แม้จะมีการประชาสัมพันธ์โดยการประปานครหลวงเอง ว่าน้ำประปานั้นสะอาดและดื่มได้ มีการควบคุมคุณภาพน้ำทุกขั้นตอน เพื่อสุขอนามัยที่ดีของประชากร แต่ขณะเดียวกันก็จำเป็นต้องปรับปรุงระบบท่อ และการซ่อมท่อให้ได้มาตรฐาน เพื่อคงคุณภาพน้ำประปาปลายทาง รวมไปถึงงานวิจัย Evolution on the Quality of Bangkok Tap Water with Other Drinking Purpose Water จากการประปาเองที่ทำการตรวจสอบคุณภาพน้ำจากสองพันกว่าจุดทั่วกรุงเทพฯ และปริมณฑล พบว่าน้ำประปานั้นสะอาด ปลอดภัย และดื่มได้ 

แต่ปัจจัยที่ทำให้ระบบท่อนั้นเป็นที่หวั่นเกรงว่ายังคงไม่สะอาดเพียงพอ ไม่ใช่แค่ความไม่สะอาดของท่อลำเลียงเท่านั้น แต่ยังมีปัจจัยมาจากแรงดันน้ำที่ต่ำอีกด้วย รวมไปถึงการที่ประชาชนต้องใช้ระบบปั๊มน้ำและถังพักน้ำ อันเนื่องมาจากแรงดันน้ำต่ำ ซึ่งทำให้คุณภาพของน้ำแย่ลงและอาจมีเชื้อโรคปนเปื้อนจนไม่สามารถดื่มได้อย่างปลอดภัยถึงแม้ว่าน้ำประปาต้นทางจะได้รับการการันตีว่าสะอาดปลอดภัย ดื่มได้ตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลกก็ตาม 

แรงดันน้ำเกี่ยวข้องอะไรกับน้ำสะอาด

ดร. จิรเมธ ช้างคล่อม ภาควิชาวิศวกรรมทรัพยากรน้ำ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้อธิบายไว้ว่า “ระบบประปาคือระบบที่มีน้ำไหลผ่านท่อตลอดเวลา เพราะฉะนั้น หากมีส่วนใดส่วนหนึ่งของท่อที่สกปรกจะถูกชะล้างและกระจายออกไปจนถือว่าไม่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ำ ซึ่งหากดูจากท่อประปาในหลายๆ ประเทศที่มีความเก่าแก่นับร้อยปี ก็จะพบว่าคุณภาพน้ำยังเป็นน้ำประปาที่สามารถดื่มได้ แม้จะมีสภาพท่อที่ย่ำแย่ก็ตาม”

นอกจากนั้น เนื่องจากระบบประปาเป็นระบบที่มีการรั่วซึม แรงดันน้ำจึงเป็นตัวช่วยที่จะคอยดันไม่ให้สิ่งแปลกปลอมจากภายนอกท่อซึมเข้าสู่ภายในท่อเรื่อยๆ 

ประเทศที่น้ำประปาดื่มได้จะมีการการันตีแรงดันขั้นต่ำ โดยมีหน่วยวัดเป็นบาร์ หรือ psi (ปอนด์ต่อตารางนิ้ว) กล่าวโดยง่ายคือ แรงดันขั้นต่ำจะบ่งบอกว่าน้ำที่เปิดโดยระบบประปานั้นจะสามารถพุ่งขึ้นไปในแนวตั้งได้กี่เมตร อันเป็นค่ามาตรฐานในประเทศนั้นๆ ที่กำหนดมาเพื่อให้มั่นใจในคุณภาพของน้ำว่าสะอาดและดื่มได้ เพราะแรงดันที่สูงจะช่วยชะล้างและดันสิ่งแปลกปลอมต่างๆ ไม่ให้เข้ามาภายในท่อได้

ยกตัวอย่างเช่น ในสหรัฐอเมริกามีการตั้ง ‘แรงดันขั้นต่ำในทุกกรณี’ อยู่ที่ 14 เมตร หากต่ำกว่า 14 เมตร ทางการจะแนะนำให้ต้มน้ำเพื่อใช้ในการดื่มทันที และหากต่ำกว่า 3.5 เมตร จะต้องล้างน้ำประปาคงค้างให้หมดพร้อมเก็บตัวอย่างโคลิฟอร์ม (เชื้อแบคทีเรียที่ใช้บ่งชี้คุณภาพความสะอาดของน้ำ) 

