#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Moon เดอะ มูล(ฝอย)

.

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อคนไทยผลิตขยะคนละ 1.15 กก./คน/วัน หรือ 420 กิโลกรัม/คน/ปี และจำนวนขยะเพิ่มมากขึ้นทุกปี

สถานการณ์ขยะมูลฝอยของประเทศไทยในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2563–2567) มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยในปี 2567 ปริมาณขยะรวมพุ่งสูงถึง 27.2 ล้านตัน หากเฉลี่ยต่อคน จะพบว่าคนไทยผลิตขยะ 1.15 กิโลกรัม/คน/วัน หรือ 420 กิโลกรัม/คน/ปี ซึ่งเพิ่มขึ้นจากปี 2566 ที่อัตราการเกิดขยะอยู่ที่ 1.12 กิโลกรัมต่อวัน 

แม้ภาครัฐจะพยายามผลักดันนโยบายลดขยะมาโดยตลอด แต่ในทางปฏิบัติ ปริมาณขยะกลับไม่ลดลง ข้อมูลจากรายงานสถานการณ์สถานที่กําจัดขยะมูลฝอยชุมชนของประเทศไทย ปี 2567 โดยกรมควบคุมมลพิษ ระบุว่ายังมีขยะที่กำจัดไม่ถูกต้องสูงถึง 17,173 ตันต่อวัน แม้สัดส่วนการนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์จะดูเหมือนเพิ่มขึ้นจาก 34% ในปี 2566 เป็น 39% ในปี 2567 แต่ตัวเลขนี้เป็นเพียงประสิทธิภาพในการจัดเก็บและขนส่ง (Collection Efficiency) เท่านั้น ไม่ได้สะท้อนถึงการกำจัดขยะให้หมดไปแบบ 100% ส่วนการลดขยะที่ต้นทางยังไม่บรรลุเป้าหมายเท่าที่ควร

การแก้ปัญหาในปี 2568 และปีต่อๆ ไป จึงต้องเน้นไปที่การบังคับใช้กฎหมายที่เข้มงวดกับผู้ผลิต (EPR) เพื่อลดบรรจุภัณฑ์ตั้งแต่ต้นทาง และปรับปรุงระบบกำจัดให้ได้มาตรฐานสุขาภิบาลทั่วประเทศ เพื่อลดวิกฤตขยะล้นเมืองจะยังคงเป็นปัญหาที่ทวีความรุนแรงขึ้นทุกปี และส่งผลกระทบระยะยาวต่อระบบนิเวศของประเทศไทย

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อ มีแค่ 3 จังหวัดเท่านั้นที่กำจัดขยะได้ 100%

แม้ภาพรวมในปี 2567 ประเทศไทยจะนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์ได้เพิ่มขึ้นเป็น 39% แต่ในความเป็นจริงมีเพียงกรุงเทพมหานคร ภูเก็ต และนนทบุรี เท่านั้นที่สามารถกำจัดขยะได้ครบ 100% ทว่าความสำเร็จนี้ยังมีความเสี่ยงแฝงอยู่ ตัวอย่างเช่น จากรายงานของกรมควบคุมมลพิษ พบว่า กทม. ผลิตขยะสูงถึง 12,847 ตันต่อวันในปี 2567 แต่ใช้วิธีจ้างเอกชนขนส่งไปฝังกลบในพื้นที่จังหวัดข้างเคียง ในพื้นที่อำเภอกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม และอำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งกระบวนการนี้ทำให้ กทม. สะอาดและไร้ขยะตกค้าง หรือภูเก็ตที่แม้จะกำจัดได้ครบถ้วน แต่ระบบเตาเผาเริ่มแบกรับปริมาณขยะจากนักท่องเที่ยวไม่ไหวจนเกิดขยะตกค้างสะสม ส่วนนนทบุรีก็ยังเผชิญความท้าทายเรื่องขยะติดเชื้อตกค้างจำนวนมาก สะท้อนว่าแม้แต่จังหวัดที่จัดการได้ดีที่สุดก็ยังติดกับดักการพึ่งพาระบบปลายทางและการผลักภาระออกนอกพื้นที่

ในทางกลับกัน พื้นที่ภูมิภาคส่วนใหญ่กำลังเผชิญวิกฤตการกำจัดที่ไม่ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล โดยเฉพาะ จันทบุรี ปราจีนบุรี และลพบุรี ที่มีสัดส่วนการกำจัดขยะไม่ถูกต้องสูงถึง 70-86% ของปริมาณขยะที่เกิดขึ้น ที่น่าตกใจกว่านั้นคือบางจังหวัดอย่างระนองและสุราษฎร์ธานี มีสถิติการกำจัดขยะที่ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาลเป็นศูนย์ หมายความว่าขยะที่เหลือจากการคัดแยกจะถูกนำไปเทกองหรือเผาในที่โล่งทั้งหมด ตอกย้ำถึงปัญหาการขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐานระดับท้องถิ่นที่รุนแรงและขัดแย้งกับสถิติการจัดการขยะในระดับประเทศ

จะแก้ป้ญหาอย่างไร เมื่อมีประเทศไทยมีบ่อฝังกลบเพียง 72 แห่ง และการกำจัดขยะกว่า 85.9% ในประเทศคือการเทกอง

ปัจจุบันประเทศไทยมีสถานที่กำจัดขยะและสถานีขนถ่ายรวมทั้งสิ้น 2,091 แห่ง หากไม่รวมสถานีขนถ่ายจะมีสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยทั้งหมด 2,057 แห่งทั่วประเทศ มีสถานที่ที่ดำเนินการได้ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาลเพียง 120 แห่ง หรือคิดเป็น 5.8% เท่านั้น ขณะที่สถานที่ส่วนใหญ่ถึง 1,768 แห่ง หรือกว่า 85.9% ในประเทศยังคงใช้วิธีเทกอง (Open Dumping) ซึ่งเป็นวิธีการที่ไม่ถูกต้องแต่ได้รับความนิยมเพราะต้นทุนต่ำ ส่งผลให้เกิดภูเขาขยะสะสมกระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาค และในจำนวนสถานที่เทกองเหล่านี้เป็นสถานที่ของภาครัฐที่มีจำนวนสูงถึง 1,580 แห่ง 

จากการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับสถานการณ์ไฟไหม้บ่อขยะที่ผ่านพบว่า ตั้งแต่ปี พ.ศ.2556-2558 ประเทศไทย มีเหตุการณ์ไฟไหม้บ่อขยะทั้งสิ้น 34 ครั้ง ซึ่งกระจายอยู่ในพื้นที่ทุกภาคของประเทศไทย และที่เห็นได้ชัดที่สุดคือ กรณีการเทกองของบ่อขยะแพรกษา จ.สมุทรปราการ ในเหตุการณ์ไฟไหม้ครั้งใหญ่ในปี 2557 ที่ส่งผลให้ควันพิษปกคลุมพื้นที่กว่า 20 กิโลเมตร พื้นที่นี้ยังคงเกิดเพลิงไหม้ซ้ำซากอย่างต่อเนื่อง และข้อมูลจนถึงปี 2567 ก็พบว่าเกิดเพลิงไหม้ที่บ่อขยะแพรกษาอย่างน้อย 3 ครั้ง (ได้แก่ ปี 2557, 2565, และล่าสุดในเดือนมีนาคม 2567) ทุกครั้งที่เกิดเหตุประชาชนในรัศมีใกล้เคียงต้องเผชิญกับก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์และฝุ่น PM2.5 ที่พุ่งสูงกว่าค่ามาตรฐาน หรือในส่วนของเกาะสมุย ที่เผชิญวิกฤตขยะตกค้างสะสมกว่า 150,000 ตัน จนกลายเป็นเชื้อเพลิงชั้นดีที่ทำให้เกิดไฟไหม้บ่อขยะบ่อยครั้ง หรือในพื้นที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ที่บ่อขยะกลายเป็นจุดเปราะบางเมื่อเกิดอุทกภัย

อย่างไรก็ตาม การแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนต้องเปลี่ยนผ่านจากการตามเก็บเพื่อมาเทกอง ไปสู่การสร้างระบบกำจัดแบบรวมศูนย์ที่ได้มาตรฐาน เช่น โรงไฟฟ้าขยะ (WTE) หรือการผลิตเชื้อเพลิงขยะ (RDF) แต่ต้องมาพร้อมกับระบบที่มีการควบคุมมลพิษเข้มงวดเพื่อลดการต่อต้านจากชุมชน ส่วนรัฐเองก็จำเป็นต้องเร่งกระจายงบประมาณเพื่อยกระดับบ่อเทกองของท้องถิ่นกว่า 1,580 แห่งให้ได้มาตรฐาน หากปล่อยให้การเทกองยังเป็นวิธีหลักต่อไป ประเทศไทยจะไม่สามารถหลุดพ้นจากวงจรภูเขาขยะล้นเมืองได้เลย

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อโรงไฟฟ้าขยะสร้างปัญหาสิ่งแวดล้อมและส่งผลกระทบต่อสุขภาพแก่คนในชุมชน

นโยบายการสร้างโรงไฟฟ้าขยะ (Waste-To-Energy: WTE) ที่ภาครัฐหวังใช้เป็นทางออกแก้วิกฤตขยะล้นประเทศ ก็กำลังเผชิญปัญหาจากเรื่องความโปร่งใสและสิทธิมนุษยชน สาเหตุมาจากการใช้ช่องว่างกฎหมายอย่างคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 เพื่อยกเว้นผังเมือง และการซอยย่อยขนาดโรงไฟฟ้าให้ไม่เกิน 10 เมกะวัตต์เพื่อเลี่ยงการทำ EIA (รายงานวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม) โดยใช้เพียงประมวลหลักการปฏิบัติ (CoP) ที่เข้มงวดน้อยกว่าแทน ส่งผลให้โรงไฟฟ้าขยะสามารถตั้งในพื้นที่สีเขียว เขตเกษตรกรรม หรือเขตชุมชนที่มีข้อกำหนดห้ามตั้งโรงไฟฟ้าและโรงงานขยะ  ความไม่โปร่งใสนี้นำไปสู่ความขัดแย้งรุนแรงกับชุมชนโดยรอบที่ต้องแบกรับความเสี่ยงจากสารไดออกซินและมลพิษทางอากาศ

