร้อยละการขึ้นได้ แต่ยังต้องพิจารณาค่าครองชีพในประเทศนั้นด้วย 

นอกจากนี้ ในส่วนประเทศที่แม้ไม่มีการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำ และไม่ได้นำมาพิจารณาว่ามีการขึ้นหรือไม่ขึ้นค่าแรง จะเห็นว่าค่าแรงที่ได้นั้น ก็ไม่ได้น้อยไปกว่าประเทศที่มีการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำหรืออาจจะสูงกว่าด้วยซ้ำไป เช่น 6 ประเทศในสหภาพยุโรป ได้แก่ ออสเตรีย ไซปรัส เดนมาร์ก ฟินแลนด์ อิตาลี และสวีเดน ที่กำหนดค่าจ้างให้เป็นการเจรจาต่อรองร่วมกัน 

จากการสำรวจพบว่าไซปรัส ซึ่งกำหนดค่าแรงบนการเจรจาต่อรองร่วมกัน สำหรับผู้ช่วยร้านค้า ผู้ช่วยพยาบาล เสมียน ช่างทำผม และผู้ช่วยดูแลเด็ก ได้ค่าจ้าง 870 ยูโร (32,702 บาท) ต่อเดือน นอกจากนี้ จากการสำรวจค่าแรงของผู้ลี้ภัย พบว่าสำหรับผู้ขอลี้ภัยที่ทำงานเป็นแรงงานไร้ฝีมือในภาคเกษตร ค่าจ้างขั้นต่ำต่อเดือนคือ 425 ยูโร (15,975 บาท) พร้อมที่พักและอาหาร หรือหากไม่ต้องการที่พักและอาหาร ค่าแรงก็เพิ่มสูงขึ้นอีกเป็น 767 ยูโร ต่อเดือน (28,816 บาท) 

ค่าแรงขั้นต่ำไทย ต่ำไปไหม ทำไมไม่เท่ากัน  

ค่าแรงขั้นต่ำ หมายถึงจํานวนเงินค่าตอบแทนแบบต่ำสุด ที่นายจ้างต้องจ่ายเงินให้ลูกจ้างสําหรับการทำงาน ซึ่งโดยมากกำหนดโดยรัฐ ในที่นี้จะเรียกว่าค่าแรงขั้นต่ำและแน่นอนว่าค่าแรงขั้นต่ำส่งผลดีต่อลูกจ้างซึ่งจะได้รับการคุ้มครอง ปกป้องจากการแสวงหาประโยชน์ของนายจ้าง รวมถึงได้รับค่าจ้างที่เป็นธรรม โดยนิวซีแลนด์เป็นประเทศแรกที่มีกฎหมายค่าจ้างขั้นต่ำใน ค.ศ. 1894

สำหรับประเทศไทย แนวคิดเรื่องค่าแรงขั้นต่ำมีจุดประสงค์คือ เพื่อให้ความคุ้มครองแก่ลูกจ้าง เพื่อให้ได้ค่าตอบแทนที่เป็นธรรม ลูกจ้างสามารถดำรงชีพอยู่เหนือระดับความยากจนได้ ซึ่งค่าแรงขั้นต่ำกำหนดให้นายจ้างต้องจ่ายแก่ลูกจ้างทุกคน ไม่ว่าจะมีสัญชาติ ศาสนา หรือเพศใดก็ตาม ครอบคลุมไปถึงลูกจ้างต่างชาติ แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น ไม่ได้บังคับใช้แก่ลูกจ้างในภาคราชการและรัฐวิสาหกิจแต่อย่างใด นอกจากนี้ยังระบุว่าค่าแรงขั้นต่ำมีให้เพียงพอสำหรับดำรงชีพคนเดียว ไม่รวมครอบครัว ขณะที่ตามความหมายของสากลระบุว่าต้องเพียงพอให้คนงานเลี้ยงดูภรรยาและบุตรอีก 2 คนได้ 

