#DataDrivenPolicyคำถามนี้นักการเมืองต้องตอบ ชวนเปิดไพ่ ใช้ข้อมูลนำทาง กับไพ่ The Death ไรเดอร์

.

#เลือกตั้ง69 ครั้งนี้ พรรคการเมืองมาพร้อมนโยบายมากมายสารพัดและแตกต่างกันไป Rocket Media Lab ขอเชิญชวนนักการเมืองทุกพรรค รวมไปถึงประชาชนทุกคน ทั้งผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้ง หรือยังไม่มี มาร่วมกันคลี่ปมปัญหา 12 ประเด็นของประเทศไทย ว่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่บ้าง ผ่าน ‘ไพ่ทาโรต์’ ชุดพิเศษที่จัดทำขึ้น ที่จะมาพร้อมทั้งประเด็นปัญหา ชุดคำถามสำคัญที่จะพาเราไปหาทางออก และข้อมูลที่จะนำไปสู่การออกแบบนโยบายเพื่อแก้ปัญหานั้น

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่ารอบไรเดอร์ลดลงเรื่อยๆ จากเริ่มต้นสูงสุด 62 บาท ตอนนี้เหลือเพียง 30 บาทแล้ว

จากการรวบรวมข้อมูลค่ารอบของไรเดอร์นับตั้งแต่ปี 2561 – 2568 จากแพลตฟอร์มฟู้ดเดลิเวอร์รี่ 4 แพลตฟอร์ม ได้แก่ GrabFood, LINE MAN, Robinhood และ ShopeeFood พบว่าค่ารอบถูกปรับลดลงอย่างต่อเนื่อง โดย GrabFood ซึ่งเริ่มเปิดให้บริการในปี 2561 เคยให้ค่ารอบในพื้นที่กรุงเทพฯ สูงถึง 60 บาทต่อออเดอร์ แต่ภายในปีเดียวก็ลดลงเหลือ 40 บาทต่อออเดอร์ และปัจจุบันลดลงเหลือเพียง 30 บาทต่อออเดอร์ 

LINEMAN เอง ซึ่งเปิดให้บริการในปี 2563 เคยเป็นแพลตฟอร์มที่ให้ค่ารอบสูงสุดถึง 62 บาทต่อออเดอร์ในพื้นที่กรุงเทพฯ และภายในหนึ่งปีก็ลดค่ารอบลงเหลือเพียง 50 บาทต่อออเดอร์ โดยในปัจจุบันลดลงเหลือเพียง 30 บาทต่อออเดอร์ 

ดูเหมือนว่าแพลตฟอร์ม Food Delivery ทั้งหมด จะลดค่ารอบลงเรื่อยๆ อย่าง ShopeeFood ที่เพิ่งเปิดให้บริการไม่นาน ก็เคยให้ค่ารอบในพื้นที่กรุงเทพฯ สูงถึง 39 บาทต่อออเดอร์ ลดลงเหลือเพียง 33 บาทต่อออเดอร์ และ Robinhood เคยให้ค่ารอบในพื้นที่กรุงเทพฯ สูงถึง 43 บาทต่อออเดอร์ ลดลงเหลือเพียง 38 บาทต่อออเดอร์ 

ในการลดค่ารอบแต่ละครั้ง แพลฟอร์มใช้วิธีปรับลดค่ารอบพื้นฐาน และไปเพิ่มที่อินเทนซีฟแทน ทำให้ไรเดอร์ต้องวิ่งงานมากขึ้น รวมถึงการมาของระบบงานพ่วงที่ทำให้ไรเดอร์ต้องวิ่งส่งของให้ลูกค้าเพิ่มขึ้น แต่รายได้ไม่เพิ่มตามไปด้วย

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อค่ารอบเหลื่อมล้ำไม่เท่ากัน สูงสุด 30 บาทต่ำสุด 15 บาท ทั้งๆ ที่ราคาข้าวของเท่ากัน

ข้อมูลค่ารอบไรเดอร์ขั้นต่ำ ในปี 2568 พบว่า จังหวัดที่มีค่ารอบเฉลี่ยมากที่สุดคือ กรุงเทพฯ ค่ารอบเฉลี่ยสูงถึง 31 บาทต่อออเดอร์ ตามมาด้วย ภูเก็ต 30.7 บาทต่อออเดอร์ นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสาคร มีค่ารอบเฉลี่ย 30.3 บาทต่อออเดอร์ ซึ่งดูเหมือนว่าค่ารอบของจังหวัดในส่วนกรุงเทพฯ ปริมณฑลจะสูงกว่าจังหวัดอื่นๆ 

ในขณะที่จังหวัดที่มีค่ารอบเฉลี่ยน้อยที่สุดคือ ชุมพร ค่ารอบเฉลี่ยเพียง 15 บาทต่อออเดอร์ ตามด้วย ลำปาง 15.7 บาทต่อออเดอร์ อุตรดิตถ์และพะเยา 16 บาทต่อออเดอร์ จากข้อมูลจะเห็นได้ว่าความต่างของจังหวัดที่มีค่ารอบสูงสุดและต่ำสุด ต่างกันถึง 16 บาทต่อออเดอร์ 

ค่ารอบที่แตกต่างกันนั้น ทำให้เกิดคำถามตามมามากมายว่า หลักเกณฑ์ในการกำหนดค่ารอบในแต่ละจังหวัดนั้นมีอะไรบ้าง ในเมื่อราคาข้าวของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันถูกกำหนดให้มีราคาราคาเท่ากันทั่วประเทศ เช่น ราคาน้ำมันที่ไรเดอร์จะต้องเติมในการทำงาน แพ็กเกจสัญญาณอินเทอร์เน็ต หรือเครื่องอุปโภคบริโภคในร้านสะดวกซื้อต่างๆ 

นอกจากนี้เมื่อนำค่ารอบเฉลี่ยมาเทียบกับข้อมูลค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อเดือนของครัวเรือน ปี 2566 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ เพื่อดูว่าไรเดอร์แต่ละจังหวัดต้องวิ่งกี่งานถึงจะเพียงพอต่อค่าครองชีพในจังหวัด พบว่า จังหวัดที่ต้องวิ่งงานมากที่สุดเพื่อให้มีรายได้เพียงพอรายจ่ายในแต่ละเดือน คือ จันทบุรี โดยมีค่ารอบเฉลี่ย 16.7 บาทต่อออเดอร์ ทำให้ต้องวิ่งงานมากถึง 54.64 งานต่อออเดอร์ถึงจะเพียงพอรายจ่ายในแต่ละเดือน

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อไรเดอร์ ไม่มีอำนาจต่อรองกับแพลตฟอร์ม ไม่ว่าจะโดนลดค่ารอบหรือเปลี่ยนแปลงระบบการทำงานอื่นๆ 

ข้อมูลการประท้วงของไรเดอร์ในปี 2562 – 2566 พบว่ามีการประท้วงเกิดขึ้นทั้งหมด 113 ครั้ง โดยข้อเรียกร้องในการประท้วงของไรเดอร์ เป็นเรื่องค่ารอบ/ค่าตอบแทนมากที่สุดถึง 93 รายการ รองลงมาก็คือเรื่องระบบการรับงานจ่ายงาน 42 ครั้ง สวัสดิการและการคุ้มครองแรงงาน 15 รายการ การบริการ call center/ฝ่าย support 14 รายการ และการจ้างงานใหม่ของบริษัท 9 รายการ

อย่างไรก็ตาม เมื่อเทียบกับการเข้ามาเจรจาของแพลตฟอร์ม พบว่าในการประท้วงของไรเดอร์ทั้ง 113 ครั้ง มีเพียง 7 ครั้งที่แพลตฟอร์มยอมเจรจากับไรเดอร์ ในขณะที่ข้อเสนอต่างๆที่ไรเดอร์ยื่นมีเพียง 20 ครั้งที่แพลตฟอร์มยอมรับข้อเสนอ โดยที่ประเด็นส่วนใหญ่ที่แพลตฟอร์มตอบรับเป็นข้อเสนอเกี่ยวกับระบบการจ่ายงาน การปิดรับไรเดอร์ใหม่ ในขณะที่ประเด็นค่ารอบกลับไม่ได้รับการตอบรับเท่าที่ควร เมื่อเทียบกับข้อเสนออื่นๆ 

จะแก้ปัญหาอย่างไร เมื่อไรเดอร์ไม่มีสวัสดิการในการคุ้มครองดูแลชีวิตเหมือนลูกจ้างตามกฎหมาย ในขณะที่ทำงานไม่ต่างจากลูกจ้าง

จากผลสำรวจไรเดอร์ส่งอาหาร 1,136 คน ระหว่าง มี.ค. – ก.ค. 2564 พบว่าแม้อาชีพไรเดอร์จะถูกเรียกว่าเป็นอาชีพอิสระที่สามารถเลือกเข้างานเท่าไหร่ก็ได้ แต่ใน 1 วันไรเดอร์ส่วนใหญ่ต้องทำงาน 6-8 ชม. มากถึง 38.36% และมีไรเดอร์ที่วิ่งงานมากกว่า 8 ชม. สูงถึง 37.13% นอกจากนี้ใน 1 วัน ไรเดอร์มีจำนวนรอบในการวิ่งงาน 11-16 รอบ มากถึง 34.51% และวิ่งงานมากกว่า 16 รอบ 31.33% 

จากสภาพการทำงานบนท้องถนนที่ไรเดอร์ต้องวิ่งงาน ทั้งจากค่ารอบที่ลดลง ทำให้ไรเดอร์ต้องวิ่งงานเพิ่มขึ้น และมีความเสี่ยงประสบอุบัติเหตุเพิ่มขึ้นตามไปด้วย จากผลสำรวจพบว่ามีไรเดอร์เคยประสบอุบัติเหตุ 94.09% ของผู้ตอบแบบสบถาม แบ่งเป็นประสบอุบัติเหตุ 1-4 ครั้ง 65.96% 5-10 ครั้ง 17.72% 11-16 ครั้ง 6.79% และมากกว่า 16 ครั้ง 3.62% 

เมื่อหันมาดูเรื่องสวัสดิการของไรเดอร์ จากผลสำรวจพบว่าไรเดอร์ต้องการเงินทดแทนการขาดรายได้เมื่อเกิดอุบัติเหตุมากที่สุด 26.06% ตามด้วย เป็นลูกจ้างแทนการเป็นพาร์เนอร์ 16.19% ประกันสุขภาพ 13.38% ประกันรายได้ขั้นต่ำรายวัน 12.06% และประกันอุบัติเหตุไม่ว่าจะอยู่ในเวลางานหรือไม่ 9.42%

แต่เมื่อสำรวจเรื่องสวัสดิการประกันชีวิตของไรเดอร์จากแพลตฟอร์มต่างๆ จะพบว่าประกันอุบัติเหตุที่แพลตฟอร์มมอบให้ไรเดอร์มักจะมีเงื่อนไขหรือขั้นตอนการเข้าถึงที่ยุ่งยาก เช่น ใน 1 เดือนไรเดอร์ต้องวิ่งงานตามจำนวนที่กำหนดถึงจะเข้าถึงประกันอุบัติเหตุได้ หรือจำเป็นต้องซื้อประกับอุบัติเหตุกับทางแพลตฟอร์ม

รัฐทำอะไรไปแล้วบ้าง

1. ร่างพรบ. แรงงานอิสระ

ก่อนหน้านี้ในปี 2564 คณะรัฐมนตรีได้รับหลักการร่าง พ.ร.บ. ส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตและคุ้มครองแรงงานนอกระบบ พ.ศ. … แต่ไม่สามารถผลักดันเข้าสู่วาระการพิจารณาของสภาผู้แทนได้ทันเวลา ทำให้กฎหมายคุ้มครองแรงงานนอกระบบต้องกลับพิจารณากันใหม่หลังการจัดตั้งรัฐบาลชุดใหม่ ต่อมาในปี 2566 กระทรวงแรงงานได้ยกร่างพ.ร.บ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. … โดยมีเนื้อหาสำคัญในการคุ้มครองแรงงานอิสระและกึ่งอิสระให้เข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานในการทำงานหรือการประกอบอาชีพ ความปลอดภัยในการทํางาน หลักประกันทางสังคม และการรวมตัวในการจัดตั้งองค์กรแรงงานอิสระ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในการทํางาน

แม้จะเป็นสัญญาณที่ไรเดอร์กำลังจะได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย แต่พบว่าตัวเนื้อหาของร่างพ.ร.บ. มีการจำแนกให้ไรเดอร์อยู่ในปะรเภทของแรงงานกึ่งอิสระ ทำให้มีโอกาสที่ได้เดอร์จะไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน รวมถึงสวัสดิการต่างๆที่จะตามมาและการเจรจาต่อรองตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ ในปัจจุบัน ร่างพ.ร.บ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. … ยังไม่ผ่านการโหวตรับร่างในสภาและอยู่ระหว่างรอพิจารณาใหม่หลังมีการจัดรัฐบาลในการเลือกตั้งปี 2569 

2. ประกาศให้รถบริการสาธารณะผ่านระบบอิเล็กทรอนิคต้องจดทะเบียนรถสาธารณะ คนขับมีใบขับขี่รถสาธารณะ

จากประกาศคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง การดำเนินการอื่นสำหรับผู้ประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลประเภทบริการรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์รับจ้างโดยสารสาธารณะที่มีลักษณะเฉพาะตามมาตรา 18 (3) แห่งพระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 พ.ศ. 2568 ระบุว่าไรเดอร์ต้องจดทะเบียนรถและทำใบขับขี่สาธารณะ และรัฐบาลออกมาตราการเยียวยาเพื่อสนับสนุนให้ไรเดอร์ในการลงทะเบียน ได้แก่การเพิ่มช่องทางให้การจดทะเบียน แก้ปัญหาไฟแนนซ์และประกันภัย ปลดล็อคเอกสารการลงทะเบียน การร่วมมือกับแพลฟอร์มในการให้เงินช่วยเหลือไรเดอร์ตั้งแต่ 5,000 – 20,000 บาทต่อคน โดยมีกรอบระยะเวลาตั้งแต่ 17 พฤศจิกายน 2568 – 28 กุมภาพันธ์ 2569

นอกจากนี้ภาครัฐมีแผนพิจารณาในการขยายขนาดเครื่องยนต์รถจักรยานยนต์สาธารณะ จากเดิม 125 ซีซี และพิจารณาแก้กฎหมายให้สามารถนำรถเช่ามาให้บริการสาธารณะผ่านแอปฯได้ ซึ่งอยู่ในการพิจารณาปรึกษาหารือร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย: พรรคการเมืองของคุณจะรับนโยบายต่อไปนี้หรือไม่

1. ผลักดันกฎหมายควบคุมกำกับดูแลแพลตฟอร์มเพื่อกำกับดูแลการกำหนดค่ารอบให้เป็นธรรม
2. กำหนดค่ารอบให้เท่ากันทั่วประเทศ
3. สนับสนุนให้แพลตฟอร์มเพิ่มการเข้าถึงสวัสดิการให้กับไรเดอร์ เช่น ให้อุปกรณ์ทำงานฟรี ประกันอุบัติเหตุระหว่างทำงานโดยไม่มีเงื่อนไขในการเข้าถึง ชดเชยรายได้กรณีไรเดอร์ประสบอุบัติเหตุหรือรายได้ไม่เป็นไปตามที่แพลตฟอร์มโฆษณาไว้
4. ผลักดันกฎหมายแรงงานคุ้มครองไรเดอร์
5. จัดตั้งกองทุนทดแทนรายได้ให้กับไรเดอร์
6. ไรเดอร์สามารถเข้ากองทุนประกันสังคม ม.33 ได้
7. ไรเดอร์สามารถรวมกลุ่มจัดตั้งสหภาพแรงงานเพื่อต่อรองกับแพลตฟอร์ม
8. เปลี่ยนสถานะไรเดอร์จากพาร์ทเนอร์เป็นลูกจ้าง เพื่อให้ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน

ดูข้อมูลที่นี่

ค่ารอบไรเดอร์ขั้นต่ำ [ข้อมูลดิบ]

การประท้วงของไรเดอร์และค่ารอบ ปี 2562-2566 [ข้อมูลดิบ]

ผลสำรวจไรเดอร์ส่งอาหาร มี.ค.-ก.ค. 2564 [ข้อมูลดิบ]

The post #DataDrivenPolicy เลือกตั้ง ’69 ปัญหาไรเดอร์ appeared first on Rocket Media Lab.

• ค่ารอบในช่วงแรกของแต่ละแพลตฟอร์มจะสูงกว่าในปัจจุบัน เช่น GrabFood ในปี 2561 ค่ารอบ 60 บาทต่อออเดอร์ ปัจจุบันค่ารอบของ GrabFood ใน กรุงเทพฯ อยู่ที่ 30 บาทต่อออเดอร์ หรือ LINE MAN ในปี 2563 ค่ารอบ 62 บาทต่อออเดอร์ ปัจจุบันค่ารอบของ LINE MAN ใน กรุงเทพฯ อยู่ที่ 30 บาทต่อออเดอร์ 
• จังหวัดที่มีค่ารอบขั้นต่ำเฉลี่ยจากทั้ง 3 แพลตฟอร์ม GrabFood, LINE MAN, ShopeeFood มากที่สุด คือ กรุงเทพฯ เฉลี่ยอยู่ที่ 31 บาทต่อออเดอร์ จังหวัดที่มีค่ารอบขั้นต่ำเฉลี่ยน้อยที่สุดคือ ชุมพร เฉลี่ยอยู่ที่ 15 บาทต่อออเดอร์ 
• เมื่อนำค่ารอบขั้นต่ำเฉลี่ยเทียบกับข้อมูลค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อเดือนของครัวเรือนเพื่อดูว่าไรเดอร์แต่ละจังหวัดต้องวิ่งกี่งานถึงจะเพียงพอต่อค่าครองชีพในจังหวัด พบว่าจังหวัดที่ไรเดอร์ต้องวิ่งงานมากที่สุด คือ จันทบุรี โดยต้องวิ่งงานถึง 54.64 ออเดอร์

วันแรงงานทุกปี ประเด็นที่มักจะถูกจับตามองก็คือการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ แต่ก็ใช่ว่าทุกอาชีพจะได้ขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ เช่นเดียวกับไรเดอร์ที่มีสถานะเป็น ‘พาร์ทเนอร์’ กับแพลตฟอร์ม ที่ค่ารอบนั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับค่าแรงขั้นต่ำ แต่หากค่ารอบเปรียบเสมือนเงินเดือน กลับพบว่าไรเดอร์คืออาชีพที่ยิ่งทำงานเงินเดือนยิ่งลดลง

จากข้อมูลการประท้วงของไรเดอร์ ระหว่างปี 2562 – 2566 พบว่าจากการประท้วงทั้งหมด 113 ครั้ง เป็นการเรียกร้องประเด็นค่ารอบและค่าตอบแทนมากที่สุดถึง 93 ครั้ง โดยส่วนใหญ่นั้นมาจากประเด็นเรื่องค่ารอบที่ลดลง Rocket Media Lab ชวนสำรวจค่ารอบของไรเดอร์ในไทยว่ามีความเปลี่ยนแปลงอย่างไร ในวันที่ตลาดบริการส่งอาหาร (Food Delivery) แข่งขันอย่างดุเดือด

สถานการณ์แพลตฟอร์ม

วันที่ 23 พฤษภาคม 2568 foodpanda ประกาศเตรียมยุติให้บริการในประเทศไทย ทำให้ตลาดบริการส่งอาหารเหลือแพลตฟอร์มไม่กี่เจ้า เช่น GrabFood, LINE MAN, Robinhood และ ShopeeFood แพลตฟอร์มฟู้ดเดลิเวอรี่ยังขาดทุนต่อเนื่อง อย่างไรก็ตามพบว่ารายได้ของแพลตฟอร์มในตลาดฟู้ดเดลิเวอรี่โตขึ้นเรื่อย และขาดทุนน้อยลงทุกปี เช่น GrabFood ที่แม้จะขาดทุนสะสม 425,368,372 บาท ตลอด 4 ปี แต่กลับมีรายได้เพิ่มขึ้น และเริ่มทำกำไรในปี 2565 และ 2566 รวม 1,884,598,543 บาท ในขณะที่ LINE MAN แม้จะขาดทุนอย่างต่อเนื่องตลอด 4 ปี แต่ในปี 2566 LINE MAN ขาดทุนเพียง 253,806,613 บาท น้อยกว่าปี 2565 ที่ขาดทุนถึง 2,730,849,262 บาท และมีแนวโน้มที่จะสามารถทำกำไรในเร็วๆ นี้

จากตัวเลือกในตลาดฟู้ดเดลิเวอรี่ที่น้อยลง ส่งผลต่อไรเดอร์ที่มีตัวเลือกในการรับงานน้อยลงเช่นเดียวกัน ท่ามกลางตัวเลขรายได้ของแพลตฟอร์มที่โตขึ้นเรื่อยๆ แต่ค่ารอบของไรเดอร์กลับลดลงอย่างต่อเนื่อง ในวันที่ 21 เมษายน 2568 แพลตฟอร์ม LINE MAN ประกาศลดค่ารอบอีกครั้ง ในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑล กระทบไรเดอร์ในพื้นที่จังหวัดนนทบุรี สมุทรปราการ ปทุมธานี สมุทรสาครและนครปฐม โดยค่ารอบลดลงจาก 30 บาทต่อออเดอร์เหลือ 28 บาทต่อออเดอร์

ค่ารอบเคยสูงสุดเท่าไร ปัจจุบันอยู่ที่เท่าไรแล้ว 

Rocket Media Lab รวบรวมข้อมูลค่ารอบของ 4 แพลตฟอร์ม ได้แก่ GrabFood, LINE MAN, Robinhood และ ShopeeFood จากการเผยแพร่ของแพลตฟอร์มและจากการแลกเปลี่ยนของไรเดอร์ในช่องทางโซเชียลมีเดีย จนถึงวันที่ 30 เมษายน 2568 เพื่อดูว่า นับตั้งแต่เปิดให้บริการฟู้ดเดลิเวอรี่ แต่ละแพลตฟอร์มให้ค่ารอบเท่าไรและปัจจุบันมีค่ารอบอยู่ที่เท่าไร พบว่า

GrabFood เปิดให้บริการในประเทศไทยปี 2561 โดยในช่วงแรก มีการกำหนดค่ารอบไว้ที่ 60 บาทต่อออเดอร์ ต่อมาในปี 2562 มีการปรับโครงสร้างค่ารอบใหม่ โดยลดค่ารอบพื้นฐานลง แต่ไปเพิ่มโบนัสต่องานแทน จากเดิมค่ารอบอยู่ที่ 60 บาทต่อออเดอร์ ลดลงเหลือ 40 บาทต่อออเดอร์ โดยโบนัสต่องานจะสามารถรับได้ในวันถัดไป

จากนั้นในปี 2566 GrabFood ได้นำระบบค่ารออาหารเข้ามาใช้ในโครงสร้างค่ารอบ โดยค่ารอบจะขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่รออาหารจากร้านค้า ยิ่งนาน ยิ่งได้ค่ารอบเพิ่ม สูงสุด 43 บาทต่อออเดอร์ อย่างไรก็ตาม GrabFood ได้ลดค่ารอบพื้นฐาน จาก 40 บาทต่อออเดอร์ เหลือ 28 บาทต่อออเดอร์ โดยส่วนต่างของค่ารอบที่หายไปจะถูกเพิ่มจากค่ารออาหารที่กำหนดไว้ 10 นาที และไม่มีการหักค่าคอมมิชชั่น ทำให้ไรเดอร์ประท้วงและกดดันให้แพลตฟอร์มทบทวนค่ารอบใหม่ ก่อนที่ทาง GrabFood จะปรับโครงสร้างค่ารอบใหม่ จากเดิมค่ารอบพื้นฐาน 28 บาทต่อออเดอร์ เพิ่มเป็น 30 บาทต่อออเดอร์ โดยเพิ่มเกณฑ์ของค่ารออาหาร หากรอเกิน 10 นาที จะเพิ่มค่ารอบเป็น 40 บาทต่อออเดอร์ และรอเกิน 30 นาที จะเพิ่มค่ารอบเป็น 57 บาทต่อออเดอร์ 

ปัจจุบันค่ารอบของ GrabFood ในกรุงเทพฯ อยู่ที่ 30 บาทต่อออเดอร์ หากดูค่ารอบทั่วประเทศ พบว่า GrabFood ให้ค่ารอบขั้นต่ำสูงสุด 35 บาท ในโซนกรุงเทพฯ 1 (ราชเทวี บางรัก คลองเตย วัฒนา และปทุมวัน) และภูเก็ต ส่วนค่ารอบขั้นต่ำน้อยสุด 15 บาท ในพื้นที่จังหวัด 14 จังหวัด เช่น จันทบุรี ฉะเชิงเทรา ชุมพร ลำพูน 