หรือในประเทศอังกฤษ ซึ่งเป็นที่ที่มีระบบประปาเป็นที่แรกๆ ซึ่งท่อลำเลียงน้ำประปาในอังกฤษที่ยังใช้งานอยู่ในปัจจุบันนั้นมีอายุร่วม 100 ปี แต่ก็ยังสามารถกำหนดค่าแรงดันขั้นต่ำและผลิตน้ำประปาที่ดื่มได้ได้ โดยในอังกฤษและเวลส์อยู่ที่ 10-14 เมตร และด้วยการเป็นประเทศที่น้ำประปาดื่มได้ ประชาชนจึงสามารถขอน้ำดื่มฟรีได้จากร้านอาหาร ดังนั้นอังกฤษจึงมีความเข้มงวดในการกำหนดค่าแรงดันขั้นต่ำอย่างมากเพื่อให้น้ำมีคุณภาพที่ดี สะอาดและปลอดภัย และหากพบว่ามีจุดใดในระบบที่มีแรงดันต่ำกว่าแรงดันขั้นต่ำ ผู้ให้บริการจ่ายน้ำจะต้องถูกปรับเป็นเงินจำนวนสูงมาก (อังกฤษให้บริษัทเอกชนเป็นผู้บริหารจัดการน้ำประปาโดยที่รัฐเป็นฝ่ายตรวจสอบคุณภาพ) 

ทำไมไทยถึงมีน้ำประปาแรงดันต่ำ 

สำหรับประเทศไทยนั้น การพิจารณาแรงดันน้ำในเส้นท่อของการประปานครหลวง จะพิจารณาจากปริมาณความต้องการน้ำในแต่ละช่วงเวลาของแต่ละพื้นที่ให้บริการ แล้วสร้างเป็น Pressure Trend Curve เพื่อใช้เป็นแนวทางในการจ่ายน้ำให้มีแรงดันที่เหมาะสมตลอด 24 ชั่วโมง โดยมีการควบคุมแรงดันน้ำที่ตำแหน่งปลายเส้นท่อประธานต้องไม่ต่ำกว่า 6 เมตร ในขณะที่แรงดันน้ำในท่อจ่าย ซึ่งจะเชื่อมต่อกับท่อบริการเข้าไปยังสถานที่ใช้น้ำ ก็จะลดลงไปตามระยะทางในการไหลของน้ำเนื่องจากการสูญเสียพลังงานในเส้นท่อ โดยสุดท้ายแล้วที่ปลายท่ออาจจะลดลงไปอีก 2-3 เมตร และอาจจะต่ำลงอีกในบางพื้นที่และในช่วงเวลากลางคืน ซึ่งทำให้แรงดันน้ำประปาของไทยยังถือว่าอยู่ในระดับที่ต่ำ

    การที่แรงดันน้ำประปาของไทยอยู่ในระดับที่ต่ำก็เป็นเพราะว่าต้องการลดการสูญเสียน้ำที่เกิดจากการรั่วซึมของท่อลำเลียง (อันเกิดจากคุณภาพของท่อและการติดตั้งที่ไม่เหมาะสม) เพราะการที่น้ำมีแรงดันสูงก็จะทำให้น้ำรั่วออกไปมาก หากมีแรงดันต่ำ ปริมาณน้ำที่สูญเสียจากการรั่วก็จะน้อยลง ดังนั้นเพื่อไม่ให้มีปริมาณการสูญเสียน้ำจากการรั่วมากเกินไป จึงมีการกดแรงดันให้ต่ำลง 

ปัจจุบันอัตราการสูญเสียน้ำของการประปานครหลวงอยู่ที่ประมาณ 26.76% โดยในอดีตเคยมีระดับการสูญเสียน้ำสูงถึง 40% 

แต่ถึงอย่างนั้นก็ไม่ใช่วิธีการแก้ปัญหาอย่างแท้จริง เพราะการลดแรงดันน้ำลงให้ต่ำทำให้ไม่สามารถตรวจจับสัญญาณน้ำรั่วได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเมื่อตรวจไม่พบ จึงไม่สามารถแก้ไขปัญหาท่อส่งน้ำที่มีจุดรั่วได้ การประปาจึงใช้วิธีการลดแรงดันน้ำลงเพื่อให้สูญเสียน้ำจากน้ำรั่วน้อยที่สุด 

ผลกระทบจากน้ำแรงดันต่ำ

ผลกระทบจากแรงดันน้ำที่ต่ำก็คือไม่สามารถรับรองคุณภาพน้ำที่จะทำให้ดื่มได้ เนื่องจากว่าไม่สามารถป้องกันสิ่งแปลกปลอมจากภายนอกท่อซึมเข้าสู่ภายในท่อได้ หรือแม้กระทั่งการชะล้างสิ่งสกปรกตกค้างภายในท่อด้วยแรงดันน้ำ รวมไปถึงการที่ประชาชนต้องใช้ระบบปั๊มน้ำและถังพักน้ำ อันเนื่องมาจากแรงดันน้ำต่ำ ซึ่งทำให้คุณภาพของน้ำแย่ลงและอาจมีเชื้อโรคปนเปื้อนจนไม่สามารถดื่มได้อย่างปลอดภัยถึงแม้ว่าน้ำประปาต้นทางจะได้รับการการันตีว่าสะอาดปลอดภัย ดื่มได้ตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลกก็ตาม 