ขณะเดียวกันโรงไฟฟ้าขยะของไทยประสบภาวะขยะไม่พอเผาและคุณภาพต่ำ เนื่องจากขยะกว่า 50% หรือบางปีอาจสูงถึง 64% ของขยะทั้งหมดที่เกิดขึ้นเป็นขยะอินทรีย์ที่มีความชื้นสูงและค่าความร้อนต่ำ ขณะที่ขยะค่าความร้อนสูงอย่างพลาสติกมักถูกคัดแยกออกไปก่อนถึงโรงงาน ทำให้ระบบเผาไหม้ไม่มีประสิทธิภาพและต้องพึ่งพาเชื้อเพลิงเสริม (เช่น ถ่านหิน) นอกจากนี้ นโยบายการรวมกลุ่มขยะ (Cluster) ยังล้มเหลวในทางปฏิบัติ เพราะปัญหาค่าขนส่งที่สูงและความขัดแย้งทางการเมืองท้องถิ่น ทำให้มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) กว่า 1,099 แห่งไม่เข้าร่วมกลุ่ม ส่งผลให้โครงสร้างพื้นฐานที่ลงทุนไปไม่สามารถจัดการขยะได้จริงตามเป้าหมาย

ปัจจุบันมีโรงไฟฟ้าขยะทั่วประเทศ 47 แห่ง แต่ในร่างงบประมาณปี 2569 ยังพบโครงการที่เกี่ยวข้องกับขยะมูลฝอยพุ่งสูงถึง 107 โครงการ โดยเป็น “โครงการค่าก่อสร้างระบบการจัดการขยะเพื่อผลิตเป็นเชื้อเพลิง (Refuse derived fuel : RDF) และปุ๋ยอินทรีย์” กระจายไปตามจังหวัดต่างๆ ถึง 35 โครงการ ซึ่งสะท้อนการอัดฉีดงบประมาณสำหรับสร้างโรงไฟฟ้าขยะในอนาคต แต่ทางออกที่ยั่งยืนต้องเริ่มจากการยกเลิกข้อยกเว้น EIA เพื่อคืนอำนาจการตรวจสอบให้ภาคประชาชน ควบคู่ไปกับการบังคับคัดแยกขยะเปียกจากต้นทาง เพื่อลดความชื้นและเพิ่มประสิทธิภาพในการเปลี่ยนขยะเป็นพลังงานก่อน

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. ยกเลิกคำสั่งหัวหน้า คสช. 4/2559

จากร่างพระราชบัญญัติยกเลิกประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ(คสช) และคำสั่งหัวหน้า คสช.บางฉบับที่หมดความจำเป็นและไม่เหมาะสมกับกาลปัจจุบัน พ.ศ…การนำมใาสู่การลงมติในวันที่ 23 ก.ค. 68 โดยผลสรุปจากการลงมติในครั้งนั้นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเกือบทั้งหมด เห็นชอบร่วมกัน “ให้การยกเลิกคําสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 มีผลทันทีเมื่อพ.ร.บ.ยกเลิกประกาศ คสช.-คำสั่ง หัวหน้า คสช.ฯ มีผลบังคับใช้”

.

ทั้งนี้ คำสั่งหัวหน้า คสช.ที่ 4/2559 นี้ ประกาศและบังคับใช้มาตั้งแต่วันที่ 20 มกราคม 2559 โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 44 ของรัฐธรรมนูญชั่วคราวฯ ปี 2557 โดยพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ในขณะนั้น และมีผลบังคับใช้กับทุกพื้นที่ทั่วประเทศมาจนถึงปัจจุบัน

.

ผลของคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ทำให้หน่วยงานรัฐสามารถอนุญาตให้ตั้งโรงไฟฟ้าและโรงงานคัดแยกฝังกลบหรือรีไซเคิลขยะบางประเภทได้ โดยได้รับยกเว้นไม่ต้องพิจารณาข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินตามกฎหมายผังเมือง ส่งผลให้นับตั้งแต่ปี 2559 มีโรงไฟฟ้าและโรงงานขยะเกิดขึ้นใหม่ในหลายพื้นที่ แม้ว่าเดิมพื้นที่นั้นอาจถูกกำหนดไว้ตามผังเมืองรวมให้เป็นพื้นที่สีเขียว เขตเกษตรกรรม หรือเขตชุมชนที่มีข้อกำหนดห้ามตั้งโรงไฟฟ้าและโรงงานขยะ 

2. การวาง Roadmap จัดการขยะระดับชาติ

รัฐบาลเริ่มต้นด้วยการผลักดัน Roadmap การจัดการขยะมูลฝอยและของเสียอันตราย ซึ่งผ่านความเห็นชอบจาก คสช. เมื่อปี 2557 เน้นการจัดการขยะตกค้างสะสมและการสร้างรูปแบบการจัดการขยะที่ยั่งยืน ต่อมาได้ขยายผลสู่ Roadmap การจัดการขยะพลาสติก ปี 2561-2573 เพื่อเป็นกรอบการทำงานในการเลิกใช้พลาสติกบางประเภทและนำพลาสติกเป้าหมายกลับมาใช้ประโยชน์ 100% ภายในปี 2570

การวาง Roadmap นี้ถือเป็นการเซตแนวทางปฏิบัติให้หน่วยงานทั่วประเทศเดินไปในทิศทางเดียวกัน โดยเน้นทั้งการลดการใช้พลาสติกต้นทาง เช่น เลิกใช้พลาสติกหุ้มฝาขวด และการเพิ่มประสิทธิภาพการกำจัดปลายทางผ่านความร่วมมือของหลายกระทรวง

3. นโยบายโรงไฟฟ้าขยะชุมชน (1 อปท. 1 โรงไฟฟ้า)

ในยุค คสช. มีการชูนโยบายจัดการขยะมูลฝอยเป็นวาระแห่งชาติ โดยตั้งเป้าให้โรงไฟฟ้าขยะ (Waste-To-Energy: WTE) เป็นทางออกหลัก และพยายามผลักดันให้เกิดโครงการโรงไฟฟ้าขยะในระดับท้องถิ่น โดยใช้แนวคิดการรวมกลุ่มพื้นที่จัดการขยะ (Cluster) เพื่อให้มีปริมาณขยะเพียงพอสำหรับเผาผลิตไฟฟ้า

นอกจากนี้ ยังมีการใช้เครื่องมือพิเศษอย่าง คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 เพื่อยกเว้นผังเมืองรวมสำหรับการประกอบกิจการขยะและโรงไฟฟ้า เพื่อเร่งรัดให้การก่อสร้างโรงไฟฟ้าขยะเกิดขึ้นได้รวดเร็วในหลายพื้นที่ แม้จะถูกทักท้วงเรื่องผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจากภาคประชาชนอย่างรุนแรงก็ตาม

4. จูงใจด้วยอัตรารับซื้อไฟฟ้า (FiT)

เพื่อดึงดูดการลงทุนจากภาคเอกชน รัฐบาลได้นำระบบโรงไฟฟ้าขยะเข้าสู่แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) และกำหนดอัตรารับซื้อไฟฟ้าในรูปแบบ Feed-in Tariff (FiT) ซึ่งเป็นราคารับซื้อคงที่ตลอดอายุสัญญา (ประมาณ 20 ปี) โดยในปี 2567 มีอัตรารับซื้อจูงใจอยู่ที่ 3.66 – 5.78 บาทต่อหน่วย

มาตรการนี้เปลี่ยนสถานะของขยะจากภาระให้กลายเป็นเชื้อเพลิงมูลค่าสูง ส่งผลให้เอกชนสนใจเข้ามาประมูลโครงการกำจัดขยะร่วมกับ อปท. มากขึ้น แต่ขณะเดียวกันก็สร้างความขัดแย้งในพื้นที่เนื่องจากโรงไฟฟ้าขยะบางแห่งเน้นความคุ้มทุนจากการผลิตไฟฟ้าจนละเลยมาตรฐานการควบคุมมลพิษ

5. ลงทุนสร้างเตาเผาขยะขนาดใหญ่ (กทม. และหัวเมืองท่องเที่ยว)

ผลักดันเตาเผาขยะเทคโนโลยีสูงในจังหวัดที่มีขยะมหาศาล เช่น กรุงเทพมหานคร ที่มีโครงการเตาเผาขนาด 1,000 ตัน/วัน ทั้งที่อ่อนนุชและหนองแขม มูลค่าโครงการละกว่า 7,330 ล้านบาท เพื่อลดการพึ่งพาการฝังกลบในจังหวัดเพื่อนบ้าน ในขณะที่ ภูเก็ต ก็กำลังเร่งสร้างเตาเผาขยะชุดที่ 2 และเตาเผาขยะชุดที่ 3 เพื่อรองรับขยะจากนักท่องเที่ยวที่พุ่งสูงเกินขีดความสามารถเดิม และอีกกว่า 87 โครงการที่ปรากฎในร่างงบประมาณ 2569 แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นโครงการเหล่านี้ยังติดปัญหากระบวนการจัดซื้อจัดจ้างที่ล่าช้า และความกังวลของชุมชนรอบข้างเกี่ยวกับฝุ่นละอองและสารพิษจากการเผา

6. นโยบายงดพลาสติกใช้ครั้งเดียว (Single-use Plastic) 

รัฐออกนโนบายละ ละ เลิกใช้พลาสติก 7 ประเภทหลัก แบ่งเป็นระยะแรกในปี 2562 (พลาสติกหุ้มฝาขวด, ไมโครบีด) และระยะที่สองในปี 2565 (ถุงหูหิ้วแบบบาง, กล่องโฟม, แก้วและหลอดพลาสติก) ภายใต้โรดแมปจัดการขยะพลาสติก และยังเชิญชวนร้านค้า ห้างสรรพสินค้า สมาคมการค้า และผู้ผลิตพลาสติกเข้าร่วมแคมเปญลดการใช้ถุงพลาสติกประเภทใช้ครั้งเดียวทิ้ง โดยเป้าหมายสูงสุดคือการนำขยะพลาสติกกลับมาใช้ประโยชน์ให้ได้ 100% ภายในปี 2570 ซึ่งหากสำเร็จตามแผนจะช่วยประหยัดพื้นที่ฝังกลบได้กว่า 2,500 ไร่ ลดงบประมาณการจัดการขยะได้ปีละ 3,900 ล้านบาท และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ถึง 1.2 ล้านตัน CO2 ต่อปี