LINE MAN เปิดให้บริการในปี 2563 โดยในช่วงแรก มีการกำหนดค่ารอบไว้ที่ 62 บาทต่อออเดอร์ และหักค่าคอมมิชชั่น 15% ต่อมาในปี 2564 LINE MAN ได้ปรับโครงสร้างค่ารอบใหม่ โดยลดค่ารอบพื้นฐานลงมาที่ 50 บาทต่อออเดอร์ และหักค่าคอมมิชชั่น 15% สร้างความไม่พอใจให้กับไรเดอร์ นำไปสู่การประท้วงของไรเดอร์ให้กลับมาใช้ค่ารอบเดิม 62 บาทต่อออเดอร์ แต่ไม่สำเร็จ 

จากนั้นในปี 2565 LINE MAN ได้นำระบบค่ารอบอิงตามพื้นที่ของร้านอาหาร แบ่งออกเป็นเขตพื้นที่ธุรกิจสีแดง (เช่น บางรัก ห้วยขวาง คลองเตย) ได้รับค่ารอบ 43 บาทต่อออเดอร์ และพื้นที่รอบนอกสีเหลืองในกรุงเทพฯ ค่ารอบเริ่มต้น 38 บาทต่อออเดอร์ 

ปัจจุบัน ค่ารอบของ LINE MAN ในกรุงเทพฯ อยู่ที่ 30 บาทต่อออเดอร์ หากดูค่ารอบทั่วประเทศ พบว่า LINE MAN ให้ค่ารอบขั้นต่ำสูงสุด 43 บาทต่อออเดอร์ ในพื้นที่ธุรกิจใจกลางเมือง ส่วนค่ารอบขั้นต่ำน้อยสุด 15 บาท ในพื้นที่ 6 จังหวัด ได้แก่ กระบี่ ชุมพร น่าน พะเยา สระบุรี และอุตรดิตถ์

Robinhood เปิดให้บริการในปี 2563 โดยในช่วงแรก มีการกำหนดค่ารอบไว้ที่ 40 บาทต่อออเดอร์ ต่อมาในปี 2564 ได้เพิ่มค่ารอบเป็น 43 บาทต่อออเดอร์ เพื่อจูงใจให้ไรเดอร์เข้ามาทำงานในแพลตฟอร์มมากขึ้น จากนั้นในปี 2566 ก็มีการลดค่ารอบลงมาเหลือ 39 บาทต่อออเดอร์

ปี 2567 Robinhood ประกาศโครงสร้างค่ารอบใหม่ โดยนำระบบค่ารอบอิงตามพื้นที่ของร้านอาหารมาใช้ แบ่งออกเป็นพื้นที่สีแดง เช่น ปทุมวัน บางรัก สาทร ได้ค่ารอบเริ่มต้น 43 บาทต่อออเดอร์ และพื้นที่สีเหลืองในกรุงเทพฯ ได้ค่ารอบที่ 38 บาทต่อออเดอร์ ก่อนที่จะมีการประกาศขายแพลตฟอร์มให้กับบริษัท ยิบอินซอย จำกัด

ปัจจุบัน ค่ารอบของ Robinhood ในกรุงเทพฯ เฉลี่ยอยู่ที่ 38 บาทต่อออเดอร์ หากดูค่ารอบทั่วประเทศ พบว่า Robinhood ให้ค่ารอบขั้นต่ำสูงสุด 43 บาทต่อออเดอร์ ในพื้นที่สีแดงของกรุงเทพฯ และค่ารอบขั้นต่ำน้อยที่สุด 37 บาทต่อออเดอร์ ในพื้นที่จังหวัดนครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสงคราม

ShopeeFood เปิดให้บริการในปี 2564 โดยในช่วงแรก มีการกำหนดค่ารอบไว้ที่ 36 บาทต่อออเดอร์ ก่อนที่จะปรับขึ้นเป็น 40 บาทต่อออเดอร์ ต่อมาในปี 2565 ได้ลดค่ารอบลงเหลือ 39 บาทต่อออเดอร์ และในปี 2566 ShopeeFood เริ่มนำระบบจัดอันดับไรเดอร์มาใช้และปรับโครงสร้างค่ารอบใหม่ โดยลดค่ารอบลงเหลือ 38 บาทต่อออเดอร์ และในปี 2567 ได้ลดค่ารอบลงเหลือ 33 บาทต่อออเดอร์

ปัจจุบัน ค่ารอบของ ShopeeFood ใน กรุงเทพฯ อยู่ที่ 33 บาทต่อออเดอร์ หากดูค่ารอบทั่วประเทศ พบว่า ShopeeFood ให้ค่ารอบขั้นต่ำสูงสุด 38 บาทต่อออเดอร์สำหรับไรเดอร์ระดับ Legend ในพื้นที่กรุงเทพฯ และค่ารอบขั้นต่ำน้อยที่สุด 15 บาทต่อออเดอร์ในพื้นที่จังหวัดชุมพร

ค่ารอบขั้นต่ำทั่วประเทศเป็นอย่างไร

เมื่อนำค่ารอบขั้นต่ำจากแพลตฟอร์มฟู้ดเดลิเวอรี่ 3 เจ้า ได้แก่ GrabFood, LINE MAN และ ShopeeFood มาหารเฉลี่ยเป็นค่ารอบของไรเดอร์ในจังหวัดนั้นๆ พบว่า 

จังหวัดที่มีค่ารอบขั้นต่ำเฉลี่ยมากที่สุด คือ กรุงเทพฯ เฉลี่ยอยู่ที่ 31 บาทต่อออเดอร์ ตามมาด้วย ภูเก็ต 30.7 บาทต่อออเดอร์ นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสาคร ค่ารอบขั้นต่ำเท่ากันที่ 30.3 บาทต่อออเดอร์

จังหวัดที่มีค่ารอบขั้นต่ำเฉลี่ยน้อยที่สุดคือ ชุมพร เฉลี่ยอยู่ที่ 15 บาทต่อออเดอร์ ตามมาด้วย ลำปาง 15.7 บาทต่อออเดอร์ อุตรดิตถ์และพะเยา 16 บาทต่อออเดอร์ และแม่ฮ่องสอน น่าน และจันทบุรี 16.7 บาทต่อออเดอร์

หากเทียบเป็นรายภาค พบว่า ภาคกลาง มีค่ารอบขั้นต่ำเฉลี่ยมากที่สุด 23.7 บาทต่อออเดอร์ ตามมาด้วย ภาคตะวันออก 21.3 บาทต่อออเดอร์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 20.9 บาทต่อออเดอร์ ภาคใต้ 20.4 บาทต่อออเดอร์ ภาคตะวันตก 19.7 บาทต่อออเดอร์ และภาคเหนือ 18.4 บาทต่อออเดอร์

เมื่อนำค่ารอบขั้นต่ำเฉลี่ยเทียบกับข้อมูลค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อเดือนของครัวเรือน ปี 2566 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ เพื่อดูว่าไรเดอร์แต่ละจังหวัดต้องวิ่งกี่งานถึงจะเพียงพอต่อค่าครองชีพในจังหวัด พบว่า

จังหวัดที่ไรเดอร์ต้องวิ่งงานมากที่สุด คือ จันทบุรี ต้องวิ่งงานถึง 54.64 งาน รองลงมาคือ ชุมพร 52.75 งาน ราชบุรี 51.84 งาน สุราษฎร์ธานี 47.91 งาน และกระบี่ 47.19 งาน ในขณะที่จังหวัดที่ต้องวิ่งงานน้อยที่สุดคือ อุบลราชธานี ที่ต้องวิ่งงาน 19.21 งาน ตามมาด้วย เชียงราย 19.91 งาน บุรีรัมย์ 23.21 งาน อุดรธานี 23.96 งาน และขอนแก่น 24.91 งาน

หมายเหตุ : การรวบรวมค่ารอบทั้ง 77 จังหวัด มาจากข้อมูลค่ารอบที่แพลตฟอร์มเปิดเป็นข้อมูลสาธารณะ อย่างไรก็ตาม ไม่ได้มีการเปิดเผยข้อมูลครบทุกจังหวัดที่แพลตฟอร์มให้บริการ จึงรวบรวมเพิ่มจากช่องทางโซเชียลมีเดียของไรเดอร์แพลตฟอร์มต่างๆ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครบถ้วนที่สุด

ลดค่ารอบแล้วแพลตฟอร์มเพิ่มอะไรให้แทน

การลดค่ารอบขั้นต่ำของแพลฟอร์ม ส่งผลให้รายได้ของไรเดอร์ลดลง และอาจทำให้ไรเดอร์เลิกวิ่งงานหรือหันไปหาแพลตฟอร์มที่ให้ค่ารอบดีกว่า แพลตฟอร์มจึงพยายามคิดระบบ หรือมาตรการใหม่ๆ ออกมาเพื่อจูงใจให้ไรเดอร์วิ่งงานต่อ หรือทำงานให้กับแพลตฟอร์มมากขึ้น แม้ค่ารอบจะลดลงก็ตาม จากการรวบรวมของ Rocket Media Lab พบว่ามีอย่างน้อย 8 รูปแบบด้วยกัน ได้แก่

1. อินเซนทีฟหรือเบี้ยขยัน 

เป็นระบบการสะสมคะแนนเพื่อแลกเงิน โดยในแต่ละออเดอร์ที่ไรเดอร์ปิดงานสำเร็จจะได้รับคะแนน สามารถสะสมคะแนนเหล่านี้เพื่อแลกกับสิทธิพิเศษหรือเงิน ซึ่งเป็นกิจกรรมที่มีทุกสัปดาห์ ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขที่แพลตฟอร์มเป็นผู้กำหนด เช่น อัตราการรับงาน คะแนนความพึงพอใจของลูกค้า หรืออัตราการยกเลิกงาน

ยกตัวอย่างเช่น อินเทนซีฟของ GrabFood เมื่อไรเดอร์ปิดงานสำเร็จจะได้สัญลักษณ์ “เพชร” เป็นของรางวัล หากสะสมถึงเกณฑ์ที่เป็นไปตามเงื่อนไขของแพลตฟอร์ม เช่น สะสมเพชรครบ 185 กะรัต มีคะแนนการรับงานมากกว่า 80% อัตรารับงานสำเร็จ 60% ขึ้นไป ได้คะแนนจากลูกค้า 4.7 คะแนนขึ้นไป และมีอัตราการยกเลิกงานไม่เกิน 10% ไรเดอร์สามารถนำเพชรไปแลกรับเงิน 2,000 บาทจากแพลตฟอร์ม

อย่างไรก็ตาม อินเซนทีฟอาจมีผลต่อสภาพการทำงานของไรเดอร์ เนื่องจากไรเดอร์ต้องแข่งกับเวลาและทำยอดส่งงานให้ได้ตามเกณฑ์ที่แพลตฟอร์มกำหนด ทำให้มีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ นอกจากนี้ยังมีปัญหาเรื่องของพื้นที่การรับงานที่อาจจะมีผลต่อการสะสมอินเซนทีฟของไรเดอร์ อีกทั้งไรเดอร์ไม่มีอำนาจต่อรองเรื่องเกณฑ์และข้อกำหนดอินเซนทีฟ ทำให้แพลตฟอร์มมีอำนาจเด็ดขาดได้การออกแบบอินเซนทีฟ ไรเดอร์อาจต้องวิ่งงานมากขึ้น ในขณะที่อินเซนทีฟที่ได้รับอาจน้อยลง

2. ระบบจัดอันดับไรเดอร์ 

เป็นระบบที่เข้ามาเพื่อแบ่งระดับของไรเดอร์ ซึ่งเพิ่มเข้ามาเพื่อจูงใจให้ไรเดอร์ทำงานตามที่แพลตฟอร์มกำหนด ยิ่งระดับของไรเดอร์สูงขึ้น ยิ่งได้รับสิทธิพิเศษมากขึ้น เช่น ได้อินเทนซีฟพิเศษ ค่ารอบพิเศษ สิทธิพิเศษทางการเงิน และประกันอุบัติเหตุ 

ยกตัวอย่าง แพลตฟอร์ม GarbFood มีการแบ่งระดับไรเดอร์เป็น 4 ระดับได้แก่ พลทหาร จอมยุทธ์ เซียน และเทพ โดยสิทธิประโยชน์จากระดับเซียน อาทิ ได้รับอินเทนซีฟพิเศษสูงสุด 4,500 บาท/เดือน ส่วนลดอัตราดอกเบี้ยสินเชื่อเงินสด 5% ประกันรถมอเตอร์ไซค์ บัตรเติมน้ำมัน โดยเกณฑ์การได้ระดับเซียน ไรเดอร์ต้องใส่เครื่องแต่งกายของแพลตฟอร์ม สะสมแต้มมากกว่า 600 แต้มต่อเดือน (1 แต้ม = 1 รอบขับ) มีอัตราการรับงานมากกว่า 85% อัตราการยกเลิกงานไม่เกิน 5% และมีคะแนนดาว 4.7 ดาว

ในแพลตฟอร์ม ShopeeFood ใช้ระบบ Ranking กับไรเดอร์ในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑล โดยไรเดอร์ระดับ 0 (เมมเบอร์) จะได้ค่ารอบเริ่มต้นที่ 33 บาท ระดับ 1 (ไรเดอร์ใหม่) 37 บาท ระดับ 2 (คลาสสิก) 35 บาท ระดับ 3 (มาสเตอร์) 36 บาท ระดับ 4 (แกรนด์มาสเตอร์) 37 บาท และระดับ 5 (เลเจนด์) 38 บาท โดยไรเดอร์สามารถเพิ่มระดับของตัวเองจากการสะสมคะแนน T-Point ที่ได้จากการปิดงานส่งอาหาร

อย่างไรก็ตาม เมื่อระบบจัดอันดับไรเดอร์กำหนดโดยแพลตฟอร์ม โดยไรเดอร์ไม่มีอำนาจต่อรอง อาจทำให้ไรเดอร์ต้องทำงานมากขึ้น และทำให้เป็นไปตามเกณฑ์ที่แพลตฟอร์มกำหนด เช่น อัตราการรับงาน อัตราการยกเลิกงาน และคะแนนความพึงพอใจ 

3. งานแบชหรืองานพ่วง

เป็นงานประเภทใหม่ให้ไรเดอร์สามารถรับส่งอาหารได้มากกว่า 1 ออเดอร์ในครั้งเดียว โดย LINE MAN เริ่มนำรูปแบบงานนี้มาใช้เป็นเจ้าแรก ใน 1 งานของไรเดอร์จะส่งให้กับลูกค้ามากว่า 1 คนขึ้นไป โดยจะได้ค่ารอบเป็นค่ารอบพื้นฐาน บวกกับค่ารอบงานพ่วง โดยจากเดิมที่การส่งงาน 2 จุด จะได้รับค่ารอบทั้ง 2 จุดเท่ากัน แต่เมื่อเป็นงานพ่วง จะคิดค่ารอบโดยเป็นค่ารอบบวกกับค่ารอบงานพ่วงที่น้อยกว่าค่ารอบปกติ

ตัวอย่างเช่น ปกติไรเดอร์ที่รับงานส่งอาหาร 2 งาน จะได้ค่ารอบ งานละ 30 บาท รวมเป็น 60 บาท แต่หากเป็นงานพ่วง เมื่อส่งอาหารครบทั้ง 2 จุด จะได้ค่ารอบ 30 บาท และค่างานพ่วง 15 บาท รวมกันเป็น 45 บาท จะเห็นได้ว่ารูปแบบงานพ่วงทำให้แพลตฟอร์มจ่ายค่ารอบให้กับไรเดอร์น้อยลง การส่งหลายจุดมีผลต่ออาหารของลูกค้า ไรเดอร์อาจถูกร้องเรียนเรื่องความล่าช้าในการจัดส่งที่มีผลต่อการสะสมอินเทนซีฟและการเลื่อนระดับของไรเดอร์

4. การเพิ่มโบนัสในพื้นที่ที่กำหนด

เป็นระบบที่ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ในการทำงานของไรเดอร์เป็นปัจจัยในการเพิ่มค่ารอบ เช่น สภาพอากาศ การจราจร จำนวนคำสั่งซื้อ หรือพื้นที่ที่แพลตฟอร์มต้องการให้ไรเดอร์เข้าไปวิ่งงานในพื้นที่นั้นๆ เช่น หากฝนตก แพลตฟอร์มจะเพิ่มค่ารอบ เพื่อจูงใจให้ไรเดอร์รับงานในช่วงฝนตก หากเป็นช่วงที่มีคำสั่งซื้อเป็นจำนวนมาก จะเพิ่มโบนัสพิเศษให้ไรเดอร์ อย่างไรก็ตาม การเพิ่มโบนัสเพื่อจูงใจให้ไรเดอร์ทำงานอาจส่งผลต่อความปลอดภัยในการทำงานของไรเดอร์ เช่น อาจต้องทำงานในสภาวะฝนตกหนัก ซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ

5. ระบบยิงงาน

เป็นระบบที่แพลตฟอร์มเอามาใช้แทนระบบกดรับงาน โดยแพลตฟอร์มจะเลือกงานให้กับไรเดอร์ โดยที่ไรเดอร์ไม่ต้องกดแย่งรับงานเอง ช่วยกระจายงานให้กับไรเดอร์ได้อย่างทั่วถึง อย่างไรก็ตาม ปัญหาของระบบยิงงาน คือไรเดอร์ไม่สามารถเลือกงานเองได้ ไรเดอร์ต้องลุ้นว่าจะได้รับงานประเภทไหน ระยะทางเท่าไร หากเลือกงานอาจส่งผลต่ออัตราการรับงาน ซึ่งถ้าอัตราการรับงานต่ำ จะส่งผลต่อการได้อินเทนซีฟและการเลื่อนระดับของไรเดอร์ลดลง และจะกระทบกับรายได้ของไรเดอร์ 

6. ค่ารออาหาร

ในกรณีที่ไรเดอร์รอรับอาหารจากร้านค้านาน มีการนำระบบการรออาหารมาใช้เป็นค่าเสียเวลาให้ไรเดอร์ ยิ่งรอนาน ยิ่งได้ค่ารอบเพิ่ม ในช่วงแรกค่ารออาหารจะเป็นการทำเรื่องของไรเดอร์เพื่อให้แพลตฟอร์มพิจารณา ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็นระบบคิดคำนวนในค่ารอบในระบบ

ยกตัวอย่าง ค่ารออาหารในแพลตฟอร์ม GrabFood หากไรเดอร์รออาหารจากร้านค้านาน สามารถได้รับค่ารอบสูงสุด 57 บาท หากรออาหารจากร้านค้าเกิน 30 นาที อย่างไรก็ตาม ปี 2566 ช่วงที่เริ่มใช้ระบบค่ารออาหาร GrabFood ได้ลดค่ารอบขั้นต่ำลงจากเดิม 40 บาทต่อออเดอร์ เหลือ 28 บาทต่อออเดอร์ แล้วไปเพิ่มส่วนต่างว่าจะไม่เก็บค่าคอมมิชชั่นและเพิ่มค่ารออาหารเข้าไป สร้างความไม่พอใจให้กับไรเดอร์ในพื้นที่กรุงเทพฯ จนออกมาประท้วงและปิดแอปไม่รับงาน ก่อนที่ทาง GrabFood จะปรับโครงสร้างค่ารอบใหม่ เป็น 30 บาทต่อออเดอร์ บวกกับค่ารออาหาร

อย่างไรก็ตาม กลุ่มไรเดอร์เองก็มีข้อสังเกตในการคำนวณค่ารออาหารของแพลตฟอร์มว่าไม่ได้ประเมินจากระยะเวลาการรอของไรเดอร์แบบเรียลไทม์ แต่ดูจากข้อมูลย้อนหลังของแต่ละร้านในช่วงเวลาเดียวกัน ทำให้ไรเดอร์อาจจะไม่ได้ค่ารอตามระยะเวลาที่รอจริงๆ

7. การจองรอบ

คือ ระบบการจองช่วงเวลาวิ่งงานของไรเดอร์ โดยมีการกำหนดขอบเขตพื้นที่และช่วงเวลาในการทำงาน เพื่อให้ไรเดอร์สามารถรับงานได้เร็วขึ้นและใกล้มากขึ้น หากรายได้ไม่ถึงขั้นต่ำที่แพลตฟอร์มการันตี สามารถรับค่ารอบชดเชยได้

ยกตัวอย่าง ระบบการจองรอบงานของ ShopeeFood โดยไรเดอร์สามารถจองรอบขับตั้งแต่ 3 ชั่วโมงถึง 10 ชั่วโมง และได้รับโบนัสของการจองรับขับตามที่แพลตฟอร์มกำหนด หากในชั่วโมงการทำงานได้รับงานไม่ครบตามที่แพลตฟอร์มการันตีไว้ จะมีการจ่ายค่ารอบชดเชยให้กับไรเดอร์ เช่น หากจองทำงาน 3 ชั่วโมง แพลตฟอร์มการันตีงานขั้นต่ำให้ไรเดอร์ 5 งาน แต่เมื่อครบชั่วโมงการทำงาน ไรเดอร์ได้รับงานเพียง 3 งาน แพลตฟอร์มจะจ่ายค่ารอบชดเชยให้ ตามค่ารอบขั้นต่ำในพื้นที่และจำนวนงานที่ขาด 

อย่างไรก็ตาม แพลตฟอร์มมีเกณฑ์เรื่องค่ารอบชดเชย สามารถรับได้หาก “เวลาเฉลี่ยในการจัดส่ง” ของทุกงานที่จองรอบเฉลี่ยไม่เกิน 60 นาที มีอัตราการจัดส่งสำเร็จมากว่า 90% และมีเวลาออนไลน์ตามที่แพลตฟอร์มกำหนด หากทำครบ ไรเดอร์สามารถรับค่ารอบชดเชยได้ อีกทั้งในการจองรอบ ทุกออเดอร์จะไม่ได้รับคะแนนสะสมเพื่อแลกอินเซนทีฟและคะแนนเลื่อนระดับไรเดอร์ เท่ากับว่าไรเดอร์ที่จองงานอาจจะไม่ได้โบนัสพิเศษจากการทำงานเพิ่มเติมเท่ากับไรเดอร์ที่ไม่ได้จองรอบงาน

8. สมัครไรเดอร์ประจำ

เป็นตำแหน่งที่แพลตฟอร์มเพิ่มเข้ามาเป็นทางเลือกให้กับไรเดอร์ในการรองรับการจัดส่งอาหารในพื้นที่ที่มีคำสั่งซื้อเป็นจำนวนมาก โดยแพลตฟอร์มจะการันตีรายได้ให้กับไรเดอร์

ยกตัวอย่าง แพลตฟอร์ม Line Man เปิดรับสมัครไรเดอร์ประจำ โดยไรเดอร์จะวิ่งงานในพื้นที่ที่แพลตฟอร์มกำหนด เช่น สัมพันธวงศ์ พระนคร สาทร ปทุมวัน เข้างานตั้งแต่ 11.00 – 20.00 น. สัปดาห์ละ 6 วัน โดยการันตีรายได้สูงสุดวันละ 1,000 บาท

แม้จะเป็นการการันตีรายได้เพื่อดึงดูดให้ไรเดอร์เข้ามาทำงานในพื้นที่ที่กำหนดซึ่งส่วนใหญ่เป็นพื้นที่สีแดงที่มีคำสั่งซื้อเป็นจำนวนมาก โดยไรเดอร์วิจารณ์ว่า เป็นพื้นที่ที่วิ่งงานยาก รถเยอะ เส้นทางวกวน เสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ การกำหนดค่ารอบต่อออเดอร์แบบขั้นบันได ทำให้ไรเดอร์ต้องวิ่งงานมากขึ้น นอกจากนี้ แพลตฟอร์มกำหนดเกณฑ์ของไรเดอร์ประจำไว้ค่อนข้างสูง เช่น ไรเดอร์ต้องเปิดรับงานแบบอัตโนมัติ ไม่ปัดงาน และไม่ยกเลิกงาน หากมีการยกเลิกงาน 1 งานหรือไม่เกิน 5% จะได้รับค่ารอบไม่เกิน 28 ออเดอร์ แต่หากมีการยกเลิกงานเกินจากที่แพลตฟอร์มกำหนด ไรเดอร์จะไม่ได้ค่ารอบทั้งหมดของวันนั้น ซึ่งข้อกำหนดเหล่านี้ไรเดอร์ไม่มีส่วนในการต่อรองกับทางแพลตฟอร์ม

จากรูปแบบที่แพลตฟอร์มเพิ่มเข้ามาเพื่อจูงใจให้ไรเดอร์ยังทำงานให้กับแพลตฟอร์ม แต่ในทางปฏิบัติไรเดอร์กลับได้ค่าตอบแทนน้อยลง ไม่เต็มเม็ดเต็มหน่วยตามที่รูปแบบกำหนดไว้ นอกจากนี้ยังเป็นการเร่งให้ไรเดอร์ทำงานมากขึ้นเพื่อรับส่วนชดเชยรายได้และสวัสดิการต่างๆ ซึ่งอาจทำให้ไรเดอร์สายพาร์ทไทม์ ไม่ได้รับการชดเชยรายได้เท่าไรเดอร์ที่ขับเป็นงานประจำ ในขณะเดียวกันสภาพการทำงานของไรเดอร์อาจยิ่งแย่ลง จากการต้องเร่งส่งงานและทำรายได้เพิ่มขึ้นจากเกณฑ์ที่แพลตฟอร์มเป็นผู้กำหนด โดยที่ไรเดอร์ไม่ได้มีส่วนร่วมในการต่อรองข้อกำหนดเหล่านั้น

ดูข้อมูลที่ https://rocketmedialab.co/database-rider-delivery-decline

อ้างอิง

รวบรวมจากเว็บไซต์แพลตฟอร์มส่งอาหารและการแลกเปลี่ยนในโซเชียลมีเดียของไรเดอร์แพลตฟอร์มต่างๆ ณ วันที่ 30 เมษายน 2568

DBD DATAWAREHOUSE กรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์

การสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2566 สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม

The post สำรวจการเปลี่ยนแปลงค่ารอบของไรเดอร์ ยิ่งทำงานนานเท่าไร ค่ารอบยิ่งลด appeared first on Rocket Media Lab.