ไม่เพียงแค่นั้น การที่น้ำมีแรงดันต่ำ ยังพ่วงมาด้วยค่าใช้จ่ายแฝงทั้งภาครัฐและประชาชนที่ต้องแบกรับ การลดแรงดันน้ำให้ต่ำเพื่อที่จะได้สูญเสียน้ำน้อยที่สุด แต่กลับไม่สามารถแก้ไขปัญหาท่อรั่วได้อย่างแท้จริงและมีประสิทธิภาพ การที่ท่อรั่วทำให้สูญเสียพลังงานไฟฟ้าที่โรงสูบอย่างมาก เปรียบเทียบได้ว่าเราใช้พลังงานสูบน้ำเพื่อนำน้ำไปทิ้ง และพลังงานที่ใช้ไปก็หมายถึงภาระค่าใช้จ่ายของรัฐที่ตามมา

ในส่วนของประชาชนนั่นก็คือ ค่าเครื่องปั๊มน้ำ ถังพักน้ำ และค่าไฟฟ้าจากการใช้เครื่องปั๊มน้ำ หากต้องการให้ที่พักอาศัยที่มีขนาดสูงมีน้ำไหลได้อย่างดีและแรงเหมาะสมต่อการอุปโภคบริโภค นอกจากนั้นการพักน้ำในถังพักน้ำยังเป็นการทำให้คุณภาพน้ำแย่ลงไปอีกด้วย

นอกจากนี้ประเทศไทยยังไม่มีจุดจ่ายน้ำระหว่างจุด อีกทั้งยังมีโรงสูบน้ำน้อย เฉพาะในกรุงเทพฯ ก็มีเพียงสิบกว่าโรง ซึ่งถือว่าน้อยเกินไป ในประเทศที่มีการการันตีแรงดันขั้นต่ำนั้น ไม่ได้มีเฉพาะแค่โรงสูบน้ำเท่านั้น แต่ยังมีระบบบูสเตอร์ปั๊มตามจุดต่างๆ เพื่อทำให้แรงดันน้ำปลายทางสูงขึ้น แต่ไทยไม่มีระบบนี้ ในขณะที่ประเทศอังกฤษ ในพื้นที่การคำนวณเท่ากับกรุงเทพมหานคร มีบูสเตอร์ประมาณหกร้อยกว่าตัว ส่วนในประเทศไทยบูสเตอร์กลายเป็นภาระส่วนตัวของผู้ใช้น้ำประปาเอง ซึ่งก็คือการซื้อเครื่องปั๊มน้ำมาใช้ในแต่ละบ้านนั่นเอง 

ดร. จิรเมธ กล่าวว่า “การประปาไม่ได้มีแค่หน้าที่ในการให้มวลน้ำเราเท่านั้น แต่ต้องให้แรงดันน้ำด้วย หลายคนอาจจะไม่รู้ตรงนี้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ในประเทศที่มีระบบการประปาดีต้องการันตีแรงดันขั้นต่ำได้ แต่กลับกลายเป็นว่าเรื่องแรงดันน้ำเป็นภาระส่วนตัวของประชาชนที่ต้องซื้อปั๊มน้ำมาใช้เอง 

“ค่าไฟจากปั๊มน้ำในแต่ละบ้านตกอยู่ประมาณ 15-20% ของค่าน้ำในแต่ละเดือน ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่สูง ไม่นับว่าจะต้องจ่ายเงินซื้อน้ำดื่มอีกในกรณีที่น้ำประปาดื่มไม่ได้ สมมติว่าหากน้ำประปาดื่มได้ เราจะจ่ายค่าน้ำลูกบาศก์เมตรละ 10 บาท แต่ปัจจุบัน เราต้องซื้อน้ำดื่มดื่มเอง สมมติน้ำดื่มราคาลิตรละ 10 บาท เท่ากับว่าเรากำลังจ่ายเงินซื้อของที่แพงกว่าที่ควรจะจ่ายถึงพันเท่าเลยทีเดียว”

การแก้ปัญหาแรงดันน้ำและการสูญเสียน้ำ

ตราบใดที่การประปายังคงใช้การสูญเสียน้ำที่ต่ำเป็น KPI ในการวัดประสิทธิภาพในการทำงาน ปัญหานี้จะไม่มีทางแก้ได้อย่างแท้จริง การแก้ปัญหาจึงจำเป็นจะต้องเปลี่ยนมายด์เซ็ตและยอมสูญเสียน้ำในช่วงต้นเพื่อหารอยรั่วและทำการซ่อม 