นโยบายนี้สามารถลดปริมาณขยะถุงพลาสติกได้มากกว่า 2 พันล้านใบในช่วงปี 2561-2562 อย่างไรก็ตาม ในช่วงการระบาดของโควิด-19 ปริมาณขยะพลาสติกจากการสั่งอาหารแบบ Delivery กลับพุ่งสูงขึ้นกว่า 60% ทำให้รัฐต้องกลับมาทบทวนมาตรการบังคับใช้กฎหมายที่เข้มข้นกว่าเพียงแค่การเชิญชวนอาสาสมัคร

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. ทบทวนนโยบายพลังงานหมุนเวียนที่มุ่งเน้นการสร้างและเพิ่มโรงไฟฟ้าขยะ
2. การกำหนดหลักเกณฑ์เรื่องพื้นที่ตั้งใหม่ที่จะไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม
3. โรงไฟฟ้าขยะต้องทำ EIA ทุกขนาด
4. มีการประเมินยุทธศาสตร์การบริหารจัดการขยะในภาพรวม และกำหนดการมีโรงไฟฟ้าขยะเท่าที่จำเป็น
5. ต้องมีการออกกฎหมายการเปิดเผยการปล่อยและเคลื่อนย้ายมลพิษ (PRTR) รวมถึงค่ามาตรฐานสารมลพิษจากโรงไฟฟ้าขยะให้ครอบคลุม
6. การกำหนดการใช้เทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพและหลักประกันในการตรวจสอบควบคุมของหน่วยงานรัฐและมีส่วนร่วมจากชุมชน

ดูข้อมูลที่นี่: #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาขยะมูลฝอย [ข้อมูลดิบ] – Rocket Media Lab

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาขยะมูลฝอย appeared first on Rocket Media Lab.

จากกรณีน้ำท่วมเมืองหาดใหญ่ และอีกหลายอำเภอใน จ. สงขลา ที่สร้างความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินอย่างมาก แม้ว่าปริมาณน้ำกำลังลดลงอย่างต่อเนื่อง แต่กลับต้องเผชิญปัญหาการจัดการขยะที่เกิดจากน้ำท่วม ทั้งขยะที่เกิดจากทรัพย์สินที่ถูกน้ำท่วม และขยะที่เกิดจากน้ำพัดพามาสะสม โดยคาดว่ามีไม่ต่ำกว่า 1 แสนตัน เฉพาะในหาดใหญ่คาดว่ามีประมาณ 80,000 ตัน  

Rocket Media Lab ชวนสำรวจข้อมูลปริมาณขยะ การจัดเก็บขยะของ จ. สงขลา ว่าเป็นอย่างไร และจะสามารถรองรับและจัดการกับปริมาณขยะที่เกิดจากน้ำท่วมในครั้งนี้ได้หรือไม่

รายงานสถานการณ์สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2567 โดยกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พบว่า ในปี 2567 นั้น จ.สงขลา มีขยะมูลฝอยที่เกิดขึ้นประมาณ 1,596 ตัน/วัน โดยแบ่งเป็น ขยะมูลฝอยที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ 604 ตัน/วัน  ขยะมูลฝอยที่กำจัดถูกต้อง 642 ตัน/วัน และขยะมูลฝอยที่กำจัดไม่ถูกต้อง 350 ตัน/วัน ซึ่งแสดงว่าโดยปกติแล้ว จ.สงขลา เองก็มีปัญหาในการจัดการขยะ โดยมีขยะที่ไม่สามารถกำจัดอย่างถูกต้องได้ถึง 21.9% ของปริมาณขยะในแต่ละวันเลยทีเดียว

สงขลามีที่ทิ้งขยะที่ไหนบ้าง รองรับได้เท่าไหร่ 

จ.สงขลา มีสถานที่กำจัดขยะอยู่ 21 แห่งด้วยกัน แบ่งเป็น สถานที่กำจัดขยะอย่างถูกต้องด้วยการฝังกลบ (Engineered Landfill) 4 แห่ง และ สถานที่กำจัดขยะอย่างไม่ถูกต้องด้วยการเทกอง 17 แห่ง  และเคยมีที่สถานที่กำจัดขยะที่ปิดไปแล้ว 19 แห่ง และสถานีขนถ่าย (ทน. กำแพงเพชร) อีก 1 แห่ง 

โดยสถานที่กำจัดขยะอย่างถูกต้องด้วยการฝังกลบ (Engineered Landfill) 4 แห่ง นั้น คือ 

1. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลนครสงขลา ตั้งอยู่ที่ เกาะแต้ว อ.เมืองสงขลา ดำเนินการโดยเทศบาลนครสงขลา มีขนาด 200 ไร่ มีปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 215 ตัน/วัน
2. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย บริษัท เซาท์เทิร์น วี เพียวริตี้ จำกัด ตั้งอยู่ที่ ต.คลองหอยโข่ง อ.หาดใหญ่  ดำเนินการโดยเทศบาลนครหาดใหญ่ รับขยะจาก อปท.กว่า 20 แห่ง มีขนาด 135 ไร่ สามารถกำจัดขยะมูลฝอยโดยเฉลี่ยประมาณวันละ 100 ตัน จากปริมาณขยะต่อวันประมาณ 50 ตัน และจะเพิ่มขีดความสามารถในการกำจัดขยะมูลฝอยวันละ 400 ตันต่อวัน
3. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองบ้านพรุ ตั้งอยู่ที่ ต.บ้านพรุ อ.หาดใหญ่ ดำเนินการโดย เทศบาลเมืองบ้านพรุ มีขนาด 107 ไร่ มีปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 180 ตัน/วัน
4. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองสะเดา ตั้งอยู่ที่ ต.สะเดา อ.สะเดา ดำเนินการโดย เทศบาลเมืองสะเดา มีขนาด 96 ไร่ มีปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 68 ตัน/วัน

นอกจากนี้สงขลายังมี สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ที่ตำบลควนลัง ซึ่งดำเนินการโดย บริษัท จีเดค จำกัด มีความสามารถกำจัดขยะได้ 200 ตัน/วัน แต่ปัจจุบันถูกสั่งปิดไปแล้ว หลังจากที่ในปี 2566 ถูกคณะกรรมการกิจการพลังงาน เขต 12 สงขลาสั่งพักใบอนุญาต 180 วัน

สถานที่กำจัดขยะในสงขลาจะสามารถรองรับขยะที่เกิดจากน้ำท่วมได้เพียงพอไหม?

จากปัญหาขยะจากน้ำท่วมล้นเมืองหาดใหญ่ในขณะนี้ มีรายงานว่าสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยใน จ.สงขลาที่เปิดดำเนินการอยู่ 4 แห่ง ยังมีความสามารถรองรับขยะได้รวมกว่า 25,000 ตัน โดยจะมีการจัดเตรียมพื้นที่ขนาด 5–10 ไร่ สำหรับเป็นจุดพักกองขยะเพื่อดำเนินการคัดแยกก่อนนำไปกำจัดอย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ

อย่างไรก็ตาม จ.สงขลา เอง ก็มีปัญหาการจัดการขยะ และปัญหาขยะล้นเมืองอยู่แต่เดิมแล้ว โดยเฉพาะเทศบาลนครหาดใหญ่ จ.สงขลา ที่มีประมาณวันละ 230 ตัน  ซึ่งก่อนหน้าจะนำขยะไปทิ้งที่ควนลังแต่ถูกปิดกั้นโดยอ้างว่าขยะส่งกลิ่นเหม็น มีน้ำเน่าเสีย ส่งผลกระทบต่อชาวบ้านโดยรอบบ่อขยะ ทำให้เทศบาลนครหาดใหญ่ ต้องหาที่กำจัดขยะใหม่ โดยนำไปทิ้งที่โรงคัดแยกขยะคลองหอยโข่งตั้งแต่ 11 เมษายน 2567  เป็นต้นมา  

แต่ถึงอย่างนั้นสถานที่กำจัดขยะมูลฝอย บริษัท เซาท์เทิร์น วี เพียวริตี้ จำกัด ตั้งอยู่ที่ ต.คลองหอยโข่ง ซึ่งนอกจากจะเป็นที่ทิ้งขยะของเทศบาลนครหาดใหญ่แล้วยังเป็นที่ทิ้งขยะของ อปท. อีกกว่า 20 แห่ง ก็มีปัญหาขยะตกค้างเป็นจำนวนมาก กว่า 70,000 ตัน 

ส่วนสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองบ้านพรุ ซึ่งบ่อฝังกลบแรกเต็มไปแล้ว ก็เริ่มมีปัญหาขยะล้นบ่อ โดยขยะเก่าในหลุมฝังกลบ ตั้งแต่ปี 2540 มีมากกว่า 500,000 ตัน ส่วนสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองสะเดา ก็เช่นเดียวกัน ปัจจุบันมีขยะกว่า 80 ตัน/วัน และมีขยะสะสมกว่า 500,000 ตัน ทำให้ประสบปัญหาขยะล้นหลุมฝังกลบ ซึ่งทั้งสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลนครสงขลา สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองบ้านพรุ และสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยเทศบาลเมืองสะเดา ต่างก็กำลังก่อสร้างโรงไฟฟ้าขยะเพื่อแก้ไขปัญหาขยะล้นบ่ออยู่ในขณะนี้ 

เช่น  ที่เกาะแต้ว ก็ให้บริษัททีพีไอ โพลีน เพาเวอร์ จำกัด (มหาชน) เป็นเอกชนลงทุนก่อสร้างโรงไฟฟ้าในพื้นที่ตำบลเกาะแต้ว  อำเภอเมืองสงขลา จ.สงขลา และก่อสร้างสถานีขนถ่ายขยะมูลฝอยในพื้นที่ตำบลสนามชัย อำเภอสทิงพระและพื้นที่ตำบลบ้านนา อำเภอจะนะ เพื่อขนส่งขยะมูลฝอยเข้าสู่โรงไฟฟ้า โดยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้าร่วมกำจัดขยะกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลาทั้งสิ้น จำนวน 95 อปท.ปริมาณขยะรวม 644 ตัน/วัน