หมายเหตุ: ค่ารอบเฉลี่ยคำนวณจากค่ารอบขั้นต่ำของแพลตฟอร์มฟู้ดเดลิเวอรี่ 3 เจ้า ได้แก่ GrabFood, LINE MAN และ ShopeeFood มาหารเป็นค่ารอบเฉลี่ยของไรเดอร์ในจังหวัดนั้นๆ

ดาวน์โหลดที่นี่

อ่าน สำรวจการเปลี่ยนแปลงค่ารอบของไรเดอร์ ยิ่งทำงานนานเท่าไร ค่ารอบยิ่งลด

The post ค่ารอบไรเดอร์ขั้นต่ำ [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

1. เงินประกันที่ทาง Robinhood หักเก็บจากไรเดอร์ 400 บาท ตั้งแต่ปี 2565 ทางแพลตฟอร์มจะคืนเงินให้กับไรเดอร์อย่างไร หลังแพลตฟอร์มเตรียมยุติการให้บริการ

2. ไรเดอร์ที่เช่ารถ EV ของ Robinhood ทางแพลตฟอร์มจะมีการชดเชยอย่างไรให้กับไรเดอร์ (สัญญาเช่า 6 เดือน / 1 ปี) ค่าเช่ารถ 190 บาท/วัน (สัญญา 1 เดือน) 185 บาท/วัน (สัญญา 3 เดือน) 170 บาท/วัน (6เดือน) 165 บาท/วัน (1ปี)

3. ไรเดอร์ที่เพิ่งสมัคร อยู่ระหว่างรอแพลตฟอร์มเปิดระบบหรือเพิ่งได้เข้าระบบเมื่อไม่นานมานี้ ซึ่งมีการเสียค่าใช้จ่ายไปแล้ว ไม่ว่าจะเป็นค่าเสื้อแจ็คเก็ต ค่ากระเป๋าใส่อาหาร ค่าจัดทำเอกสาร ฯลฯ จะมีการชดเชยไรเดอร์หรือไม่ อย่างไร

4. ไรเดอร์ที่จ่ายค่ามัดจำ ค่าเช่ารถ EV และรับรถตั้งแต่ 1 – 30 มิถุนายน 2567 เพื่อเข้ารับการอบรมรอบพิเศษที่จัดโดย Robinhood ทางแพลตฟอร์มจะมีการจัดการและชดเชยกับทางไรเดอร์อย่างไร

5. สินเชื่อที่ทาง Robinhood ปล่อยให้กับไรเดอร์ แพลตฟอร์มจะมีช่องทางการชำระสินเชื่ออย่างไร และข้อกำหนดของสินเชื่อจะมีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่

6. แพลตฟอร์มจะมีมาตรการอะไรให้กับไรเดอร์ที่จะวิ่งงานต่อในเดือนกรกฎาคม ก่อนที่แพลตฟอร์มจะปิดระบบอย่างเป็นทางการ

จากคำถามมากมายที่ไรเดอร์เองก็ไม่รู้ว่าแพลตฟอร์มจะมีมาตรการอย่างไร ความไม่แน่นอนในการช่วยเหลือเยียวยา หรือมาตรการชดเชยต่างๆ ที่เกิดขึ้นหลังแพลตฟอร์มประกาศปิดตัวนี้ ส่วนหนึ่งมาจากปัญหาของการไม่มีสถานะเป็นลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานของไรเดอร์ไทย ซึ่งทำให้แพลตฟอร์มอาจจะไม่ต้องรับผิดชอบ หรือมีการชดเชยตามกฎหมายแรงงาน ไม่เพียงแค่นี้ Rocket Media Lab ชวนย้อนสำรวจปัญหาของไรเดอร์ไทยว่าที่ผ่านมาพวกเขาต้องเจออะไรมาบ้าง

อ่านบทความได้ที่นี่ : https://rocketmedialab.co/rider-protest/

The post คำถามที่ไรเดอร์ Robinhood รอคำตอบ appeared first on Rocket Media Lab.

• ระหว่างปี พ.ศ. 2562 – 2566 พบว่ามีการประท้วงของไรเดอร์เกิดขึ้นทั้งหมด 113 ครั้ง แบ่งเป็นปี 2562 จำนวน 4 ครั้ง ปี 2563 จำนวน 6 ครั้ง ปี 2564 จำนวน 45 ครั้ง ปี 2565 จำนวน 42 ครั้ง และปี 2566 จำนวน 16 ครั้ง
• แพลตฟอร์มที่มีการประท้วงมากที่สุด คือไลน์แมน 62 ครั้ง ตามมาด้วย แกร็บฟู้ด 23 ครั้ง ฟู้ดแพนด้า 17 ครั้ง ลาล่ามูฟ 7 ครั้ง และอื่นๆ 4 ครั้ง เป็นการส่งเสียงจากไรเดอร์โดยไม่ได้ระบุแพลตฟอร์มผ่านการยื่นหนังสือถึงภาครัฐและพรรคการเมือง
• ข้อเรียกร้องส่วนใหญ่ของไรเดอร์จากการประท้วง ทั้ง 113 ครั้ง เป็นเรื่องค่ารอบและค่าตอบแทนมากที่สุด จำนวน 93 ครั้ง รองลงมาคือระบบรับงานและการจ่ายงาน จำนวน 42 ครั้ง ตามมาด้วยสวัสดิการและการคุ้มครองแรงงาน จำนวน 15 ครั้ง 
• 5 ปีที่ผ่านมามีการปรับค่ารอบถึง 17 ครั้ง แบ่งออกเป็น ปี 2562 จำนวน 2 ครั้ง ปี 2564 จำนวน 5 ครั้ง ปี 2564 จำนวน 4 ครั้ง และปี 2566 จำนวน 6 ครั้ง โดยเป็นการลดค่ารอบถึง 15 ครั้ง พบว่าแกร็บฟู้ดเป็นแพลตฟอร์มที่มีการปรับลดค่ารอบมากที่สุดถึง 6 ครั้ง
• จากการรวมตัวประท้วงของไรเดอร์ทั้ง 113 ครั้ง ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา พบว่าแพลตฟอร์มยอมรับข้อเรียกร้องจากการประท้วงของไรเดอร์เพียง 20 ครั้ง โดยเป็นการยอมรับข้อเรียกร้องทั้งหมดที่ไรเดอร์เสนอ 7 ครั้ง และยอมรับข้อเสนอบางเรื่อง 13 ครั้ง 

อาชีพไรเดอร์เป็นอาชีพใหม่ในสังคมไทย หลังเกิดแพลตฟอร์มให้บริการด้านการขนส่งอย่างแกร็บในปี พ.ศ. 2556 เป็นเจ้าแรก และกลายมาเป็นอาชีพที่มีคนหันมาทำเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะในช่วงการระบาดของโควิด-19 ที่ทำให้มีคนตกงานและว่างงานเป็นจำนวนมาก จากผลสำรวจเรื่อง ‘ไรเดอร์ไทย เป็นอยู่ยังไง อยากได้อะไรบ้าง’ ของ Rocket Media Lab ในปี 2564 ซึ่งทำการสำรวจผู้ประกอบอาชีพไรเดอร์ส่งอาหารจำนวน 1,136 คน พบว่ามีคนที่ทำงานไรเดอร์ส่งอาหารเป็นอาชีพหลักสูงถึง 59.44% และทำเป็นอาชีพเสริม 40.56%

อย่างไรก็ตาม อาชีพไรเดอร์ยังคงอยู่บนฐานของการเป็น ‘พาร์ทเนอร์’ ไม่ได้ถูกนับว่าเป็นลูกจ้าง ซึ่งนอกจากจะไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์แล้ว ยังต้องทำงานภายใต้เงื่อนไขของแพลตฟอร์มโดยไม่อาจต่อรองได้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องค่าตอบแทนอย่างการกำหนดค่ารอบ หรือเรื่องสวัสดิการอื่นๆ ที่แพลตฟอร์มมีอำนาจในการเปลี่ยนแปลงและปรับลดเรื่อยมา จนก่อให้เกิดการประท้วงของไรเดอร์มาอย่างต่อเนื่อง

Rocket Media Lab ชวนสำรวจการประท้วงของไรเดอร์ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา ผ่านการรวบรวมข้อมูลในช่วงปี 2562 – 2566 เพื่อดูว่าไรเดอร์ประท้วงเรื่องอะไร แพลตฟอร์มไหนมีการประท้วงมากที่สุด และการประท้วงสำเร็จหรือไม่ 

5 ปี มีการประท้วงแพลตฟอร์ม 113 ครั้ง พบไลน์แมนมีการประท้วงมากที่สุด

จากการเก็บข้อมูลการประท้วงของไรเดอร์ผ่านการรายงานข่าวของสื่อมวลชนและช่องทางการสื่อสารในโซเชียลมีเดียของกลุ่มไรเดอร์ เป็นเวลา 5 ปี ระหว่างปี พ.ศ. 2562 – 2566 พบว่ามีการประท้วงของไรเดอร์เกิดขึ้นทั้งหมด 113 ครั้ง โดยปี 2562 จำนวน 4 ครั้ง ปี 2563 จำนวน 6 ครั้ง ปี 2564 จำนวน 45 ครั้ง ปี 2565 จำนวน 42 ครั้ง และปี 2566 จำนวน 16 ครั้ง

และเมื่อนำการประท้วงทั้งหมด 113 ครั้ง มาแยกว่าเป็นการประท้วงของไรเดอร์จากแพลตฟอร์มใดบ้าง พบว่าแพลตฟอร์มที่มีการประท้วงมากที่สุด คือไลน์แมน 62 ครั้ง ตามมาด้วย แกร็บฟู้ด 23 ครั้ง ฟู้ดแพนด้า 17 ครั้ง ลาล่ามูฟ 7 ครั้ง และอื่นๆ 4 ครั้ง เป็นการส่งเสียงจากไรเดอร์โดยไม่ได้ระบุแพลตฟอร์มผ่านการยื่นหนังสือถึงภาครัฐและพรรคการเมือง

หากพิจารณาตามสัดส่วนรายภาค ภาคที่มีการประท้วงมากที่สุดคือ ภาคกลาง 43 ครั้ง ตามมาด้วยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 26 ครั้ง ภาคใต้ 22 ครั้ง ภาคตะวันออก 12 ครั้ง ภาคเหนือ 7 ครั้ง และภาคตะวันตก 3 ครั้งหากพิจารณาตามสัดส่วนรายจังหวัด พบว่ามีการประท้วงเกิดขึ้นมาถึง 46 จังหวัดทั่วประเทศ โดยจังหวัดที่มีการประท้วงมากที่สุดคือ กรุงเทพฯ 27 ครั้ง ชลบุรี 8 ครั้ง นครศรีธรรมราช 6 ครั้ง เชียงใหม่และปัตตานี 4 ครั้งเท่ากัน

จากข้อมูลจะพบว่าในปี 2564 เป็นปีที่มีการประท้วงมากที่สุดถึง 45 ครั้ง เนื่องจากเป็นช่วงที่หลายแพลตฟอร์มปรับโครงสร้างค่ารอบครั้งใหญ่ โดยไรเดอร์ในหลายพื้นที่ระบุว่าในการปรับค่ารอบครั้งนี้ไม่มีการแจ้งล่วงหน้า ทำให้ในปีนั้นเกิดการประท้วงของไรเดอร์กระจายทั่วประเทศ เช่น กรณีการปรับลดค่ารอบครั้งใหญ่ของไลน์แมนช่วงเดือนมิถุนายน 2564 ในพื้นที่ต่างจังหวัด จากเดิม 30-40 บาท เหลือเพียง 20-24 บาท ทำให้เกิดการประท้วงแพลตฟอร์มในหลายพื้นที่เพื่อเรียกร้องค่ารอบเดิม ก่อนจะยกระดับเป็นค่ารอบ 40 บาทต่องานทั้งประเทศ โดยในเดือนเดียวกันนี้มีการประท้วงมากถึง 16 ครั้ง ใน 13 จังหวัดทั่วประเทศ และในปี 2564 ยังพบว่าไลน์แมนเป็นแพลตฟอร์มที่มีการประท้วงมากที่สุดอีกด้วย จำนวน 25 ครั้ง 

ขณะที่ในปี 2562 – 2563 แกร็บฟู้ดเป็นแพลตฟอร์มที่ถูกไรเดอร์ประท้วงมากที่สุด เพราะเป็นแพลตฟอร์มแรกในตลาดที่เริ่มปรับลดค่ารอบและนโยบายเกี่ยวกับไรเดอร์ อันเนื่องมาจากการแข่งขันด้านการตลาดและราคาของแพลตฟอร์มในตลาดฟู้ดเดลิเวอร์ที่สูงขึ้นจากการที่มีเจ้าใหม่ๆ เพิ่มมากขึ้นที่แข่งกันทำราคาเพื่อดึงดูดการใช้แก่ผู้บริโภค ทำให้ไรเดอร์ของแกร็บฟู้ดไม่พอใจและเริ่มประท้วงแพลตฟอร์ม และกลับมาประท้วงอีกครั้งในช่วง 2565-2566 จากการปรับเปลี่ยนโครงสร้างค่ารอบแบบใหม่ที่ทำให้รายได้ของไรเดอร์ลดลง

หลังมีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างค่ารอบโดยเพิ่มค่ารออาหาร และลดค่ารอบพื้นฐานลง ซึ่งมีการทดลองในพื้นที่ต่างจังหวัดก่อนจะนำมาใช้ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล จนเกิดการนัดหยุดงานและปิดแอปฯ ครั้งใหญ่ ทำให้แพลตฟอร์มต้องกลับไปพิจารณาเพิ่มค่ารอบพื้นฐานใหม่

ฟู้ดแพนด้าเป็นแพลตฟอร์มที่มีการประท้วงส่วนใหญ่เกิดขึ้นในต่างจังหวัดถึง 16 ครั้งจากทั้งหมด 17 ครั้ง โดยเป็นการประท้วงในช่วงปี 2564 สูงถึง 14 ครั้ง จากกระแสการลดค่ารอบในพื้นที่ต่างจังหวัดอย่างต่อเนื่อง ส่วนลาล่ามูฟนั้น ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มให้บริการขนส่ง แตกต่างจากแพลตฟอร์มอื่นที่ให้บริการการจัดส่งอาหารเป็นหลัก แต่ก็มีการรวมตัวประท้วงจากไรเดอร์ 7 ครั้ง และในทุกครั้งเป็นการประท้วงที่นำโดยกลุ่มสหภาพไรเดอร์ ซึ่งเป็นไรเดอร์ของลาล่ามูฟเองที่ไม่พอใจนโยบายการลดค่ารอบ

ค่ารอบน้อย ร้อยงานพ่วง ห่วงชีวิต : ข้อเรียกร้องหลักของไรเดอร์

จากนั้นเมื่อนำข้อเรียกร้องในการประท้วงของไรเดอร์ส่งอาหารในช่วงเวลา 5 ปีที่ผ่านมา ทั้ง 113 ครั้ง มาแยกประเภทของเรื่องที่ไรเดอร์เรียกร้อง สามารถแยกออกมาได้ 12 เรื่อง ได้แก่

1. ค่ารอบและค่าตอบแทน จำนวน 93 ครั้ง 

เป็นเรื่องที่ไรเดอร์ยื่นข้อเรียกร้องมากที่สุด และทุกครั้งที่แพลตฟอร์มประกาศปรับเปลี่ยนโครงสร้างค่ารอบ หรือลดค่ารอบโดยไม่ได้แจ้งไรเดอร์ล่วงหน้า ไรเดอร์จะนัดรวมกลุ่มกันทันทีโดยเฉพาะกลุ่มไรเดอร์ในต่างจังหวัด เนื่องจากได้ค่ารอบน้อยกว่าพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลและต้องวิ่งงานมากขึ้น การปรับค่ารอบจึงส่งผลอย่างมากต่อไรเดอร์ในต่างจังหวัด โดยเฉพาะกลุ่มไรเดอร์ที่ทำเป็นงานประจำ โดยในประเด็นนี้ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับเรื่องการปรับค่ารอบเริ่มต้นขั้นต่ำต่องาน การคำนวณค่าอินเซนทีฟ ตัวอย่างการประท้วง เช่น การขอขึ้นค่ารอบของไรเดอร์ จ.ภูเก็ต จาก 30 บาทเป็น 40 บาท เมื่อวันที่ 28 มกราคม 2563 

2. ระบบรับงานและการจ่ายงาน จำนวน 42 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการกระจายงานและการรับงานของไรเดอร์ ซึ่งเริ่มมีปัญหาหลังจากแพลตฟอร์มเริ่มนำระบบอัลกอริทึมมาใช้ในการจ่ายงานแทนระบบกดรับงานแบบเดิมที่ไรเดอร์ต้องแย่งกันกด ส่งผลต่อจำนวนงานและรายได้ที่ลดลง เนื่องจากการกระจายงานโดยระบบอัลกอริทึมยังมีปัญหา ทำให้ไรเดอร์ที่อยู่ใกล้ร้านรับงานไม่ได้ หรือรอให้แพลตฟอร์มส่งงานนานเกินไป นอกจากนี้ยังมีประเด็นเรื่องการกระจายงานอื่นๆ เช่น ไรเดอร์หน้าใหม่จะเห็นงานก่อนไรเดอร์หน้าเก่า ปัญหาระบบกะงานที่ยังไม่เพียงพอต่อไรเดอร์ นอกจากนี้มีเรื่องของการเอาระบบงานแบช-งานพ่วงเข้ามาใช้ เพิ่มภาระให้กับไรเดอร์ในขณะที่รายได้ต่องานเท่าเดิมหรือน้อยลง ทำให้ในการประท้วงมีการเรียกร้องให้ยกเลิกงานแบช-งานพ่วง หรือปรับปรุงระบบของงานให้เป็นธรรมกับไรเดอร์ ตัวอย่างการประท้วง เช่น การประท้วงของไรเดอร์ไลน์แมนใน จ.เชียงใหม่ เรียกร้องให้แพลตฟอร์มแก้ไขระบบจ่ายงานให้คนที่อยู่ใกล้เห็นก่อน และต้องกระจายงานให้ไรเดอร์หน้าเก่าและหน้าใหม่อย่างเท่าเทียม เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน 2566

3. สวัสดิการและการคุ้มครองแรงงาน จำนวน 15 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการจัดสรรสวัสดิการและการช่วยเหลือไรเดอร์ เนื่องจากระบบการเข้าถึงประกันอุบัติเหตุที่แพลตฟอร์มมีให้ไรเดอร์มีปัญหาในยามที่ไรเดอร์ประสบอุบัติเหตุ เช่น บางแพลตฟอร์มมีเกณฑ์ให้ไรเดอร์ต้องวิ่งงานตามจำนวนงานที่กำหนดถึงจะสามารถเข้าถึงประกันอุบัติเหตุของแพลตฟอร์มได้ หรือความล่าช้าของระบบในการเคลมประกันอุบัติเหตุให้ไรเดอร์ ทำให้ไรเดอร์สูญเสียรายได้และเวลาในระหว่างที่แพลตฟอร์มกำลังพิจารณาการให้ความช่วยเหลือกับไรเดอร์ ตัวอย่างการประท้วง เช่น การประท้วงของไรเดอร์ฟู้ดแพนด้าหน้าสำนักงานใหญ่ฟู้ดแพนด้า (ไทยแลนด์) เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2563 โดยหนึ่งในข้อเรียกร้องของไรเดอร์คือการเรียกร้องให้แพลตฟอร์มทำประกันอุบัติเหตุให้กับไรเดอร์ทุกคน

4. การบริการ Call Center และฝ่าย Support จำนวน 14 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับระบบการรับฟังและให้ความช่วยเหลือไรเดอร์ รวมถึงการอำนวยความสะดวกให้กับไรเดอร์ระหว่างปฏิบัติงาน โดยที่ผ่านมาไรเดอร์ประสบปัญหาการติดต่อสื่อสารผ่านช่องทาง call center ของแพลตฟอร์ม เช่น ไรเดอร์ไม่สามารถติดต่อหรือได้รับการช่วยเหลือจาก call center ได้ นอกจากนี้ยังมีเรื่องของปัญหาการใช้งานแอปพลิเคชัน เช่น ปัญหาความแม่นยำของระบบ GPS ปัญหาหน้าอินเทอร์เฟซของแอปพลิเคชันที่ใช้งานยาก ตัวอย่างการประท้วง เช่น การประท้วงของไรเดอร์ฟู้ดแพนด้าหน้าสำนักงานใหญ่ฟู้ดแพนด้า (ไทยแลนด์) เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2563 โดยหนึ่งในข้อเรียกร้องของไรเดอร์คือเรียกร้องให้แพลตฟอร์มจัดอบรมฝ่าย support ไรเดอร์ของบริษัท เพื่อให้ช่วยเหลือไรเดอร์ได้ถูกประเด็น

5. การจ้างงานใหม่ของบริษัท จำนวน 9 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการรับไรเดอร์ใหม่ เนื่องจากหลายแพลตฟอร์มมีการเปิดรับไรเดอร์ใหม่อยู่ตลอดเวลา ทำให้มีไรเดอร์อยู่ในระบบเป็นจำนวนมาก หากยังไม่ปิดการรรับไรเดอร์ใหม่ชั่วคราวอาจส่งผลกระทบต่อจำนวนงานที่ไม่เพียงพอกับจำนวนไรเดอร์ และทำให้ไรเดอร์เก่ามีรายได้และจำนวนงานน้อยลง เพราะแพลตฟอร์มทำระบบให้ไรเดอร์ใหม่เห็นงานก่อนเพื่อเป็นแรงจูงใจให้ไรเดอร์อยู่กับระบบต่อ ตัวอย่างการประท้วง เช่น กลุ่มไรเดอร์ฟู้ดแพนด้าใน จ.ลำพูน ยื่นหนังสือผ่านศูนย์ดำรงธรรม เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2564 เพื่อเรียกร้องให้แพลตฟอร์มปิดรับไรเดอร์ใหม่ เนื่องจากปัจจุบันมีไรเดอร์มากกว่าจำนวนงาน

6. ระบบการลงโทษ จำนวน 8 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการถูกระบบแบนโดยไม่เป็นธรรม โดยมีหลายกรณีที่ไรเดอร์ระบุว่าถูกระบบลงโทษโดยไม่มีการชี้แจงจากแพลตฟอร์ม หรือมีขั้นตอนการอุทธรณ์ที่นานเกินไปทำให้เสี่ยงต่อการขาดรายได้และโอกาสในการทำงาน นอกจากนี้ยังมีปัญหาเรื่องการใช้ระบบอัลกอริทึมในการควบคุมการทำงานของไรเดอร์อย่างเข้มงวด ทำให้เสี่ยงถูกระบบแบนอย่างไม่เป็นธรรม ตัวอย่างการประท้วง เช่น กลุ่มไรเดอร์แกร็บฟู้ดในพื้นที่ จ.ระยองยื่นหนังสือถึงแพลตฟอร์ม เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2565 โดยหนึ่งในข้อเรียกร้องคือการเรียกร้องให้ชี้แจงเรื่องเกณฑ์การแบนไรเดอร์ เนื่องจากไรเดอร์หน้าใหม่ประสบปัญหาถูกแบนเป็นจำนวนมาก

7. ระบบจ่ายเงิน จำนวน 5 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการถอนเงินออกจากระบบ ซึ่งมีผลกับรายได้ของไรเดอร์โดยตรง เช่น การเก็บค่าธรรมเนียมในการถอน การขอคืนภาษีเงินได้ 3% คืนเมื่อสิ้นปีตามกฎหมาย ระยะเวลาที่จะถอนเงินออกจากระบบ หรือการเคลมค่าอาหารกรณีถูกยกเลิกงานระหว่างจัดส่ง ตัวอย่างการประท้วง เช่น การรวมตัวประท้วงของไรเดอร์ลาลามูฟ หน้าอาคารสาทรนครทาวเวอร์ เมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม 2565 หนึ่งในข้อเรียกร้องของไรเดอร์ คือ การเรียกร้องให้แพลตฟอร์มยกเลิกค่าธรรมเนียมในการถอนเงินออกจากระบบและแพลตฟอร์มต้องคืนเงินที่เคยหักจากการถอนเงินของไรเดอร์