ดร. จิรเมธ กล่าวว่า “หากแรงดันน้ำต่ำ เราจะจับสัญญาณรอยรั่วไม่เจอ ก็จะแก้ปัญหารอยรั่วไม่ได้ การประปาจึงใช้วิธีลดแรงดันน้ำเพื่อให้สูญเสียน้ำน้อยลง การแก้ไขคือต้องอัดแรงดันน้ำเพิ่มขึ้นเพื่อหาจุดรั่วให้เจอก่อน เพื่อทำการซ่อม โดยอาจจะกำหนดขอบเขตในการทำงานเป็นพื้นที่ๆ ไป เพื่อจะได้ไม่ต้องสูญเสียน้ำเยอะ เช่น รัศมี 2 กิโลเมตร 

“จากนั้นก็ระดมพนักงานแก้ไขท่อรั่วทั่วทั้งกรุงเทพฯ มาช่วยกันหารอยรั่วแล้วซ่อม ทำอย่างนี้ไปเรื่อยๆ จนครบพื้นที่ การแก้ปัญหานี้ แรกเลยก็คือต้องหาท่อรั่วและทำให้ท่อไม่รั่วก่อน เราถึงจะเพิ่มแรงดันน้ำ เพื่อให้น้ำสะอาดมากขึ้น แรงดันสูงขึ้นไม่ต้องใช้ปั๊มน้ำ และเพื่อก้าวไปสู่การการันตีแรงดันขั้นต่ำได้ ไม่ใช่การใช้ค่าแรงดันเฉลี่ย”

ในขณะเดียวกันนอกจากปัญหาการยึดใช้ KPI ของการสูญเสียน้ำของการประปาแล้ว โครงสร้างการทำงานของผู้ว่าการประปานครหลวง ที่มีอายุงานในตำแหน่งนี้เพียงสองปี ก็ทำให้การที่จะวางแผนแก้ไขปัญหาในการทำงานระยะยาวนั้นยากลำบาก หรือแม้กระทั่งไม่สามารถจัดการได้อย่างสมบูรณ์ในระยะเวลาเพียงสองปี ซึ่งก็อาจจะก่อให้เกิดผลเสียในทางประวัติการทำงานได้หากทำไม่สำเร็จภายในระยะเวลาที่อยู่ในตำแหน่ง การประปาจึงเลือกการรักษา KPI ของการสูญเสียน้ำโดยการลดแรงดันน้ำลง ซึ่งเป็นสิ่งที่ง่ายกว่า แต่เป็นหนทางที่ไม่สามารถแก้ปัญหาน้ำประปาดื่มได้ หรือระบบน้ำประปาที่มีคุณภาพ มีการการันตีแรงดันขั้นต่ำ ไม่สร้างภาระแก่ประชาชน

ข้อมูลจาก

https://www.researchgate.net/figure/MPCs-based-on-review-of-guidelines-and-regulations-m-psi_tbl1_281376514

http://www.irdp.org/2015/news_files/226/attachment1.pdf 

https://www.researchgate.net/publication/322954094_Evaluation_on_the_Quality_of_Bangkok_Tap_Water_with_Other_Drinking_Purpose_Water

The post ทำไมน้ำประปาไทยถึง(ยัง)ดื่มไม่ได้ appeared first on Rocket Media Lab.

ดาวน์โหลดข้อมูลที่นี่

อ่าน ทำไมคนไทยต้องเสียเงินซื้อน้ำดื่ม 45% ของค่าแรงขั้นต่ำต่อชั่วโมง

The post น้ำประปา-ราคาน้ำดื่ม ประเทศอื่นๆ [ข้อมูลดิบ] appeared first on Rocket Media Lab.

ซื้อน้ำดื่ม 2 ลิตรต่อวัน ใช้เงินเท่าไหร่ 

Rocket Media Lab พาไปสำรวจว่า หากต้องจ่ายเงินซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดบริโภคให้เพียงพอในหนึ่งวันประมาณ 2 ลิตร ตามที่สถาบันวิชาการแห่งชาติด้านวิทยาศาสตร์ วิศวกรรมและการแพทย์ของสหรัฐอเมริกา (The U.S. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine) แนะนำ  คนในแต่ละประเทศต้องทำงานกี่นาทีเมื่อเทียบจากค่าแรงขั้นต่ำ โดยประเทศที่นำมาเปรียบเทียบ เป็นประเทศที่ใกล้เคียงกับประเทศไทยในด้านต่างๆ ทั้งจำนวนแหล่งน้ำจืดในประเทศ, GDP ต่อหัว (GDP Per Capita PPP), ความหนาแน่นประชากร, ดัชนีการพัฒนามนุษย์, และค่าสัมประสิทธิ์จีนี 