นอกจากนี้ในส่วนสถานที่กำจัดขยะอย่างไม่ถูกต้องด้วยการเทกอง 17 แห่ง ซึ่งส่วนมากกระจายตัวอยู่นอกเขตในเมือง ทั้งในเทศบาลตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบลอื่นๆ ก็พบว่าเกิดปัญหาขยะล้นเกินและสร้างปัญหาสิ่งแวดล้อมแก่พื้นที่โดยรอบเช่นเดียวกัน 

ไม่เพียงแค่นั้น ในปี 2566 กรมควบคุมมลพิษยังเคยได้จัดทำ “การเตรียมความพร้อมเพื่อรับมือกับปัญหาการจัดการขยะมูลฝอยในพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดเหตุอุทกภัย”  โดยนอกจากแนวทางในการจัดการขยะจากน้ำท่วมแล้ว ยังมีรายชื่อสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่เสี่ยงได้รับผลกระทบจากปัญหาอุทกภัย ปี พ.ศ. 2566 อีกด้วย โดยในส่วนของ จ.สงขลานั้น มี 5 แห่งด้วยกันคือ 

1. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทต.เทพา แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 10 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 25 ตัน/วัน
2. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย อบต.เทพา แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 7 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 3 ตัน/วัน
3. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย อบต.สะกอม แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 70 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 1 ตัน/วัน
4. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทน.สงขลา แบบฝังกลบ (Engineered Landfill) ขนาดพื้นที่ 200 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 215 ตัน/วัน 
5. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทต.กระแสสินธุ์ แบบเผาในเตาไม่มีระบบบำบัดอากาศ ขนาดพื้นที่ 17 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 1 ตัน/วัน
6. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย ทต.บ่อตรุ แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 39 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 8 ตัน/วัน
7. สถานที่กำจัดขยะมูลฝอย อบต.เปียน แบบเทกอง ขนาดพื้นที่ 3 ไร่ ปริมาณขยะเข้าสถานที่กำจัด 4 ตัน/วัน

.

ดังนั้นแม้จะมีการกล่าวว่า บ่อฝังกลบ 4 แห่ง ยังมีความสามารถรองรับขยะได้รวมกว่า 25,000 ตัน แต่ก็น่าเป็นห่วงว่า ในสถานการณ์ที่ จ.สงขลา เองก็มีปัญหามีขยะที่ไม่สามารถกำจัดอย่างถูกต้องได้ถึง 21.9% ของปริมาณขยะในแต่ละวันเลยทีเดียว และบ่อขยะในแบบฝังกลบที่คาดว่าจะเป็นที่ทิ้งขยะที่เกิดจากปัญหาน้ำท่วมในครั้งนี้ ก็มีปัญหาขยะล้นบ่อ โดยเฉพาะสถานที่กำจัดขยะมูลฝอย บริษัท เซาท์เทิร์น วี เพียวริตี้ จำกัด ตั้งอยู่ที่ ต.คลองหอยโข่ง อ.หาดใหญ่  ซึ่งมีพื้นที่ถึง 135 ไร่ ก็เกิดปัญหาขยะตกค้าง 

ปัญหาการจัดการขยะจึงอาจจะมาซ้ำเติมและสร้างผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมและผู้คน ชุมชน ที่อยู่รอบๆ บ่อขยะในแต่ละพื้นที่ได้ในอนาคต 

อ้างอิง: 

รายงานสถานการณ์สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2567 โดยกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม

The post ขยะจากน้ำท่วมใน จ.สงขลา ต้องเอาไปทิ้งที่ไหน แล้วจะมีที่ทิ้งพอไหม appeared first on Rocket Media Lab.

เนื่องในวันสิ่งแวดล้อมโลก ซึ่งตรงกับวันที่ 5 มิถุนายนของทุกปี Rocket Media Lab ชวนสำรวจ 4 ประเด็นสิ่งแวดล้อมไทย ได้แก่ ป่าไม้ คุณภาพอากาศ คุณภาพน้ำ และขยะ เพื่อดูว่าสถานการณ์ในประเด็นเหล่านี้ ดีขึ้นหรือแย่ลงอย่างไร 

เกิดอะไรขึ้นกับป่าไม้ไทย ทำไมลดลงทุกปี 

ข้อมูลสถานการณ์ป่าไม้ ปี 2566 – 2567 จากกรมป่าไม้ พบว่า พื้นที่ป่าไม้ของไทยลดทุกปี โดยในปี 2566 ผืนป่าของไทยลดลงมากที่สุดในรอบ 10 ปี โดยมีการสูญเสียพื้นที่ป่าไม้ถึง 317,819.20 ไร่ จากปี 2565 ทำให้เหลือพื้นที่ป่าในปี 2566 เหลือจำนวน 101,818,156 ไร่ คิดเป็น 31.47% ของพื้นที่ประเทศไทย

ในขณะที่ในปี 2567 ประเทศไทยมีพื้นที่ป่าไม้ 101,785,271.58 ไร่ หรือคิดเป็น 31.46% ของพื้นที่ประเทศ ลดลงจากปี 2566 จำนวน 32,884.17 ไร่ หรือคิดเป็น 10.35% และคิดเป็น 0.03% ของพื้นที่ป่าทั้งประเทศ 

หากพิจารณาเป็นรายภาค จะพบว่า ภาคที่มีพื้นที่ป่าเพิ่มขึ้นมากที่สุด คือภาคกลาง จำนวน 11,032.01 ไร่ รองลงมาคือ ภาคตะวันออก จำนวน 4,373.59 ไร่ สำหรับภาคที่มีจำนวนป่าลดลงมากที่สุดคือ ภาคเหนือ จำนวน 29,883.91 ไร่ ตามด้วยภาคตะวันตก 12,448.71 ไร่ ภาคใต้ 5,224.55 ไร่ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 732.61 ไร่

สาเหตุการลดลงของพื้นที่ป่าไม้เกิดจากการเปลี่ยนพื้นที่ป่าไม้ไปเป็นพื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่ชุมชนและสิ่งปลูกสร้างอื่นๆ รวมไปถึงการเกิดปัญหาไฟป่า

แม้ตัวเลขการลดลงของพื้นที่ป่าไม้ในปี 2567 จะมีแนวโน้มดีขึ้น แต่ตัวเลขรวมยังคงบอกเราว่า จำนวนป่าไม้ยังคงลดลง และเมื่อพิจารณาจากสถานการณ์ในปีนี้ก็พบว่าประเทศไทยประสบกับปัญหาไฟป่าที่เกิดขึ้นในหลายพื้นที่ ซึ่งอาจจะทำให้สถานการณ์ป่าไม้ในปี 2568 แย่ลงไปอีก

อ้างอิง 

โครงการจัดทำข้อมูลสภาพพื้นที่ป่าไม้ ปี พ.ศ. 2567 จัดทำโดยสำนักจัดการที่ดินป่าไม้ กรมป่าไม้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จัดทำเมื่อ เดือนมีนาคม 2568 

สถิติสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย พ.ศ. 2567 จัดทำโดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ 

คุณภาพอากาศดีขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าดีแล้ว

หากจะพิจารณาเรื่องคุณภาพอากาศ ผ่านประเด็นฝุ่นพิษ PM2.5 ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ในประเทศไทยติดต่อกันทุกปี โดยข้อมูลจาก Rocket Media Lab ซึ่งอ้างอิงจากข้อมูลสถิติเว็บไซต์ The World Air Quality Index Project พบว่าในปี 2567 ที่ผ่านมา กรุงเทพฯ มีวันที่อากาศดี คืออยู่ในเกณฑ์สีเขียว 43 วัน คิดเป็น 11.81% เพิ่มสูงขึ้นกว่าปี 2566 ที่มีวันที่อากาศดีเพียง 31 วัน

ในขณะที่ข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษ พบว่าในปี 2567 กรุงเทพมหานครและปริมณฑล มีค่าเฉลี่ย PM2.5 อยู่ที่ 33 มคก./ลบ.ม. เท่ากับปีก่อนหน้า และมีวันที่ค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐาน 97 วัน  ซึ่งเพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้าที่มีเพียง 52 วัน ในขณะที่ภาคเหนือจำนวนวันที่ค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐาน 129 วัน จาก 112 ในปีก่อนหน้า ในขณะที่ค่าเฉลี่ย PM2.5 ดีขึ้น อยู่ที่ 46 มคก./ลบ.ม. ลดลงจากปีก่อนหน้าซึ่งอยู่ที่ 62 มคก./ลบ.ม.

ภาคกลางมีค่าเฉลี่ย PM2.5 อยู่ที่ 34  มคก./ลบ.ม. เท่ากับปีก่อนหน้า และมีวันที่ค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐาน 101 วัน  ซึ่งเพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้าที่มีเพียง 73 วัน และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีค่าเฉลี่ย PM2.5 อยู่ที่ 37 มคก./ลบ.ม. ลดลงจากปีก่อนหน้าซึ่งอยู่ที่ 41 มคก./ลบ.ม.  และมีวันที่ค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐาน 113 วัน  ซึ่งเพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้าที่มีเพียง 95 วัน 

จะเห็นได้ว่าแม้ในหลายพื้นที่ค่าเฉลี่ยฝุ่น PM2.5 จะลดลง แต่ก็ยังสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานขององค์การอนามัยโลกที่กำหนดไว้ไม่เกิน 10 มคก./ลบ.ม. ซึ่งทุกภาคของประเทศไทยเกินเกณฑ์มาตรฐานขององค์การอนามัยโลกทั้งสิ้น

แหล่งน้ำในประเทศเสื่อมโทรมลง แม้จะมีแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี 

จากข้อมูลค่าดัชนีคุณภาพแหล่งน้ำผิวดิน (Water Quality Index: WQI) ของกรมควบคุมมลพิษ โดยเทียบปี 2566 -2567 พบว่าในปี 2566 มีแหล่งน้ำผิวดินคุณภาพดีมากเพียง 1% (1 แห่ง) คุณภาพดี 41% (29 แห่ง) คุณภาพพอใช้ 39% (27 แห่ง) และเสื่อมโทรม 19% (13 แห่ง) ในขณะที่ปี 2567 มีแหล่งน้ำผิวดินคุณภาพดี 43% (30 แห่ง) คุณภาพพอใช้ 36% (25 แห่ง) และเสื่อมโทรม 21% (15 แห่ง) ไม่มีแหล่งน้ำผิวดินคุณภาพดีมาก