8. ข้อเรียกร้องให้ร้านค้า จำนวน 4 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการเก็บค่า GP (Gross Profit) หรือส่วนแบ่งค่าคอมมิชชั่นที่ร้านค้าต้องจ่ายให้กับแพลตฟอร์ม ส่วนใหญ่เก็บที่ 30-35% ของรายได้ หากแพลตฟอร์มเพิ่มค่า GP อาจกระทบต่อรายได้ของร้านค้าและจำนวนงานของไรเดอร์ ตัวอย่างการประท้วง เช่น การรวมกลุ่มของไรเดอร์ฟู้ดแพนด้า จ.ปทุมธานี เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2563 หนึ่งในข้อเรียกร้องของไรเดอร์ คือ เรียกร้องให้แพลตฟอร์มเก็บค่า GP ร้านค้า 30% เท่ากัน

9. ข้อเรียกร้องให้ผู้บริโภค จำนวน 4 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการลดค่าอาหารขั้นต่ำ โดยแพลตฟอร์มจะเรียกเก็บค่าคำสั่งซื้อขนาดเล็กเป็นค่าธรรมเนียม หากมีคำสั่งซื้อน้อยกว่า 70-80 บาท ไรเดอร์มองว่าเป็นการเอาเปรียบผู้บริโภค บีบให้ต้องจ่ายสูงขึ้นเพื่อไม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมเพิ่ม ตัวอย่างการประท้วง เช่น การรวมกลุ่มของไรเดอร์ฟู้ดแพนด้า จ.ปทุมธานี เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2563 หนึ่งในข้อเรียกร้องของไรเดอร์ คือ เรียกร้องให้แพลตฟอร์มปรับอัตราการสั่งอาหารขั้นต่ำจากเดิม 70 บาท เป็น 50 บาท

10. ข้อเรียกร้องเกี่ยวกับนโยบายรัฐและกฎหมาย จำนวน 5 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องให้ภาครัฐออกกฎหมายและนโยบายคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม รวมถึงการออกนโยบายสาธารณะที่เกี่ยวกับการขนส่ง เช่น การเรียกร้องให้มีการออกกฎหมายคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม การแก้ปัญหาราคาน้ำมัน และการให้ภาครัฐเข้ามาเป็นตัวกลางในการเจรจาระหว่างไรเดอร์และแพลตฟอร์ม ตัวอย่างการประท้วง เช่น กลุ่มไรเดอร์และญาติไรเดอร์ที่เสียชีวิตรวมตัวยื่นหนังสือที่กระทรวงแรงงาน เมื่อวันที่ 30 สิงหาคม 2566 เรียกร้องให้ภาครัฐออกกฎหมายควบคุมแพลตฟอร์มในการจ่ายค่าจ้าง และมีการจัดสวัสดิการที่เป็นธรรมให้กับแรงงานไรเดอร์

11. การเข้ามามีส่วนร่วมของไรเดอร์ จำนวน 3 ครั้ง 

เป็นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการออกแบบนโยบายร่วมกันระหว่างไรเดอร์และแพลตฟอร์ม เนื่องจากปัจจุบันนโยบายต่างๆ ถูกออกแบบโดยแพลตฟอร์ม ไรเดอร์จึงมีการเรียกร้องเพื่อเข้าไปมีส่วนร่วมด้วย เช่น การให้ไรเดอร์เข้ามาเจรจากันอย่างเป็นทางการ และการเชิญตัวแทนของไรเดอร์เข้ามาหารือทุกครั้งที่มีการกำหนดนโยบายของแพลตฟอร์ม ตัวอย่างการประท้วง เช่น กลุ่มสหภาพไรเดอร์ จ.นครพนม ยื่นหนังสือถึงไลน์แมน เมื่อวันที่ 27 มกราคม 2565 หนึ่งในข้อเรียกร้องคือขอให้แพลตฟอร์มเปิดการเจรจาอย่างเป็นทางการระหว่างแพลตฟอร์มกับไรเดอร์

12. ข้อเรียกร้องอื่นๆ 2 ครั้ง 

โดยเนื้อหาหลักของข้อเรียกร้อง คือ การสนับสนุนการประท้วงของไรเดอร์ในอีกพื้นที่ ตัวอย่างการประท้วง เช่น การชุมนุมของไรเดอร์ฟู้ดแพนด้าในพื้นที่ จ.สุราษฎร์ธานี และ จ.ชุมพร เมื่อวันที่ 5 – 6 พฤศจิกายน 2564 ที่ออกมารวมตัวกันเพื่อสนับสนุนการยื่นข้อเรียกร้องของไรเดอร์ใน จ.ร้อยเอ็ด

ค่ารอบไรเดอร์ ยิ่งทำงานยิ่งได้เงินน้อยลง

จากข้อมูลทั้งหมดจะเห็นได้ว่าเรื่องค่ารอบเป็นประเด็นที่ไรเดอร์มีการเรียกร้องมากที่สุด และเป็นแรงขับเคลื่อนในการประท้วงแพลตฟอร์มของไรเดอร์มาโดยตลอด เนื่องจาก 5 ปีที่ผ่านมามีการปรับค่ารอบถึง 17 ครั้ง แบ่งออกเป็น ปี 2562 จำนวน 2 ครั้ง ปี 2564 จำนวน 5 ครั้ง ปี 2564 จำนวน 4 ครั้ง และปี 2566 จำนวน 6 ครั้ง โดยเป็นการลดค่ารอบถึง 15 ครั้ง 

แกร็บฟู้ดเป็นแพลตฟอร์มที่มีการปรับเพิ่มค่ารอบ 1 ครั้ง และปรับลด 6 ครั้ง โดยมีการลดค่ารอบครั้งแรกในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2562 ในพื้นที่ต่างจังหวัด เช่น ขอนแก่น อุดรธานี และชลบุรี จาก 55 บาทต่องาน เหลือ 30 บาทต่องาน และในหลายจังหวัดที่แกร็บเริ่มเข้าไปเปิดพื้นที่ให้บริการช่วงธันวาคม 2563 ค่ารอบเริ่มต้นที่ 15 บาทต่องาน ซึ่งในการประท้วงเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2563 ของไรเดอร์ ทางแกร็บชี้แจงว่าค่ารอบของไรเดอร์แต่ละพื้นที่ไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับค่าครองชีพ อุปสงค์และอุปทานในแต่ละจังหวัดที่บริษัทต้องคำนวณ ในปัจจุบันค่ารอบในกรุงเทพฯ และปริมณฑลอยู่ที่ 30-35 บาทต่องาน ในขณะที่ต่างจังหวัดต่ำสุดอยู่ที่ 15 บาทต่องาน      

แพลตฟอร์มไลน์แมน มีการปรับลดค่ารอบลง 4 ครั้ง เริ่มลดค่ารอบช่วงมีนาคม 2564 ในพื้นที่กรุงเทพฯ จากเดิม 62 บาทต่องาน เหลือ 51 บาทต่องาน ต่อมาช่วงกรกฎาคม 2564 มีการลดค่ารอบทั่วประเทศจนเกิดการประท้วงใหญ่ในหลายจังหวัด เช่นในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่จากเดิม 38 บาทต่องาน เหลือ 24.73 บาทต่องาน ต่อมาช่วงกุมภาพันธ์ 2565 มีการลดค่ารอบในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น จากเดิม 32.30 บาทต่องาน เหลือ 28 บาทต่องาน พื้นที่จังหวัดนครราชสีมา จากเดิม 32 บาทต่องาน เหลือ 28 บาทต่องาน และช่วงต้นปี 2567 ไลน์แมนก็มีการปรับค่ารอบในต่างจังหวัดอีกครั้ง ทำให้หลายจังหวัดค่ารอบลดลงจากเดิม เช่น พื้นที่จังหวัดอุตรดิตถ์ปรับค่ารอบจากเดิม 17 บาทต่องาน เหลือ 15 บาทต่องาน

แพลตฟอร์มฟู้ดแพนด้า เป็นแพลตฟอร์มที่ไม่มีการประกาศลดค่ารอบที่ชัดเจน ทำให้ไม่สามารถจัดเก็บข้อมูลการปรับค่ารอบของไรเดอร์ได้อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลการปรับลดค่ารอบของฟู้ดแพนด้าสะท้อนผ่านการประท้วงของไรเดอร์ โดยเฉพาะไรเดอร์ต่างจังหวัด คาดว่าการปรับลดค่ารอบของฟู้ดแพนด้าเริ่มขึ้นในช่วงสิงหาคม 2564 ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ จากเดิม 21 บาทต่องาน เหลือ 17 บาทต่องาน ในปี 2564 มีการลดค่ารอบอย่างต่อเนื่อง ช่วงกันยายนในพื้นที่จังหวัดนครนายก บุรีรัมย์ กระบี่ และลำปาง ช่วงพฤศจิกายนในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี

แพลตฟอร์มช้อปปี้ฟู้ดมีการปรับลดค่ารอบ 3 ครั้ง เพิ่ม 1 ครั้ง โดยเป็นการปรับเพิ่มค่ารอบในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลจากเดิม 36 บาทต่องาน เป็น 40 บาทต่องาน แต่หลังจากนั้นมีการปรับลดค่ารอบในช่วงกรกฎาคม 2565 จากเดิม 40 บาทต่องาน เหลือ 39 บาทต่องาน และลดอย่างต่อเนื่องในเดือนตุลาคม 2565 จากเดิม 39 บาทต่อเดือน เหลือ 38 บาทต่อเดือน และอีกครั้งช่วงพฤษภาคม 2566 จากเดิม 38 บาทต่องาน เหลือ 33 บาทต่องาน

แพลตฟอร์มโรบินฮู้ด เป็นหนึ่งแพลตฟอร์มที่มีค่ารอบสูงกว่าหลายแพลตฟอร์มในตลาด ทำให้มีไรเดอร์หันมาทำงานให้กับโรบินฮู้ดเป็นจำนวนมาก แต่เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2566 ทางโรบินฮู้ดประกาศลดค่ารอบเป็นครั้งแรก จากเดิมค่ารอบเริ่มต้น 43 บาทต่องาน เหลือ 39 บาทต่องาน

จะเห็นได้ว่าค่ารอบของไรเดอร์ลดลงอย่างต่อเนื่องจากการลดค่ารอบพื้นฐาน การกำหนดโครงสร้างค่ารอบและค่าอินเซนทีฟใหม่ ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา หลายครั้งที่ในการปรับเปลี่ยนไม่ได้มีการแจ้งไรเดอร์เดอร์ล่วงหน้า กลายเป็นหนึ่งในตัวจุดชนวนการประท้วงของไรเดอร์

ปัจจุบันค่ารอบของไรเดอร์ยังคงลดลงอย่างต่อเนื่อง เร็วๆ นี้ วันที่ 23 มกราคม 2567 แพลตฟอร์มไลน์แมนเตรียมปรับลดค่ารอบในหลายจังหวัด ได่แก่ อุตรดิตถ์ สระบุรี กระบี่ สกลนคร ปัตตานี พะเยา ระยอง พิจิตร สมุทรสงคราม นครศรีธรรมราช สุรินทร์ น่าน และเพชรบูรณ์ โดยลดลงต่ำสุดเหลือเพียง 15 บาทต่องาน ทำให้ไรเดอร์เริ่มทำแคมเปญประท้วงแพลตฟอร์มผ่าน #หยุดเอาเปรียบไรเดอร์ 

หมายเหตุ : ข้อมูลการปรับลดค่ารอบยังไม่ครบถ้วนสมบูรณ์โดยเฉพาะพื้นที่ให้บริการในต่างจังหวัด เนื่องจากทางแพลตฟอร์มไม่ได้มีการแจ้งข้อมูลบนหน้าเว็บไซต์อย่างเป็นทางการ ทำให้ข้อมูลชุดนี้อ้างอิงจากกลุ่มโซเชียลมีเดียของไรเดอร์ และข่าวการประท้วงเป็นหลัก

ยื่นแล้ว เจรจาอยู่ ปิดแอปฯ ต่อ : หลากหลายวิธีต่อสู้ของไรเดอร์ 

เนื่องจากสถานะของไรเดอร์ที่เป็นเพียง ‘พาร์ทเนอร์’ ไม่ใช่ ‘ลูกจ้าง’ ทำให้อำนาจในการต่อรองของไรเดอร์กับแพลตฟอร์มในเรื่องต่างๆ มีน้อยมาก เมื่อเทียบกับสถานะการเป็นลูกจ้างตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน และ พ.ร.บ. แรงงานสัมพันธ์ การรวมตัวกันประท้วงของไรเดอร์เพื่อเรียกร้องให้แพลตฟอร์มรับฟังถึงปัญหาจึงเป็นกระบวนการสำคัญในการส่งเสียงของแรงงานอิสระที่ไรเดอร์สามารถทำได้ 

จากข้อมูลการรวมตัวประท้วงของไรเดอร์ 113 ครั้งในช่วงปีพ.ศ. 2562-2566 เมื่อนำมาแยกรายละเอียดว่าไรเดอร์รวมตัวกันที่ใดเพื่อเสนอข้อเรียกร้องต่างๆ ในการประท้วงครั้งนั้นๆ สามารถแบ่งออกเป็นการรวมตัวที่สำนักงานของแพลตฟอร์มทั้งสำนักงานใหญ่และศูนย์ประสานงานระดับจังหวัด 33 ครั้ง หน่วยงานรัฐ เช่น ศูนย์ราชการ ศาลาว่าการจังหวัด และศูนย์ดำรงธรรม 24 ครั้ง และสถานที่อื่นๆ เช่น สวนสาธารณะ ลานกิจกรรม ห้างสรรพสินค้า และตลาด 46 ครั้ง 

นอกจากนี้ยังพบว่าในการรวมตัวประท้วงตลอด 5 ปี ทั้ง 113 ครั้ง เป็นการยื่นหนังสือ 59 ครั้ง โดยเป็นการยื่นหนังสือถึงแพลตฟอร์มโดยตรงผ่านทางสำนักงานใหญ่และศูนย์บริการระดับจังหวัด จำนวน 30 ครั้ง การยื่นหนังสือถึงหน่วยงานรัฐผ่านศูนย์ดำรงธรรมและศูนย์ราชการประจำจังหวัด จำนวน 24 ครั้ง การยื่นหนังสือถึงพรรคการเมือง จำนวน 3 ครั้ง และการยื่นหนังสือถึงสื่อมวลชน 2 ครั้ง

ในการยื่นหนังสือถึงแพลตฟอร์มโดยตรงทั้ง 30 ครั้งนั้น พบว่ามีการรับหนังสือข้อเรียกร้องของไรเดอร์ 23 ครั้ง แบ่งออกเป็น ตัวแทนผู้บริหารและผู้จัดการสาขามารับด้วยตัวเอง 14 ครั้ง และเจ้าหน้าที่ระดับปฏิบัติการ เช่น รปภ. พนักงานบริษัท และเจ้าหน้าที่ตำรวจ 9 ครั้ง และไม่มีคนมารับหนังสือข้อเรียกร้องของไรเดอร์เลย 7 ครั้ง ซึ่งแพลตฟอร์มไม่มีการเคลื่อนไหว มีการอ้างว่าวันดังกล่าวไม่มีใครอยู่บริษัท หรือปิดศูนย์บริการ หลายครั้งทำให้ไรเดอร์มีการยกระดับการชุมนุมเพื่อกดดันให้ส่งตัวแทนผู้บริหารลงมารับหนังสือ เช่น ขู่ปิดถนนหน้าสำนักงานใหญ่ชั่วคราว หรือเปลี่ยนไปยื่นหนังสือถึงหน่วยงานรัฐแทน

ในด้านการเจรจากับทางแพลตฟอร์มนั้น เกิดขึ้นเพียง 7 ครั้งเท่านั้น ตลอดการประท้วงในรอบ 5 ปี โดยพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลมีโอกาสที่จะได้เจรจาสูงกว่าพื้นที่ต่างจังหวัด เนื่องจากสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในกรุงเทพฯ ในขณะที่การเจรจาในพื้นที่ต่างจังหวัดจะเป็นการเจรจาผ่านทางศูนย์ดำรงธรรมเป็นหลักและส่วนใหญ่จะไม่ประสบความสำเร็จจากปัญหาในการติดต่อตัวแทนของแพลตฟอร์มให้เข้ามาเจรจาร่วมด้วย

การประท้วงด้วยการปิดแอปฯ และนัดหยุดงาน เกิดขึ้นมากถึง 44 ครั้ง เป็นอีกหนึ่งทางเลือกของไรเดอร์ที่นิยมใช้และมีประสิทธิภาพในการกดดันแพลตฟอร์ม ยกตัวอย่างกรณีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างค่ารอบใหม่ในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลของ แกร็บฟู้ด เมื่อวันที่ 3 มีนาคม 2566 ทำให้ค่ารอบขั้นต่ำจากเดิม 40 บาทต่องาน เหลือเพียง 28 บาทต่องาน ทำให้มีไรเดอร์บางส่วนนัดกันปิดแอปฯ ไม่รับงาน และไรเดอร์อีกจำนวนมากหันไปรับงานจากแพลตฟอร์มอื่น จนส่งผลกระทบต่อลูกค้าและรายได้ของแพลตฟอร์ม จนทำให้ทางแกร็บตัดสินใจปรับเปลี่ยนค่ารอบใหม่อีกครั้ง โดยเป็นการแบ่งโซนและเพิ่มค่ารอบขั้นต่ำจากเดิม 28 บาทต่องาน เป็น 30-35 บาทต่องาน 

แม้การปิดแอปฯ หรือหยุดรับงาน ถือเป็นหนึ่งในวิธีการประท้วงของไรเดอร์ที่ประสบความสำเร็จที่ทำให้แพลตฟอร์มยอมปรับเปลี่ยนนโยบายตามข้อเรียกร้องของไรเดอร์ อย่างไรก็ตาม การประท้วงโดยการหยุดรับงานของไรเดอร์ไม่สามารถทำได้ทั้งหมดและเป็นระยะเวลานาน เนื่องจากไรเดอร์เป็นอาชีพที่ไม่มีหลักประกันทางรายได้ การประท้วงโดยการหยุดรับงานหรือปิดแอปฯ จึงทำให้ไรเดอร์ขาดรายได้ในการเลี้ยงชีพ นอกจากนี้แพลตฟอร์มยังมีวิธีรับมือการนัดหยุดงานของไรเดอร์อีกด้วย เช่น เปิดรับสมัครหรืออนุมัติไรเดอร์หน้าใหม่เข้าระบบมาทดแทน และการออกโปรโมชั่นค่ารอบพิเศษเพื่อชักจูงให้ไรเดอร์กลับมารับงาน

ประท้วง 113 ครั้ง แพลตฟอร์มยอมฟังและเปลี่ยนแปลงเพียง 20 ครั้ง 

จากการรวมตัวประท้วงและยื่นข้อเรียกร้องต่อแพลตฟอร์มของไรเดอร์ทั้ง 113 ครั้ง ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา พบว่าแพลตฟอร์มยอมรับข้อเรียกร้องหลังจากการประท้วงของไรเดอร์เพียง 20 ครั้ง คิดเป็นร้อยละ 17.70 ของการประท้วงทั้งหมด โดยเป็นการยอมรับข้อเรียกร้องทั้งหมดที่ไรเดอร์เสนอ 7 ครั้ง และยอมรับข้อเสนอบางเรื่อง 13 ครั้ง ในขณะที่แพลตฟอร์มปฏิเสธข้อเรียกร้องของไรเดอร์ จำนวน 93 ครั้ง คิดเป็นร้อยละ 82.30 ของการประท้วงทั้งหมด 

ความน่าสนใจคือข้อเรียกร้องเกี่ยวกับค่ารอบ ซึ่งเป็นประเด็นที่ก่อให้เกิดการประท้วงของไรเดอร์มากที่สุด แต่กลับประสบความสำเร็จน้อยที่สุด เมื่อเทียบกับข้อเสนออื่นๆ โดยข้อเสนอส่วนใหญ่ที่แพลตฟอร์มยอมรับคือเรื่องการปรับปรุงระบบ GPS ให้มีความแม่นยำมากขึ้น การปรับปรุงการกระจายงาน การยอมปิดรับไรเดอร์ใหม่ชั่วคราว และการอบรมฝ่าย Support ของแพลตฟอร์ม หากดูเฉพาะในพื้นที่กรุงเทพฯ จากการประท้วง 26 ครั้ง มีข้อเรียกร้องเกี่ยวกับค่ารอบ 17 ครั้ง แต่แพลตฟอร์มยอมที่จะทำตามข้อเสนอของไรเดอร์เพียง 2 ครั้งเท่านั้น 

ยกตัวอย่างกรณีกลุ่มไรเดอร์ไลน์แมนในพื้นที่พระนครศรีอยุธยา อ่างทอง และสิงห์บุรี เดินทางเข้ากรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน 2564 เพื่อประท้วงแพลตฟอร์มไลน์แมน เรียกร้องให้มีการกลับมาใช้ค่ารอบเดิม คือ 40 บาทต่องาน หากเป็นไปได้ขอให้มีการปรับค่ารอบ 40 บาทเท่ากันทั้งประเทศ ปรับปรุงระบบการรับงาน ระบบ GPS และการทำงานของแอดมิน ซึ่งทางแพลตฟอร์มรับปากยอมรับข้อเสนอของไรเดอร์แต่กลับไม่มีการพูดถึงประเด็นค่ารอบ จนทำให้ไรเดอร์ตัดสินใจยกระดับเป็นการเรียกร้องค่ารอบ 40 บาททั้งประเทศ และให้บริษัทรับฟังไรเดอร์ในระบบก่อนจะตัดสินใจรับไรเดอร์ใหม่เพื่อลดปัญหางานไม่พอกับจำนวนไรเดอร์

ไม่มีใครช่วย ก็คงต้องช่วยกันเอง : การรวมกลุ่มของไรเดอร์ในไทย

เนื่องด้วยสถานะของไรเดอร์ในปัจจุบันไม่ได้เข้าข่ายการเป็นลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ ทำให้อำนาจการต่อรองของไรเดอร์น้อยลงตามไปด้วย ตลอดการประท้วงที่ผ่านมา ไรเดอร์เริ่มมีการรวมตัวกันเป็นกลุ่มก้อน เพื่อเพิ่มอำนาจในการต่อรองกับแพลตฟอร์มและง่ายต่อการขับเคลื่อนประเด็นที่ไรเดอร์ต้องการจะสื่อสารออกไป นอกจากนี้การรวมกลุ่มยังเป็นการตั้งเครือข่ายช่วยเหลือกันภายในของไรเดอร์ด้วยกัน ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของแต่ละกลุ่ม

เช่น กลุ่มสหภาพไรเดอร์ ที่แรกเริ่มเป็นการรวมตัวกันของไรเดอร์แพลตฟอร์มลาล่ามูฟที่ไม่พอใจแพลตฟอร์มที่เรียกเก็บเงินจากไรเดอร์ 200 บาท ทั้งที่ไม่มีระบุในหนังสือสัญญาของไรเดอร์ โดยกลุ่มสหภาพไรเดอร์เริ่มทำประเด็นในการสื่อสารและรวบรวมปัญหาของไรเดอร์ เพื่อเป็นกระบอกเสียงให้กับไรเดอร์ในการยื่นข้อเรียกร้องและต่อรองกับแพลตฟอร์ม

สมาคมไรเดอร์ไทย เป็นกลุ่มไรเดอร์ที่มีการจดทะเบียนก่อตั้งเป็นสมาคม เนื่องจากปัจจุบันอาชีพไรเดอร์ไม่เข้าข่ายเป็นลูกจ้าง ไม่สามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานตามกฎหมายได้ ทำให้ต้องหันมาจดทะเบียนเป็นสมาคม โดยสมาคมไรเดอร์ไทยจะเน้นไปที่การให้ความช่วยเหลือไรเดอร์ทุกแพลตฟอร์มและเป็นตัวกลางในการหารือกับแพลตฟอร์มและหน่วยงานต่างๆ เพื่อทางทางออกร่วมกัน

กลุ่ม G เคลื่อนที่เร็วเราช่วยกัน ที่ก่อตัวขึ้นเพื่อช่วยเหลือไรเดอร์แพลตฟอร์มแกร็บทุกกรณี เป็นช่วงที่ไรเดอร์เริ่มมีปัญหากับวินมอเตอร์ไซค์ และมีบทบาทสำคัญในการยื่นข้อเรียกร้องต่อแพลตฟอร์มเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2565 เพื่อขอให้ยกเลิกระบบจองรอบที่ไม่ตอบโจทย์การเป็นงานอิสระของไรเดอร์ และการปรับค่ารอบใหม่ ปัจจุบันมีผู้ติดตามเพจเฟซบุ๊ก 1.3 แสนคน และกดไลก์ 8.5 หมื่นคน