สำหรับประเทศไทย พบว่า ค่าแรงขั้นต่ำต่อชั่วโมงคือ 41.31 บาท หากต้องซื้อน้ำดื่มเพื่อบริโภคให้เพียงพอในหนึ่งวัน จะต้องใช้เงิน 18.70 บาท หรือ 45% ของค่าแรงขั้นต่ำต่อชั่วโมง คิดเป็นการทำงานราว 27 นาทีจึงจะได้เงินเพื่อนำมาจ่ายค่าน้ำ ขณะที่กานา ที่มีประชากรหนาแน่นพอกับไทยและ CDC ไม่แนะนำให้ดื่มน้ำประปา หากต้องซื้อน้ำดื่ม ต้องจ่าย 362.66% ของค่าแรงขั้นต่ำต่อชั่วโมง หมายความว่าชาวกานา ต้องทำงาน 3.63 ชั่วโมงต่อวัน หรือ 217 นาที เพื่อให้มีเงินเพียงพอซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดที่สะอาดและคุณภาพดี 

ที่น่าสนใจคือมัลดีฟส์ ประเทศที่มี GDP ต่อหัวใกล้เคียงกับไทย มัลดีฟส์มีสภาพเป็นหมู่เกาะ รอบล้อมไปด้วยมหาสมุทร มีระบบเก็บกักน้ำฝนที่มีประสิทธิภาพ และพึ่งพาการกลั่นน้ำทะเลเป็นหลัก แต่คุณภาพน้ำประปาในมัลดีฟส์ตามการสำรวจของ CDC อยู่ที่ 19% เท่านั้น และหากต้องซื้อน้ำดื่ม ชาวมัลดีฟส์ต้องทำงาน 33.23 นาที จึงจะได้เงินเพื่อนำมาจ่ายค่าน้ำดื่มบรรจุดขวดในปริมาณที่เหมาะสมต่อร่างกาย

ไม่ไกลจากไทยเท่าใดนัก ฟิลิปปินส์ ซึ่งใกล้เคียงกับไทยเรื่องค่าสัมประสิทธิ์จีนี น้ำประปาในประเทศไม่ได้รับการแนะนำจาก CDC ให้ดื่มเช่นเดียวกัน หากชาวฟิลิปปินส์ต้องจ่ายเงินซื้อน้ำดื่มบรรจุขวด ต้องทำงาน 45.71 นาที จึงจะได้เงินเพื่อนำมาจ่ายค่าน้ำดื่ม 2 ลิตร 

แม้ว่าขนาดเศรษฐกิจและจำนวนประชากรของจีน ไทยไม่อาจเทียบได้เลย แต่จีนก็ยังมีความใกล้เคียงกับไทยในด้านดัชนีการพัฒนามนุษย์ ทั้งนี้ CDC ไม่แนะนำให้ดื่มน้ำประปาในจีนเช่นกัน ดังนั้น หากชาวจีนต้องการซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดดื่ม ต้องทำงาน 14.35 นาที จึงจะได้เงินเพื่อนำมาจ่ายค่าน้ำ 

ขณะที่ฝรั่งเศส ซึ่งมีความหนาแน่นของประชากรที่ 123 คนต่อตารางกิโลเมตร ใกล้เคียงกับไทย แต่น้ำประปาในฝรั่งเศสสามารถดื่มได้ ยกเว้นในชนบทและอ่างล้างมือในห้องน้ำรถไฟ ซึ่งในกรณีนี้จะมีป้ายบอกอย่างชัดเจนว่าไม่สามารถดื่มได้ โดยคุณภาพน้ำทั่วฝรั่งเศสคิดเป็น 61% หากประชาชนอยากซื้อน้ำดื่ม ก็ทำงานเพียง 8.73 นาทีเท่านั้น ก็จะได้เงินเพื่อนำมาจ่ายค่าน้ำดื่มบรรจุขวดแล้ว แต่ทั้งนี้ประชาชนฝรั่งเศสก็อาจจะไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายเรื่องนี้ เนื่องจากน้ำประปาในฝรั่งเศสดื่มได้ทั่วไป และยังมีสิทธิเข้าถึงน้ำประปาดื่มได้ฟรีแม้แต่ในร้านอาหารก็ตาม โดยที่รัฐออกกฎหมายให้ร้านอาหารต้องให้น้ำประปาดื่มฟรีโดยไม่คิดเงิน 

ประเทศที่พัฒนาแล้วน้ำประปาดื่มได้?