จากข้อมูลพบว่าในปี 2567 ไม่มีแหล่งน้ำผิวดินคุณภาพดีมากเลย เพราะแม่น้ำตาปีตอนบนที่เป็นแหล่งน้ำผิวดินคุณภาพดีมาก มีคุณภาพน้ำลดลง ทำให้ในปี 2567 แม่น้ำตาปีตอนบนจึงอยู่ในเกณฑ์คุณภาพดี อีกทั้งจำนวนแหล่งน้ำคุณภาพเสื่อมโทรมเพิ่มขึ้น จากปี 2566 อยู่ที่ 19% (13 แห่ง) ในปี 2567 เพิ่มขึ้นเป็น 21% (15 แห่ง)

นอกจากนี้หากพิจารณาในส่วนของคุณภาพน้ำทะเลยังเสื่อมโทรมลงเหมือนกันอีกด้วย โดยจากข้อมูลค่าดัชนีคุณภาพน้ำทะเล (Marine Water Quality Index: MWQI) ของกรมควบคุมมลพิษ โดยเทียบปี 2566 -2567 พบว่าในปี 2566 มีแหล่งน้ำทะเลคุณภาพดี 55% คุณภาพพอใช้ 39% คุณภาพเสื่อมโทรม 5% และคุณภาพเสื่อมโทรมมาก 1% ในขณะที่ ในปี 2567 มีแหล่งน้ำทะเลคุณภาพดี 49% คุณภาพพอใช้ 43% คุณภาพเสื่อมโทรม 6% และคุณภาพเสื่อมโทรมมาก 2% 

จากข้อมูลพบว่าในปี 2567 แหล่งน้ำทะเลชายฝั่งคุณภาพดี ลดลงถึง 6% มีแหล่งน้ำทะเลชายฝั่งเสื่อมโทรม เพิ่มขึ้น 1% และมีแหล่งน้ำทะเลชายฝั่งเสื่อมโทรมมาก เพิ่มขึ้น 1%

เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2568 คณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (กนช.) มีมติเห็นชอบในการปรับปรุงแผนปฏิบัติการฯ ภายใต้แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี งบประมาณ 439,440.77 ล้านบาท โดยในแผนมีเรื่องการจัดการคุณภาพน้ำและอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำส่วนหนึ่งของแผนแม่บทด้วย

อ้างอิง

สถิติสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย 2567

รายงานการดำเนินงานกองจัดการคุณภาพน้ำ พ.ศ. 2566 

คพ. จัด 10 ลำดับแหล่งน้ำสะอาด ปี 2567

ปี 2567 ชายฝั่งอันดามัน คุณภาพน้ำทะเลอยู่ในเกณฑ์ดี มากที่สุด 

รัฐบาลจัดหนักดัน “แผนบริหารน้ำ” 5 หมื่นรายการ ทะลุ 4.3 แสนล้าน

แม้การนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์จะเพิ่มขึ้น แต่ขยะแบบ Food Waste ก็เพิ่มขึ้นเหมือนกัน

อีกหนึ่งปัญหาสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยก็คือ  ‘ขยะ’ โดยในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ตั้งแต่ พ.ศ. 2563–2567 ประเทศไทยมีแนวโน้มปริมาณขยะมูลฝอยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วง 3 ปีมานี้ ดังจะเห็นได้จากข้อมูล

• ปี 2563: 25.37 ล้านตัน
• ปี 2564: 24.98 ล้านตัน (ลดลง 0.39 ล้านตัน)
• ปี 2565: 25.70 ล้านตัน (เพิ่มขึ้น 0.72 ล้านตัน)
• ปี 2566: 26.95 ล้านตัน (เพิ่มขึ้น 1.25 ล้านตัน)
• ปี 2567: 27.20 ล้านตัน (เพิ่มขึ้น 0.25 ล้านตัน)

จากข้อมูลจะพบว่า แม้ในปี 2564 ขยะมูลฝอยจะลดลงเล็กน้อย แต่ในปีถัดมาขยะมูลฝอยกลับเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ โดยในปี 2567 มีขยะมูลปฝอย 27.20 ล้านตัน เพิ่มขึ้น 0.25 ล้านตันจากปี 2566 อย่างไรก็ตาม กลับพบว่ามีการนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์เพิ่มขึ้นจาก 9.31 ล้านตัน ในปี 2566 เป็น 10.51 ล้านตัน ในปี 2567 หรือคิดเป็น 38.64% ของขยะทั้งหมด  

ทั้งนี้ นอกจากปริมาณขยะโดยรวมที่ยังคงเพิ่มขึ้นทุกปีแล้ว ปัญหาใหม่ที่กำลังเผชิญในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาคือสัดส่วนของขยะอาหาร (Food Waste) จากรายงานขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (Food and Agriculture Organization of  the United Nations: FAO) ระบุว่าขยะอาหารเป็นองค์ประกอบที่ใหญ่ที่สุดทั่วโลก อาหารประมาณหนึ่งในสามที่ผลิตเพื่อการบริโภคของมนุษย์ หรือ 1,300 ล้านตัน สูญหายหรือสูญเสียไปในแต่ละปี และในอนาคตก็อาจจะเพิ่มขึ้นได้อีก 

จากปัญหาที่เกิดขึ้นจะเห็นได้ว่าในไทยก็หนีไม่พ้นเช่นกัน โดยข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษระบุว่า ขยะมูลฝอยชุมชนในปี 2564 นั้นมีถึง 38.76% เป็นขยะอาหาร โดยแหล่งกำเนิดขยะอาหารสูงสุดคือตลาดสด 77.26% ตามมาด้วยห้างสรรพสินค้าและร้านสะดวกซื้อ 54.94%

นอกจากนี้ยังระบุอีกว่า เนื่องจากปัจจุบันคนมีพฤติกรรมการบริโภคที่เปลี่ยนไป มีธุรกิจจัดส่งอาหาร (Food Delivery) เพิ่มมากขึ้น มีการแข่งขันของร้านอาหารมากขึ้นทำให้เกิดขยะอาหารเพิ่มขึ้นจากการสั่งซื้อเกินความจำเป็นหรือการเตรียมอาหารเกินความต้องการ โดยข้อมูลของกรมควบคุมมลพิษระบุว่า ปริมาณขยะอาหารที่เกิดขึ้นในปี 2564 หากคิดเป็นต่อคนแล้ว จะอยู่ที่ 146 กิโลกรัมต่อคนต่อปี 

โดยกรมควบคุมมลพิษมีการจัดทำแผนที่นำทางการจัดการขยะอาหาร (พ.ศ. 2566 – 2573) และแผนปฏิบัติด้านการจัดการขยะอาหาร ระยะที่ 1 (พ.ศ. 2566 – 2570) เพื่อแก้ไขการจัดการอาหารขยะในระยะยาว 

อ้างอิง: 

แผนที่นําทางการจัดการขยะอาหาร (พ.ศ. 2566 – 2573) และแผนปฏิบัติด้านการจัดการขยะอาหาร ระยะที่ 1 (พ.ศ. 2566 – 2570) กรมควบคุมมลพิษ

รายงานประจำปี 2567 กรมควบคุมมลพิษ

ข้อมูลสถานการณ์ขยะมูลฝอยของประเทศ กรมควบคุมมลพิษ 

The post สำรวจสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย ป่าไม้ อากาศ น้ำ ขยะ ดีขึ้นหรือแย่ลง appeared first on Rocket Media Lab.

โดยมีข้อมูลดิบ 4 ด้าน แต่ละด้านประกอบด้วย 4 หัวข้อ ได้แก่ 1. ด้านบริการสาธารณะ ประกอบด้วยสาธารณสุข ขนส่งสาธารณะ การศึกษา และคุณภาพชีวิต 2. ด้านเศรษฐกิจ ประกอบด้วยงบประมาณรายเขต รายได้จากการจัดเก็บภาษี การจดทะเบียนธุรกิจ และสถานประกอบการอาหาร 3. ด้านสวัสดิภาพ ประกอบด้วยอัคคีภัย อุทกภัย จุดเสี่ยงอาชญากรรม และอุบัติเหตุบนท้องถนน 4. ด้านสิ่งแวดล้อม ประกอบด้วย ขยะ น้ำเสีย อากาศ และสวนสาธารณะ

ดาวน์โหลดข้อมูลได้ที่นี่

อ่าน รายงานภาพรวม Bangkok Index 2024

The post ภาพรวม Bangkok Index 2024 [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูลได้ที่นี่

อ่าน สำรวจขยะในกรุงเทพฯ ผ่าน Bangkok Index 2024

The post Bangkok Index: ขยะ [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

ข้อมูลที่ใช้

อัตราการสร้างขยะมูลฝอย ต่อประชากร 1 คนในแต่ละเขต อ้างอิงจากสถิติปริมาณขยะมูลฝอย ปี 2566 จาก สำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร

ผลการจัดอันดับ

จากการจัดอันดับหัวข้อขยะของ Bangkok Index พบว่า เขตที่มีคะแนนในหัวข้อขยะมูลฝอยมากที่สุด คือ เขตหนองจอก ได้คะแนนเต็ม 50 คะแนน โดยประชากรในเขต 1 คนสร้างขยะเพียง 0.263 ตันต่อวัน รองลงมาคือเขตสายไหม 49 คะแนน โดยประชากรในเขต 1 คนสร้างขยะ 0.348 ตันต่อวัน  และเขตคลองสามวา 48 คะแนน โดยประชากรในเขต 1 คนสร้างขยะ 0.363 ตันต่อวัน

ส่วนเขตที่มีคะแนนหัวข้อขยะน้อยที่สุด คือ เขตปทุมวัน ได้เพียง 1 คะแนน จาก 50 คะแนน โดยประชากรในเขต 1 คนสร้างขยะสูงถึง 2.053 ตันต่อวัน รองลงมาคือ เขตพระนคร 2 คะแนน โดยประชากรในเขต 1 คนสร้างขยะ 1.241 ตันต่อวัน และเขตวัฒนา 3 คะแนน โดยประชากรในเขต 1 คนสร้างขยะ 1.181 ตันต่อวัน

ดู Bangkok Index 2024 : https://bkkindex.rocketmedialab.co/

ดูข้อมูลที่: https://rocketmedialab.co/database-waste-bangkok-index-2024/

The post สำรวจขยะในกรุงเทพฯ ผ่าน Bangkok Index 2024 appeared first on Rocket Media Lab.