ในงานวิจัยเรื่อง ‘อุบัติเหตุและสุขภาพของคนขับรถจักรยานยนต์ส่งอาหารภายใต้การควบคุมของแพลตฟอร์ม’ ของพฤกษ์ เถาถวิล และวรดุลย์ ตุลารักษ์ ได้อธิบายเรื่องการรวมกลุ่มของไรเดอร์ในไทยว่า

“ในประเทศไทย การรวมกลุ่มของไรเดอร์มีลักษณะร่วมกับประเทศอื่นๆ คือ กลุ่มมีพื้นฐานจากการรวมตัวเพื่อช่วยเหลือกัน ประการต่อมาคือ การใช้สื่อออนไลน์เป็นเครื่องมือสำคัญในการขับเคลื่อนภารกิจของกลุ่ม สื่อออนไลน์มีบทบาท 2 ด้าน ด้านหนึ่งคือการสื่อสารในหมู่สมาชิกไรเดอร์ในการให้ข่าวสาร แลกเปลี่ยนความคิดเห็น ตลอดจนสร้างข้อตกลงร่วมกัน อีกด้านหนึ่งคือการให้ข่าวต่อสาธารณชน ทำให้สาธารณชนรับรู้และเข้าใจอาชีพไรเดอร์”

ผศ.ดร.พฤกษ์ เถาถวิล อาจารย์ประจำสาขาวิชานวัตกรรมการพัฒนาสังคม คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ให้สัมภาษณ์อธิบายเรื่องภาพรวมการรวมกลุ่มของไรเดอร์ในประเทศไทยว่า 

“ถ้ามองในมุมของความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ความ solidarity มองว่านี่เป็นความสำเร็จ ก่อนหน้านี้ไรเดอร์จะรวมตัวกันไม่ได้ เพราะว่างานแพลตฟอร์มเป็นงานอิสระ ต่างคนต่างทำ และต้องแข่งกันเองด้วย แต่ปรากฏว่าเขาก็สามารถที่จะหันมาร่วมมือกัน ช่วยกัน เพื่อที่จะออกไปเรียกร้อง

“การรวมตัวของไรเดอร์ในไทยมีลักษณะของกลุ่มช่วยเหลือกัน หรือกลุ่มเพื่อนช่วยเพื่อน มันเป็นลักษณะพื้นฐาน เป็นลักษณะของการรวมกลุ่มแบบไม่เป็นทางการ ยินดีที่จะร่วมมือกันแบบหลวมๆ ถ้าจะมากไปกว่านี้ เช่นการมีองค์กรที่มีกฎระเบียบชัดเจน มีโครงสร้างองค์กร มีการเก็บเงินสมาชิกแบบสหภาพ ถ้าเป็นทางการแบบนั้น เขาจะไม่ค่อยยินดีเท่าไร ถ้ายกระดับไปอีกขั้นหนึ่ง จะเริ่มคุยกันยาก เริ่มเสียงแตก

“ถ้าเราจะสู้เพื่อเปลี่ยนแปลงจริงๆ ถ้าเราสู้ด้วยกฎหมาย สู้เรื่องสิทธิ สู้เรื่องสวัสดิการ มันจะต้องเป็นองค์กรที่จะสู้ได้ยาว เพราะมันไม่มีแบบจบม้วนเดียว ต้องตามต่อ เป็นเดือน เป็นปี ถ้าจะสู้เกมยาว ต้องมีการจัดตั้งถึงจะประสบความสำเร็จ แต่ของเรายังไม่ไปถึงตรงนั้น ถามว่าอยากชุมนุมไหม ชุมนุมเพราะว่าเดือดร้อน แต่ว่าถ้าจะทำองค์กรเข้มแข็ง ก็เริ่มมีเสียงแตก

“อีกอย่างในเชิงประเด็นก็มีปัญหา ถ้าแรงงานมีการจัดตั้ง มีการคุยกันชัด มันจะไม่เกี่ยงเลยว่า เราอยากจะได้รับการคุ้มครอง อยากจะเป็นลูกจ้าง อยากจะเข้าประกันสังคม แต่พอไม่มีองค์กร ไม่มีการให้การศึกษาให้การจัดตั้ง พอพูดออกไปปุ๊บ ก็จะเริ่มเถียงกัน คือส่วนหนึ่งเข้าใจว่าอยากจะอิสระ เขาเข้าใจว่าหากเข้าประกันสังคมหรือเป็นลูกจ้าง เขาจะไม่อิสระ จะสูญเสียสถานะการเป็นแรงงานอิสระ ซึ่งไม่จริง มันเป็นมายาคติ คุณสามารถเป็นลูกจ้างได้ มีประกันสังคมได้ แต่คุณก็ยังสามารถทำงานเลือกเวลาได้ อันนี้สะท้อนช่องว่างความเข้าใจในองค์กรซึ่งเกิดจากการที่ไม่มีการจัดตั้ง มีการศึกษาที่ดีพอ”

ผศ.ดร.พฤกษ์ พูดถึงโมเดลการรวมกลุ่มของไรเดอร์ในต่างประเทศด้วยว่า “ลักษณะพื้นฐานอย่างหนึ่ง คือ ไรเดอร์ทุกประเทศจะมีลักษณะเป็นการรวมกลุ่มแบบไม่เป็นทางการ กลุ่มช่วยเหลือกันขึ้นมาก่อน แล้วหลังจากนั้น พอคุณยืนได้ ในหลายประเทศ ในประเทศที่สหภาพของเขาเข้มแข็งซึ่งกลุ่มสหภาพได้ตกผลึกว่าเขาต้องขยายบทบาทออกจากโรงงานจากอุตสาหกรรม เขาต้องข้ามไปทำเรื่องแรงงานข้ามชาติ รวมทั้งแรงงานแพลตฟอร์มด้วย ดังนั้นสหภาพจะมีบทบาทที่แอคทีฟออกมาช่วยสนับสนุนแรงงานแพลตฟอร์ม เช่น ในยุโรป กฎหมายเขาอนุญาตให้แรงงานแพลตฟอร์มเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพได้ หรือในบางประเทศก็มีลักษณะที่แรงงานแพลตฟอร์มไม่ต้องเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งก็ได้ แต่มาเป็น buddy กัน ทำงานร่วมกัน”

จากร่าง พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงานนอกระบบ ถึงร่าง พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงานอิสระ

จากการเกิดขึ้นของแพลตฟอร์มให้บริการด้านการขนส่ง ที่ก่อให้เกิดอาชีพใหม่ที่ถูกนิยามว่าเป็น ‘พาร์ทเนอร์’ ตลอดจนปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นซึ่งสะท้อนให้เห็นผ่านการประท้วงของไรเดอร์ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา จะเห็นว่าภาครัฐเองก็มีความพยายามผลักดันกฎหมายคุ้มครองไรเดอร์ และเปิดรับฟังความคิดเห็นจากหลายภาคส่วน เมื่อวันที่ 28 ธ.ค. 2564 คณะรัฐมนตรีรับหลักการร่าง พ.ร.บ. ส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตและคุ้มครองแรงงานนอกระบบ พ.ศ. … ซึ่งคาดว่าจะมีการประกาศใช้กฎหมายก่อนหมดวาระของรัฐบาล แต่ไม่สามารถผลักดันเข้าสู่วาระการพิจารณาของสภาผู้แทนได้ทันเวลา ทำให้กฎหมายคุ้มครองแรงงานนอกระบบต้องกลับพิจารณากันใหม่หลังการจัดตั้งรัฐบาลชุดใหม่

วันที่ 12 ตุลาคม 2566 กระทรวงแรงงานได้ยกร่างพ.ร.บ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. … โดยมีเนื้อหาสำคัญในการคุ้มครองแรงงานอิสระและกึ่งอิสระให้เข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานในการทำงานหรือการประกอบอาชีพ ความปลอดภัยในการทํางาน หลักประกันทางสังคม และการรวมตัวในการจัดตั้งองค์กรแรงงานอิสระ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในการทํางาน โดยปัจจุบันได้ผ่านการรับฟังความคิดเห็นมาแล้ว 2 ครั้ง อยู่ระหว่างปรับปรุงแก้ไขเพื่อนำมาพิจารณาอีกครั้ง

ถือเป็นสัญญาณที่ดีสำหรับไรเดอร์ที่กำลังจะมีกฎหมายคุ้มครองพวกเขา อย่างไรก็ตามเนื้อหาและความคุ้มครองจาก ร่าง พ.ร.บ. ดังกล่าวก็เป็นอีกหนึ่งประเด็นที่ต้องติดตามกันต่อไปว่าครอบคลุมสิทธิประโยชน์และสวัสดิการแรงงานอิสระมากน้อยแค่ไหน โดยในขณะนี้ ร่าง พ.ร.บ. ดังกล่าวยังคงอยู่ในระหว่างการเปิดรับความคิดเห็นครั้งที่สอง และยังมีปัญหาเรื่องการนิยามแรงงานอิสระและการควบคุมการรวมกลุ่มของแรงงานอิสระของอำนาจรัฐที่อาจจะมีมากเกินไป 

ผศ.ดร.พฤกษ์ ได้ให้ความเห็นเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ. ว่า “ปัญหาของร่างนี้คือ กฎหมายจะทำให้เกิดการจำแนกแรงงานผิดประเภทเสียเอง ถ้าเราดูจากพฤติกรรมในเชิงพฤตินัย แพลตฟอร์มคุมไรเดอร์แบบลูกจ้างแน่นอน  เรื่องจ่ายงาน เรื่องควบคุมงาน เรื่องค่าตอบแทนอะไรต่างๆ ซึ่งในต่างประเทศที่เขาทันเกมของยุคแพลตฟอร์ม เขารู้ว่าที่แพลตฟอร์มลงทุนเรื่องเทคโนโลยีเพื่อเลี่ยงภาระของการเป็นนายจ้าง ในต่างประเทศมีหลายกรณีที่เขาไปฟ้องศาล แล้วศาลพิจารณาจากข้อเท็จจริง แบบนี้เป็นลูกจ้างนี่หว่า คุณก็ต้องจ่าย ต้องคุ้มครอง แต่ของไทย ถ้ากฎหมายฉบับนี้ผ่าน มันจะจัดให้ไรเดอร์เป็นอาชีพกึ่งอิสระ คือถ้าเราไปฟ้องกรณีว่าเป็นลูกจ้างคือจบไปเลยนะ เพราะเขาจะอ้างว่ากฎหมายเขาเขียนมาแล้วว่าพวกคุณเป็นแรงงานกึ่งอิสระ”

หมายเหตุ : ข้อมูลการประท้วงของไรเดอร์และค่ารอบ Rocket Media Lab รวบรวมข้อมูลจากการรายงานข่าวของสื่อมวลชนและโซเชียลมีเดียของกลุ่มไรเดอร์ในช่วงปี 2562-2566

ดูข้อมูลได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-rider-protest/

ขอความช่วยเหลือ : เนื่องจาก Rocket Media Lab กำลังรวบรวมข้อมูลค่ารอบขั้นต่ำ และค่างานแบชขั้นต่ำ (งานพ่วง) ในทุกจังหวัดทั่วประเทศ ของไรเดอร์ส่งอาหารแต่ละแพลตฟอร์ม เพื่อเป็นฐานข้อมูลในการทำงานและเป็นฐานข้อมูลสาธารณะ จึงอยากขอความช่วยเหลือไรเดอร์หรือประชาชนในแต่ละจังหวัดช่วยกรอกข้อมูลค่ารอบขั้นต่ำ และค่างานแบชขั้นต่ำ (งานพ่วง) ของแต่ละแพลตฟอร์มส่งอาหารในจังหวัดของตน หรือพื้นที่มีตนเองมีข้อมูล ซึ่งหากเป็นประชาชนทั่วไปท่านสามารถสอบถามได้จากไรเดอร์ส่งอาหารในแต่ละแพลตฟอร์มที่ท่านใช้บริการ โดยสามารถเข้าไปกรอกข้อมูลได้ตามลิงก์นี้ https://forms.gle/u6e8rG5gKtJ4g2yt8

อ้างอิง

อุบัติเหตุและสุขภาพของคนขับรถจักรยานยนต์ส่งอาหารภายใต้การควบคุมของแพลตฟอร์ม ของพฤกษ์ เถาถวิล และวรดุลย์ ตุลารักษ์

ร่างพรบ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. … โดยกระทรวงแรงงาน

ลำดับเหตุการณ์การประท้วงไลน์แมน โดยสถาบันแรงงานและเศรษฐกิจที่เป็นธรรม

ไรเดอร์ไทย เป็นอยู่ยังไง อยากได้อะไรบ้าง, Rocket Media Lab

The post 5 ปีไรเดอร์ไทย ต้องต่อสู้กับแพลตฟอร์มเรื่องใดบ้าง appeared first on Rocket Media Lab.

ที่มา: รวบรวมข้อมูลจากการรายงานข่าวของสื่อมวลชนและโซเชียลมีเดียของกลุ่มไรเดอร์ในช่วงปี 2562-2566

ดาวน์โหลดที่นี่

อ่าน 5 ปีไรเดอร์ไทย ต้องต่อสู้กับแพลตฟอร์มเรื่องใดบ้าง

The post การประท้วงของไรเดอร์และค่ารอบ ปี 2562-2566 [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

หรือหากเป็นในแบบที่ใกล้เคียงกับการบริการในปัจจุบัน ก็คือธุรกิจการจัดส่งอาหารในเมืองมุมไบ ประเทศอินเดีย ในปี 1890 ที่น่าจะเป็นต้นแบบให้บริการ Food Delivery ในทุกวันนี้ โดยมีคนรับส่งอาหารหรือ ‘ดับบาวาลา’ ที่ทำหน้าที่จัดส่งอาหารในปิ่นโตให้กับกลุ่มคนทำงานในเมืองมุมไบ ปัจจุบันบริการดับบาวาลาเป็นเหมือนส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตเมืองมุมไบ

ในส่วนของการให้บริการทางออนไลน์ หลัง Pizza Hut ได้เพิ่มบริการสั่งอาหารออนไลน์ในปี 1994 ทำให้ธุรกิจฟาสต์ฟู้ดหันมาเปิดรับออเดอร์ทางอินเทอร์เน็ตมากขึ้น ถัดมาปี 1995 Waiter.com เปิดตัวธุรกิจส่งอาหารออนไลน์ผ่านเว็บไซต์เป็นครั้งแรกในสหรัฐฯ โดยให้บริการสั่งอาหารและจัดส่ง โดยมีร้านอาหารกว่า 60 ร้านเป็นพาร์ทเนอร์ทั่วรัฐแคลิฟอร์เนีย การเกิดขึ้นของ Waiter.com กลายเป็นการเปิดตลาด Food Delivery Online อย่างเป็นทางการ ทำให้มีหลายบริษัทเริ่มเปิดตัวหรือเข้ามาเล่นในตลาดมากขึ้น เช่น GrubHub, Uber หรือ door dash เป็นต้น

ตลาด Food Delivery ขยายตัวอย่างรวดเร็วหลังแพลตฟอร์มเข้าไปตีตลาดในกลุ่มผู้ใช้สมาร์ทโฟนที่กลายเป็นจุดพลิกผันให้กับวงการ Food Delivery โดยในปี 1995 ยอดการสั่งออนไลน์เริ่มแซงหน้าการโทรสั่ง และเมื่อเกิดการระบาดของโควิด-19 ก็ยิ่งทำให้การสั่งอาหารออนไลน์กลายเป็น New Normal ที่ขยายการเติบโตของ Food Delivery มากขึ้น โดยมีการคาดการณ์ว่าในปี 2021 มูลค่าตลาด Food Delivery จะสูงถึง 1.2 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 3.9 ล้านล้านบาท และจะเติบโตสูงขึ้นเรื่อยๆ ถึง 3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 9.9 ล้านล้านบาทในปี 2027

แม้แพลตฟอร์ม Food Delivery จะเติบโตอย่างรวดเร็ว แต่ก็มีปัญหา โดยเฉพาะในเรื่องของกฎหมาย เมื่อภาครัฐไม่ได้ปรับข้อกฎหมายตามความเป็นไปของโลก ฟันเฟืองสำคัญที่ธุรกิจ Food Delivery ขาดไม่ได้อย่าง ‘ไรเดอร์’ จึงกลายมาเป็นอีกหนึ่งองค์ประกอบที่ได้รับผลกระทบจากการเติบโตอย่างรวดเร็วของธุรกิจนี้ที่ข้อกฎหมายยังวิ่งตามมาคุ้มครองไม่ทัน และเป็นประเด็นถกเถียงกันอยู่ในปัจจุบันทั้งประเด็นเรื่องคุณภาพชีวิต การทำงาน สวัสดิการ และสถานะทางกฎหมายที่ยังคลุมเครือ

แรงงานหรือพาร์ทเนอร์ ต่างประเทศมองยังไง

ในช่วงก่อนที่ Food Delivery จะเข้าถึงในระบบอินเทอร์เน็ต ไรเดอร์ถูกจ้างเป็นพนักงานของแพลตฟอร์มเหมือนกับพนักงานรูปแบบอื่นๆ ยกตัวอย่างแพลตฟอร์ม Food Felivery ทางอินเทอร์เน็ตเจ้าแรกอย่าง Waiter.com ที่ไรเดอร์ทุกคนจะเป็นพนักงานของแพลตฟอร์ม มีทั้งทำงานเต็มเวลาและเป็นกะ ซึ่งแพลตฟอร์มให้ไรเดอร์เลือกได้ตามสะดวก โดยจะได้รับเงินตามชั่วโมงที่ทำงาน โบนัสตามระยะทางที่ออกงาน ค่าโทรศัพท์ และประกันสุขภาพ

แต่เมื่อแพลตฟอร์ม Food Delivery เริ่มขยายพื้นที่ให้บริการมากขึ้น จากระดับเมือง เป็นระดับรัฐ ระดับประเทศ และระดับข้ามชาติ ทำให้ต้นทุนที่แพลตฟอร์มจะต้องแบกรับโดยเฉพาะต้นทุนดูแลไรเดอร์ที่สูงขึ้นตามพื้นที่ให้บริการ จึงเกิดการปรับเปลี่ยนรูปแบบการจัดจ้างไรเดอร์ใหม่ ในฐานะคู่สัญญาอิสระ (Independent Contractors) หรือพาร์ทเนอร์ตามคำที่เราใช้ในปัจจุบัน

พาร์ทเนอร์เป็นความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างไรเดอร์กับแพลตฟอร์ม ภายใต้คอนเซ็ปต์ ‘เป็นนายของตัวเอง เลือกเวลาทำงานตามสะดวก’ ความอิสระนี้ทำให้คนว่างงานจำนวนมากหันมาทำงานเป็นไรเดอร์ โดยเจ้าแรกที่ใช้ระบบพาร์ทเนอร์ก็คือ ‘GrubHub’ แพลตฟอร์มสัญชาติอเมริกันที่ก่อตั้งในปี 2004 ทำให้ทางแพลตฟอร์มมีไรเดอร์เพียงพอกับออเดอร์จำนวนมหาศาล และช่วยลดค่าใช้จ่ายให้แพลตฟอร์ม และทำให้แพลตฟอร์มน้องใหม่จำนวนไม่น้อยเลยหันมาใช้แนวทางนี้เพื่อคุมต้นทุนในการดูแลไรเดอร์ ไม่ว่าจะเป็น Foodora, Doordash, GrabFood, LINE MAN หรือ Uber Eats 

อย่างไรก็ตาม ด้วยความอิสระในการเลือกเวลาทำงานของไรเดอร์ ทำให้มีไรเดอร์จำนวนไม่น้อยเลือกที่จะทำงานเต็มเวลา เสมือนทำงานประจำแบบไม่มีวันหยุดมากกว่าจะทำเป็นกะ 2-3 ชั่วโมงต่อวัน หรือหันมาทำเป็นงานหลักมากกว่างานเสริม ยิ่งในสถานการณ์โควิด-19 ที่งานหายากมากขึ้น มีคนว่างงานจำนวนมาก ทำให้หลายคนหันมาทำงานหลักเป็นไรเดอร์มากยิ่งขึ้น

ประเด็นเรื่องสถานภาพของไรเดอร์เป็นเรื่องที่มีการถกเถียงกันมานานว่าจริงๆ แล้วไรเดอร์คือพนักงานของของแพลตฟอร์มหรือไม่ ปัจจุบันในหลายประเทศอาชีพไรเดอร์เข้าข่ายงานประเภท Gig Work หรือฟรีแลนซ์ เพราะไม่ได้มีความสัมพันธ์กับแพลตฟอร์มในฐานะลูกจ้างและนายจ้างตามกฎหมาย และหลายแพลตฟอร์มเน้นย้ำอย่างชัดเจนว่า ไรเดอร์ไม่ได้มีสถานภาพเป็นลูกจ้าง (Employee) ของแพลตฟอร์ม

เมื่อไรเดอร์ไม่เข้าข่ายเป็นลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ ภาครัฐจึงจัดให้ไรเดอร์เข้าข่ายเป็นผู้ประกอบอาชีพอิสระ (Self-Employed) ทำให้ไรเดอร์ไม่สามารถเข้าถึงสวัสดิการขั้นพื้นฐานของแรงงาน เช่น ประกันอุบัติเหตุ เงินบำนาญหลังเกษียณ หรือประกันค่าแรง ฯลฯ เช่น ส่วนหนึ่งในประเทศจีน เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น เวียดนาม สิงคโปร์ มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สหราชอาณาจักร และนอร์เวย์

การไม่ได้รับสิทธิในการเป็นแรงงานที่จะได้รับความคุ้มครองทางกฎหมายของไรเดอร์ก่อให้เกิดความเคลื่อนไหวในการเรียกร้องสิทธิในหลายประเทศทั่วโลก ทั้งการชุมนุมประท้วงไปจนถึงการยื่นฟ้องต่อศาล ที่มีทั้งประสบความสำเร็จและไม่ประสบความสำเร็จ

สหราชอาณาจักร

ในสหราชอาณาจักร สหภาพแรงงานอิสระแห่งบริเตนใหญ่ (IWGB) ได้ยื่นฟ้อง Deliveroo เนื่องจากไรเดอร์ถูกขูดรีดจากแพลตฟอร์มจนไม่สามารถทำงานตามที่ตัวเองต้องการและไม่ได้สวัสดิการพื้นฐานในฐานะลูกจ้างของแพลตฟอร์ม แต่สุดท้ายศาลอุทธรณ์ตัดสินว่าไรเดอร์ของ Deliveroo ไม่เข้าข่ายการเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม อีกด้านหนึ่ง ศาลสูงสุดของอังกฤษตัดสินให้คนขับรถของ Uber เป็นพนักงานของบริษัท ทำให้คนขับ Uber ได้สถานะพนักงานของแพลตฟอร์ม ได้รับค่าแรงขั้นต่ำ สวัสดิการบำนาญ และรายได้ในวันหยุดหรือวันลา นอกจากนี้ยังมีกรณีของแพลตฟอร์มส่งอาหารอย่าง Just Eat ที่เพิ่งจะให้สถานะการเป็นลูกจ้างแก่ไรเดอร์ส่งอาหาร ซึ่งมีผลให้ไรเดอร์เข้าถึงสวัสดิการต่างๆ และได้รับความคุ้มครองมากขึ้น

สหรัฐอเมริกา

ในสหรัฐอเมริกา แม้ไรเดอร์จะยังไม่ได้รับสถานะตามกฎหมาย แต่ในหลายรัฐก็เริ่มมีการเคลื่อนไหวเพื่อปกป้องสิทธิ Gig Worker โดยเมื่อไม่นานมานี้ นิวยอร์กซิตี้ได้ผ่านร่างกฎหมายควบคุมอุตสาหกรรมขนส่ง โดยแพลตฟอร์มจะต้องแจ้งรายละเอียดของแต่ละออเดอร์ให้กับไรเดอร์ก่อนเดินทาง ได้แก่ สถานที่รับอาหาร ปลายทาง ระยะทาง และระยะเวลา คนขับสามารถกำหนดได้ว่าต้องการเดินทางไกลสุดแค่ไหนในแต่ละครั้ง และทางแพลตฟอร์มต้องแจ้งรายละเอียดของทิปให้กับไรเดอร์ นอกจากนี้ รัฐแคลิฟอร์เนียยังได้ผ่านร่างกฎหมาย California Assembly Bill 5 เพื่อคุ้มครองสิทธิต่างๆ และการเป็นลูกจ้างให้กับกลุ่ม Gig Worker อันรวมไปถึงไรเดอร์ด้วย