แม้จะใช้ตัวชี้วัดที่แตกต่างกัน แต่จะเห็นได้ว่าในแต่ละตัวชี้วัดนั้น ประเทศที่แม้จะมีความใกล้เคียงกับประเทศไทย แต่หากเป็นประเทศที่พัฒนาแล้ว น้ำประปาในประเทศนั้นก็จะสามารถดื่มได้ เช่น อิตาลี มีแหล่งน้ำจืดทั่วประเทศใกล้เคียงกับไทย แต่น้ำประปาในประเทศดื่มได้ หากน้ำประปาตรงจุดไหนที่ไม่สามารถดื่มได้ จะระบุไว้ว่า “Acqua non potabile (น้ำไม่เหมาะสำหรับดื่ม)” 

นอกจากนี้น้ำประปาในบางพื้นที่ของอิตาลี (เช่น ซาร์ดิเนีย หรือพื้นที่ทางใต้) อาจมีสีขุ่น รสชาติผิดเพี้ยน ชาวอิตาลีบางคนก็เลือกซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดเพื่อความปลอดภัย แต่ที่ประชาชนที่อาศัยอยู่ในกรุงโรม สามารถดื่มน้ำประปาได้ทั่วไป และพกขวดไปเติมได้ตลอด 

ในขณะที่ประเทศที่มีผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศต่อหัว หรือ GDP ต่อหัวใกล้เคียงกันกับไทย เช่น มัลดีฟส์ อิเควทอเรียลกินี โดมินิกัน รีพับลิก และเซอร์เบีย เป็นประเทศด้อยหรือกำลังพัฒนา ซึ่ง CDC ไม่แนะนำให้ดื่มน้ำประปา เช่นเดียวกันกับประเทศไทยที่เป็นประเทศกำลังพัฒนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มประเทศที่ค่าแรงขั้นต่ำของประชาชนในแต่ละชั่วโมงนั้น ไม่เพียงพอแม้แต่จะซื้อน้ำดื่มบรรจุขวด ปัจจัยเรื่องน้ำดื่มจึงเป็นสิ่งที่รัฐจะต้องผลักดันให้ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ฟรีและทั่วถึง 

น้ำประปาดื่มได้คือสิทธิขั้นพื้นฐานของพลเมือง

น้ำเป็นปัจจัยขั้นพื้นฐานของมนุษย์ และเป็นทรัพยากรของสาธารณชนที่จะต้องแบ่งปัน ปกป้อง จัดการร่วมกัน ไม่ใช่แหล่งในการแสวงหาผลกำไร กรณีที่เห็นได้ชัดคือ ที่สหรัฐอเมริกา บริษัทน้ำดื่มยักษ์ใหญ่แห่งหนึ่งยื่นขออนุญาตสูบน้ำออกจากน้ำพุร้อนธรรมชาติ เพื่อนำไปใส่ขวดขายวันละล้านแกลลอน ในขณะที่ทั่วโลกกำลังเผชิญกับภัยแล้ง และผลกระทบจากอุตสาหกรรมน้ำดื่มเหล่านี้ เมื่อสูบน้ำออกไปแล้ว มักทำให้ผิวหน้าดินแห้ง กระทบต่อระบบนิเวศโดยรอบ 

บรรษัทบรรจุน้ำดื่มขวด กลายเป็นผู้ผูกขาดทรัพยากรน้ำบาดาล น้ำพุธรรมชาติ หรือแม้แต่แหล่งน้ำสาธารณะเพื่อนำมาแสวงหาผลกำไร ขณะเดียวกันประชาชนที่ต้องพึ่งพาแหล่งน้ำเหล่านี้กลับต้องซื้อน้ำบรรจุขวดเพื่อนำมาใช้บริโภค ประเด็นดังกล่าวนำไปสู่การตั้งคำถามว่าน้ำควรเป็นสินค้าโภคภัณฑ์ ขายโดยเอกชน หรือเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของมนุษย์

ขณะที่กรีนแลนด์ที่ถูกจัดอันดับว่าเป็นประเทศที่ราคาน้ำดื่มบรรจุขวดมีราคาแพง ราคา 1.5 ลิตรราคาอยู่ที่ 140 บาท (4.57 ดอลลาร์สหรัฐ) และนอร์เวย์ ที่ขายน้ำดื่มบรรจุขวด 1.5 ลิตร ในราคา 104 บาท (3.32 ดอลลาร์สหรัฐ) แต่ทั้งสองประเทศนี้สามารถดื่มน้ำประปาได้อย่างปลอดภัย สามารถพกขวดเติมได้ ดังนั้นประชาชนก็มีทางเลือกมากขึ้น และไม่จำเป็นต้องจ่ายเงินเพื่อซื้อน้ำดื่มแบบบรรจุขวด 