ประเทศไทยมีการประกาศกำหนดค่าแรงขั้นต่ำมาตั้งแต่ พ.ศ. 2516  โดยเริ่มจาก 12 บาทในรัฐบาลพลเอกถนอม กิตติขจร และล่าสุดอยู่ที่ 331 บาท (กรุงเทพฯ และปริมณฑล) ซึ่งขึ้นเมื่อปีพ.ศ. 2563 ในรัฐบาลของพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ซึ่งปัจจุบันมีการถกเถียงกันว่าค่าแรงขั้นต่ำในประเทศไทยนั้นควรปรับขึ้นได้หรือยัง และควรปรับเป็นเท่าไร เท่าไรถึงจะเหมาะสมกับค่าครองชีพที่นับวันยิ่งสูงขึ้น ดังเช่นปรากฏการณ์ หมูแพง น้ำมันแพง ข้าวของขึ้นราคาที่เกิดขึ้นในตอนนี้

จากการสัมภาษณ์บุญยืน สุขใหม่ นักสหภาพแรงงาน ในประเด็นเรื่องการกำหนดค่าแรงขั้นต่ำ เขามองว่า “สมมติบางคนอาจจะจบมัธยมปลายมาแล้วเริ่มทำงาน หรือบางคนอาจจะไม่ได้เรียนมา แล้วมาทำงาน ทำไประยะหนึ่งมีสกิลเพิ่มขึ้น คนเหล่านั้นก็ไม่ควรจะถูกนิยามด้วยคำว่าค่าแรงขั้นต่ำ คือตอนที่เรายังไม่มีสกิลก็มีค่าแรงเริ่มต้นในการทำงานแต่ทุกวันนี้มันกลายเป็นว่าค่าแรงขั้นต่ำมันถูกบังคับใช้ในทุกคน เป็นเหมาค่าแรง เป็น subcontract สิบกว่าปีก็ยังใช้ค่าแรงขั้นต่ำอยู่ ซึ่งจริงๆ แล้วมันผิดกับนิยามความหมายของคำว่าค่าจ้างขั้นต่ำเป็นค่าจ้างพื้นฐาน สำหรับผู้ที่เพิ่งเข้ามาในการประกอบวิชาชีพในระบบแรงงานเบื้องต้น” 

ในขณะที่ ศุภชัย ศรีสุชาติ คณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และที่ปรึกษาคณะกรรมการค่าจ้าง ให้ความเห็นส่วนตัวว่า “ค่าแรงขั้นต่ำโดยนิยามของบ้านเรา ออกแบบไว้สำหรับแรงงานแค่คนเดียว ให้ใช้พอที่จะดูแลตัวเองตามอัตภาพ แต่ไม่ได้หมายความว่าถ้าเขามีครอบครัว เขาจะเพียงพอเลี้ยงครอบครัว ในแง่ของการมีครอบครัว เราอาจมีข้อสมมติฐานบางตัวว่าครอบครัวก็ต้องทำงานด้วยนะ หารายได้เข้ามาด้วย เพราะฉะนั้นตัวค่าแรงขั้นต่ำบ้านเรา จึงถูกตั้งคำถามว่าทำไมไม่เยอะเหมือนกับที่องค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) แนะนำ หรือว่าทำไมไม่เป็น 500 – 600 บาท เพราะว่าอันนั้นเขามีการคิดคำนึงถึงส่วนที่แรงงานมีครอบครัวไปด้วย แต่ในจำนวนสามร้อยกว่าบาทที่เราคิดมา มันก็จะมีในส่วนที่เราเรียกว่าเป็นการดูแลชีวิตตามอัตภาพ”  