เกาหลีใต้

ในเดือนพฤษภาคม 2019 ปาร์ก จอง-ฮุน หนึ่งในไรเดอร์ของแพลตฟอร์มส่งอาหารแห่งหนึ่งในกรุงโซล ได้รวบรวมเพื่อนไรเดอร์จัดตั้งสหภาพไรเดอร์ขึ้นมา (Rider Union) และรวมตัวกันประท้วงเพื่อเรียกร้องสิทธิของไรเดอร์ในวันแรงงานหน้ารัฐสภาในกรุงโซล จนเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน สภากรุงโซลจึงได้รับรองสถานะทางกฎหมายให้กับสหภาพไรเดอร์ที่เขาและเพื่อนได้รวมตัวกันจัดตั้งขึ้น เมื่อสหภาพไรเดอร์ได้รับการรับรองทางกฎหมายแล้ว จึงมีการต่อรองเจรจากับแพลตฟอร์มจนทำให้ไรเดอร์ได้รับสถานะเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม แต่ทั้งนี้ผลการเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์มจำกัดเฉพาะในกรุงโซลเท่านั้น โดยการประกาศให้ไรเดอร์ทั่วประเทศได้สถานะการเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์มนั้นจะต้องรอการอนุมัติจากรัฐมนตรีกระทรวงแรงงานเสียก่อน ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีความคืบหน้า 

นอกจากนั้นยังมีกรณีของไรเดอร์ส่งอาหารสังกัด Yogiyo ที่ได้ยื่นเรื่องร้องเรียนต่อกระทรวงแรงงาน โดยกล่าวว่าพวกเขาทำงานเสมือนพนักงานประจำของแพลตฟอร์ม เนื่องจากทางบริษัทกำหนดตารางเวลางานของพวกเขา รายงานการทำงานในช่วงพักกลางวัน และกำหนดพื้นที่งาน ทางบริษัทจึงควรต้องจ่ายค่าล่วงเวลางานให้ด้วย โดยที่สุดกระทรวงแรงงานได้ตัดสินให้แพลตฟอร์มจ่ายค่าล่วงเวลาในการทำงานให้กับไรเดอร์ทั้ง 5 คนนี้ โดยเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นก่อนที่สหภาพไรเดอร์จะได้รับการรับรองสถานะทางกฎหมายเพียงหนึ่งเดือน

ไต้หวัน

ในกรณีของไต้หวัน ซึ่งมีความซับซ้อนเป็นอย่างมาก เกิดขึ้นจากการเสียชีวิตของไรเดอร์ของแพลตฟอร์ม Foodpanda และ Uber Eats ในขณะทำงาน ในปี 2019 ซึ่งกลายมาเป็นข่าวใหญ่ในประเทศ ทำให้กระทรวงแรงงานประกาศว่าไรเดอร์นั้นเข้าข่ายการเป็นลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานมาตรฐานของไต้หวัน และได้เชิญแพลตฟอร์มส่งอาหารทั้งหมดเข้าพบเพื่ออธิบายแนวทางปฏิบัติและให้รับรองความปลอดภัยของคนขับรถส่งของ 

อย่างไรก็ตาม การประกาศของกระทรวงแรงงานในครั้งนั้นไม่ได้เป็นการประกาศกฎหมายเฉพาะเพื่อใช้คุ้มครองไรเดอร์ และไม่ได้เป็นการประกาศคำสั่งโดยเฉพาะเจาะจงไปยังแพลตฟอร์มขนส่งอาหารเพื่อให้ไรเดอร์ได้สถานะการเป็นลูกจ้าง โดยในไต้หวันนั้นมีแพลตฟอร์มอื่นๆ ที่ไรเดอร์มีสถานะเป็นลูกจ้างอยู่แล้ว แต่สำหรับแพลตฟอร์มยอดนิยมทั้งสองแพลตฟอร์มอย่าง Foodpanda และ Uber Eats รวมไปถึง Lalamove ไรเดอร์มีสถานะเพียงพาร์ทเนอร์เท่านั้น 

หลังจากการประกาศของกระทรวงแรงงาน ทั้ง Foodpanda และ Uber Eats ต่างไม่เห็นด้วยในการตีความเนื่องด้วยไรเดอร์ทำสัญญากับแพลตฟอร์มในฐานะคู่สัญญาเท่านั้น ไม่ใช่ลูกจ้าง และในกรณีของ Uber Eats ไรเดอร์ไม่ถือเป็นคู่สัญญากับ Uber Eats ด้วยซ้ำ เนื่องด้วยการทำงานของ Uber Eats ในไต้หวันใช้การจ้างเหมาช่วงกับบริษัทขนส่ง Cargo Transportation Businesses ในจังหวัดต่างๆ ซึ่งถือเป็นคู่สัญญาที่แท้จริงกับไรเดอร์

จากนั้นทางการได้มีการสั่งปรับทั้งสามแพลตฟอร์มที่ไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างให้เป็นไปตามกฎหมายมาตรฐานแรงงานของไต้หวัน รวมไปถึงกฎหมายอื่นๆ ที่มีผลเกี่ยวเนื่องกับแรงงาน เช่น กฎหมายบำนาญของลูกจ้าง โดยเมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา Uber Eats ได้ฟ้องกลับโดยอ้างว่า Uber Eats ไม่ได้เป็นคู่สัญญากับไรเดอร์จึงไม่มีผลบังคับทางกฎหมาย 

ปัจจุบันไรเดอร์ในไต้หวันบางส่วนยังไม่ได้รับการรับรองว่าเป็นแรงงานตามกฎหมายหรือเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม จึงยังไม่ได้รับสวัสดิการตามกฎหมาย ในขณะที่แพลตฟอร์มเองก็อ้างว่าแม้ไรเดอร์มีฐานะเพียงคู่สัญญาหรือพาร์ทเนอร์เท่านั้น แต่แพลตฟอร์มก็มีสวัสดิการ เช่น ประกันอุบัติเหตุให้แล้ว ซึ่งหากไรเดอร์ได้รับการรับรองว่าเป็นแรงงานตามกฎหมาย แพลตฟอร์มจะต้องปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน ไม่ว่าจะเป็นเงินสมทบประกันสังคม เงินสมทบบำนาญลูกจ้าง และอื่นๆ ที่อาจทำให้แพลตฟอร์มมีค่าใช้จ่ายที่สูงมากขึ้น 

ขณะเดียวกันทางไรเดอร์เองก็มีความคิดเห็นที่แตกต่างกันออกไป โดยบางส่วนมองว่าหากแพลตฟอร์มต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มสูงขึ้นอาจจะมีการออกกฎการทำงานใหม่และจะกระทบกับรายได้ของตัวไรเดอร์เองด้วย และกลัวว่าหากเป็นแรงงานตามกฎหมายอาจจะถูกจำกัดชั่วโมงทำงานซึ่งจะส่งผลกระทบต่อรายได้อีกด้วย 

ในส่วนของประเทศที่ไรเดอร์ได้รับการรับรองสถานะการเป็นลูกจ้างตามกฎหมายหรือจากแพลตฟอร์ม ได้แก่ สเปน เนเธอร์แลนด์ และฝรั่งเศส เป็นต้น

สเปน

ในกรณีของสเปนนั้น จุดเริ่มต้นของความเปลี่ยนแปลงมาจากการประสบอุบัติเหตุจนเสียชีวิตในปี 2019 ของ Pujan Koirala ไรเดอร์ของแพลตฟอร์ม Glovo โดยที่เขาไม่ได้รับการช่วยเหลือจากแพลตฟอร์ม จนทำให้ไรเดอร์ของ Glovo รวมตัวกันประท้วงกลางเมืองบาร์เซโลนา แม้ในครั้งนั้นแพลตฟอร์ม Glovo จะชนะคดี แต่ต่อมาอดีตไรเดอร์ของ Glovo ก็ได้ฟ้องร้องแพลตฟอร์มอีกครั้ง โดยอ้างว่าตัวเองเข้าข่ายความสัมพันธ์ลูกจ้าง-นายจ้าง ก่อนที่ศาลจะตัดสินว่าไรเดอร์เป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์มในปี 2020 

  ต่อมาในปี 2021รัฐบาลสเปนได้ผ่านร่างกฎหมายว่าด้วยไรเดอร์หลังตระหนักถึงความสำคัญของกลุ่ม Gig Worker โดยไรเดอร์จะได้รับการพิจารณาเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม ได้รับเงินเดือนและสวัสดิการพื้นฐานตามที่กฎหมายกำหนด สเปนจึงถือเป็นประเทศแรกที่บุกเบิกกฎหมายว่าด้วยไรเดอร์ และประกันสิทธิแรงงานของไรเดอร์ ในยุโรป

เนเธอร์แลนด์

กรณีของประเทศเนเธอร์แลนด์ ศาลมีคำตัดสินว่าไรเดอร์เป็นลูกจ้าง ไม่ใช่ผู้ประกอบอาชีพอิสระ (Self-employed) เมื่อช่วงต้นปี 2021 หลังทางแพลตฟอร์ม Deliveroo เปลี่ยนแปลงสัญญาจ้างของไรเดอร์ทั้งหมดจากการจ้างเป็นลูกจ้างประจำเป็นสัญญาจ้างฟรีแลนซ์ในปี 2018 โดยให้เหตุผลว่าเพื่อให้อิสระในการเลือกงานและเวลาทำงานกับไรเดอร์ในฐานะพาร์ทเนอร์ของแพลตฟอร์ม

ฝรั่งเศส

ส่วนในกรณีของฝรั่งเศสนั้น แม้ไรเดอร์จะมีสถานะเป็นลูกจ้างตามกฎหมาย แต่ยังไม่มีกฎหมายคุ้มครองเฉพาะ หลังศาลตัดสินให้ไรเดอร์ของ Take Eat Easy และ Deliveroo เข้าข่ายเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์มตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ โดยศาลมองว่าการที่แพลตฟอร์มมีอำนาจในการควบคุมไรเดอร์ ทั้งการควบคุมโบนัสของไรเดอร์ และระบบลงโทษของแพลตฟอร์ม รวมไปถึงการติดตามจีพีเอส เพื่อตรวจสอบไรเดอร์แบบเรียลไทม์ เข้าข่ายลักษณะการเป็นนายจ้าง-ลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์

จีน

ประเทศจีนไม่ได้รับรองสถานภาพทางกฎหมายให้กับไรเดอร์ แต่บางแพลตฟอร์มรับรองไรเดอร์เป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม Ele.me และ Meituan จะแบ่งไรเดอร์เป็น 2 แบบ แบบแรกคือไรเดอร์อย่างเป็นทางการที่จะรับผิดชอบกับบริการส่งแบบพิเศษ ซึ่งจะทำงานเต็มเวลา มีเวลาเข้าออกชัดเจน ส่งอาหารตรงเวลา และต้องปฏิบัติตามกฎของแพลตฟอร์มอย่างเคร่งครัด โดยไรเดอร์ในลักษณะการจ้างนี้จะได้รับเงินเดือน มีประกันสังคม และกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ แบบที่ 2 คือ ‘Crowdsourcing’ หรือไรเดอร์แบบพาร์ทไทม์ ซึ่งสามารถเริ่มงานได้ทันทีหลังลงทะเบียนยืนยันตัวตนกับแพลตฟอร์ม โดยค่าจ้างจะขึ้นอยู่กับออเดอร์ที่รับ หากปฏิบัติตามกฎของแพลตฟอร์ม และส่งออเดอร์ตามเวลา ไรเดอร์จึงจะได้สิทธิเซ็นสัญญาจ้างกับแพลตฟอร์มเป็นไรเดอร์อย่างเป็นทางการ

สหภาพแรงงาน พลังชนชั้นแรงงาน

สหภาพแรงงานเป็นเหมือนอำนาจต่อรองที่มีพลังของไรเดอร์ หากจะต่อสู้และเรียกร้องสิทธิของพวกเขาตามกระบวนการทางกฎหมาย โดยประเทศที่ให้สถานะไรเดอร์เป็นลูกจ้างตามกฎหมาย เช่น สเปน ฝรั่งเศส เนเธอร์แลนด์ ไรเดอร์สามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ ในขณะที่บางประเทศไรเดอร์สามารถเข้าร่วมสหภาพแรงงานอื่นๆ ได้ และก็มีอีกหลายประเทศที่มีความพยายามที่จะจัดตั้งสหภาพแรงงานไรเดอร์

ในกรณีของเกาหลีใต้ การได้มาซึ่งการจัดตั้งสหภาพแรงงานตามกฎหมาย (เฉพาะในกรุงโซล) ในขณะที่ยังไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครองไรเดอร์ หรือไรเดอร์ยังไม่ได้รับสถานะการเป็นลูกจ้างตามกฎหมาย สหภาพแรงงานไรเดอร์เกิดจากการรวมตัวกันก่อนโดยที่กฎหมายยังไม่ได้รับรอง และเมื่อสหภาพแรงงานไรเดอร์ได้รับการรับรองทางกฎหมายแล้ว สหภาพจึงไปต่อรองกับแพลตฟอร์มจนทำให้แพลตฟอร์มรับรองสถานะการเป็นลูกจ้างของไรเดอร์ จะเห็นได้ว่าในกรณีนี้สหภาพแรงงานคือแรงขับเคลื่อนในการต่อสู้และเรียกร้องสิทธิของไรเดอร์ที่มีอำนาจในการต่อรองสูงและประสบความสำเร็จ แม้ว่าปัจจุบันจะบังคับใช้เพียงในเขตกรุงโซลก็ตาม 

นอกจากนี้ยังมีสหภาพแรงงานบางประเภทที่รับไรเดอร์เข้าเป็นสมาชิกของสหภาพ แม้ไรเดอร์จะยังไม่ได้มีสถานภาพเป็นแรงงานตามกฎหมายก็ตาม ซึ่งส่วนใหญ่แล้วเป็นกลุ่มสหภาพแรงงานคมนาคม หรือกลุ่มสหภาพแรงงานอิสระที่เปิดรับเป็นสมาชิก เช่นกรณีของสหราชอาณาจักร ถึงแม้ไรเดอร์จะไม่ได้มีสถานะเป็นแรงงานหลังมีการตัดสินคดี Deliveroo ที่ตัดสินว่าไรเดอร์เป็นคู่สัญญาอิสระ (Independent Contractor) ไม่ใช่ลูกจ้าง แต่ไรเดอร์ยังสามารถเข้าร่วมกับสหภาพแรงงานได้ โดยในกรณีนี้คือสหภาพแรงงานอิสระแห่งบริเตนใหญ่ (IWGB)

หรือในบางประเทศที่แม้ไรเดอร์จะยังไม่มีสถานะการเป็นลูกจ้างตามกฎหมายและยังไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครอง แต่ก็สามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ตามกฎหมาย เช่น ญี่ปุ่น ซึ่งในกฎหมายรัฐธรรมนูญรับรองให้แรงงานฟรีแลนซ์สามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ เมื่อปี 2020 ไรเดอร์จำนวนหนึ่งจาก Uber Eats ก็ได้ก่อตั้งสหภาพแรงงาน UbeaEats ขึ้น พร้อมประกาศรับสมัครสมาชิกเพิ่มเติม

หรือในนอร์เวย์ ที่อนุญาตให้ไรเดอร์ก่อตั้งหรือเข้าร่วมเป็นสมาชิกกับสหภาพแรงงานได้โดยถูกต้องตามกฎหมาย โดยช่วงปี 2019 สหภาพ Fellesforbundet ในนอร์เวย์ หยุดงานประท้วงติดต่อกันราว 5 สัปดาห์ เพื่อต่อรองกับ Foodora จนในที่สุดก็สามารถบรรลุข้อตกลงสภาพการจ้าง ทั้งเรื่องค่าจ้าง และสวัสดิการอื่นๆ เช่น เงินช่วยเหลือช่วงฤดูหนาว ค่าชดเชยอุปกรณ์ในการทำงาน นับเป็นชัยชนะครั้งประวัติศาสตร์ของสหภาพแรงงานในนอร์เวย์ โดยทางสหภาพ Fellesforbundet หวังว่าในอนาคตจะใช้ข้อตกลงกับ Foodora เป็นต้นแบบในการต่อรองกับแพลตฟอร์มอื่นๆ

ในกรณีของสหรัฐอเมริกา Los Deliveristas Unidos สหภาพไรเดอร์ละติน ออกมาเรียกร้องต่อ Doordash เพื่ออนุญาตให้ไรเดอร์สามารถเข้าใช้ห้องน้ำในร้านอาหารที่เป็นพาร์ทเนอร์ได้ ก่อนที่ทาง Doordash จะปรับให้ร้านอาหารจำนวน 200 แห่ง สามารถให้ไรเดอร์เข้าไปใช้บริการห้องน้ำได้ แม้จำนวนร้านที่อนุญาตจะน้อยมากเมื่อเทียบกับจำนวนร้านที่เป็นพาร์ทเนอร์กว่า 4,911 แห่ง แต่ก็ถือเป็นผลจากอำนาจต่อรองของสหภาพแรงงาน

และเมื่อ 22 เมษายน 2021 ที่ผ่านมา ทาง Los Deliverista Unidos ก็ได้ออกมาเรียกร้องค่าจ้างที่เป็นธรรมให้กับไรเดอร์ และขอให้ภาครัฐคุ้มครองไรเดอร์ โดยทางรัฐนิวยอร์กได้รับข้อเสนอและดำเนินการร่างกฎหมายเกี่ยวกับ Gig Worker และต่อมาเมื่อ 27 พฤษภาคม 2021 Los Deliveristas Unidos ออกมาประท้วงอีกครั้งหลังร่างกฎหมายในสภานิติบัญญัติของนิวยอร์กเอื้อประโยชน์ให้กับแพลตฟอร์ม และไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาการกดขี่จากแพลตฟอร์ม หรือปรับให้ไรเดอร์เป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม ซึ่งทางรัฐได้แก้และผ่านร่างสมบูรณ์เมื่อวันที่ 23 กันยายนที่ผ่านมา

ขณะที่ไรเดอร์ในจีน ไทย ไต้หวัน เวียดนาม สิงคโปร์ มาเลเซีย และฟิลิปปินส์ ยังไม่สามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ เนื่องจากไรเดอร์ไม่ได้มีสถานะเป็นลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ แต่ก็มีความเคลื่อนไหวพยายามที่จะจัดตั้งสหภาพแรงงานสำหรับไรเดอร์

ในกรณีของไต้หวัน นอกจากจะมีความพยายามในการให้ไรเดอร์ได้รับการคุ้มครองทางกฎหมายในฐานะลูกจ้างของแพลตฟอร์มแล้ว ยังมีความพยายามในการจัดตั้งสหภาพแรงงานไรเดอร์อีกด้วย เพื่อที่จะใช้เป็นพลังในการต่อรองกับแพลตฟอร์ม อย่างในกรณีล่าสุด Uber Eats และ ทั้ง Foodpanda ปรับกฎเกณฑ์รายได้ในการทำงานใหม่จากการคิดแบบรอบมาเป็นคิดจากระยะทาง ทำให้รายได้ของไรเดอร์ลดลงจนเกิดการชุมนุมประท้วงของไรเดอร์ โดยในการประท้วงครั้งนี้มีการเสนอให้มีการจัดตั้งสหภาพแรงงานแห่งชาติ เพื่อเป็นทางออกในการแก้ปัญหาการเอารัดเอาเปรียบของแพลตฟอร์มที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคตอีกด้วย แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังเป็นการยาก เพราะนับตั้งแต่ไต้หวันอยู่ภายใต้กฎอัยการศึกมาอย่างยาวนานที่เพิ่งสิ้นสุดลงในปี 1987 มีสหภาพแรงงานทั่วประเทศจัดตั้งขึ้นได้เพียง 1 สหภาพเท่านั้น ส่วนสหภาพแรงงานที่สองที่เกิดขึ้นก็คือ Taiwan Confederation of Trade Unions จัดตั้งในปี 2000 และอาชีพครูเพิ่งจะได้รับการอนุญาตให้เข้าร่วมสภาพแรงงานได้ในปี 2010 นี่เอง ขณะที่ในระดับท้องถิ่นของไต้หวันมีสหภาพแรงงานอุตสาหกรรมท้องถิ่นอยู่แล้วประมาณครึ่งหนึ่งของเขตปกครองท้องถิ่นของไต้หวัน 

อิสระในหน้าที่การงานที่แลกด้วยสวัสดิการอันว่างเปล่า

ในประเทศที่ไรเดอร์ได้รับการรับรองสถานะการเป็นลูกจ้างตามกฎหมาย ไม่ว่าจะเป็น สเปน ฝรั่งเศส หรือเนเธอร์แลนด์ ก็จะทำให้ไรเดอร์ได้รับสวัสดิการพื้นฐานตามกฎหมายแรงงาน เช่น ค่าจ้างพื้นฐาน ประกันสังคม ประกันรายได้ เงินบำนาญหลังเกษียณ เป็นต้น

แต่ถึงอย่างนั้นก็มีบางประเทศที่ไรเดอร์มีทั้งแบบที่ได้รับสวัสดิการจากรัฐจากการที่แพลตฟอร์มรับรองสถานะเป็นลูกจ้าง แม้ยังไม่มีกฎหมายรับรองสถานะการเป็นลูกจ้างของไรเดอร์โดยตรง และแบบที่ยังไม่ได้รับการรับรองสถานะโดยกฎหมายและแพลตฟอร์ม อย่างประเทศจีน 

ในส่วนของประเทศจีน ซึ่งมีความซับซ้อนของของสถานะของไรเดอร์ กล่าวคือมีทั้งในแบบที่แพลตฟอร์มรับรองสถานะให้เป็นลูกจ้าง และแบบที่ไม่ได้เป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม ประกอบกับการที่ยังไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครอง ทำให้ไรเดอร์บางส่วนในจีนประสบปัญหาอยู่บ่อยครั้งทั้งการไม่ได้รับการคุ้มครอง ไม่ได้รับสวัสดิการจากกฎหมายและแพลตฟอร์ม หรือการถูกเอารัดเอาเปรียบเช่น ถูกกดค่าแรงจากแพลตฟอร์มเพื่อให้ค่าส่งอาหารถูกลง 

เว็บไซต์ China Labour Bulletin ชี้ว่าในปี 2019 มีการหยุดงานประท้วง 45 ครั้งซึ่งเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ทุกปี รวมมากกว่า 136 ครั้ง การประท้วงบางครั้งก็ประสบความสำเร็จ อย่างกรณีที่ไรเดอร์ในจีนได้ระบบจีพีเอสแบบใหม่ ก็มาจากการร้องเรียนถึงประสิทธิภาพของจีพีเอสที่ไม่เสถียรและคลาดเคลื่อน จนมีผลกับการส่งอาหารที่ทำให้ไรเดอร์สูญเสียรายได้และถูกพักงานจากความผิดพลาดของจีพีเอสตัวเก่าของแพลตฟอร์มเอง นอกจากนี้ยังมีการกล่าวถึงแนวคิดในการจัดตั้งสหภาพแรงงาน – สหพันธ์สหภาพแรงงานจีน (ACFTU) เพื่อแก้ปัญหานี้อีกด้วย 

ในส่วนของเกาหลีใต้ที่ไรเดอร์ได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมายเฉพาะในกรุงโซลเท่านั้น ไรเดอร์ส่วนใหญ่ในประเทศไม่ได้รับสวัสดิการขั้นพื้นฐานอย่างประกันสุขภาพหรือประกันอุบัติเหตุ มีกรณีศึกษาที่น่าสนใจก็คือ ไรเดอร์เด็กชายวัยมัธยมที่ทำงานส่งอาหารเป็นอาชีพเสริม ในระหว่างทางไปส่งอาหารเขาประสบอุบัติเหตุเพราะมีคนข้ามทางม้าลายในขณะที่มีสัญญาณห้ามเดินข้าม จากอุบัติเหตุครั้งนี้ทำให้เขาพิการเป็นอัมพาตท่อนล่าง 

โดยกรมสวัสดิการแรงงานเกาหลีใต้ อนุมัติจ่ายค่าชดเชยให้ไรเดอร์วัยนักเรียนจากอุบัติเหตุครั้งนี้เป็นเงิน 50 ล้านวอน โดยเรียกเก็บจากแพลตฟอร์มที่เขาทำงานรับส่งอาหารในครั้งนั้น 25 ล้านวอน แต่แพลตฟอร์มปฏิเสธที่จะจ่ายและฟ้องกลับโดยอ้างว่าไรเดอร์ไม่ได้เป็นลูกจ้างตามกฎหมาย อีกทั้งเงินที่ไรเดอร์ได้จากการส่งอาหารมาจากร้านอาหารไม่ใช่แพลตฟอร์ม 

โดยศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาเห็นตามแพลตฟอร์ม ซึ่งมีผลให้แพลตฟอร์มไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย และไรเดอร์คนนี้ต้องคืนเงินทั้งหมดรวมไปถึงค่ารักษาพยาบาลแก่รัฐ แต่เมื่อเรื่องถึงศาลฎีกา ศาลฎีกากลับคำพิพากษาโดยให้เห็นผลว่าแม้ไรเดอร์จะไม่ใช่แรงงานตามกฎหมายที่จะได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานมาตรฐานของเกาหลีใต้ แต่ก็ถือเป็นแรงงานพิเศษที่ได้รับการยกเว้นหนึ่งในเก้าประเภทเช่นเดียวกันกับแรงงานบริการขนส่ง ที่มีสิทธิได้รับความคุ้มครองและได้รับค่าชดเชยจากอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นในการทำงาน

ส่วนในประเทศที่ไรเดอร์ไม่ได้มีสถานะเป็นลูกจ้างตามกฎหมาย ก็จะไม่ได้รับสวัสดิการขั้นพื้นฐาน มีเพียงสวัสดิการที่ทางแพลตฟอร์มมีให้ซึ่งก็แตกต่างกันไป เช่น ในไต้หวัน แพลตฟอร์ม Foodpanda กล่าวอ้างว่ามีสวัสดิการประกันอุบัติเหตุที่ดีกว่าแพลตฟอร์มอื่นๆ ในประเทศ โดยกรมธรรม์ประกันภัยครอบคลุมทั้ง พ.ร.บ.ประกันภัยรถยนต์ภาคบังคับ ความคุ้มครองผู้ประกอบการที่ต้องจ่ายค่าชดเชยแก่ลูกจ้าง รวมไปถึงการสูญเสียของบุคคลที่สามที่เกี่ยวข้องกับอุบัติเหตุอีกด้วย 

แต่ถึงอย่างนั้น จากกรณีที่กระทรวงแรงงานไต้หวันประกาศให้ไรเดอร์เข้าข่ายลูกจ้างตามนิยามของกฎหมายมาตรฐานแรงงาน ในปี 2019 ซึ่งทำให้แพลตฟอร์มที่ยังไม่ได้รับรองสถานะการเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์มแก่ไรเดอร์ต้องปฏิบัติตาม โดยในขณะนี้ยังอยู่ในกระบวนการฟ้องร้องกันระหว่างแพลตฟอร์มและองค์กรรัฐ ก็มีแนวความคิดของแพลตฟอร์มในการนำเสนอ ‘สวัสดิการพิเศษต่างๆ’ ที่มากไปกว่าที่มีอยู่ให้แก่ไรเดอร์ เพื่อทดแทนการที่แพลตฟอร์มจะต้องให้การรับรองไรเดอร์ในสถานะลูกจ้างแพลตฟอร์ม 

นอกจากนี้ประเทศอื่นๆ ที่ไรเดอร์ไม่ได้มีสถานะเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม ยังพบว่าสวัสดิการที่แพลตฟอร์มมีให้กับไรเดอร์ในฐานะพาร์ทเนอร์นั้น ส่วนใหญ่เป็นเพียงข้อเสนอพิเศษมากกว่าจะเป็นสวัสดิการ เช่น ข้อเสนอประกันอุบัติเหตุในราคาพิเศษ โบนัสตามคุณภาพการทำงานในแต่ละออเดอร์

   จากการศึกษาข้อมูลของ Rocket Media Lab พบว่าสวัสดิการส่วนใหญ่ที่ทางแพลตฟอร์มจะจัดหาให้จะเป็นประกันอุบัติเหตุ โดยมีในจีน ไต้หวัน ไทย เวียดนาม มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร เนเธอร์แลนด์ สเปน และฝรั่งเศส 

ประกันสุขภาพ ได้แก่ จีน ไต้หวัน ไทย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สหรัฐอเมริกา เนเธอร์แลนด์ สเปน และฝรั่งเศส

ประกันรายได้ขั้นต่ำ ได้แก่ จีน (เฉพาะไรเดอร์ที่บริการส่งแบบพิเศษ) สหราชอาณาจักร (บางแพลตฟอร์ม) และสเปน และเงินชดเชยรายได้เมื่อเกิดอุบัติเหตุ มีเพียงสเปนเท่านั้นที่ระบุว่าทางแพลตฟอร์มจะต้องให้เงินชดเชยรายได้ให้กับไรเดอร์ในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุ

นอกจากสวัสดิการที่กล่าวมาข้างต้น ทางแพลตฟอร์มในบางประเทศมีสวัสดิการให้เปล่าเฉพาะในพื้นที่ให้บริการ เช่น ในพื้นที่ให้บริการของ Deliveroo ได้แก่ สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส สเปน เนเธอร์แลนด์ และสิงคโปร์ ไรเดอร์จะได้ประกันอุบัตเหตุที่ครอบคลุมเฉพาะเวลางาน ชุดยูนิฟอร์ม หมวกนิรภัย กระเป๋า และแท่นวางโทรศัพท์มือถือ หากอุปกรณ์มีความเสียหายสามารถสั่งซื้อได้ในราคาพิเศษ นอกจากนี้ยังจัดตั้งกองทุน The Thank you ช่วยเหลือไรเดอร์ของ Deliveroo ทั่วโลก โดยไรเดอร์กว่า 36,000 คนจะสามารถได้รับเงินสูงสุดราว 460,000 บาท

หรือในกรณีของบางแพลตฟอร์มที่จะมอบสิทธิเข้าถึงสวัสดิการผ่านระบบ Reward และการเลื่อนขั้น เช่น Grab ที่เปิดให้บริการในสิงคโปร์ มาเลเซีย เวียดนาม ไทย และฟิลิปปินส์ ได้ใช้ระบบ Reward เพื่อให้ไรเดอร์พัฒนาการทำงานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น เพื่อสิทธิ์การเข้าถึงสวัสดิการต่างๆ ของแพลตฟอร์ม เช่น ค่าน้ำมัน ประกันอุบัติเหตุ ส่วนลดร้านค้า และอุปกรณ์ของไรเดอร์

ทางฝั่งของสหรัฐอเมริกา Uber, DoorDash และแพลตฟอร์มอื่นๆ กำลังหารือจัดตั้งกองทุนเพื่อชดเชยไรเดอร์ที่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 เมื่อต้นปี 2020 หลังไรเดอร์จำนวนไม่น้อยในซานฟรานซิสโกไม่สามารถออกไปรับงานได้เนื่องจากติดปัญหาทางสาธารณสุข แม้จะมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ว่าทางแพลตฟอร์มดำเนินการเรื่องนี้ช้าเกินไปก็ตาม

ในเรื่องสวัสดิการ มีกรณีศึกษาที่น่าสนใจอีกกรณีคือในประเทศอินเดียที่มีอัตราการว่างงานสูงและประชาชนมีฐานะยากจน การที่ไรเดอร์มีสถานะเป็นเพียงพาร์ทเนอร์ ทำให้ผู้ที่จะมาทำงานเป็นไรเดอร์ในอินเดียต้องกู้เงินและเป็นหนี้ เพื่อไปซื้อยานพาหนะ หรือโทรศัพท์มือถือที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น ในขณะที่ไม่มีหลักประกันการทำงานว่าหากพวกเขาประสบอุบัติเหตุหรือเจ็บป่วยจนขาดรายได้ จะทำอย่างไรกับหนี้สินเหล่านี้

สถานการณ์ที่เริ่มเปลี่ยน ประเทศไทยอยู่จุดไหนของการเปลี่ยนแปลง

การเติบโตของเศรษฐกิจแพลตฟอร์มที่รวดเร็วไปกว่ากฎหมายที่จะนำมาใช้กำกับเพื่อให้เกิดยุติธรรมต่อกลุ่มคนที่ทำงานให้แพลตฟอร์ม ทำให้เกิดความเคลื่อนไหวในการเรียกร้องสิทธิและความคุ้มครองทางกฎหมายในหลายประเทศทั่วโลก จากข้อมูลที่ได้นำเสนอไปข้างต้น ดูเหมือนว่าแนวโน้มที่เกิดขึ้นจะเป็นไปในทางเดียวกัน คือไรเดอร์ได้รับความคุ้มครองทางกฎหมายในฐานะลูกจ้างของแพลตฟอร์ม ไม่ว่าจะได้มาด้วยการที่ทางหน่วยงานของรัฐออกกฎหมายพิเศษมาเพื่อกำกับดูแลแพลตฟอร์มและเหล่าแรงงาน Gig Worker หรือเกิดจากการรวมตัวกันประท้วง หรือยื่นเรื่องฟ้องศาลจนเกิดการเปลี่ยนแปลง ไม่ว่าจะเป็นในกรณีของสเปน หรือเกาหลีใต้ 

ในส่วนของประเทศไทยนั้น ไรเดอร์มีสถานะเป็นเพียงพาร์ทเนอร์ของแพลตฟอร์ม ไม่ถือเป็นลูกจ้างของแพลตฟอร์ม จึงไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายตามพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ ซึ่งทำให้ไม่สามารถเข้าถึงสวัสดิการตามที่กฎหมายแรงงานกำหนด โดยสวัสดิการตามกฎหมาย เช่น น้ำ ห้องน้ำ อุปกรณ์ปฐมพยาบาล การเข้ารับการรักษาพยาบาลกับสถานพยาบาล และสวัสดิการนอกเหนือกฎหมาย เช่น เงินบำเหน็จ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ค่าล่วงเวลา ประกันชีวิต หรือยูนิฟอร์ม เป็นต้น

เมื่อพิจารณาในส่วนของสวัสดิการจากแพลตฟอร์มขนส่งอาหารในประเทศไทย พบว่าจะขึ้นอยู่กับระบบ Rewards ของแพลตฟอร์ม หรือเงื่อนไขที่ทางแพลตฟอร์มกำหนด เช่น ระบบของ GrabBenefit ซึ่งไรเดอร์ทุกคนจะได้รับประกันอุบัติเหตุ ซึ่งทางแพลตฟอร์มกำหนดหลักเกณฑ์โดยปรากฏในเว็บว่า มีผลเฉพาะในระหว่างเปิดรอรับงาน หรือระหว่างการรับงาน หรือหลังปิดรับงานภายใน 30 นาที แต่จะไม่คุ้มครองกรณีไรเดอร์ตั้งใจเกิดความบาดเจ็บ หรือเข้าไปมีส่วนร่วมกับการจลาจล ม็อบ และการต่อสู้กัน ไรเดอร์ในระดับ ‘ซิลเวอร์’ ขึ้นไป ซึ่งต้องทำจำนวนรอบการขับถึง 80 รอบ/เดือน และต้องมีคะแนนดาวไม่น้อยกว่า 4.7 ถึงจะสามารถเข้าถึงสิทธิ์ประโยชน์ทั้งหมดของ Grab โดยไรเดอร์ระดับ ‘ฮีโร่’ ต้องทำจำนวนรอบมากถึง 500 รอบต่อเดือนในกรุงเทพฯ หรือ 450 – 600 รอบต่อเดือนในต่างจังหวัด ถึงจะได้รับวงเงินสูงสุดในการผ่อนสมาร์ทโฟนและเครื่องใช้ไฟฟ้า ในขณะที่ไรเดอร์ในระดับเมมเบอร์จะไม่สามารถเข้าถึงสิทธิประโยชน์ทางการเงินได้

ในขณะที่ Foodpanda จะมีประกันจักรยานยนต์และประกันอุบัติเหตุให้ แต่มีข้อแม้ว่าไรเดอร์จะต้องทำงานต่อเนื่อง 6 เดือนขึ้นไป ตลอด 3 สัปดาห์ที่ผ่านมาต้องส่งออเดอร์อย่างน้อย 160 ออเดอร์ขึ้นไป ขาดงานน้อยกว่า 6 กะการทำงาน และหากเคยได้รับสิทธิแล้ว จะไม่สามารถรับได้อีกจนกว่าจะทำตามเงื่อนไขที่แพลตฟอร์มได้กำหนดไว้ข้างต้นครบ 

ส่วนทาง LINE MAN จะมีระดับยศ Pro+ Pro และ Basic โดยไรเดอร์ระดับ Pro+ และ Pro จะสามารถเข้าถึงประกันอุบัติเหตุได้ฟรี ส่วนลดจากบริการ BikeMan และ Pro+ สามารถเข้าถึงประกันจักรยานยนต์ และทั้ง 3 ระดับจะได้รับประกันโควิด-19 ฟรีซึ่งคุ้มครองนาน 60 วัน ในขณะที่ Pro และ Basic สามารถเข้าถึงสิทธิประโยชน์เหล่านี้ในราคาพิเศษเท่านั้น โดยมีเงื่อนไขว่าจะต้องลงทะเบียนทุกเดือน รับส่งอาหารขั้นต่ำตามที่กำหนดในพื้นที่ ไม่มีพฤติกรรมทุจริตแล้ว ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขที่เป็นไปตามที่บริษัทกำหนดซึ่งบางครั้งในบางแพลตฟอร์มจะเปลี่ยนเงื่อนไขโดยไม่ต้องแจ้ง

ไม่เพียงแค่เรื่องสวัสดิการเท่านั้น ยังเกิดปัญหาอื่นๆ ในการทำงานระหว่างไรเดอร์กับแพลตฟอร์ม โดยในตลอดช่วงปี 2020-2021 มีการชุมนุมประท้วงของไรเดอร์เกิดขึ้นหลายครั้ง เช่น การประท้วงของ Grab ในปี 2020 ทั้งในกรุงเทพฯ และพัทยาเรียกร้องให้บริษัทแก้ไข ปรับปรุงกติกาที่ไม่เป็นธรรม หรือในกรณีของการลดค่ารอบของ LINE MAN ที่สร้างความไม่พอใจให้กับไรเดอร์ ตั้งแต่การปรับลดค่ารอบในกรุงเทพฯ เมื่อมีนาคม 2021 โดยไรเดอร์ขอให้กลับไปใช้ค่ารอบเดิมคือ 62 บาท และให้แพลตฟอร์มทบทวนนโยบายต่างๆ ของแพลตฟอร์ม ต่อมาเมื่อเดือนต้นมิถุนายน ไรเดอร์ในต่างจังหวัดมีการนัดหยุดงานประท้วง เช่น LINE MAN หลังแพลตฟอร์มประกาสปรับลดค่ารอบจาก 40 บาท เหลือเพียงขั้นต่ำ 16 – 24 บาท ในขณะที่ค่ารอบในกรุงเทพฯ ยังคงเป็น 50 บาท โดยขอให้มีการปรับไปใช้ค่ารอบเดิม หรือปรับให้ค่ารอบทุกพื้นที่เท่ากัน 

หรือในช่วงปลายเดือนสิงหาคม 2021 ไรเดอร์ของ Foodpanda ในเชียงใหม่ออกมาประท้วงและร้องเรียนหน้าสำนักงาน Foodpanda เชียงใหม่และศูนย์ดำรงธรรม หลังถูกแพลตฟอร์มลดค่ารอบ โดยขอให้ทางแพลตฟอร์มปรับไปใช้ค่ารอบแบบเดิม แต่ทั้งหมดเป็นการรวมกลุ่มกันเองของเหล่าไรเดอร์เพื่อเรียกร้องต่อแพลตฟอร์ม เนื่องจากในประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเฉพาะคุ้มครองไรเดอร์และยังไม่มีการจัดตั้งสหภาพแรงงานไรเดอร์เพื่อต่อรองกับแพลตฟอร์มได้ 

อย่างไรก็ตาม ในด้านความเคลื่อนไหนทางกฎหมาย พบว่ามี ‘ร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาแรงงานนอกระบบแห่งชาติ’ ที่เริ่มมาตั้งแต่ปี 2018 โดยกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน โดยมีสาระสำคัญ เพื่อช่วยเหลือแรงงานนอกระบบที่ยังไม่สามารถเข้าสิทธิพื้นฐานในการทำงาน ความปลอดภัยในการทำงาน หลักประกันสุขภาพ และการรวมกลุ่มเพื่อสร้างอำนาจในการเรียกร้องความเป็นธรรมของแรงงานนอกระบบ ซึ่งรวมไปถึงไรเดอร์ด้วย ปัจจุบันยังอยู่ในระหว่างขยายวัตถุประสงค์ของร่าง และกลุ่มอาชีพที่เข้าข่าย 

ในขณะที่กลุ่มไรเดอร์เองก็มีการเคลื่อนไหวทางด้านกฎหมายเช่นเดียวกัน อย่างในกรณี ‘กลุ่ม ‘ไรเดอร์’ นำโดยนายพรเทพ ชัชวาลอมกุล ซึ่งได้เข้ายื่นหนังสือกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน เมื่อปลายปี 2020 โดยเรียกร้องให้มีการคุ้มครองสิทธิสวัสดิการของแรงงานแพลตฟอร์มที่ยังไม่ได้รับการดูแลและคุ้มครองอย่างเป็นธรรม โดยเฉพาะในทางกฎหมาย แต่ปัจจุบันยังคงไม่มีความคืบหน้า

อรรคณัฐ วันทนะสมบัติ นักวิจัยจากสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายถึงสิ่งที่ทำให้ประเทศไทยยังคงไม่มีความก้าวหน้าทางการใช้กฎหมายหรือแก้ไขกฎหมายเพื่อให้คุ้มครองและครอบคลุมถึงสิทธิและสวัสดิการของไรเดอร์ว่าเป็นเพราะประเทศไทยขาด 3 สิ่งดังต่อไปนี้

“ต้องบอกว่าเรื่องเหล่านี้เป็นสิ่งที่ต่างประเทศมี แต่เราไม่มีเลย ประการแรก คือ ความเข้มแข็งของขบวนการแรงงาน กล่าวคือในประเทศไทย แรงงานยังขาดสำนึกทางชนชั้นแรงงาน สำนึกของความเป็นแรงงานแบบเดียวกัน เพราะกระบวนการแรงงานถูกทำให้อ่อนแอลงนับตั้งแต่มีการบังคับใช้พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 ซึ่งไม่ได้มีผลบังคับใช้กับแรงงานทุกประเภท โดยแรงงานขององค์กรกึ่งรัฐจะถูกบังคับใช้ด้วยกฎหมายอีกฉบับ ซึ่งการแยกกันแบบนี้ ทำให้ความเข้มข้นของการรวมตัวลดลง ไม่มีสำนึกของการรวมตัวกัน 

“ประการที่สอง ภาครัฐที่บังคับใช้กฎหมายในประเทศไทยเป็นแบบตั้งรับ ถ้ามีคนมาร้องเรียน ถึงจะ Take Action ค่อยไปทำ แต่ในต่างประเทศ ถ้ามีปัญหาก็จะแก้ไขเลย รัฐหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะเป็นตัวแทนในการฟ้องร้องบริษัท หรือมีฝ่ายกำกับดูแลคอยรักษาสิทธิประโยชน์ของแรงงาน 

“ประการที่สาม กฎหมายที่รวดเร็ว แน่นอนว่าทุกอย่างมีพลวัต สำหรับประเทศไทยถ้าเกิดมีการแก้กฎหมาย หรือออกกฎหมายใหม่ กระบวนการในการแก้ไขหรือบังคับใช้ไม่รวดเร็ว”

ประเด็นความเคลื่อนไหวของกลุ่มแรงงานไรเดอร์ในประเทศไทย จึงกลายเป็นเพียงประเด็นข่าวการประท้วงตามวาระเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น โดยที่ไม่มีความก้าวหน้าจากทางภาครัฐว่ามีมุมมองในเรื่องนี้อย่างไร และจะจัดการเรื่องนี้อย่างไร แม้ว่าความเคลื่อนไหวในระดับโลกจะมีแนวโน้มว่ารัฐมุ่งคุ้มครองสิทธิของไรเดอร์มากขึ้นก็ตาม 

หมายเหตุ: ก่อนหน้านี้ Rocket Media Lab สำรวจความต้องการของไรเดอร์ส่งอาหารทั่วประเทศ 1,136 คน อ่านรายงานผลสำรวจไรเดอร์ไทยได้ที่ https://rocketmedialab.co/rider/ 

The post #สภาพพพพ ไรเดอร์ทั่วโลก appeared first on Rocket Media Lab.

ผลที่ได้มีดังนี้

ดาวน์โหลดข้อมูลที่นี่

อ่านรายงานที่นี่

The post ผลสำรวจไรเดอร์ส่งอาหาร มี.ค.-ก.ค. 2564 [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

แต่เหมือนว่าการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของธุรกิจบริการส่งอาหาร ก็มาพร้อมปัญหามากมาย จากการที่คนทำงานส่งอาหารหรือ ‘ไรเดอร์’ ในไทยไม่เข้าข่ายที่จะได้รับการกำกับดูแลจากกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ในฐานะ ‘แรงงานแพลตฟอร์ม’ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องอัตราค่าแรงหรือสวัสดิการต่างๆ

ในช่วงปี 2563 – 2564 ที่ผ่านมา กลุ่มไรเดอร์ได้ออกมาประท้วงหลายครั้ง ตั้งแต่ประเด็นที่กรมอนามัยประกาศหลักเกณฑ์ มาตรการควบคุมการประกอบกิจการให้บริการจัดส่งอาหารที่ไรเดอร์จำนวนไม่น้อยมองว่าทำให้พวกเขาทำงานยากขึ้น หรือในกรณีที่ไรเดอร์ทั่วประเทศออกมาประท้วงแพลตฟอร์มในเดือนมิถุนายน เกี่ยวกับประเด็นที่ทางแพลตฟอร์มลดค่ารอบโดยที่ทางแพลตฟอร์มไม่ได้แจ้งล่วงหน้า อย่างในกรณีไรเดอร์ของไลน์แมนที่ออกมาประท้วงตั้งแต่ต้นปีที่ผ่านมา หลังทางบริษัทลดค่ารอบของไรเดอร์ จาก 38 บาทเหลือเพียง 24 บาทโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า 

ไม่เพียงแต่ไรเดอร์ของไลน์แมนเท่านั้น เมื่อวันที่ 25 ส.ค. ที่ผ่านมา ไรเดอร์ของฟู้ดแพนด้าจากเชียงใหม่ก็ได้รวมตัวกันไปยื่นหนังสือที่ศูนย์ดำรงธรรม เนื่องจากต้องการเรียกร้องขอคืนค่ารอบ 21-27 บาท จากบริษัทแพลตฟอร์ม รวมไปถึงปัญหาอื่นๆ ที่ปรากฏในโซเชียลมีเดียอยู่เป็นระยะ อันเป็นผลจากการไม่ได้รับการปกป้อง คุ้มครอง หรือดูแลจากแพลตฟอร์ม หรือกฎหมายคุ้มครองแรงงาน 

Rocket Media Lab จึงได้สำรวจไรเดอร์ส่งอาหารในประเด็นต่างๆ ทั้งข้อมูลเชิงประชากร การทำงาน สวัสดิการที่ต้องการ ฯลฯ เพื่อเป็นข้อมูลที่จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาชีวิตการทำงานของคนทำงานส่งอาหารในอนาคต

ไรเดอร์ คือใคร 

แบบสำรวจของ Rocket Media Lab ในครั้งนี้ จัดทำขึ้นระหว่างเดือนมีนาคม-กรกฎาคม 2564 ทั้งในกรุงเทพมหานครและเขตปริมณฑล รวมไปถึงในจังหวัดอื่นๆ ทั้ง ศรีสะเกษ เชียงใหม่ พิษณุโลก สงขลา และทางออนไลน์ รวม 1,136 คน จากผลสำรวจสามารถแยกไรเดอร์ส่งอาหารแต่ละแพลตฟอร์มได้ดังนี้ ฟู้ดแพนด้า 37.5% แกร็บฟู้ด 25.79% ไลน์แมน 25.62% โกเจ็ก 4.4% โรบินฮู้ด 2.38% อื่นๆ เช่น แอนท์เดลิเวอรี่ ลาลามูฟ หรือไรเดอร์ที่ทำงานมากกว่าหนึ่งแพลตฟอร์ม 1.42% และผู้ที่ไม่ระบุแพลตฟอร์มในแบบสอบถาม 2.89%

โดยแบ่งเป็นเพศชาย 80.41% เพศหญิง 14.3% และที่ไม่ได้ระบุเพศในแบบสอบถามอีก 5.3% สำหรับช่วงอายุของผู้ที่ประกอบอาชีพไรเดอร์ พบว่ามีช่วงอายุ 23-30 ปี มากที่สุด 44.28% รองลงมาคือ 31-40 ปี 31.69% 18-22 ปี 14.08% 41 ปีขึ้นไป 6.95% และไม่ระบุช่วงอายุในแบบสอบถาม 2.99%

ในส่วนของระดับการศึกษาของไรเดอร์ที่ตอบแบบสอบถามนั้น พบว่า ไรเดอร์ส่วนใหญ่จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษามากที่สุด 56.32% รองลงมาก็คือ ปริญญาตรี 23.78% ตามมาด้วยระดับประถมศึกษา 15.3% นอกจากนี้ยังพบว่ามีการศึกษาสูงกว่าปริญญาตรี 2.21% ระดับปวส. 1.32% ปวช. 0.27% และอนุปริญญา 0.18% อีก 0.62% ไม่ระบุระดับการศึกษา