ที่อินเดียเอง ในรัฐธรรมนูญ มาตรา 21 ระบุไว้ว่า ประชาชนอินเดียมีสิทธิที่จะมีน้ำและอากาศที่ปราศจากมลพิษเพื่อการมีชีวิตที่ดี เป็นบทบัญญัติเพื่อให้มีการบังคับใช้สิทธิขั้นพื้นฐาน แม้ว่าน้ำประปาที่อินเดียคุณภาพไม่ดีนัก แต่ก็ถือได้ว่าประสบความสำเร็จในการยืนยันสิทธิขั้นพื้นฐาน

ประเทศไทยกับพันธกิจน้ำประปาดื่มได้และเข้าถึงได้ง่าย

ประเทศไทยนั้นอยู่ในรายชื่อประเทศที่ CDC แนะนำให้หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำประปา แต่กรมอนามัย และการประปานครหลวง เคยบอกว่า น้ำประปาไทยผ่านเกณฑ์คุณภาพ ตรงตามมาตรฐานขององค์การอนามัยโลกดื่มได้ 100% เพื่อเสริมสร้างความเชื่อมั่น พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เคยทดสอบดื่มน้ำเพื่อยืนยันว่าน้ำประปาสามารถดื่มได้จริง ทั้งยังกล่าวว่าที่บ้านตนเองก็ดื่มน้ำประปาเป็นประจำ 

แม้จะบอกว่าน้ำประปาดื่มได้ แต่ความสะอาดนั้นไม่ได้หมายถึงคุณภาพน้ำอย่างเดียวเท่านั้น แต่หมายรวมถึงคุณภาพของท่อลำเลียงน้ำ ที่จะส่งต่อน้ำไปให้ประชาชนใช้ด้วย ซึ่งนายกวี อารีกุล ผู้ว่าการการประปานครหลวง กล่าวว่า การประปานครหลวงมีการควบคุมคุณภาพน้ำทุกขั้นตอน เพื่อสุขอนามัยที่ดีของประชากร แต่ขณะเดียวกันก็จำเป็นต้องปรับปรุงระบบท่อ และการซ่อมท่อให้ได้มาตรฐาน เพื่อคงคุณภาพน้ำประปาปลายทาง

ปัญหาท่อลำเลียงน้ำประปาไม่สะอาด ทำให้การประปานครหลวงไม่สามารถควบคุมคุณภาพน้ำประปาปลายทางได้ 100% ทำให้ประชาชนไม่เชื่อมั่นในคุณภาพน้ำประปา และเมื่อต้นปีที่ผ่านมา ยังเกิดวิกฤตน้ำประปาเค็ม จนท้ายที่สุดประชาชนก็ต้องหันไปซื้อน้ำดื่มเพื่อบริโภค 

อย่างไรก็ตามมีความพยายามผลักดันโครงการน้ำประปาดื่มได้ทั่วประเทศ และโครงการแท่นน้ำประปาดื่มได้ในกรุงเทพฯ ดังที่การประปาส่วนภูมิภาคชี้ว่ามีแหล่งน้ำประปาดื่มได้ในประเทศไทยจำนวน 184 แห่งทั่วประเทศ ภายใต้ “โครงการน้ำประปาดื่มได้” เมื่อปี พ.ศ. 2542 ซึ่ง กปภ.ร่วมมือกับกรมอนามัย เมื่อ Rocket Media Lab สำรวจก็พบว่าการสร้างโครงการน้ำประปาดื่มได้ หยุดอัปเดตความเคลื่อนไหวในปี 2559 โดยสาขาล่าสุดคือที่จังหวัดปราจีนบุรี บริเวณหน้าเทศบาลตำบลกบินทร์บุรี และ หน้าสวนเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 

ส่วนโครงการแท่นน้ำประปาดื่มได้ในกรุงเทพมหานครซึ่งริเริ่มขึ้นมาตั้งแต่ปี 2542 นั้น โดยปัจจุบันมีแท่นน้ำประปาดื่มได้รวมแล้วประมาณ 809 จุดทั่วกรุงเทพฯ แต่ปัญหาคือแท่นน้ำเหล่านั้นตั้งอยู่ในบริเวณที่ไม่เหมาะสม เช่น ริมถนน เมื่อรถวิ่งผ่านก็อาจมีเศษฝุ่นไปเกาะติดอยู่ที่ท่อน้ำ ทำให้เมื่อดื่มแล้วอาจได้รับสารปนเปื้อนเข้าไปด้วย ประชาชนเองก็ไม่แน่ใจว่ามีการตรวจเช็คแท่นน้ำประปาครั้งล่าสุดเมื่อใด รวมทั้งไม่มั่นใจเรื่องความสะอาดของท่อลำเลียงน้ำประปา และกลิ่นคลอรีนแรงอีกด้วย 