ด้านสิ่งแวดล้อม เกี่ยวกับสภาพแวดล้อม ทัศนียภาพ พื้นที่สีเขียวและการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมในแต่ละเขต โดยในหัวข้อนี้ประกอบไปด้วย 4 หัวข้อ ได้แก่ ขยะ น้ำเสีย อากาศ และสวนสาธารณะ

ข้อมูลที่ใช้

1. ขยะ สำรวจปริมาณขยะมูลฝอย ในปี 2566
2. น้ำเสีย สำรวจค่าความต้องการออกซิเจนทางชีวเคมี (BOD) ของคลองและแม่น้ำในปี 2566 รายเขต
3. อากาศ สำรวจค่าฝุ่น PM 2.5 เฉลี่ยทั้งปี 2566 รายเขต
4. สวนสาธารณะ สำรวจสัดส่วนพื้นที่สีเขียวต่อประชากรในเขต และสัดส่วนพื้นที่สวนสาธารณะที่เข้าถึงได้ต่อประชากร ในปี 2566

ผลการจัดอันดับ

เขตที่มีคะแนนด้านสิ่งแวดล้อมมากที่สุด คือ เขตทุ่งครุ ได้ 40.38 จาก 50 คะแนน รองลงมาคือเขตมีนบุรี 37.13 คะแนน เขตบางแค 34.88 คะแนน เขตสะพานสูง 34.50 คะแนน และเขตจอมทอง 33.63 คะแนน

ส่วนเขตที่มีคะแนนด้านสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด คือ เขตบางนา ได้เพียง 10.75 คะแนน จาก 50 คะแนน ตามมาด้วยเขตวังทองหลาง 11.25 คะแนน เขตบางรัก 11.88 คะแนน เขตดินแดง 13.38 คะแนน และเขตคลองเตย 14.00 คะแนน

ดู Bangkok Index 2024 : https://bkkindex.rocketmedialab.co/

ดูข้อมูลที่: https://rocketmedialab.co/database-bangkok-index-2024/

The post สำรวจสิ่งแวดล้อมในกรุงเทพฯ ผ่าน Bangkok Index 2024 appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดที่นี่

อ่านรายงานที่นี่

ที่มา: Rocket Media Lab รวบรวมจากสำนักข่าวอิศรา และสำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร

หากพบความคลาดเคลื่อนหรือมีข้อมูลเพิ่มเติม สามารถแจ้งได้ที่อีเมล contact.rocketmedialab [at] gmail.com

The post กทม. ซื้อถังขยะไปเท่าไรตั้งแต่ปี 2544-2564 [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

เราอาจเคยสงสัยว่าขยะจากบ้านของเราที่รถขยะคันสีเขียวของกรุงเทพฯ เก็บไปนั้นไปสิ้นสุดที่ตรงไหน สร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมมากแค่ไหน และทำไมกรุงเทพฯ ถึงบอกว่าแต่ละปีไม่มีขยะตกค้างเลย แล้วกรุงเทพฯ เองจัดการขยะทั้งหมดได้อย่างไร

Rocket Media Lab ชวนเดินทางตามเส้นทางของขยะและปัญหาของการจัดการขยะในกรุงเทพฯ มหานครที่อาจไม่มีขยะตกค้างก็จริง แต่ขยะเหล่านั้นถูกส่งไปซุกอยู่ใต้พรม ณ ที่ใดที่หนึ่งหรือไม่ และคนกรุงเทพฯ จะมีส่วนร่วมกันรับผิดชอบอย่างไร

เส้นทางขยะของกรุงเทพฯ : เมื่อขยะในกรุงเทพฯ ถูกนำไปทิ้งที่จังหวัดอื่น

ข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษระบุว่า ในแต่ละปี กรุงเทพฯ ไม่มีขยะตกค้างเลย ทำให้เกิดข้อสงสัยว่า กรุงเทพฯ ซึ่งไม่มีบ่อฝังกลบ อันเป็นวิธีกำจัดสำหรับขยะส่วนใหญ่ในปัจจุบัน มีเพียงสถานีขนถ่ายขยะ 3 แห่ง และมีเตาเผาขยะมูลฝอยเพียงเตาเดียว ไม่เพียงพอต่อปริมาณขยะ แล้วขยะจำนวนมากในแต่ละวันของกรุงเทพฯ นั้นไปไหน

จากการทำงานของ Rocket Media Lab โดยอ้างอิงข้อมูลปี 2563 จากกรมควบคุมมลพิษ พบว่าขยะที่เกิดขึ้นในกรุงเทพฯ มีจำนวนเฉลี่ย 12,281.70 ตัน/วัน ในจำนวนนี้สามารถแยกขยะได้เป็นสองแบบ คือ 1) ขยะแปรใช้ใหม่หรือ “ขยะรีไซเคิล” ซึ่งหมายถึงขยะที่นำไปแปรสภาพเป็นวัสดุเพื่อการผลิตใหม่ได้ 3,672 ตัน/วัน และ 2) ขยะที่ต้องนำไปกำจัด 8,609 ตัน/วัน ขยะรีไซเคิลนั้นจะถูกแยกโดยบรรดาพนักงานเก็บขยะหรือพี่ๆ ซาเล้ง และนำไปขายให้แก่ร้านรับซื้อของเก่า เพื่อส่งต่อไปยังโรงงานรีไซเคิล ปัญหาขยะของกรุงเทพฯ จึงอยู่ที่ขยะที่ต้องนำไปกำจัด

สำหรับขยะที่ต้องนำไปกำจัด ยังแบ่งได้อีกสองประเภท คือขยะอินทรีย์ และขยะมูลฝอย

ขยะอินทรีย์ ประกอบไปด้วยทั้งเศษอาหาร เศษผัก ผลไม้ หรือต้นไม้ที่ถูกตัด โดยมีปริมาณประมาณ 45% ของขยะที่ต้องนำไปกำจัดหรือ 3,874 ตัน/วัน หากคำนวณตามปริมาณขยะปี 2563 ขยะส่วนนี้จะถูกส่งไปที่โรงหมักปุ๋ยจากขยะอินทรีย์ ที่ตั้งอยู่ในสถานีขนถ่ายขยะอ่อนนุช โดยรับขยะอินทรีย์ไปทำปุ๋ยได้ 1,600 ตัน/วัน และที่โรงงานกำจัดขยะเชิงกล-ชีวภาพ หรือ MBT (Mechanical Biological Waste Treatment) โดยบริษัทกรุงเทพธนาคม ซึ่งรับขยะอินทรีย์ไปคัดแยกวัสดุ รวมทั้งเปลี่ยนเป็นพลังงานได้ 800 ตัน/วัน

อย่างไรก็ตาม โรงกำจัดขยะระบบ MBT ดังกล่าว เพิ่งถูกคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ระงับใบอนุญาตประกอบกิจการผลิตไฟฟ้าไปเมื่อวันที่ 5 เมษายน 2565 หลังจากประชาชนในพื้นที่ร้องเรียนเรื่องกลิ่นเหม็น โดย กกพ.มีคำสั่งให้บริษัทดำเนินการปรับปรุงระบบตรวจสอบคุณภาพอากาศจากปล่องและการเตือนค่าความเข้มข้นมลพิษทางอากาศ รวมทั้งปรับปรุงระบบเผาไหม้เชื้อเพลิงให้มีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ โรงงานกำจัดขยะของกรุงเทพธนาคมนี้ เกิดจากการใช้อำนาจมาตรา 44 ของหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) คำสั่งที่ 4/2559 ยกเว้นกฎหมายผังเมือง ทำให้สามารถตั้งใกล้กับชุมชนได้ รวมทั้งไม่มีการประเมินผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม มีเพียงประมวลหลักการปฏิบัติ (code of practice: CoP) เป็นเอกสารประกอบในการขอรับใบอนุญาตประกอบกิจการผลิตไฟฟ้าเท่านั้น

นอกจากโรงหมักปุ๋ยอินทรีย์ที่อ่อนนุชแล้ว แต่ละเขตเองก็จะนำขยะอินทรีย์ไปหมักเป็นปุ๋ยเช่นกัน โดยปุ๋ยที่ได้นั้นก็จะนำไปใช้ในการบำรุงต้นไม้ในกรุงเทพฯ นั่นเอง

อีกส่วนหนึ่งที่เป็นปัญหาจริงๆ ของกรุงเทพฯ ก็คือขยะมูลฝอย ซึ่งเมื่อคำนวณแยกจากขยะอินทรีย์แล้ว จะพบว่าเหลือปริมาณขยะที่ต้องนำไปกำจัด ซึ่งก็คือขยะมูลฝอย เป็นจำนวนประมาณ 4,735 ตัน/วัน โดยส่วนหนึ่งจะถูกนำไปกำจัดด้วยวิธีการเผาในเตาเผาพลังงานที่สถานีขนถ่ายหนองแขม ซึ่งจะได้พลังงานไฟฟ้าและส่งให้การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) แต่เตาเผาพลังงานก็รับขยะได้วันละไม่เกิน 500 ตัน จึงมีขยะมูลฝอยเหลือวันละประมาณ 4,235 ตัน หรือคิดเป็น 80% ซึ่งจะถูกขนถ่ายไปกำจัดโดยวิธีการฝังกลบที่บ่อฝังกลบ 2 ที่ด้วยกันคือ ที่ อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม ซึ่งรับขยะได้ 7,000 ตัน/วัน และที่ อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา ซึ่งรับขยะได้ 1,800 ตัน/วัน

ข้อมูลจากโครงการศึกษาวิจัยต่อยอดโครงการบ่อขยะฝังกลบที่ อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม โดย เกียรติไกร อายุวัฒน์ พบว่าบ่อฝังกลบ อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม รองรับขยะจาก กทม. ประมาณวันละ 3,000 ตัน หากคำนวณตามเลขนี้ก็จะพบว่าที่เหลืออีกประมาณ 1,235 ตันจะถูกนำไปฝังกลบที่  อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา

และนั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมจึงไม่มีขยะมูลฝอยตกค้างในกรุงเทพฯ เลย เพราะกรุงเทพฯ นำขยะไปทิ้ง (ฝังกลบ) ที่จังหวัดอื่นนั่นเอง

คนกรุงเทพฯ 1 คน สร้างขยะ 2.2 ก.ก./วัน ใช้งบฯ ในการจัดการ 4.09 บาท/คน/วัน

ขยะที่เกิดขึ้นในกรุงเทพฯ อ้างอิงข้อมูลจากปี 2563 เฉลี่ย 12,281.70 ตัน/วัน นั้น เมื่อคำนวณดูแล้ว ในแต่ละวัน คน กทม.สร้างขยะราว 2.2 กิโลกรัม ต่อคนต่อวัน โดยในปี 2563 กรุงเทพฯ ใช้งบฯ ในการจัดการขยะสูงถึง 6,125,151,487 บาท เฉลี่ยแล้วคนกรุงเทพฯ 1 คน ใช้งบฯ ในการจัดการขยะ 4.09 บาทต่อวัน หรือกิโลกรัมละ 1.86 บาท

การกำจัดขยะของกรุงเทพฯ นั้นใช้ระบบการจ้างเอกชนแทบทั้งหมด เริ่มต้นด้วยการเก็บขยะตามบ้านเรือนและสถานที่ต่างๆ ใน กทม. ด้วยรถเก็บขนมูลฝอยจำนวน 2,140 คัน เป็นรถของ กทม. เอง 495 คัน และรถเช่าอีก 1,571 คัน เก็บขยะไปรวมไว้ที่สถานีขนถ่ายมูลฝอยหลัก 3 สถานีคือ อ่อนนุช หนองแขม และสายไหม และสถานีขนถ่ายย่อยรัชวิภาอีกหนึ่งแห่ง

ที่สถานีขนถ่ายขยะจะมีการแยกขยะรีไซเคิลเพื่อนำไปรีไซเคิล ขยะอินทรีย์เพื่อนำไปหมักเป็นปุ๋ย และขยะมูลฝอยเพื่อนำไปอัดและขนถ่ายไปฝังกลบ โดยจะขนถ่ายขยะมูลฝอยไปฝังกลบที่ อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม ดำเนินการโดย 2 บริษัทคือ บริษัท กลุ่ม 79 จำกัด ที่ทำสัญญาเมื่อ พ.ศ. 2562 ระยะเวลา 4 ปี ด้วยราคา 693 บาทต่อตัน บริษัท กลุ่ม 79 จำกัด นี้ได้รับสัมปทานเป็นผู้กำจัดขยะของกรุงเทพฯ มายาวนานกว่า 20 ปี ตั้งแต่พ.ศ. 2531 เป็นต้นมา และบริษัท วัสดุภัณฑ์ธุรกิจ จำกัด ซึ่งรับขนถ่ายขยะมูลฝอยจากสถานีสายไหมไปฝังกลบที่ อ.กำแพงแสน ตามสัญญาตั้งแต่พ.ศ. 2558 ระยะเวลา 10 ปี ด้วยราคา 800 บาทต่อตัน โดยบริษัท วัสดุภัณฑ์ธุรกิจ จำกัด ก็เป็นบริษัทของครอบครัวของเจ้าของบริษัทกลุ่ม 79 จำกัดนั่นเอง

ส่วนที่ จ.ฉะเชิงเทรา ขยะจากกรุงเทพฯ จะถูกขนจากสถานีอ่อนนุชไปฝังกลบที่ อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา ดำเนินการโดยบริษัท ไพโรจน์สมพงษ์พานิชย์ จำกัด ที่ทำสัญญาเมื่อ พ.ศ 2563 ระยะเวลา 4 ปี ด้วยราคาตันละ 717 บาท

การที่กรุงเทพฯ ไม่มีขยะตกค้าง แม้จะทำให้กรุงเทพฯ ดูสะอาดและปลอดมลภาวะจากขยะได้มากขึ้น แต่การนำขยะที่เกิดขึ้นในพื้นที่ตนเองไปฝังกลบยังที่อื่นก็สร้างปัญหามลภาวะให้กับประชาชนในพื้นที่นั้น ดังเช่น ชาวบ้าน อ.พนมสารคาม ที่ทนไม่ไหวกับกลิ่นเหม็นจากบ่อขยะ จนต้องยื่นเรื่องร้องเรียนผู้ว่าราชการจังหวัด

สนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพและ เลขานุการอนุกรรมาธิการสิ่งแวดล้อมและภัยธรรมชาติ ให้สัมภาษณ์กับ Rocket Media Labในประเด็นนี้ว่า

“ตอนนี้ที่ อ.พนมสารคามและกำแพงแสน ก็มีการต่อต้านว่าทำไมถึงเอาขยะมาทิ้งที่พื้นที่ของเขา ในฤดูร้อนบ่อขยะก็จะไหม้ ฤดูฝนก็มีกลิ่นเหม็น แล้วทำให้แหล่งน้ำตามธรรมชาติเน่าเสียอีก ในแผนแม่บทของ กทม. บอกว่าภายในปี 2567 จะลดปริมาณขยะจากการฝังกลบลงแค่ 30% จาก 80% โดยจะสร้างเตาเผาขยะเพิ่มทั้งที่หนองแขมและอ่อนนุช ซึ่งแผนบอกว่าในปี 2567 จะต้องสร้างเสร็จเรียบร้อยและเปิดใช้งาน แต่ตอนนี้ปี 2565 ก็ยังไม่คืบหน้า”

ขยะแบบอื่นถูกกำจัดอย่างไร แล้วเมื่อไรถึงจะไม่มีขยะไปยังบ่อฝังกลบ

นอกจากขยะอินทรีย์ที่นำไปหมักปุ๋ยและขยะมูลฝอยที่ต้องนำไปฝังกลบแล้ว กรุงเทพฯ ยังมีการกำจัดขยะมูลฝอยติดเชื้ออีกด้วย โดยขยะติดเชื้อจะถูกเก็บ ขนถ่ายและนำไปกำจัดแยกต่างหากจากขยะทั่วไป โดยบริษัท กรุงเทพธนาคม จำกัด ในปริมาณ 39 ตัน/วัน จากนั้นจะถูกกำจัดโดยวิธีการเผาในเตาเผา 2 แห่ง คือที่ศูนย์กำจัดขยะหนองแขมจำนวน 2 เตา สามารถเผาได้วันละ 20 ตัน และ ที่ศูนย์ฯ อ่อนนุช จำนวน 2 เตา สามารถเผาได้วันละ 20 ตัน

ในปี 2561 สำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพฯ ได้รับจัดสรรงบ 240 ล้านบาท สำหรับจัดหาเตาเผามูลฝอยติดเชื้อเพิ่มขึ้น ขนาดไม่ต่ำกว่า 15 ตันต่อเตา อีกจำนวน 2 เตา เพื่อรองรับขยะมูลฝอยติดเชื้อที่เพิ่มมากขึ้น จากข้อมูลล่าสุดขยะมูลฝอยติดเชื้อของประเทศไทยในปี 2564 มีปริมาณ 90,009.23 ตัน เพิ่มขึ้นจากปี 2563 ถึง 87% เลยทีเดียว เนื่องจากสถานการณ์โควิด-19

นอกจากนี้ยังมีขยะมูลฝอยอันตราย โดยข้อมูลปี 2564 ของสำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพฯ ระบุว่า ได้ว่าจ้างบริษัท ไพโรจน์สมพงษ์พาณิชย์ จำกัด (นครปฐม) รับกำจัดขยะมูลฝอยอันตราย โดยขนส่งมูลฝอยอันตรายด้วยรถขนส่งมูลฝอยของผู้รับจ้าง นำไปกำจัดอย่างถูกหลักสุขาภิบาล ณ สถานที่ที่ผู้รับจ้างได้รับความเห็นชอบจากผู้ว่าจ้าง ราคาตันละ 9,449 บาท (ระยะเวลา 5 ปี)

ตามแผนพัฒนากรุงเทพมหานคร ระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2556 – 2575) กรุงเทพฯ พยายามอนุมัติโครงการการกำจัดขยะจำนวน 6 โครงการ ในวงเงินรวม 27,025 ล้านบาทเพื่อรองรับขยะในอนาคต โดยมี 2 โครงการที่ผ่านการอนุมัติเรียบร้อยแล้วคือ “โครงการจ้างเหมาเอกชนกำจัดมูลฝอย โดยใช้ระบบเตาเผาขนาดไม่น้อยกว่า 1,000 ตัน/วันที่ศูนย์กำจัดมูลฝอยอ่อนนุช” ระยะเวลาดำเนินการ 24 ปี งบประมาณทั้งโครงการ 7,330 ล้านบาท และ “โครงการจ้างเหมาเอกชนกำจัดมูลฝอย โดยระบบเตาเผาขนาดไม่น้อยกว่า 1,000 ตัน/วันที่ศูนย์กำจัดขยะหนองแขม” ระยะเวลาดำเนินการ 24 ปี ใช้งบประมาณโครงการ 7,330 ล้านบาท ทั้งสองโครงการนี้จะสามารถเปิดใช้งานได้ในปี 2567 โดยนายจักกพันธุ์ ผิวงาม รองผู้ว่า กทม. กล่าวในปี 2561 ว่าโครงการเหล่านี้ของกรุงเทพฯ จะช่วยให้กรุงเทพฯ กำจัดขยะเองได้ 5,000 ตัน/วัน 

จากข้อมูลการกำจัดขยะในกรุงเทพฯ และแผนการในอนาคตจะเห็นได้ว่า ปัจจุบันกรุงเทพฯ มีเตาเผาขยะมูลฝอยทั่วไปเพียง 1 เตา ที่สถานีขนถ่ายหนองแขม ซึ่งมีความสามารถกำจัดขยะได้เพียง 500 ตัน/วัน ในขณะที่ขยะมูลฝอยที่ต้องกำจัดนั้นมีกว่า 4,000 ตัน/วัน เลยทีเดียว ซึ่งทำให้กรุงเทพฯ ต้องใช้การกำจัดขยะด้วยการขนถ่ายไปฝังกลบยังบ่อขยะในจ.นครปฐมและจ.ฉะเชิงเทรา