หากพิจารณาดูจากข้อมูลจะพบว่า การขึ้นค่าแรงขั้นต่ำในประเทศไทยนั้นมีความไม่แน่นอน และในแต่ละพื้นที่ไม่เท่ากัน รวมไปถึงบางครั้งก็มีการขึ้นบางพื้นที่ไม่ขึ้นบางพื้นที่ อย่างในกรุงเทพมหานคร มีการขึ้นในปีเดียวสองครั้งในช่วงรัฐบาลสัญญา ธรรมศักดิ์, รัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ รัฐบาลชวน หลีกภัย และรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร นอกจากนี้พบว่าการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำที่สูงที่สุดในประวัติศาสตร์ไทยอยู่ในยุคของรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร โดยเพิ่มจาก 215 บาท เป็น 300 บาท

ทั้งนี้ บุญยืน มองเรื่องค่าแรงขั้นต่ำที่แตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ว่า “ในยุคที่ค่าแรงเท่ากันทั่วประเทศ นึกภาพว่าซื้อของในเซเว่นที่เชียงใหม่กับที่สุไหงโกลกมันก็ราคาเท่ากัน แล้วทำไมค่าแรงถึงไม่เท่ากัน ในยุคที่ค่าแรง 300 บาทเท่ากันทั่วประเทศ ถามว่านายจ้างเจ๊งไหม ก็ไม่เจ๊ง ก็อยู่ได้ไง แล้วมาบอกว่าวันนี้ขึ้นอีกมันจะเจ๊งเหรอ”

“ถ้าจะบอกว่าใช้เกณฑ์ GDP จังหวัด ระยองต้องได้ค่าจ้างเยอะที่สุด แต่ในวันนี้ค่าจ้างขั้นต่ำของระยอง 335 บาท ถูกกว่าชลบุรีอีก ทั้งที่ระยองมี GDP สูงกว่าก็ควรจะได้ค่าแรงสูงที่สุด คุณอ้างว่าเอา GDP เอาเงินเฟ้อมาคิด แต่ในทางปฏิบัติมันไม่สมเหตุสมผล มันไม่เป็นไปตามตรรกะอยู่ดี“

ขณะที่ศุภชัย อธิบายว่า คณะกรรมการค่าจ้างขั้นต่ำมีสองระดับใหญ่ คือที่เป็นระดับชาติแล้วก็เป็นของจังหวัด จังหวัดมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง กับอีกส่วนหนึ่งเป็นระบบที่เราเรียกว่าไตรภาคี ก็จะมีอีกสองกลุ่มก็คือกลุ่มนายจ้างที่เป็นผู้แทนนายจ้าง แล้วก็กลุ่มที่เป็นผู้แทนลูกจ้างโดยหลักของจังหวัดก็จะเสนอตัวเลขมาที่ส่วนกลาง อนุฯ วิชาการส่วนกลางก็จะทำการกลั่นกรองว่าตัวเลขตัวนั้นเมื่อมองในภาพรวมแล้วเหมาะสมไหม

“เราก็มีสูตรที่เป็นสูตรกลางต้องเรียนว่าสูตรกลาง คิดมาเมื่อ 5-6 ปีที่แล้ว โดยตัวผมกับหม่อมหลวงปุณฑริก สมิติ สมัยที่เป็นปลัดกระทรวงแรงงานเเล้วก็ได้สูตรขึ้นมาสูตรหนึ่งในการปรับขึ้น นอกจากนี้ก็มีทีมของสภาพัฒน์ฯ กับแบงก์ชาติมาช่วยกัน สูตรที่ทำการปรับตรงนั้นมันดูในสภาวะความเจริญเติบโตของจังหวัด ว่าในจังหวัดหนึ่งมีการเติบโตมากน้อยแค่ไหน ดูเรื่องค่าครองชีพกับอัตราเงินเฟ้อ ดูเรื่องของความสามารถในการผลิตสินค้าและบริการที่เรียกว่าเป็นผลิตภาพของแรงงาน จากสูตรนั้นทำให้แต่ละจังหวัดก็จะมีตัวเลขที่ต่างกัน” 