นอกจากนี้ในปัจจุบัน ไทยมีกฎหมายให้นายจ้างต้องจัดหาน้ำดื่มฟรีให้แก่ลูกจ้าง ตามกฎหมายการคุ้มครองแรงงาน ซึ่งลูกจ้างบางแห่งก็ยังไม่ได้รับการคุ้มครองตามข้อกฎหมายนี้ ยังปรากฏสถานประกอบการหลายแห่งที่ลูกจ้างยังต้องซื้อน้ำดื่มเพื่อบริโภคระหว่างวัน 

ในการบริหารจัดการเรื่องทรัพยากรน้ำ ยังพบว่าการประปานครหลวงมีการผลิตน้ำดื่มบรรจุขวดในชื่อ “PAPA” ขายในราคาย่อมเยาว์ ขนาด 600 ซีซีในราคา 3.75 บาท แต่หากต้องการซื้อต้องติดต่อที่การประปานครหลวงและสาขาย่อโดยตรงเท่านั้น ยังไม่มีหน้าร้านหรือส่งขายตามห้างสรรพสินค้า ให้เป็นทางเลือกแก่ประชาชน ดังนั้นการจะซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดในราคาถูกก็ยังคงเข้าถึงได้ยากเช่นเดิม 

หากน้ำประปาดื่มได้จริงและเข้าถึงได้ง่าย

การทำให้น้ำประปาดื่มได้จริง เข้าถึงได้ง่ายและทั่วถึง คือการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน เพราะน้ำคือปัจจัยขั้นพื้นฐานในการดำรงชีวิตที่ทุกคนควรมีสิทธิในการเข้าถึงได้โดยไม่จำเป็นต้องเสียค่าใช้จ่ายเกินกว่าที่จำเป็น โดยเฉพาะในประเทศด้อยหรือกำลังพัฒนา ที่ปรากฏค่าแรงขั้นต่ำนั้นน้อย แต่กลับต้องมีค่าใช้จ่ายในการซื้อน้ำดื่มสะอาดมาเพื่อบริโภคในจำนวนเงินที่สูงมากเมื่อเทียบกับค่าแรงขั้นต่ำ 

เช่น คนเม็กซิกัน ต้องจ่ายเงินมากขึ้น 116.27% ของค่าแรงขั้นต่ำต่อชั่วโมง หรือทำงานมากถึง 1.16 ชั่วโมง จึงจะได้เงินเพื่อซื้อน้ำดื่ม ขณะที่ประชาชนกานาต้องทำงานถึง 3.63 ชั่วโมงจึงจะได้เงินเพื่อนำมาจ่ายค่าน้ำดื่มบรรจุขวดในปริมาณ 2 ลิตร เช่นเดียวกันกับประเทศไทยที่ต้องจ่ายเงิน เพื่อจะได้มาซึ่งน้ำดื่มที่สะอาดในการบริโภคในการดำรงชีวิตในหนึ่งวัน 

จะดีแค่ไหนหากเงินจำนวน 45% ของค่าแรงขั้นต่ำต่อชั่วโมง จะเป็นเงินที่ไม่ต้องจ่ายและถูกนำมาใช้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตในด้านอื่นๆ โดยที่รัฐสามารถจัดหาปัจจัยพื้นฐานในการดำรงชีวิตนี้ให้แก่ประชาชนให้สามารถเข้าถึงได้ฟรีและทั่วถึงดังเช่นในประเทศที่พัฒนาแล้ว ที่มองว่าการเข้าถึงน้ำดื่มที่สะอาด ฟรี และทั่วถึง คือหนึ่งในพันธกิจของรัฐในการบริการและพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน 

หมายเหตุ: 

ข้อมูลน้ำประปามาจากศูนย์ควบคุมโรคติดต่อ สหรัฐอเมริกา (Centers for Disease Control: CDC) และการวัดคุณภาพน้ำของ CDC เป็นค่าเฉลี่ยรวมกันของทั้งประเทศ ราคาน้ำดื่มอ้างอิงจาก numbeo.com 

ค่าเงินที่แปลงเป็นบาท อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่ 7 พ.ค 64

ดูข้อมูลพื้นฐาน https://rocketmedialab.co/database-tap-water/

The post ทำไมคนไทยต้องเสียเงินซื้อน้ำดื่ม 45% ของค่าแรงขั้นต่ำต่อชั่วโมง appeared first on Rocket Media Lab.