เมื่อดูจากโครงการสร้างเตาเผาขยะมูลฝอยทั่วไปอีก 2 แห่งที่อนุมัติแล้วได้แก่ สถานีขนถ่ายหนองแขมและอ่อนนุชอย่างละ 1 เตา ซึ่งแต่ละเตามีความสามารถในการกำจัดขยะได้ 1,000 ตัน/วัน ที่ตามแผนจะสร้างเสร็จในปี 2567 และยังมีแนวคิดจะสร้างเพิ่มอีก 1 เตา ณ สถานีขนถ่ายสายไหม ซึ่งจะความสามารถในการกำจัดขยะได้ 1,000 ตัน/วันเช่นเดียวกัน แต่ยังไม่มีการอนุมัติ

จะเห็นว่าในปี 2567 หากเตาเผาขยะมูลฝอยทั่วไปสร้างเสร็จและดำเนินการได้ ก็ยังไม่เพียงพอต่อปริมาณขยะมูลฝอยที่ต้องกำจัดในแต่ละวันอยู่ดี กรุงเทพฯ ยังคงมีขยะมูลฝอยที่ต้องถูกส่งไปกำจัดด้วยวิธีฝังกลบที่จ.นครปฐมและฉะเชิงเทราเช่นเดิม แต่จำนวนอาจจะลดลง หรือแม้กระทั่งเมื่อเตาเผาขยะมูลฝอยทั่วไปที่สถานีขนถ่ายสายไหมสร้างเสร็จ (ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีการอนุมัติโครงการ) ความสามารถในการกำจัดขยะด้วยการเผาของเตาเผาทั้งหมดที่มีในกรุงเทพฯ ก็ยังคงไม่เพียงพอต่อปริมาณขยะมูลฝอยทั่วไปที่ต้องกำจัดในแต่ละวัน 

นั่นก็หมายความว่ากรุงเทพฯ ก็ยังต้องส่งขยะที่เกิดขึ้นในพื้นที่ของตนเองไปทิ้งด้วยการฝังกลบในจังหวัดอื่น โดยไม่สามารถจัดการขยะให้จบภายในพื้นที่ของตัวเองได้

แม้การสร้างโรงงานเผาขยะจะเป็นแผนในการกำจัดขยะของกรุงเทพฯ ในอนาคต แต่ถึงอย่างนั้น โรงงานเตาเผาขยะก็อาจจะไม่ใช่คำตอบที่สมบูรณ์ โดย เพ็ญโฉม แซ่ตั้ง ผู้อำนวยการมูลนิธิบูรณะนิเวศ กล่าวกับ Rocket Media Lab ว่า

“โรงไฟฟ้าขยะนั้น ปัญหาใหญ่ของมันก็คือปัญหาเรื่องมลพิษทางอากาศ แล้วทุกโรงไฟฟ้าที่มีในประเทศไทยเชื่อว่าไม่สามารถจัดการได้เรื่องนี้ได้ เพราะต้องลงทุนด้านเทคโนโลยีในการบำบัดมลพิษทางอากาศซึ่งต้องใช้งบฯ สูงมาก

“เพราะฉะนั้น ผู้เชี่ยวชาญในเรื่องนี้ก็จะไม่แนะนำให้สร้างโรงไฟฟ้าขยะจำนวนมาก แต่เขาจะแนะนำให้สร้างโรงไฟฟ้าขยะที่มีคุณภาพดีไปเลย ยิ่งประเทศที่ไม่มีการคัดแยกขยะที่ดี การสร้างโรงไฟฟ้าขยะยิ่งไม่คุ้ม เพราะจะยิ่งก่อปัญหามลพิษไม่ว่าจะเป็นน้ำเสีย อากาศเสีย หรือว่าฝุ่น PM2.5”

ปัญหาการจัดการขยะของกรุงเทพฯ จากอดีตถึงอนาคต 

กรุงเทพฯ มีปัญหาเรื่องการจัดการขยะมาอย่างช้านาน โดยเฉพาะช่วงแรกที่ไม่สามารถเก็บขยะในเมืองได้หมด ทำให้มีปัญหาขยะตกค้าง สร้างความเน่าเหม็น อีกประการหนึ่งก็คือกรุงเทพฯ ยังไม่มีสถานที่ทิ้งขยะอย่างเป็นระบบ จึงทำให้เจ้าหน้าที่มักนำขยะไปทิ้งในพื้นที่รกร้างต่างๆ ในกรุงเทพฯ ซึ่งก็ทำให้เกิดมลภาวะตามมา

ผู้ว่าฯ กทม. ในช่วงแรกจัดการปัญหานี้โดยการซื้อรถขยะเพิ่ม อย่างเช่นในยุคของ ศิริ สันติบุตร (2517-2518) สั่งซื้อรถขยะเพิ่มถึง 50 คัน หรือธรรมนูญ เทียนเงิน (2518-2520) ที่ดำเนินการขนขยะในเวลากลางคืนเพื่อป้องกันการจราจรติดขัดและไม่ให้มีขยะตกค้าง  ในขณะที่เทียม มกรานนท์ (2524-2527) ได้ริเริ่มจ้างบริษัทเอกชน บริษัท ไทยสร้างสรรค์ จํากัด มาเก็บขยะ ซึ่งให้ผลว่าเอกชนนั้นทำงานนี้ได้มีประสิทธิภาพมากกว่า และกลายมาเป็นต้นแบบในการจัดการขยะในกรุงเทพฯ จนถึงทุกวันนี้ 

ในขณะที่ผู้ว่าฯ ยุคหลังๆ นั้น ก็ดำเนินนโยบายตามแผนพัฒนาฯ กรุงเทพฯ โดยการจัดสร้างเตาเผาขยะ เช่นในสมัยของ กฤษฎา อรุณวงษ์ ณ อยุธยา (2535-2539) ที่ดำเนินการก่อสร้างเตาเผามูลฝอยติดเชื้อ ขนาด 10 ตัน/วัน จํานวน 2 เตา บริเวณโรงงานกําจัดมูลฝอยอ่อนนุช ในวงเงิน 73 ล้านบาท ซึ่งปัจจุบันนี้ เตาเผามูลฝอยติดเชื้อนี้ก็ยังคงดำเนินการอยู่ ร่วมไปกับแคมเปญรณรงค์ต่างๆ เช่น “ขยะในมือ ท่านลงถังเถอะครับ” และรณรงค์ให้คนกรุงเทพฯ แยกขยะเป็น 3 ประเภท อย่างขยะรีไซเคิล ขยะจากเศษอาหาร และขยะอันตรายจากบ้านเรือน ในยุคของ พิจิตต รัตตกุล ไปจนถึงการตั้งถังขยะเพิ่มในยุคของ สุขุมพันธุ์ บริพัตร ซึ่งในแต่ละสมัยก็จะมีแคมเปญรณรงค์ที่แตกต่างกันไป แต่ทั้งหมดนั้นก็เพื่อการกำจัดขยะไม่ให้ตกค้างในกรุงเทพฯ

ปัจจุบันแม้จะไม่มีขยะตกค้างในกรุงเทพฯ แล้ว แต่จากข้อมูลจะพบว่ากรุงเทพฯ ยังต้องเผชิญปัญหาใหม่ๆ เกี่ยวกับขยะอยู่ โดยเฉพาะความรับผิดชอบต่อผู้คนในพื้นที่อื่น ทั้งนครปฐมและฉะเชิงเทรา ที่กรุงเทพฯ นำขยะไปทิ้ง รวมไปถึงปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจากแนวทางกำจัดขยะในแบบปัจจุบัน ซึ่งจะเป็นความท้าทายของผู้ว่าฯ คนใหม่ที่ต้องเข้ามาจัดการปัญหาอันเรื้อรังนี้ของกรุงเทพฯ

โดย สนธิ มองแนวทางการแก้ปัญหาขยะของกรุงเทพฯ ว่า “กทม.ต้องกล้าออกข้อบัญญัติให้ประชาชนแยกขยะที่บ้าน คือไม่ต้องแยกอะไรมาก แค่แยกพวกเศษอาหาร พวกสารอินทรีย์ออกไปแค่นั้นพอ เพราะว่าตอนนี้มีสารอินทรีย์ในขยะจากครัวเรือนประมาณ 34-40% เป็นปัญหาค่อนข้างมาก เข้าโรงไฟฟ้าก็ไม่ได้เพราะว่ามันชื้น จึงต้องแยกออกมาเพื่อเอาไปทำปุ๋ยอย่างเดียว แต่ทุกวันนี้กรุงเทพฯ ต้องเก็บขยะทั้งหมดแล้วเอาไปแยกที่ปลายทาง ซึ่งทำให้มีค่าใช้จ่ายมหาศาล ผู้ว่าฯ ต้องกล้าออกกฎหมายนี้ เพื่อบังคับให้ประชาชนแยกขยะ”

ดูข้อมูลพื้นฐานจำนวนขยะรายเขตได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-bkk-waste/ 

อ้างอิง

• รายงานสถานการณ์สถานที่กำจัดขยะมูลฝอยชุมชน ของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2563 โดย กรมควบคุมมลพิษ
• เทคโนโลยีการกำจัดขยะมูลฝอย โดย สำนักสิ่งแวดล้อม กทม.
• แผนบริหารจัดการขยะมูลฝอยของกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2558-2562 โดย สำนักสิ่งแวดล้อม กทม.
• ระเบียบการจัดการขยะของกรุงเทพมหานคร โดย สำนักสิ่งแวดล้อม กทม.
• ปริญญานิพนธ์ เรื่อง “บทบาทของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมของ กทม. (พ.ศ. 2515 – 2543)”
• ข้อมูลสถานการณ์ขยะมูลฝอยของประเทศ โดย กรมควบคุมมลพิษ

The post ขยะของคน กทม. ที่ถูกนำไปทิ้งที่บ้านคนอื่น appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูล

อ่านรายงานที่นี่ https://rocketmedialab.co/bkk-waste/

The post จำนวนขยะในกรุงเทพฯ รายเขต [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.