อย่างไรก็ตาม ศุภชัย แสดงความเห็นส่วนตัวว่า ถ้าจังหวัดอยู่ในบริเวณละแวกเดียวกัน ตัวเลขค่าแรงต่างกันเยอะมาก ก็จะเกิดการเคลื่อนย้ายแรงงาน อีกทั้งค่าครองชีพแต่ละจังหวัดแตกต่างกัน การเติบโตก็ต่างกัน การจะขึ้นในอัตราเดียวกันหมด ก็อาจจะสร้างความสูญเสียอะไรบางอย่างได้เหมือนกัน จังหวัดใดมีโครงสร้างเป็นภาคเกษตรเยอะ การขึ้นค่าจ้างก็อาจจะไม่เหมือนภาคอุตสาหกรรม

ทำไมค่าแรงขั้นต่ำของไทยถึงขึ้นยากนัก

กระบวนการการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำของไทยต้องผ่านคณะกรรมการค่าจ้าง ซึ่งเป็นองค์กรไตรภาคี โดยคณะกรรมการเหล่านี้มาจากการแต่งตั้งของคณะรัฐมนตรีตามพระราชบัญญัติคุ้มครอง แรงงาน พ.ศ. 2541 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2551 มีปลัดกระทรวงแรงงาน เป็นประธานกรรมการ มีผู้แทนฝ่ายรัฐบาล 4 คน ผู้แทนฝ่ายนายจ้าง และผู้แทนฝ่ายลูกจ้าง ฝ่ายละ 5 คน รวม 15 คน แน่นอนว่าทุกครั้งทีมีการปรับอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ หรือเพิ่มค่าแรง จะต้องเห็นชอบ 2 ใน 3 เสียง จึงเกิดการตั้งคำถามว่าในกระบวนการนี้มีความเสมอภาคหรือไม่

บุญยืนให้ความเห็นเรื่องนี้ว่า “องค์กรไตรภาคี สามฝ่ายต้องมีเสียงเท่าเทียมกัน แล้วความรู้ก็ต้องเท่าเทียมกันด้วย แต่องค์กรไตรภาคีในบ้านเราทุกวันนี้รัฐมนตรีแต่งตั้งตัวแทนมา เป็นการเลือกตั้งทางอ้อม สภาลูกจ้างส่งตัวแทนมาแล้วรัฐมนตรีเป็นคนเลือก แตกต่างจากในอดีตที่มีการเลือกตั้งมา พูดง่ายๆ ว่าปัจจุบันนี้มีการวิ่งเต้นกัน มีการล็อบบี้เพื่อที่จะให้รัฐมนตรีแต่งตั้งตัวเองเป็นคณะกรรมการค่าจ้าง ฉะนั้นคนเรานั้นวิ่งไปล็อบบี้ให้เขาแต่งตั้งตัวเอง การที่จะต่อสู้เพื่อลูกจ้างก็เป็นไปไม่ได้” 

“ฝั่งตัวแทนนายจ้างมากับสภาอุตสาหกรรม มาจากหอการค้า เขาเลือกกันมา 5 คน แล้วรัฐมนตรีก็เป็นคนแต่งตั้งเหมือนกัน และทีนี้ 5 คนที่เป็นเจ้าหน้าที่รัฐ กระทรวงแรงงานก็มาจากอธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานบ้าง มาจากปลัดกระทรวงแรงงานบ้าง มาจากกรมพัฒนาฝีมือการค้า คือให้ได้ 5 คนตัวแทนจากรัฐ สุดท้ายใครเป็นคนชี้ว่าขึ้นไม่ขึ้น”

เช่นเดียวกันกับ พรเทพ เบญญาอภิกุล อาจารย์คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ที่มองว่ากระบวนการของคณะกรรมการค่าจ้างแบบไตรภาคีนั้น ตัวแทนของแรงงานอาจจะไม่เชื่อมโยงกับกลุ่มแรงงาน เป็นการดำเนินงานในวงแคบๆ จึงไม่แน่ใจว่าอำนาจการต่อรองของแรงงานนั้นใช่สิ่งที่แรงงานต้องการจริงๆ หรือไม่ และกลุ่มตัวแทนมีประสบการณ์เชื่อมโยงในฐานะตัวแทนลูกจ้างมากน้อยแค่ไหน

โดยอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการค่าจ้างมีอำนาจกำหนดค่าจ้างขั้นต่ำรายวันและรายชั่วโมงได้ ครอบคลุมลูกจ้างรายวัน รายเดือนรายเหมา และการจะขึ้นค่าแรงขั้นต่ำได้นั้น ต้องมีเกณฑ์ในการพิจารณา 9 ประการ ได้แก่ ดัชนีค่าครองชีพ อัตราเงินเฟ้อ ราคาของสินค้า มาตรฐานการครองชีพ ต้นทุนการผลิต ความสามารถของธุรกิจ ผลิตภาพของแรงงาน ผลิตภัณฑ์มวลรวม และสภาพทางเศรษฐกิจและสังคม 

ค่าแรงไทยควรขึ้นทุกปีไหม แล้วปีนี้จะขึ้นหรือเปล่า 

การขึ้นหรือไม่ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำเป็นอำนาจการตัดสินใจของคณะกรรมการค่าจ้าง ซึ่งต้องศึกษา พิจารณาข้อมูล ข้อเท็จจริงประกอบ แต่หากคณะกรรมการค่าจ้างเห็นว่าไม่จำเป็นต้องปรับ ก็จะไม่มีการต้องปรับขึ้น ทั้งยังมีอำนาจในการชะลอ หรือลดค่าจ้างได้ รวมถึงอัตราค่าจ้างขั้นต่ำทุกระดับ ซึ่งบุญยืนมองว่า 

“ต้องขึ้นทุกปีครับ มันเป็นปัญหาเพราะว่าค่าจ้างไม่ขยับ หลายคนบอกว่าการขึ้นค่าแรงเดี๋ยวจะเจ๊งกันหมด ของจะขึ้นราคา แต่ถามว่าทุกวันนี้ ค่าแรงยังไม่ขึ้นเลย แต่ว่าของขึ้นราคาไปสองรอบแล้วนะ เพราะอะไร มันไม่มีเหตุไม่มีผลเลย คุณอธิบายแบบกำปั้นทุบดินกันมาก ทำไมเวลาของขึ้นราคาไม่พูดกันว่าค่าแรงก็ต้องขึ้นด้วยสิ ถ้าคุณจะใช้ตรรกะเดียวกันแบบนี้ มันถึงจะยุติธรรม”

ขณะที่ศุภชัย แสดงความเห็นส่วนตัวว่า “เราไม่ได้ขึ้นค่าแรงทุกปี แม้ว่าค่าครองชีพมันปรับขึ้น แต่ค่าครองชีพที่ปรับขึ้นตัวนั้นบางปีมันก็อาจจะไม่ได้ก้าวกระโดด บางปีมันก็ค่อยๆ ปรับขึ้น บังเอิญว่าปีนี้เราอาจจะเห็นว่าของหลายอย่างแพง อย่างไรก็ตามการปรับขึ้นเราต้องดูสภาพเศรษฐกิจด้วย ตอนนี้มีโควิด เราคิดว่าถ้าปรับขึ้น เราปรับขึ้นเยอะได้แค่ไหน ถ้าเยอะ สิ่งที่จะเกิดขึ้นก็คือสถานประกอบการที่ลังเลใจว่าจะจ้างแรงงานหรือเปล่า ก็อาจจะตัดสินใจในการที่จะปลดคนงานทิ้งเลย 