ไรเดอร์ = พาร์ทเนอร์ : นิยามสวยหรูจากแพลตฟอร์ม 

นิยามไรเดอร์ในฐานะแรงงานตามกฎหมายของไทยยังคงคลุมเครือ ว่าจริงๆ แล้ว ‘ไรเดอร์’ เข้าข่ายเป็น ‘ลูกจ้าง’ หรือไม่ จากนิยามที่ทางบริษัทแพลตฟอร์มส่งอาหารระบุว่าไรเดอร์คือ ‘Independent Worker Freelance หรือ Partner’ โดยในเว็บไซต์ของแพลตฟอร์มหนึ่ง ได้ตอบคำถามไว้ว่า “พาร์ทเนอร์ไม่ถือว่าเป็นพนักงานประจำ” จะเห็นว่าบริษัทแพลตฟอร์มมองว่าไรเดอร์เป็นพนักงานอิสระที่ทำงานเป็นรายชิ้นและไม่ได้ทำประจำ อีกทั้งในทางนิติสัมพันธ์ (ความสัมพันธ์ทางกฎหมาย) ระหว่างไรเดอร์กับแพลตฟอร์ม ไรเดอร์ไม่ได้มีสถานะเป็นลูกจ้าง เพื่อที่ทางแพลตฟอร์มจะลดต้นทุนในการจัดจ้างแรงงานตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน จึงทำให้ไรเดอร์กลายเป็นแรงงานนอกระบบตามกฎหมาย

เมื่อกลุ่มไรเดอร์เดินทางเข้าพบคณะที่ปรึกษารัฐมนตรีกระทรวงแรงงาน นายณัฐวัฒน์ จีรทัศน์ธำรง ในวันที่ 3 ธ.ค. 2563 นายณัฐวัฒน์ก็ระบุว่าทราบปัญหาของแรงงานแพลตฟอร์มดี แต่ปัญหาเหล่านี้เกี่ยวข้องกับข้อกฎหมายรูปแบบงานของไรเดอร์ของบริษัทเป็นแรงงานอิสระ ทำงานกับแพลตฟอร์มไม่มีสัญญาจ้าง เป็นบริษัทต่างชาติ จึงเกิดเป็นข้อจำกัดที่รัฐจะเข้าไปดูแล

ถึงแม้สถานะจะยังคลุมเครือ แต่เมื่อตลาดของบริการส่งอาหารเติบโตและอัตราคนว่างงานในไทยที่เพิ่มขึ้นพร้อมกัน ในสถานการณ์การแพร่ระบายของโควิด-19 ทำให้ไรเดอร์กลายเป็นหนึ่งในอาชีพยอดนิยมในยุคนี้ที่มีคนหันมาทำมากขึ้น ทั้งในฐานะอาชีพหลักและอาชีพเสริม

จากการสำรวจของ Rocket Media Lab พบว่ามีไรเดอร์ที่ทำงานส่งอาหารเป็นอาชีพหลักสูงถึง 59.44% และเป็นอาชีพเสริม 40.56% นอกจากนี้ยังพบว่าอาชีพเดิม (ในกรณีที่ทำงานไรเดอร์เป็นอาชีพหลัก) และอาชีพปัจจุบัน (ในกรณีทำเป็นอาชีพเสริม) ของไรเดอร์นั้น คือ อาชีพรับจ้างทั่วไป มีจำนวนมากที่สุด 27.27% รองลงมาก็คือพนักงานบริษัทเอกชน 23.12% ตามมาด้วยไม่มีงานทำ 20.21% อาชีพขับรถ 12.53% รับราชการ/รัฐวิสาหกิจ 2.91% อื่น เช่น ค้าขาย ช่างภาพ เชฟโรงแรม พนักงานร้านสะดวกซื้อ พนักงานสปา ฯลฯ 2.82% และไม่ได้ระบุอาชีพในแบบสอบถามอีก 11.12%

โดยไรเดอร์เหล่านี้มีรายได้ต่อเดือน 10,001 – 15,000 บาท มากที่สุด คิดเป็น 48.77% รองลงมาก็คือ 15,001–20,000 บาท 27.69% มากกว่า 20,001 บาท 10.76% น้อยกว่า 5,000 บาท 6.88% มากกว่า 30,000 บาท 4.5% และ 5,001 – 10,000 บาท 1.41% 

ในส่วนของภาระการรับผิดชอบต่อครอบครัวหรือตนเองนั้น พบว่าจำนวนคนที่ไรเดอร์ต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่าย 1-2 คนนั้นมีมากที่สุด คิดเป็น 38.41% รองลงมาคือแค่ตัวไรเดอร์เอง 32.86% 3-4 คน 23% 5 คนขึ้นไป 5.29% และไม่ระบุคำตอบ 0.44% และเมื่อถามถึงความเพียงพอของรายได้ พบว่า ไรเดอร์มีรายได้พอใช้จ่ายเป็นจำนวนมากที่สุด คิดเป็น 46.33% รองลงมาก็คือ ไม่พอใช้จ่าย และมีหนี้สิน 19.63% ซึ่งใกล้เคียงกับที่ตอบว่า ไม่พอใช้จ่าย แต่ไม่มีหนี้สิน จำนวน 19.1% และไรเดอร์ที่บอกว่าเหลือใช้ และมีไว้เก็บมีเพียง 14.94%

ไรเดอร์ : การทำงานและสวัสดิการที่ไม่เคยมี

แม้ว่าในสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 จะทำให้ธุรกิจส่งอาหารเติบโต แต่ถึงอย่างนั้นบริษัทแพลตฟอร์มก็ยังมีการปรับลดค่ารอบในการส่งอาหารของไรเดอร์ลง และเพิ่มนโยบายที่เข้มงวดมากขึ้น ซึ่งทำให้เกิดการประท้วงเรียกร้องสิทธิและสวัสดิการของไรเดอร์หลายครั้ง ตามที่ได้กล่าวไปแล้ว แต่สถานะของไรเดอร์เองก็ไม่เอื้อให้พวกเขาเรียกร้องสิทธิที่ควรจะได้นัก  

จากการสำรวจของ Rocket Media Lab พบว่า ประสบการณ์การทำงานของไรเดอร์ มีไรเดอร์ที่ทำงานอาชีพนี้เป็นเวลา 6 เดือน–1 ปี มากที่สุด คิดเป็น 40.92% ซึ่งอาจเป็นผลพวงมาจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 ในรอบเกือบสองปีที่ผ่านมาที่ทำให้ผู้คนตกงานและหันมาประกอบอาชีพไรเดอร์จำนวนมากขึ้น รองลงมาก็คือ 1–3 ปี 27.78% มากกว่า 3 ปี 16.76% น้อยกว่า 6 เดือน 14.2% และไม่ได้ระบุในแบบสอบถาม 0.34%

ในส่วนของชั่วโมงการทำงานในแต่ละวันพบว่าไรเดอร์ทำงาน 6–8 ชั่วโมงต่อวันมีสูงถึง 38.36% รองลงมาก็คือมากกว่า 8 ชั่วโมง 37.13% 3–5 ชั่วโมง 22.49% 2 ชั่วโมงหรือน้อยกว่า 1.41% และอื่นๆ 0.61%

จากข้อมูลดังกล่าวจะพบว่าทั้งประสบการณ์การทำงานและชั่วโมงทำงานต่อวันของไรเดอร์ แทบไม่ต่างจากแรงงานในระบบที่ได้รับความคุ้มครองและสวัสดิการทางกฎหมาย แต่เมื่อแพลตฟอร์มไม่ได้มองว่า ‘ไรเดอร์เป็นลูกจ้าง’ แต่แรก แพลตฟอร์มจึงไม่จำเป็นที่จะจัดสรรสวัสดิการ หรือเพิ่มต้นทุนในการจัดสรรสวัสดิการให้กับไรเดอร์ ซึ่งจะเห็นได้ตั้งแต่ ขั้นตอนของการสมัครเป็นไรเดอร์ ที่จะต้องซื้อเครื่องมือหรือยูนิฟอร์มของบริษัทเองทั้งหมด รวมถึงประกันอุบัติเหตุที่ไม่ได้ครอบคลุมการทำงานของไรเดอร์ทั้งหมด 

โดยเฉพาะอย่างยิ่งไรเดอร์ที่ทำเป็นพาร์ทไทม์จะไม่มีประกันอุบัติเหตุให้ หรือหากแพลตฟอร์มมอบประกันอุบัติเหตุให้ ก็มีนโยบายที่เข้มงวด ซึ่งมีเพียงไม่กี่แพลตฟอร์มในไทยเท่านั้นที่ประกาศว่ามีประกันอุบัติเหตุให้กับไรเดอร์ในช่วงที่มีออเดอร์ 

เหตุนี้เมื่อไรเดอร์ประสบอุบัติเหตุจึงไม่ได้รับการคุ้มครองจากแพลตฟอร์มหรือกฎหมายตั้งแต่ต้น  แม้แพลตฟอร์มประกาศว่ามีประกันอุบัติเหตุให้กับไรเดอร์ แต่ต้องเป็นไปตามข้อกำหนดของแพลตฟอร์มที่จะรับพิจารณา และใช้เวลานานในการประสานงาน ทั้งยังอาจถูกปิดระบบชั่วคราวเป็นการลงโทษ ซึ่งทำให้ขาดรายได้อีกด้วย 

จากการสำรวจของ Rocket Media Lab พบว่าไรเดอร์ทำงานส่งอาหารจำนวน 11–16 รอบ มีมากที่สุด คิดเป็น 34.51% รองลงมาก็คือ มากกว่า 16 รอบ 31.33% 5-10 รอบ 30.71% 4 รอบหรือน้อยกว่า 2.74% อื่นๆ 0.71% 

แต่ในขณะเดียวกันเมื่อถามถึงประสบการณ์การประสบอุบัติเหตุของไรเดอร์ พบว่าเคยประสบอุบัติเหตุ 1-4 ครั้ง มากที่สุด คิดเป็น 65.96% รองลงมาก็คือ 5-10 ครั้ง 17.72% 11–16 ครั้ง 6.79% มากกว่า 16 ครั้ง 3.62% ไม่เคย 2.47% และไม่ระบุ 3.44%

ส่วนสวัสดิการและประกันสุขภาพที่ไรเดอร์มีอยู่แล้วนั้น พบว่าคือบัตรประกันสุขภาพถ้วนหน้า (บัตรทอง) เป็นจำนวนมากที่สุด 33.89% รองลงมาคือการใช้สิทธิประกันสังคมจากการเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 คิดเป็น 19.42% เป็นผู้มีสวัสดิการรัฐและซื้อประกันเอง 17.03% ใช้สิทธิประกันสังคมจากการเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 11.3% และอื่นๆ 18.36%

ไรเดอร์กับสวัสดิการในฝัน 

จากการสำรวจของ Rocket Media Lab ว่าด้วยเรื่องสวัสดิการที่ไรเดอร์ต้องการมากที่สุด พบว่า ‘เงินทดแทนการขาดรายได้เมื่อเกิดอุบัติเหตุ’ คือสวัสดิการที่ไรเดอร์เลือกเป็นอันดับ 1 มากที่สุด คิดเป็น 26.06%

กรณีนี้อาจสืบเนื่องมาจากข้อบังคับของแพลตฟอร์มในกรณีที่ไรเดอร์ประสบอุบัติเหตุ โดยแต่ละแพลตฟอร์มจะกำหนดเกณฑ์ที่จะทำให้ไรเดอร์ได้รับสิทธิประกันอุบัติเหตุต่างกันไป ผ่านการกำหนดอายุงานและจำนวนรอบในการทำงาน เช่น ต้องทำงานต่อเนื่อง 6 เดือนขึ้นไป  จึงจะได้รับสิทธิคุ้มครองในกรณีเกิดอุบัติเหตุ

การที่ไรเดอร์พยายามขับหลายๆ แพลตฟอร์มนั้น เพื่อต้องการกระจายความเสี่ยงในการทำงาน เพราะหากวันหนึ่งระบบของแพลตฟอร์มที่ทำอยู่ถูกระงับไม่ว่าด้วยเหตุใดก็ตาม ก็ยังสามารถรับงานจากแพลตฟอร์มอื่นได้ เพื่อให้ยังมีงานมีรายได้ แต่การกระจายความเสี่ยงนี้ก็ต้องแลกด้วยการไม่ได้รับสวัสดิการประกันอุบัติเหตุ หรือไม่สามารถทำเป้าได้ตามเกณฑ์ที่จะได้รับประกันอุบัติเหตุที่ดีนั่นเอง 

สวัสดิการที่ไรเดอร์เลือกเป็นอันดับ 1 รองลงมาก็คือ เป็นลูกจ้างแทนการเป็นพาร์ทเนอร์ คิดเป็น 16.19% ตามมาด้วย ประกันสุขภาพ 13.38% ประกันรายได้ขั้นต่ำรายวัน 12.06% ประกันอุบัติเหตุไม่ว่าจะอยู่ในเวลางานหรือไม่ 9.42% สิทธิลาโดยยังได้รับค่าจ้าง 6.16% ระบบให้กู้ยืมดอกเบี้ยต่ำ และกู้ง่าย 4.75% เงินชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง 4.23% เสื้อ กระเป๋า หมวกกันน็อก ฯลฯ ฟรี 2.55% จุดพักรถ 0.53% และแบบสอบถามที่มีความผิดพลาดในการกรอกหมวดนี้ที่ไม่ได้นับรวมมาคำนวณด้วย 4.67%

สหภาพแรงงานและกฎหมายกำกับแพลตฟอร์ม : ความหวังเดียวของไรเดอร์

ในปัจจุบัน ไทยยังไม่มีกฎหมายรองรับสำหรับกำกับแพลตฟอร์มส่งอาหาร ทำให้แพลตฟอร์มสามารถมีคำสั่ง การเปลี่ยนแปลง ที่มีผลต่อพาร์ทเนอร์ได้โดยตรง ทั้งการปรับลดค่ารอบ หรือตั้งกฎกติกาการให้บริการหรือออกนโยบายโดยไม่ต้องฟังเสียงจากกลุ่มไรเดอร์ 

จากผลสำรวจของ Rocket Media Lab ในหัวข้อไรเดอร์จะเข้าร่วมสหภาพแรงงานหรือไม่ (ถ้ามี) พบว่า ไรเดอร์ 64.94% ตอบว่าต้องการเข้าร่วม ในขณะที่ 26.74% ตอบว่าขอคิดดูก่อน และ 8.32% ตอบว่าไม่เข้าร่วม ส่วนประเด็นความต้องการให้มีกฎหมายกำกับแพลตฟอร์ม พบว่า 66.22% อยากให้มีกฎหมายกำกับแพลตฟอร์ม 23.27% ตอบว่าขอคิดดูก่อน และอีก 10.42% ตอบว่าไม่อยาก

ปัจจุบันแม้จะมีการรวมตัวของไรเดอร์เกิดเป็นกลุ่มสหภาพไรเดอร์ขึ้นก็ตาม แต่ยังไม่สามารถจัดตั้งได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย เพราะไม่มีสถานะเป็นลูกจ้าง เนื่องจากตามพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 ระบุว่า ‘สหภาพแรงงาน หมายถึงองค์กรของลูกจ้างที่จัดตั้งตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ และผู้มีสิทธิจัดตั้งสหภาพแรงงานจะต้องเป็นลูกจ้างของนายจ้างคนเดียวกันหรือเป็นลูกจ้างซึ่งทำงานในกิจการประเภทเดียวกันโดยไม่คำนึงว่าจะมีนายจ้างกี่คน’

ในหลายประเทศ รัฐบาล และแพลตฟอร์มพยายามหาทางออกร่วมกัน ในการแก้ปัญหาให้ไรเดอร์มีสถานะในฐานะลูกจ้าง ในขณะที่รัฐบาลไทยยังไม่มีการยืนยันเรื่องนี้โดยเฉพาะในข้อกฎหมายแรงงาน รวมถึงทางแพลตฟอร์มเองยังคงยืนยันว่าไรเดอร์ยังคงสถานะเป็นเพียงพาร์ทเนอร์ ซึ่งดูเหมือนว่าจะยังไม่เห็นหนทางในการนำไปสู่สิ่งนั้นได้อย่างง่าย

ซึ่งมานำสู่ผลสำรวจสุดท้ายของ Rocket Media Lab ซึ่งถามว่า ถ้ามีโอกาส ไรเดอร์คิดอยากจะเปลี่ยนอาชีพหรือไม่ โดย 47.31% ตอบว่าอยากเปลี่ยน 34.95% ตอบว่าขอคิดดูก่อน และ 17.65% ตอบว่ายังไม่คิดจะเปลี่ยนอาชีพ

ดูผลสำรวจทั้งหมดได้ที่ https://rocketmedialab.co/database-rider 

อ่านรายงานสำรวจสถานการณ์ไรเดอร์ทั่วโลกที่ https://rocketmedialab.co/world-rider/

อ้างอิง

สำนักต่างประเทศ. “กฎหมายว่าด้วยไรเดอร์.” Thai Parliament, รัฐสภาไทย, 11 พฤษภาคม 2564, https://www.parliament.go.th/ewtadmin/ewt/parliament_parcy/ewt_dl_link.php?nid=78193&filename=index.

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. “โควิด-19 และมาตรการควบคุมการระบาด…คาดทั้งปี 2564 มูลค่าตลาดจัดส่งอาหารขยายตัวร้อยละ 18.4 – 24.4.” กระแสทรรศน์, vol. 3256, 2564, https://www.kasikornresearch.com/th/analysis/k-econ/business/Pages/food-delivery-z3256.aspx.

กัลยาวีร์ แววคล้ายหงษ์. “ไรเดอร์รวมตัว (อีกครั้ง) ขอกฎหมายดูแลชีวิตและสวัสดิภาพ “แรงงานแพลตฟอร์ม.”” DeCode, 4 ธันวาคม 2563, https://decode.plus/20201114/.

จุฬารัตน์ ยะปะนัน. “สหภาพแรงงาน ที่จัดตั้งขึ้นตามกฎหมายไทย.” จุลนิติ, vol. จุลนิติ, 2553, pp. 153 – 161, https://www.senate.go.th/assets/portals/93/fileups/272/files/S%E0%B9%88ub_Jun/12know/K90_jul_7_1.pdf.

อรรคณัฐ วันทนะสมบัติ และเกรียงศักดิ์ ธีระโกวิทขจร. แพลตฟอร์มอีโคโนมีและผลกระทบต่อแรงงานในภาคบริการ: กรณีศึกษาในประเทศไทย. 1 ed., มูลนิธิฟรีดริค เอแบร์ท (Friedrich-Ebert-Stiftung) สถาบันแรงงานและเศรษฐกิจที่เป็นธรรม, 2561.

เกรียงศักดิ์ ธีระโกวิทขจร และวรดุลย์ ตุลารักษ์. รูปแบบงานใหม่ของคนขี่มอเตอร์ไซต์ส่งอาหาร ที่กำกับโดยแพลตฟอร์ม. 1 ed., มูลนิธิฟรีดริค เอแบร์ท (FES) สถาบันแรงงานและเศรษฐกิจที่เป็นธรรม, 20 มิถุนายน 2563.

Foodpanda. “ประกันสำหรับไรเดอร์.” Panda Eiders, https://www.https://www.pandariders.info/rider-insurance.info/rider-insurance.

GRAB. “ประกันอุบัติเหตุส่วนบุคคลจากแกร็บ.” Grab Driver TH, https://help.grab.com/driver/th-th/360035972951.

GRAB. “GrabBenefits (สิทธิประโยชน์คนขับ).” Grab Driver TH, https://grabdriverth.com/grabbike-express-club.

Lee, Suh-yoon. “Food delivery workers’ union granted legal status in Seoul, recognising workers as formal employees.” Business Human Rights, Business & Human Rights Resource Centre, 4 ธันวาคม 2562, https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/south-korea-food-delivery-workers-union-granted-legal-status-in-seoul-recognising-workers-as-formal-employees/.

ภาคผนวก

เมื่อให้ไรเดอร์รีวิวระบบการทำงานในด้านต่างๆ ของแพลตฟอร์มตนเอง พบว่า 

ระบบจีพีเอส มีความพอใจ 46.71% เฉยๆ 31.49% พอใจมาก 16.55% ไม่พอใจ 4.72% ไม่พอใจมาก 0.53%

การแบ่งโซนรับบงาน พอใจ 48.71% เฉยๆ 34.28% พอใจมาก 12.02% ไม่พอใจ 4.36% ไม่พอใจมาก 0.62%

การให้ค่ารอบมากน้อยตามพื้นที่ พอใจ 43.49% เฉยๆ 34.31% พอใจมาก 11.05% ไม่พอใจ 8.65% ไม่พอใจมาก 2.5%

ระบบลงโทษ พอใจ 40.52% เฉยๆ 37.58% ไม่พอใจ 11.49% พอใจมาก 7.84% ไม่พอใจมาก 2.4% อื่นๆ 0.18% ความสมเหตุสมผลในการให้ซ่อมงาน/พักงาน พอใจ 39.98% เฉยๆ 38.47% ไม่พอใจ 10.24% พอใจมาก 8.73% ไม่พอใจมาก 2.58%

ระบบเลื่อนขั้น เฉยๆ 41.9% พอใจ 39.15% ไม่พอใจ 9.52% พอใจมาก 7.74% ไม่พอใจมาก 1.51% อื่นๆ 0.18% 

ระบบป้อนงาน เฉยๆ 40.64% พอใจ 37.61% ไม่พอใจ 11.41% พอใจมาก 8.65% ไม่พอใจมาก 1.69% 

ความง่ายในการติดต่อคอลเซ็นเตอร์ พอใจ 36.42% เฉยๆ 34.02% ไม่พอใจ 14.87% พอใจมาก 7.84% ไม่พอใจมาก 6.86%

ความคุ้มค่าของค่าจ้าง พอใจ 39.27% เฉยๆ 38.11% ไม่พอใจ 12.02% พอใจมาก 8.9% ไม่พอใจมาก 1.69%

ระบบการจ่ายค่าจ้าง พอใจ 43.1% เฉยๆ 37.31% พอใจมาก 9.97% ไม่พอใจ 8.64% ไม่พอใจมาก 0.89% อื่นๆ 0.09% 

การจ่ายโบนัส พอใจ 40.61% เฉยๆ 40.43% พอใจมาก 9.53% ไม่พอใจ 8.01% ไม่พอใจมาก 1.42%

การจ่ายเงินผ่านระบบวอลเล็ต พอใจ 43.94% เฉยๆ 38.59% พอใจมาก 10.43% ไม่พอใจ 6.6% ไม่พอใจมาก 0.45%

การช่วยเหลือแก้ไขเมื่อเกิดเหตุสุดวิสัย เฉยๆ 38.5% พอใจ 37.61% ไม่พอใจ 14.26% พอใจมาก 6.42% ไม่พอใจมาก 3.12% อื่นๆ 0.09%

การช่วยเหลือเยียวยาเมื่อเกิดอุบัติเหตุ เฉยๆ 39.43% พอใจ 36.49% ไม่พอใจ 14.45% พอใจมาก 6.07% ไม่พอใจมาก 3.48% อื่นๆ 0.09% 

เงื่อนไขในการเคลมอาหารคืน เฉยๆ 39.55% พอใจ 38.39% ไม่พอใจ 12.59% พอใจมาก 7.23% ไม่พอใจมาก 2.23%

การจ่ายค่าเสียเวลารอลูกค้า เฉยๆ 38.77% พอใจ 35.47% ไม่พอใจ 14.88% พอใจมาก 5.79% ไม่พอใจมาก 4.99% อื่นๆ 0.09%

การจ่ายค่าเสียเวลารอร้านอาหาร เฉยๆ 38.84% พอใจ 34.64% ไม่พอใจ 15.09% พอใจมาก 5.8% ไม่พอใจมาก 5.54% อื่นๆ 0.09% 

ระบบสำรองจ่ายค่าอาหารเมื่อลูกค้าจ่ายเงินสด เฉยๆ 47.36% พอใจ 38.16% ไม่พอใจ 7.06% พอใจมาก 5.27% ไม่พอใจมาก 2.06% อื่นๆ 0.09%

จากผลสำรวจจะเห็นได้ว่า ประเด็นที่ไรเดอร์ให้ ‘พอใจมาก’ มากที่สุด คือระบบจีพีเอส 16.55% ให้ ‘พอใจ’ มากที่สุดคือ การแบ่งโซนรับงาน 48.71% ให้ ‘เฉยๆ’ มากที่สุดคือ ระบบสำรองจ่ายค่าอาหารเมื่อลูกค้าจ่ายเงินสด 47.36% ให้ ‘ไม่พอใจ’ มากที่สุดคือ การจ่ายค่าเสียเวลารอร้านอาหาร 15.09% และให้ ‘ไม่พอใจมาก’ มากที่สุด คือความง่ายในการติดต่อคอลเซ็นเตอร์ 6.86%

The post ไรเดอร์ไทย เป็นอยู่ยังไง อยากได้อะไรบ้าง appeared first on Rocket Media Lab.