“เพราะฉะนั้นถ้าเราไปปรับขึ้น สิ่งที่มันจะเกิดขึ้นก็คือมันอาจจะเกิดผลกระทบต่อสถานประกอบการ อันนี้ก็จะเป็นตัวแปรตัวหนึ่งที่เราต้องดูด้วย และการปรับค่าแรงขั้นต่ำไม่ใช่แค่เรื่องค่าใช้จ่ายของลูกจ้างเท่าไหร่ นายจ้างต้องเสียเงินเพิ่มเท่าไหร่ แต่ว่าเราดูในแง่ของภาพรวมเศรษฐกิจของประเทศด้วย”

ขณะที่ พรเทพ ในฐานะนักวิชาการผู้เคยเขียนงานวิจัยศึกษานโยบายค่าแรง 300 บาทในยุคพรรคเพื่อไทยมองว่าการขึ้นค่าแรงอาจจะไม่ได้มีผลต่อการจ้างงานมากนัก 

“จากงานศึกษาผลกระทบของการขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำเป็น 300 บาทในปี 2013 พบว่าต้นทุนของผู้ประกอบการเพิ่มขึ้นราว 1% เท่านั้น และการขึ้นค่าแรงนี้เป็นส่วนหนึ่งในแรงจูงใจให้ผู้ประกอบการปรับตัวเพื่อพัฒนาผลิตภาพการผลิต มากกว่าจะแข่งขันเรื่องแรงงานราคาถูก ค่าแรงในไทยเหมือนถูกแช่แข็งไว้หลายปี สัดส่วนการเพิ่มขึ้นของค่าแรงขั้นต่ำในไทยโตน้อยมาก เมื่อเทียบกับอัตราเงินเฟ้อและอัตราการขยายตัวของระบบเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น” 

โดยปัจจุบันค่าแรงขั้นต่ำของไทยอยู่ที่ 313 บาท ในจังหวัดจังหวัดนราธิวาส ปัตตานี และยะลา ถือเป็นจังหวัดที่ค่าแรงขั้นต่ำที่ต่ำสุดจากทั้งประเทศ ในขณะที่ ในกรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสาคร นั้นมีค่าแรงขั้นต่ำอยู่ที่ 331 บาทต่อวัน และค่าแรงขั้นต่ำที่สูงที่สุดในประเทศคือ 336 บาทต่อวัน ในจังหวัดชลบุรี และภูเก็ต 

และไม่นานมานี้ คณะกรรมการสมานฉันท์แรงงานไทย และสมาพันธ์แรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์เสนอให้รัฐบาลปรับค่าแรงเป็น 492 บาททั่วประเทศ แต่ปัจจุบันยังไม่มีคำตอบที่แน่ชัดจากรัฐบาลว่าจะขึ้นหรือไม่ เมื่อไร และหากขึ้นขึ้นที่ตัวเลขเท่าไร  ซึ่งศุภชัยกล่าวถึงประเด็นนี้ในมุมมองส่วนตัวว่า 

“เราไม่ได้ขึ้นมาสักพักหนึ่งแล้ว คิดว่ามีแนวโน้มที่จะมีการปรับขึ้น แต่ปรับเท่าไรขอให้รอดูสักนิด เพราะว่าสถานการณ์รายวันมันเปลี่ยนเร็วมาก คิดว่าไม่นานอย่างที่คิด โดยนโยบายน่าจะเสร็จก่อนการเลือกตั้ง เพราะว่าหลายรัฐบาลก็ใช้นโยบายค่าจ้างขั้นต่ำเป็นนโยบายในการหาเสียงด้วย ผมคิดว่าก็คงจะมีอะไรที่ชัดเจนมากขึ้นก่อนการเลือกตั้ง”

หมายเหตุ มีการแก้ไขข้อมูลล่าสุด เมื่อ 1 พฤษภาคม 2565

ดูข้อมูลที่ https://rocketmedialab.co/database-minimum-wage

The post สำรวจค่าแรงขั้นต่ำทั่วโลกและไทย ทำไมถึงยังไม่ขึ้นค่าแรง appeared first on Rocket Media Lab.